فهرست مطالب

مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی - پیاپی 53 (زمستان 1391)
  • پیاپی 53 (زمستان 1391)
  • بهای روی جلد: 25,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/10/01
  • تعداد عناوین: 9
|
  • عبدالحسین خسروپناه صفحه 570
  • قدرت الله قربانی صفحه 573
    هدف
    هدف این تحقیق، آشکارسازی اهمیت و کارکردهای اسلامی سازی علم در شرایط بحران زده تمدنی کنونی است؛ یعنی حال که مسلمانان دچار انحطاط علمی و تمدنی اند، تنها راه بازسازی تمدن اسلامی و شکوفا کردن ابعاد علمی آن، بایستی از طریق بازتعریف جهان بینی اسلامی، امکان بازتعریف علم اسلامی نیز فراهم شود تا تمدن اسلامی نیز از عقب ماندگی ها رها شده و شکوفا شود.
    روش
    روش پژوهش این مقاله توصیفی، از نوع تحلیل اسنادی است.
    یافته ها
    مطالعه تجربه مسلمین در اسلامی سازی علم و شکوفا کردن تمدن اسلامی و بررسی دیدگاه های چندی درباره ابعاد و کارکردهای اسلامی سازی علم است؛ زیرا اگر به نقش دین اسلام در شکل دهی علم و تمدن اسلامی در عصر طلایی توجه کنیم، مشخص می شود که اگر چه آنها برخی از علوم را از تمدنهای دیگر اخذ کردند، اما توانستند با استفاده از آموزه های اسلامی و خلاقیت خود، علوم ماخوذه را بازتعریف کرده، علم اسلامی را تولید کنند و همین امر بود که منشا شکل گیری و شکوفایی تمدن عظیم اسلامی شد..
    نتیجه گیری
    بازسازی تمدن اسلامی به معنای اخذ صرف علوم موجود غربیان نیست؛ یعنی وارد کردن فناوری و تولیدات غربی برای مدرن سازی جهان اسلام، نه تنها راهگشا نیست، بلکه بحران زا نیز است، که تجربه تلخ این امر در اکثر کشورهای اسلامی قابل مشاهده است. بنابراین راه حل بحران ملل اسلامی در اسلامی سازی علم است که در این روش، جهان بینی اسلامی و انسان مسلمان نیز دارای نقش های مهمی اند.
    کلیدواژگان: اسلامی سازی علم، عصر طلایی اسلام، جهان بینی اسلامی، علم، اسلام، تمدن اسلامی
  • حامد پور رستمی صفحه 595
    هدف
    این نوشتار در صدد است با توجه به تعریف خود از دین و علم دینی، الگویی راهبردی ارائه دهد تا بتوان مجموعه ظرفیتهای دین را برای تحقق هدف مورد نظر؛ یعنی تحول در علوم انسانی به کار گرفت که این مهم در گرو تعریف و نگاه راهبردی به دین و تعامل آن با علم است.
    روش
    روش تحقیق، پردازش و تحلیل داده ها و اطلاعات خامی است که به صورت کتابخانه ای و دیجیتالی گردآوری شده اند.
    یافته ها
    دین بسان برنامه ای جامع و چندوجهی، قادر است ظرفیتها و نیازهای لازم را برای تحول در علوم انسانی تامین کند. راهبردی که دین به منظور تحول در علوم انسانی ترسیم می کند، از دو حیث بینشی و روشی، قابل تامل و اجراست. دین از حیث بینشی، با ارائه اندیشه های کلان و بنیادین و گزاره ها و فرضیه های صادق علمی و از حیث روشی نیز با تقویت منابع شناخت و معرفت در تولید و پردازش علوم انسانی و ارائه اصول و راهکارهای موثر در روند تعلیم و تعلم، قادر است افق نوینی از جایگاه علوم انسانی و کارکردهای آن را فراروی بشریت قرار دهد.
