فهرست مطالب

  • سال پنجم شماره 1 (پیاپی 8، بهار و تابستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/06/08
  • تعداد عناوین: 8
|
  • زهرا فرضی زاده*، محمود متوسلی، مهدی طالب صفحات 1-40
    با وجود پیشبرد فرایند توسعه، هنوز فقر قابلیتی گسترده ای را مشاهده می کنیم که دلیل آن، عدم تحقق توانمندی در جامعه است. در پژوهش حاضر، درک بومی از توانمندی اجتماعی و اقتصادی، عوامل موثر بر رشد آن و موانع با روش کیفی بررسی شده است. مشارکت کنندگان پژوهش، دختران و زنان روستای چکوچه پشت از توابع شهرستان رضوانشهر در استان گیلان هستند. برای جمع آوری اطلاعات، از فنون مصاحبه، بحث گروهی متمرکز، مشاهده مشارکتی و مستقیم و برای تحلیل اطلاعات، از دو روش تحلیل محتوای کیفی و نظریه بنیانی استفاده شده است. از دید افراد بومی، مهم ترین مولفه توانمندی اجتماعی زنان، ازدواج و مهم ترین مولفه توانمندی اقتصادی، کار است. برخی از عوامل موثر در رشد توانمندی عبارت است از: زندگی چند خویشاوند در کنار هم؛ خانواده گرایی؛ سرمایه اجتماعی؛ همیاری؛ همبستگی اجتماعی؛ حمایت از یکدیگر؛ دسترسی به برخی امکانات؛ انگیزه برای سخت کوشی. بی سوادی یا کم سوادی؛ ازدواج زودهنگام؛ تجرد دختران؛ ازدواج ناموفق؛ زندگی در خانواده گسترده؛ حرف مردم؛ ضعف مالی؛ نگرش درباره مکان کار؛ نبود امکانات بازاریابی؛ ضعف سرمایه اطلاعاتی؛ وضعیت نامساعد حامی؛ تبعیض؛ و تداوم هنجارهای غیررسمی محدودکننده، به ضعف توانمندی اجتماعی و اقتصادی دختران و زنان روستایی می انجامد. نادیده گرفتن مساله؛ عدم تلاش برای تغییر به دلیل مواجه با برخورد و اعتراض سایرین؛ تبعیت از رویه پیشینیان؛ پذیرش وضعیت فعلی؛ و تلاش ناکافی برای تقویت توانمندی، از راهبردهای غالب در چنین وضعیتی است. هر یک از راهبردهای مذکور، پیامدهایی دارد که عبارت است از: ضایع شدن حق؛ از دست دادن فرصت ها؛ عدم توان چانه زنی؛ بیکاری؛ در معرض سوءاستفاده دیگران بودن؛ در معرض خشونت کلامی و فیزیکی بودن؛ فریب؛ شرم؛ تمسخر، تحقیر و اهانت دیگران؛ لطمه به عزت نفس؛ ضعف اعتماد به نفس؛ فقر درآمدی و قابلیتی؛ افسردگی؛ رنج؛ بیماری؛ نبود آرامش؛ سرزنش خود و دیگران؛ احساس مغبون شدن؛ تداوم هنجارهای غیررسمی محدودکننده؛ و مواجه افراد پیشرو با مقاومت سایرین. بر اساس یافته های پژوهش حاضر، تاثیر ساختار فرصت به ویژه نهادهای غیررسمی بر توانمندی بسیار تعیین کننده است. هنوز موانع بسیاری برای رشد توانمندی دختران و زنان روستایی وجود دارد که ریشه همه موانع مذکور، ضعف دانش و آگاهی (در سطح خرد و کلان جامعه) است.
