فهرست مطالب

جامعه شناسی تاریخی - سال پنجم شماره 2 (پاییز و زمستان 1392)
  • سال پنجم شماره 2 (پاییز و زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/12/08
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد فاضلی صفحات 1-40
    یکی از بحث های مهم در مطالعات دموکراتیزاسیون، سهم نسبی متغیرهای بیرونی و درونی در عملکرد دموکراسی هاست؛اما از آنجا که هر نظام دموکراتیک تاحدود زیادی موجودیتی با ویژگی های منحصربه فرد است، به سختی می توان گزاره های کلی درباره همه دموکراسی ها و تاثیر متغیرهای بیرونی و درونی بر آن ها صادر کرد. از همین رو، بررسی تاریخی تاثیر متغیرهای مختلف بر عملکرد دموکراسی ها گامی در تحلیل سازکارهای تاثیر این متغیرها به شمار می رود. شناخت سازکارهای برآمده از موارد تاریخی خاص زمینه ای برای ارائه گزاره های نظری کلی تر درباره سهم انواع متغیرها در عملکرد دموکراسی ها فراهم می کند. در این مقاله با بررسی تاریخی-علی اثر متغیر نظام- جهاناقتصاد و وابستگی در سال های 1800- 1961مبر ایران، ترکیه و کره جنوبی، زمینه های بی ثباتی اقتصادی را که به عدم تحکیم دموکراسی در سال های 1941- 1961م منجر شده، توضیح و نشان می دهیم که چگونه عملکرد دموکراسی ها تحت تاثیر ساختار تاریخی نظام- جهان و مسیر تاریخی ای که پیموده اند و در تعامل با عوامل داخلی و خارجی شکل می گیرند.
    کلیدواژگان: دموکراسی، دموکراتیزاسیون، وابستگی، نظام، جهان، ایران، ترکیه، کره جنوبی
  • محمد نیازی، وحید شالچی صفحات 41-69
    شکل های ابتدایی نظام وظیفه نخستین بار در چارچوب ارتش های پادشاهی و دولت های مستقل از کلیسا در اروپای غربی به وجود آمد و توانست واسطه ای بین دولت و ملت در ابتدای عصر مدرنیته و وسیله ای برای گسترش نظامی گری حاکمان و شاهان باشد. در ابتدای قرن هجدهم میلادی، تقسیم کار اجتماعی، پیشرفت تکنیکی و صنعتی شدن سبب شد تا ارتش های مدرن و نظام وظیفه که از اولین نهادهای بورکراتیک نیز به شمار می آمدند، شکل بگیرند؛ سپس در انقلاب فرانسه، به عنوان سازکاری اساسی درجهت تامین نیروی انسانی ارتش انقلابی تثبیت شدند. این پدیده که در غرب پس از مجموعه تحولات اندیشه ای و اجتماعی پدید آمده بود، در ایران دوره پهلوی اول به عنوان بخشی از طرح مدرن سازی و تثبیت حکومت استبدادی رضا خان شکل گرفت. بسط عناصر هویت ملی گرایانه و مطیع کردن نیروهای سنتی جامعه ایران دربرابر استبداد مطلقه حکومت به وسیله آموزش ها و هنجارسازی عمومی و فراگیر، از کارکردها و کارویژه های مهم ارتش و نظام خدمت اجباری در کنار تاثیرات و خدمات سیاسی و نظامی دیگرش در تاسیس و ابقای حکومت پهلوی بود. نظام وظیفه علاوه بر خلع سلاح عمومی، به حکومت پهلوی اول این امکان را می داد تا با گسترش اقتدار نظامی، پایه های حکومتش را محکم کند. ایجاد ارتش یکپارچه و خدمت اجباری عمومی یکی از اولین تلاش های سامان مند و همه جانبه برای خلق شهروندان نظام جدید سیاسی مبتنی بر ایده دولت- ملت در تاریخ ایران است.