    نتیجه گیری
    به باور نویسنده، بدون کاربست آموزه های دینی، دستیابی به نظام جامع علوم انسانی و ایجاد تحول در آن، امری بعید به نظر می رسد. به نظر می رسد دست نیاز علوم انسانی در هیچ برهه ای از زمان بیش از امروز به سوی آموزه های دینی بلند نبوده است.
    کلیدواژگان: راهبردشناسی دینی، علوم انسانی، تحول، اندیشه های راهبردی، روش های راهبردی
  • حسین جدی، غلامرضا بهروز لک صفحه 615
    هدف
    هدف این پژوهش، بررسی دو مصداق از رویکرد حداکثری؛ یعنی فرهنگستان علوم اسلامی با تاکید بر اندیشه های مرحوم سید منیرالدین حسینی و موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) با تاکید بر دیدگاه های استاد مصباح یزدی است.
    روش
    روش پژوهش در این مقاله، توصیفی و از نوع تحلیل اسنادی است.
    یافته ها
    فرهنگستان در صدد اسلامی سازی سایر عرصه های جامعه اعم از علمی، اجرایی، مدیریتی است؛ در حالی که مصباح، موضوع اسلامی سازی را صرفا در حیطه علوم دنبال می کند. دستگاه فکری فرهنگستان، از عمق، گستردگی و پیچیدگی خاصی برخوردار است؛ در حالی که نظام فکری استاد مصباح این گونه نیست. از همین رو، فرهنگستان مباحثی همچون: فلسفه شدن، روش عام، روش خاص و رابطه ارزش، بینش و دانش را مطرح می کند؛ در حالی که مباحث استاد مصباح فراتر از طرح جامع تحول نمی رود. فرهنگستان، عمل فهم را مانند دیگر افعال انسان، دارای اراده می بیند و معتقد است فهم و معرفت دینی بشر همواره در حال تکامل است. در نتیجه، نمی توان نظر و دیدگاه ارائه شده از اسلام در ارتباط با موضوع خاصی مثل اقتصادیا سیاست را سخن آخر در آن زمینه دانست و جلوی مطرح شدن نظریه های بعدی را گرفت یا با آنها به مخالفت پرداخت. بر این اساس، علوم اسلامی نیز ثابت و قطعی نبوده، دائم در حال تکامل تغییر و تحولند.
    نتیجه گیری
    به نظر می رسد علاوه بر اثبات امکان اسلامی سازی علوم، مبانی فرامتنی از تاثیر بسزایی در فهم و خوانش متون مقدس و در نتیجه، جهت دهی به اسلامی سازی علوم برخوردارند؛ لذا می توان از علوم اسلامی متعدد و نه صرفا یک علوم اسلامی سخن گفت.
    کلیدواژگان: علوم انسانی اسلامی، مباحث فرامتنی، متون مقدس، رویکرد حداکثری، روش شناسی
  • سید محمدتقی موحد ابطحی صفحه 639
    هدف
    معرفی مختصر رویکرد تاسیسی علم دینی دکتر خسرو باقری و ارزیابی برخی از مبانی علم شناختی و دین شناختی آن و همچنین بررسی برخی نتایج این نظریه.
    روش
    برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه ای و برای نقد دیدگاه، از روش فلسفی استفاده شده است.
    یافته ها
    1. مبانی علم شناسی و دین شناسی رویکرد تاسیسی علم دینی، نیازمند تدقیق بیشترند. 2. بر خلاف دیدگاه باقری و البته بر اساس مبانی مختار ایشان، می توان قرائت قابل قبولی از رویکرد تهذیبی در تولید علم دینی ارائه کرد. 3. با وجود تلاش انجام شده توسط باقری، این نظریه نتوانسته است از نسبیت گرایی معرفت شناختی نجات یابد. 4. ناکامی علم دینی در عرصه نظر و عمل، هر چند ممکن است از لحاظ منطقی تاثیری در اعتبار دین نداشته باشد، اما نمی توان تبعات روان شناختی و جامعه شناختی آن را نادیده گرفت. بر این اساس، باید مراقب تلاشهایی که در عرصه سیاستگذاری، برنامه ریزی و اجرا در زمینه علم دینی صورت می گیرد، بود.