    کلیدواژگان: فقر قابلیتی، توانمندی اجتماعی، توانمندی اقتصادی، ازدواج، کار
  • زهره نجفی اصل*، مهدی طالب صفحات 41-66
    در پژوهش حاضر سعی شد عوامل مختلف اثرگذار بر تحولات خانواده مشخص گردد. برای تحقق این هدف، روستای حصارخروان از استان قزوین انتخاب شد و از بین خانواده های صاحب نسق در زمان اصلاحات ارضی، دو خانواده (97 نفر) انتخاب گردید تا در طول سه نسل مورد بررسی قرار گیرد. در این پژوهش، با رویکردی درون گرایانه و با استفاده از روش تاریخ زندگی و فنون مشاهده، مصاحبه گروهی و عمیق، مطالعه اسناد و مدارک، داستان سرایی، و شجره نامه، فهم تحولات پدید آمده در زندگی افراد مشارکت کننده، در طول نیم قرن اخیر مورد توجه قرار گرفت. بر اساس یافته های پژوهش، عامل اصلی ایجادکننده تحولات در جامعه روستایی حصارخروان، عامل سیاسی بوده که در هر دوره با بعضی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حمایت شده و موج تحولات عظیمی را در جامعه روستایی حصارخروان پدید آورده و هر نسل و گروه سنی را با نحوه خاصی، تحت تاثیر قرار داده است.
    کلیدواژگان: مدرنیزاسیون، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی، عوامل سیاسی، خانواده روستایی، روش تاریخ زندگی
  • سید احمد فیروزآبادی، صدیقه پیری، سید رسول حسینی، شاپور سلمانوندی صفحات 67-88
    پژوهش حاضر به منظور ارزیابی پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری رشته های برنامه ریزی روستایی، توسعه روستایی و ترویج و توسعه روستایی در دانشکده های جغرافیا، علوم اجتماعی و کشاورزی دانشگاه تهران، در طول بیش از یک دهه (90-79) انجام شده است. اطلاعات از طریق مراجعه به دانشکده های مذکور و مطالعه 298 پایان نامه در کتابخانه، به صورت تمام شماری گردآوری شده است. اطلاعات به دست آمده به لحاظ رشته تحصیلی، تعداد پایان نامه ها، جنسیت پژوهشگران، سال دفاع، روش پژوهش و توزیع استانی انجام پایان نامه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. روش تجزیه و تحلیل، توصیفی و تحلیل محتوای موضوعی پایان نامه ها است. سپس موضوعات پایان نامه ها در قالب 24 کد دسته بندی شده است. برخی از نتایج پژوهش حاضر به شرح زیر است: بیشترین تنوع موضوعی، در گروه برنامه ریزی روستایی دانشکده جغرافیا و کمترین میزان آن، در گروه توسعه روستایی دانشکده علوم اجتماعی وجود داشته است. بیشترین بررسی موردی، در روستاهای استان تهران و کمترین آن در روستاهای استان سیستان و بلوچستان و هرمزگان انجام شده است. به عبارت دیگر، دانشجویان در انجام پایان نامه های خود، کمتر به روستاهای محروم و موضوعاتی همانند جوانان روستایی، جوامع عشایری، مطالعات تاریخی، مطالعات سیاسی، تغییر و تحولات خانواده، تعاونی های روستایی و برنامه ریزی روستایی توجه کرده اند.
    کلیدواژگان: پایان نامه، تحلیل محتوا، توسعه روستایی، دانشگاه تهران
  • محمد امین خراسانی*، محمدرضا رضوانی صفحات 89-110
    مفهوم زیست پذیری از جمله مفاهیم نوین در حوزه برنامه ریزی روستایی است که به دنبال توجه به کیفیت زندگی روستاها، مورد توجه قرار گرفته است. نظریه زیست پذیری، اولین بار بر مبنای بررسی آبراهام مازلو درباره نیازهای انسانی شکل گرفت. وینهوون نیز به بسط نظریه فوق در حوزه مباحث کیفیت زندگی پرداخته است. به اعتقاد وینهوون «احساس عمومی»مردم، موجب پیدایش زندگی بهتری برای آن ها می شود، البته زمانی که در اجتماعات بهتر و زیست پذیرتر زندگی کنند. در روستا های پیرامون شهری به دلیل موقعیت خاص شان، کیفیت زندگی و شرایط زیست، بیش از روستاهای دیگر به چالش کشیده شده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی مولفه های اساسی تاثیرگذار بر زیست پذیری روستاهای پیرامون شهری است. بررسی زیست پذیری روستاهای مذکور، به واسطه ویژگی های منحصربه فردی مانند نزدیکی به شهر، مهاجرپذیری، تغییر و تحول سریع کاربری ها، شیوع آلودگی های مختلف و مانند آن، از اهمیت خاصی برخوردار است. پژوهش حاضر، رویکرد توصیفی- تحلیلی دارد و برای گردآوری داده ها، از روش اسنادی و پیمایشی استفاده شده است. بر اساس نتایج پژوهش، وژگی های منحصر به فرد روستاهای فوق سبب شده الگوی خاصی به لحاظ زیست پذیری در آنها شکل گیری و در مجموع، وضعیت زیست پذیری آنها مقبول نباشد. این وضعیت، در مقابل دیدگاه های رایج درباره تاثیر معکوس فاصله تا شهر بر کیفیت زندگی در روستاها و در راستای دیدگاه های برنامه ریزان شهری درباره کیفیت زندگی فضاهای حاشیه شهرها است.