    نتیجه گیری
    نقادی نظریه های علم دینی و آشکار ساختن ابهامات آن، زمینه را برای گسترش و تعمیق ادبیات این بحث فراهم می آورد و افق روشن تری را پیش روی فعالان این عرصه می گشاید.
    کلیدواژگان: علم دینی، رویکرد تاسیسی، رویکرد تهذیبی، خسرو باقری
  • اسماعیل مزروعی، سید عبدالجابر قدرتیان کاشان صفحه 661
    هدف
    هدف پژوهش حاضر، بررسی مبانی انسان شناختی بروکراسی با رویکرد اسلامی است. نظریه بروکراسی که توسط ماکس وبر ارائه شده، از نظریه های مطرح در علم مدیریت است. با وجود رشد و توسعه علم، هنوز هم شاهد وجود سازمان های بوروکراتیک در سطح جامعه ایم و این بیانگر قدرت نظریه بروکراسی است. از آنجا که نگاه نظریه های غربی به انسان، با نگاه اسلام به انسان متفاوت است، در این مقاله به بررسی مبانی انسان شناختی بروکراسی و مقایسه آن با مبانی انسان شناختی اسلامی پرداخته ایم.
    روش
    روش پژوهش در این مقاله، توصیفی، از نوع تحلیل اسنادی است.
    یافته ها
    انسان از دیدگاه اسلام، موجودی دو بعدی و دارای کرامت نفس و ارزشهای والاست. در مقاله حاضر، با اشاره به نظر اسلام درباره انسان و بررسی نظریه بروکراسی نسبت به انسان، مواردی مانند عدم توجه به تفاوتهای فردی، عدم توجه به نیازهای سطح بالا، پاداش مالی به عنوان بهترین عامل انگیزش، نگاه به انسان به عنوان یک روبات و...، به عنوان مبانی انسان شناختی بروکراسی مشخص شده است.
    نتیجه گیری
    با جمع بندی مباحث این مقاله و بحثهای دیگری که در مدیریت اسلامی مطرح است، به این نتیجه می رسیم که اگر صرفا به تدوین اصول مدیریت اسلامی توجه کنیم یا اینکه ویژگی های انسان شناختی اسلامی را بنویسیم، فایده ای نخواهد داشت و باید با دیدی جامع به آن نگاه کرد. اگر بخواهیم سازمان اسلامی داشته باشیم، باید سه عامل مدیریت، کارکنان و اصول مدیریت اسلامی را همزمان در نظر بگیریم.
    کلیدواژگان: بروکراسی، اسلام، انسان، انسان شناختی
  • مهدی صادقی شاهدانی، حسین میسمی، مهدی قائمی اصل صفحه 681
    هدف
    هدف از این تحقیق ارائه روش شناسی جامع و یکپارچه ای در حوزه ساخت و ارزیابی شاخص های ترکیبی بوده است، که علاوه بر کاربردی بودن و برخورداری از دقت کافی در روند شاخص سازی ترکیبی، از انسجام و هماهنگی لازم نیز برخوردار می باشد.
    روش
    این پژوهش ضمن ارائه الگویی ده مرحله ای، فرآیندی ایده آل برای شاخص سازی ترکیبی ارائه می نماید که هفت مرحله از آن مربوط به ساخت شاخص ترکیبی و سه مرحله مربوط به ارزیابی و باز بینی شاخص ساخته شده می باشد. هفت مرحله اول عبارت اند از: تبیین چارچوب نظری جامع، انتخاب مراجع اطلاعاتی، اسناد داده های مفقود، تجزیه و تحلیل چند متغیره، نرمال سازی داده ها، وزن دهی و تجمیع، ارائه و انتشار؛ و سه مرحله ارزیابی شاخص نیز عبارت اند از: آزمون های حساسیت و استحکام، مراجعه به جزئیات نظری، ایجاد ارتباط میان شاخص ترکیبی و سایر متغیرها.