    کلیدواژگان: سنجش، ارزیابی، مولفه ها، زیست پذیری، سکونتگاه های روستایی، پیرامون شهر، شهرستان ورامین
  • محمود جمعه پور*، هدایت عیدی تراکمه صفحات 111-132
    امروزه یکی از مهمترین شاخص های پیشرفت اجتماع، «کیفیت زندگی» است. مهم ترین روند در مهاجرت نیز مهاجرت فصلی جوانان روستایی به شهرهای بزرگ در ایران، به ویژه به شهر تهران است. هدف اصلی پژوهش حاضر، جست وجو، توصیف، تفسیر و کسب آگاهی عمیق تر درباره کیفیت زندگی مهاجران فصلی جوانان روستایی شهرستان کلیبر به تهران است. به همین دلیل، در این پژوهش از طریق نمونه گیری هدفمند، 25 نفر از مردان جوان 29-15 ساله انتخاب گردیدند و با آنها مصاحبه عمیق انجام شد. بر اساس مهم ترین یافته های پژوهش، از دیدگاه اکثر مهاجران فصلی، داشتن کیفیت زندگی خوب و بد، در درجه اول بیشتر به مسائل اقتصادی منوط است. بنابراین، اکثر جوانان مهاجر فصلی برای رهایی از فقر و دست یابی به کیفیت زندگی بهتر و ارتقاء سطح زندگی شان، به مهاجرت فصلی اقدام می کنند.
    کلیدواژگان کیفیت زندگی؛ مهاجران فصلی؛ جوانان روستایی؛ شهرستان کلیبر؛ مصاحبه عمیق؛ تهران
  • موسی عنبری، سمیه حقی صفحات 133-158
    در مقاله حاضر، آثار ریسک های اجتماعی بر میزان نشاط اجتماعی زنان شهری و روستایی دلیجان بررسی شده است. جمعیت نمونه پژوهش، 700 نفر از زنان (49-15 ساله) هشت منطقه شهرستان دلیجان و شش روستای تابعه آن (دهستان جوشق) بوده و اطلاعات حاصله با استفاده از فن پیمایش و تکمیل پرسشنامه گردآوری شده است. بر اساس یافته های پژوهش، میزان نشاط زنان مورد بررسی، بر حسب متغیرهای زمینه ای و خانوادگی تغییر یافته است. از میان ریسک های اجتماعی مورد بررسی، شامل گرایش و اقدام به خودکشی، طلاق و خشونت های خانوادگی، و دیررسی ازدواج، سطح تاثیر دیررسی ازدواج بر نشاط زنان، کاملا معنادار بوده است. این تاثیر به طور خاص در مناطق روستایی بیشتر و واضح تر بوده است. این تصور که مشارکت زنان در فعالیت های بیرون از خانه و گسترش دامنه انتخاب آن ها، بر میزان نشاط ایشان می افزاید، مورد تایید قرار نگرفت که به احتمال بسیار زیاد، حضور متغیرهای فردی و اجتماعی دیگر مانند هزینه ها و دشواری های ناشی از پذیرش نقش های جدید و دیررسی ازدواج، جهت این موضوع را تبیین می کند. بر اساس یافته های تحلیلی، در مناطق شهری، مقوله بیگانگی اجتماعی و در مناطق روستایی، احساس امنیت اجتماعی، بیشترین تاثیر را در نشاط زنان داشته است.
    کلیدواژگان: نشاط، ریسک های اجتماعی، پرسشنامه شادکامی آکسفورد، احساس امنیت اجتماعی، بیگانگی اجتماعی
  • حسین میرزایی*، محمد کاکه پور صفحات 159-182
    موفقیت طرح یا برنامه ای در گرو انجام پژوهش های متناسب با نوع نگرش، باورهای روستاییان و مشارکت دادن آنان در جریان طرح ها است. هدف مقاله حاضر نیز یافتن و تحلیل عوامل موثری است که بر تمایل کشاورزان به مشارکت در طرح های یکپارچه سازی اراضی، تاثیر منفی یا مثبت می گذارد. در تحقق یا عدم تحقق طرح های مذکور، عوامل مهمی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، فنی و اجرایی موثرند؛ از این رو، می توان گفت که یکپارچه سازی اراضی، بیش از آنکه کاری فنی و فیزیکی و حتی اقتصادی باشد، کاری فرهنگی، اجتماعی و حتی روانی است. در پژوهش حاضر، با استفاده از نظریه های مکتب نوسازی (راجرز، لرنر)، روانشناسان اجتماعی (سیمن و لوین) و توسعه مشارکتی (ساموئل موشی) و با رویکرد کمی، برای نیل به اهداف پژوهش تلاش شده است. جامعه آماری پژوهش، سه روستای شهرستان بوکان است که طرح های یکپارچه سازی اراضی در آن اجرا شده است. از میان 241 بهره بردار، تعداد 120 نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شده و با استفاده از تکنیک پرسشنامه اطلاعات جمع آوری گردیده است. یافته های استنباطی پژوهش نشان داد که سن، سطح تحصیلات، نوگرایی، و آینده گرایی متغیرهای معنادار و تاثیرگذار مثبت است و بیگانگی اجتماعی در سه معنای بی قدرتی، انزوا و نارضایتی به عنوان مانع تمایل به مشارکت عمل می کند.
    کلیدواژگان: مشارکت، یکپارچه سازی اراضی، توسعه، توسعه روستایی، بوکان
  • ستار پروین*، یحیی علی بابایی صفحات 183-195
    در پژوهش حاضر، گرایش کارگران مهاجر فصلی به آسیب های اجتماعی و رفتارهای پرخطر در شهر تهران مورد بررسی قرار گرفته است. چارچوب نظری پژوهش، ترکیبی از نظریه های فشار اجتماعی، بازدارندگی اجتماعی و اکولوژی شهری است. جامعه آماری پژوهش، کلیه کارگران مهاجر فصلی در شهر تهران است و داده های پژوهش از طریق روش پیمایش و با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته و نمونه گیری غیراحتمالی سهمیه ای احصاء شده است. یافته های توصیفی پژوهش نشان داد که بیش از نیمی از کارگران مهاجر فصلی، خاستگاه روستایی دارند. بر اساس نتایج استنباطی پژوهش، متغیر از خودبیگانگی اجتماعی با ضریب همبستگی 593/0، قوی ترین رابطه معنادار را با میزان گرایش کارگران فصلی به رفتارهای پرخطر دارد. نتایج مدل معادلات ساختاری (آموس) نیز نشان داد که سه متغیر احساس فشار اجتماعی در سطح کلان، بازدارندگی اجتماعی و آثار منفی شهرنشینی، 82 درصد از واریانس متغیر وابسته را تبیین می کند.