    یافته ها
    تلاش می شود تا ظرفیت مناسبی که در الگوی ارائه شده به منظور کمی سازی مفاهیم اقتصاد و بانکداری اسلامی، به عنوان یکی از حوزه های اصلی علوم انسانی-اسلامی، وجود دارد نیز از طریق طرح برخی از مفاهیمی که قابلیت کمی شدن با استفاده از روش شاخص سازی ترکیبی را دارند، مورد بحث قرار گیرد.
    نتیجه گیری
    این تحقیق زمینه های لازم برای پژوهش های آتی در حوزه کمی سازی مفاهیم اقتصاد و بانکداری اسلامی (مانند عدالت، پیشرفت اقتصادی، اخلاق بانکی و غیره) را فراهم می نماید.
    کلیدواژگان: شاخص سازی، شاخص ترکیبی، شاخص های منفرد، الگوی جامع، اقتصاد و بانکداری اسلامی
  • پروین بابایی، هادی بصیری صفحه 709
    تامین سلامت روان و پیشگیری از بیماری های روانی، هدف دینی ارزشمندی است که زمینه سعادت انسان را فراهم می سازد.
    هدف
    هدف این تحقیق، بررسی عوامل موثر بر کسب آرامش و سلامت روانی از منظر قرآن کریم است.
    روش
    روش تحقیق، تحلیلی- توصیفی با مراجعه به آیات قرآن کریم و تفاسیر المیزان و نمونه و نیز روایات مرتبط با آرامش و سلامت روانی بوده است.
    یافته ها
    به طور کلی اشارت طبی قرآن از نظر اثرگذاری بر سلامت روان، در سه حیطه شناختی، رفتاری و عاطفی تقسیم بندی شدند.
    نتیجه گیری
    این مطالعه نشان داد که کتاب آسمانی قرآن، حاوی آموزه های شناختی و عملی فراوانی است که عمل و توجه به آنها، هدفمندی، اعتماد به نفس، صبر، مثبت اندیشی و در مجموع، آرامش روان را به همراه خواهد داشت.
    کلیدواژگان: روان، آرامش، قرآن، سلامت
  • اسماعیل دارایی، مهران فرج اللهی، محمدرضا سرمدی صفحه 731
    هدف
    هدف پژوهش حاضر، بررسی و تعیین نیازهای آموزشی، شامل صلاحیتهای دانشی، نگرشی و مهارتی اساتید گروه معارف است که در دانشگاه های استان تهران انجام پذیرفته است.
    روش
    روش تحقیق، توصیفی و از نوع پیمایشی بوده است.
    یافته ها
    یافته های حاصل از پژوهش، نشان می دهد که با توجه به میانگین تجربی نظرات، اساتید معارف، توسعه دانش در 18 عنوان را برای خود ضروری دانسته اند.
    نتیجه گیری
    با توجه به یافته های پژوهش، اساتید نمونه تحقیق، از کلیه نگرشهای لازم، شامل علاقه به تدریس، علاقه به موضوع، نگرش سیستمی، نگاه پدرانه به دانشجو و علاقه به دانشگاه و دانشجو، در حد بالاتر از متوسط برخوردار بوده، نیاز به برنامه ریزی در جهت ارتقای نگرشهای پیش گفته را لازم ندیده اند.
    کلیدواژگان: نیاز، آموزش، نیازهای آموزشی، نیازسنجی آموزشی، اساتید گروه معارف
|
  • Ghorbani, Gh Page 573
    Objectives
    The aim of the present paper is to reveal the importance of islamicization of science and the related functions. The author of the article then refers to the decadence of science and civilization among Muslims and suggests redefining the Islamic civilization and scientific development as the principal solution in reconstructing Islamic civilization.