    کلیدواژگان: کارگر مهاجر فصلی، رفتارهای پرخطر، فشار اجتماعی، بازدارندگی اجتماعی، بوم شناسی شهری
|
  • Zahra Farzizadeh*, Mahmoud Motavaseli, Mehdi Taleb Pages 1-40
    With further development، we are still seeing widespread poverty as capability deprivation. Reason of poverty as capability deprivation is lack of empowerment in Society. In the present study، Native Understanding of social and economic empowerment، factors affecting the growth of it and barriers by qualitative method has been examined. Study participants are women and girls of village Chokochephesht in Rezvanshahr in Gilan. The semi-structured interviews، focus group discussions، participatory and direct observation to collect data and method of the qualitative content analysis and grounded theory was used to analyze the data. from the localized and native point of view، the most important component of social empowerment of women is marriage and the most important component of economic empowerment is their job. Some of factors affecting the growth of empowerment are as follow: Several relatives living together، the ties of kinship، social capital، cooperation، social solidarity، support another، access to some facilities، incentive for hard working. The illiteracy، early marriage، single women، failed marriage، live in extended family، gossip، financial weakness، attitude toward the location of work place، lack of marketing facilities، weakness of informational capital، Inappropriate status of supporter، discrimination and continuation of restrictive informal norms lead to weakness of social and economic empowerment of rural women and girls. Ignoring the ongoing problems، lack of attempt for changes because of facing disagreement of others، following the habit of ancients، acceptance of current situation and insufficient attempt to improve their empowerment are the ongoing strategies dominant in the situation. Each of these strategies will have its consequences that includes: violation of basics rights، the loss of opportunity، lack of bargaining power، unemployment، being exposed to abuse، being subjected to physical and verbal violence، deception، shame، ridicule، humiliation and insult by the others، degradation of self-esteem، weakness of confidence، income poverty، poverty as capability deprivation، depression، pain، illness، lack of peace، self- blame، blaming others، Sense of swindle، continuation of restrictive informal norms and face of leading people with resistance from others. Based on the findings، the impact of opportunity structure particularly the informal institutions on empowerment is crucial. Many obstacles to growth of Empowerment of rural women and girls present which are the roots of all these barriers weakness of knowledge (in the micro and macro levels of society).
    Keywords: Poverty as Capability Deprivation, Social Empowerment, Economic Empowerment, Marriage, Work
  • Zohreh Najafi Asl*, Mehdi Taleb Pages 41-66
    This research try to recognize different factors that have changed rural families. For reaching to this goal is selected Hesarkhorvan village of Ghazvin province as a field of research. Regard to title، is used qualitative method (Life History)، because this method emphasizes to behavior of participations in the field، for collecting data، is used of different techniques: observation، paiticipatinal observation، group interview and deep interview to gather useful information about the life history of the participations (2 families and 97 people in 3 generations). Because of importance of land reforming in changing، the basis of selecting 2 families was working in Boneh. Observation and life history about participations showed that huge changing has took place in Hesarkhorvan village. Political factor is the most important factors that has supported by other factors (economical، social، cultural) in crucial time and has generated huge changing in different generations.
    Keywords: Modernization, Economical Factor, Social Factor, Cultural Factor, Rural Family, Life History Method
  • Seyed Ahmad Firouzabadi, Sedigheh Piri, Seyed Rasool Hosseini, Shapur Salmanvandi Pages 67-88
    The aim of this essay is assessment of the MS and PhD thesis of the rural planning، rural development and rural extension and development field’s that، have been performed for over a decade (2000-2011) in geography، agriculture and social sciences faculty in the university of Tehran. Methods such as documentary data and library studies have been used. 289 thesis have been studied in this research. Variables such as gender of students، field of study، number of thesis، year of graduation، methods of research، and distribution of provinces which are studied in this thesis، have been analyzed. This study was conducted in a qualitative manner and for data analysis، content analysis has been used. In the next step، the subject of the thesis is classified under 24 Codes. The result shows that the most diversity of the subject is in the faculty of geography and the lowest is in the faculty of social sciences. The most studies have been carried out in the villages of Tehran province and the lowest is done in the villages of the province of Sistan and Baluchestan and Hormozgan. Issues such as deprived villages، tribal communities، rural youth، historical studies، political studies، family changes، rural cooperation and rural planning have been low.
    Keywords: Thesis, Content Analysis, Rural Development, University of Tehran
  • Mohammad Amin Khorasani*, Mohammad Reza Rezvani Pages 89-110
    The livability is a new concept in rural planning to be taken into consideration after attention to the quality of rural life. Livability theory first formed based on the work of Abraham Maslow’s theory on human needs. The theory in the quality of life issues generally have been developed by Veenhoven believes the “Common Sense«results better life for people when they live in a better and more livable community. In peri-urban villages due to its special status، quality of life and environmental conditions have been challenging more than other villages. The purpose of this study was to identify factors that affect the livability of peri-urban villages. Assessing the livability of these rural areas due to the unique characteristics such as proximity to the city، immigration، quick land changes، and the outbreak of infection is so important. The research methodology، from the data collection viewpoint is survey and attributive، and the approach is descriptive - analytic. The results show that the unique features of the villages forming the specific patterns of livability and makes the whole livability of the village in a no acceptable condition. It is in contrast to the common view of the opposite effect of distance on quality of life in rural areas and is in line with the views of urban planners about quality of life in urban fringe areas.
    Keywords: Assessment, Evaluation, Components, Livability, rural settlements, Peri, Urban, Varamin Township
  • Mahmoud Jomehpour*, Hedayat Eydi Tarakmeh Pages 111-132
    Nowadays، one of the most important indicators of the progress of a community is «quality of life». Also the main trends in migration in Iran is seasonal migration of rural youth to the major cities، especially to Tehran. The main objective of this research is evaluate، describe، interpret and gaining a deeper knowledge about the quality of life of young rural seasonal migrants of the Kaleybar to Tehran. Therefore، this study uses in-depth interviews with 25 participants through purposive sampling techniques among 29-15 aged young men were selected and interviewed. The major findings of this study show that from the perspective of the majority of rural seasonal migrants، a higher good or bad quality of life is primarily dependent on economic issues. Therefore، many young rural seasonal migrants in this study to escape poverty and to achieve a better life and a better quality of life start their seasonal migration.
    Keywords: quality of life, Seasonal Migrants, Rural Youth, Kaleybar, Depth Interviews, Tehran
  • Moosa Anbari, Somayeh Haghi Pages 133-158
    This research is a comparative study on the effects of social risk and social vitality of rural and urban women Stagecoach has. The study population included 700 women (49-15 years old) 8 and 6 rural villages Joshagh Stagecoach city area has been scanned using the techniques and questionnaire data were collected. Results of the study show that patients and family background variables had different vitality. Of social risks، actions and thoughts of suicide، divorce and domestic violence but had no effect on women''s social vitality of rural women''s social vitality has been effective in reducing delayed marriage.
    Keywords: Vitality, Social Risk, Oxford Happiness Questionnaire, Nazhandgray, Sense of Social Security, Social Alienation
  • Hossein Mirzaie*, Mohammad Kakepour Pages 159-182
    Project or program Success are depends on research appropriate with attitudes beliefs of the villagers and participation them in progress of plan. Also the purpose of the present essay is to find and analyzing the effective factors that on the willingness of the farmers to participation in land consolidation positive or negative impact will. In realization or non-realization this project important factors including sociological economical cultural technical and executive factors are effective. So can say that the land consolidation rather than be a technical، physically and even economical work، are a cultural، social and even psychological. In this paper، using the theories of modernization school (Rogers، Lerner)، social psychology (Seaman and Levine) and Participatory Development (Samuel Mushi) and using quantitative approach we try to achieve the research objectives. The statistical population study included three villages of Boukan that land consolidation projects have been implemented. Of the 241 operations، 120 were selected using random sampling And through questionnaires and personal interviews data collected and by software package SPSS with the use methods of descriptive and inferential statistics proportional with measurements of variables The data have been analyzed. Inferentially findings of research showed that age، education level، modernism، futurism significant variables and positively influence and social alienation in three means of powerlessness، isolation and dissatisfaction it acts as a barrier to participation.
    Keywords: Participation, Land Consolidation, Development, Rural Development, Boukan
  • Sattar Parvin*, Yahya Alibabaie Pages 183-195
    The present study examines the tendency of seasonal migrant workers to high risk behavior in Tehran. Theoretical framework combines theories of social strain، social deterrence and urban ecology. The study of population included all seasonal migrant workers in Tehran city. Non probability sampling quota is used; the sample size is 381 workers. The research method is quantitative methods (survey). Descriptive findings show that more than half of seasonal migrant workers are from rural origins. The findings ante that a feeling of self-alienation with correlation coefficient of 0/593 has the strongest relationship among these variables. Structural equation modeling show that three variables of social deterrence theory، social strain and negative impacts of urbanization explain about 82% of variation of the dependent variables.
    Keywords: Seasonal Migrant Workers, High Risk Behaviors, Social Strain, Social Deterrence, The Urban Ecology