    Method
    The method of the article is descriptive and document analysis.
    Results
    The results of the survey is derived from Muslims experiences and studies on Islamicization of science and developing Islamic civilization. referring to Islam rule in formation of science and Islamic civilization in golden era, indicates that although some parts of sciences are derived from other civilizations but- by the help of Islamic teachings and creativity –they have redefined the sciences and produced Islamic sciences. The mentioned process is considered as the fundamental step in development of Islamic great civilization.
    Conclusion
    The author of the research concludes that reconstructing the Islamic civilization is not equal to just gaining the current western sciences. In other word importing the western productions and technology in order to modernize the Islamic world is not the solution and even leads to astray and crisis.(like most of the Islamic countries). the paper then highlights the importance of Islamic world view and Muslims as to have basic rules in finding solution for Islamic countries crisis on islamicization of sciences.
    Keywords: islamicization of science, golden age of islam, islamic world view, science, Islam, islamic civilization
  • Purrostami, H Page 595
    Objectives
    In this research we cast a cursory glance at the definition of religion and religious science and suggesting a strategic pattern to maintain basic changes in human sciences.
    Method
    The method of the research is processing and analyzing the data which are gathered digitally and library.
    Results
    Necessities for changes in human sciences are fully achieved in religious approach. the strategy suggested by religion are functional both in method and in insight. The vision and insight aspect of religion is through its principal thoughts, true scientific hypotheses and the method is developing cognition and knowledge resources in production of human sciences and suggesting effective ways in education process.
    Conclusion
    The author of the article believes that a comprehensive system in human sciences is just achieved through religious teachings.
    Keywords: religious strategy, human sciences, change, strategic thoughts, strategic methods.
  • Jeddih., Behroozlak, Gh Page 615
    Objectives
    The present study aims to take a look at the views of both islamic sciences academy (based on the ideas of the late seyyed moniroddin hoseini) and research and educational institute of Imam Khomeini (based on the ideas of mesbah yazdi) as two examples of maximalist approach.
    Method
    The method of the article is descriptive and document analysis.
    Results
    Islamic sciences academy is attempting to make all aspects of society Islamic, including scientific, executive and management; while mesbah considers islamicization as a subject of mere sciences. The idea processing system in Islamic sciences academy is wide spread, deep and complicated; while in mesbah, s is different. Therefore topics such as philosophy, general approach, specific approach and relationship between value and vision and knowledge are discussed in Islamic sciences academy; while the discussions in mesbah, s institute just go around comprehensive change project. Islamic sciences academy believes that understanding process of human being- like other actions- is voluntary and religious knowledge and understanding is always in the process of completing.therfore it is not possible to consider the idea of Islam in connection with a specific subject like economy or politics as the final word and Islamic sciences are not fixed, definite and irrevocable. Islamic sciences are always changing and are not fixed, based on the ideas of academy.
    Conclusion
    The author of the paper concludes that in addition to demonstrate the possibility of science islamicization; hypertext topics are also highly effective in understanding scriptures and therefore leading to islamicization of sciences. At the end of the article different Islamic sciences are suggested, rather than mere one Islamic science.
    Keywords: Islamic human sciences, hypertext topics, scriptures, maximalist approach, methodology.
  • Movahed Abtahi, M.T Page 639
    Objectives
    This short piece of writing intends to elucidate the established pattern of religious science of Dr. Khosro Bagheri and evaluating foundations of cognitive science and theological and their results.
    Method
    The method of the research is library and philosophical method in criticizing.
    Results
    1- foundations of cognitive science and theological of established pattern of religious science have to be more analyzed and studied. 2- contrary to the view of dr. bagheri and based on his own Free principals; an acceptable interpretation of humane approach is accessible. 3-in spite of all bagherie, s attempts; the theory failed to conquer the relativity of knowledge.4- the failure of religious practice and knowledge may not logically influence the credibility of religion; but we can not ignore the psychological and sociological consequences. Therefore we have to focus on policy making, planning and performing the theological programs.
    Conclusion
    The author of the article concludes that criticizing the theological theories and detecting ambiguities will develop the literature of debate and opens a brighter horizon facing practitioners.
    Keywords: theology, formed approach, humane approach, khosro bagheri.
  • Mazrouii., Ghodratian Kashan, A.J Page 661
    Objectives
    The main theme of the article is to analyze the fundamentals of Islamic approach in bureaucracy anthropology. Bureaucracy theory -developed by Max Weber - is studied in management science and in spite of science development in society; bureaucratic organizations still exist and indicates the power of the theory. The western view is different from Islamic view in this field and the present study is a comparison between Islamic anthropological approach and bureaucracy anthropology fundamentals.
    Method
    The method of the article is descriptive and document analysis.
    Results
    Generosity and nobility are the feathers of human being in Islamic approach. The present survey refers to the following characteristics as the bureaucracy anthropology fundamentals: neglecting the higher needs of human being, considering money as the best motivator, considering human being as robots….
    Conclusion
    The article concludes that we will find no solution if we merely consider the Islamic management principals or characteristics of Islamic anthropology. To get the best result in Islamic organization, we have to consider three factors at the same time: managmant, staff, and Islamic management principals.
    Keywords: bureaucracy, Islam, human being, anthropology
  • Sadeghi Shahedanim., Meisamih., Ghaemiasl, M Page 681
    Objectives
    The main theme of the article is a discussion about a Comprehensive methodology for construction and evaluation of synthetic indicators.
    Method
    The present study offers a ten-step model and an ideal process in construction of synthetic indicators. Seven steps are related to forming parity index and three others are related to evaluation and revision of index. First Seven steps are as follow: to explain comprehensive theoretical framework, selection of information sources, document missing data, multivariate analysis, normalization of data, weighting and aggregation, presentation and publication. Three other steps are evaluating the index are sensitivity and robustness tests, to see comments of details, communication between the synthetic indicators and other variables.
    Results
    The author of the article believes that suitable capacities of quantifying the economic implications and Islamic banking - as one of the major areas in human and Islamic sciences - must be developed through some definitions which can be quantified by parity index method.
    Conclusion
    The author of the research concludes that the present survey is considered as a preliminary for future researches on quantifying the economic implications and Islamic banking. For instance: justice, economic development, ethical banking…
    Keywords: indicators, parity index, individual indicators, comprehensive model, economic, Islamic banking.
  • Babaeip., Basiri, H Page 709
    Objectives
    This short piece of writing intends to elucidate the Effective factors on mental health from viewpoint of holly Quran.
    Method
    The method of the article is analysis-descriptive and referring to the verses of holly Quran and almizan and nemoneh interpretations and Islamic traditions relating to tranquility and health.
    Results
    The results of the survey indicate that verses relating to health of mind are categorized in three aspects: cognitive, behavioral and emotional.
    Conclusion
    The author of the article concludes that heavenly book of holly Quran includes cognitive and practical teachings which lead toward objective, self confidence, pationace, positive thinking and on the whole mental tranquility.
    Keywords: soul, tranquility, Quran, health
  • Daraeei., Farajollahim., Sarmadi, M.R Page 731
    Objectives
    The present study aims to analyze the educational needs including knowledge competencies, attitudinal competencies and skill competencies of Islamic sciences teachers in Tehran universities.
    Method
    The method of the research is survey descriptive.
    Results
    The results of the survey indicate that due to the average empirical comments, Islamic sciences teachers are attempting to develop knowledge in 18 topics.
    Conclusion
    The author of the survey concludes that teachers in this research enjoy -even higher than average- teaching interest, interest to the topics, systematic approach, and fatherly attitude to university students. Therefore no need for programming fore developing the pre uttered views is observed.
    Keywords: needs, education, educational needs, training needs assessment, teachers of Islamic sciences.