    کلیدواژگان: تاریخ اجتماعی ارتش، خدمت اجباری، نظام وظیفه عمومی، ارتش جدید، هویت ملی، دوره پهلوی اول
  • محمود محمدی صفحات 71-91
    مسئله اساسی این مقاله،اسلام گرایی به عنوان گفتمان سیاسی- اجتماعی است. فرضیه پژوهش این است که گفتمان اسلام گرایی نوعی مقاومت دربرابرسلطهگفتمان مدرنیته غربی است. گفتمان اسلام گرایی با تعریف سیاسی از اسلام، نیروهای به حاشیه رانده گفتمان مدرنیزاسیون را جذبمی کند. این گفتمان با صورت بندی جدیدیاز اسلام، الگوی بدیلی برای مدیریت جامعهپیشنهاد می کند. گفتمان اسلام گراییمدرنیزاسیون غربی درکشورهای اسلامی را به چالش می کشد. اسلام گرایان با به دست دادن روایتی سیاسی از اسلام، به گردآورینیروهای مقاومت دربرابر سلطه گفتمان مدرنیته غربی می پردازند.
    کلیدواژگان: گفتمان اسلام گرایی، گفتمان مدرنیته غربی، نیروهای مقاومت
  • کورش صالحی، فرشید نادری صفحات 93-117
    تنوع و پیچیدگی ساختار خانواده و ازدواج در ایران عهد ساسانی از موضوعات درخور توجه است. تاکید بر تداوم نسل، نام و تبار خانوادگی و کارکردهای این جهانی و آن جهانی ازدواج که سبب ایجاد این تنوع و پیچیدگی شده، از مهم ترین ویژگی های جایگاه زنان در جامعه ساسانی است. قوانین کهن زرتشتی خواهان ایجاد محدودیت هایی برای جامعه زنان بود؛ درحالی که قوانین جدید- که حاصل بازنگری دستوران عهد ساسانی بود- رشد و پیشرفتی محسوس در امور زنان و مسائل حقوقی آنان را نشان می داد. مقاله حاضر گونه های رایج ازدواج، قوانین مرتبط با جانشینی و وضع اجتماعی و حقوقی زنان را بررسی کرده است. به نظر می رسد قوانین اجتماعی ازدواج در دوره ساسانی حدود و اختیارات زنان را متفاوت تر از جوامع عشیره ای تبیین کرده است و نهاد خانواده به صورت عمومی در جامعه ساسانی تعریف استواری داشت؛ رخدادهای اجتماعی و سیاسی پایان این دوره تاریخی نشان از آن دارند که نقش اجتماعی و ارتقای اعتبار اجتماعی و سیاسی زنان به شدت ترقی داشته است. اگر در اواخر سلسله از سویی نبود اولاد پسر را برای جانشینی تنها دلیل واگذاری قدرت به زنان ندانیم، در سوی دیگر نیز، افزایش بینش و ارتقای درجه سیاسی و اجتماعی زنان در مطالبه قدرت موثر بوده است.
    کلیدواژگان: ساختار ازدواج، ساسانیان، خانواده، گونه های ازدواج، جانشینی، زنان
  • طلیعه خادمیان، فرجاد ناطقی صفحات 119-143
    در این مقاله شکل گیری اولین دولت مدرن در ایران در چارچوب تحلیل ساختار و عاملیت مورد بررسی جامعه شناختی قرار گرفته است. هر ساختی از کنش های پیوسته نیروهای اجتماعی شکل می گیرد و زمینه ای می شود برای کنش های آتی؛ از سوی دیگر هر کنشی نیز درون یک ساخت صورت می پذیرد که می تواند آن ساخت را تداوم بخشد یا ساختارشکنانه به گسست از آن بینجامد. در این مقاله، تاثیر دیالکتیکی یادشده را به گونه ای واکاوی می کنیم که ساختارهای اجتماعی در آستانه کشاکش های فرایند تجدد در ایران پس از صدور فرمان مشروطه زمینه ساز کنش های سیاسی بحران آفرینی می شود که در نهایت، نیروهای اجتماعی برای غلبه بر آن بحران ها به ساختی اقتدارگرایانه از سیاست روی می آورند. ساختار نظری این پژوهش با استفاده از نظریه «دولت» برتران بدیع و پی یر بیرن بوم شکل گرفته است. فرضیه تحقیق عبارت است از: میان بحران های اجتماعی و ساختار دولت رابطه وجود دارد. با استفاده از روش تاریخی (اسنادی) داده های مربوط به فرضیه تحقیق گردآوری شده و با روش تاریخی- موردی در چارچوب منطق قیاسی- قانونی، داده ها مورد تحلیل تبیینی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد تراکم بحران های اجتماعی در ایران موجب تضعیف جامعه مدنی شده و گرایش نیروهای اجتماعی به تمرکز قدرت برای حل بحران های جامعه، زمینه های سربرآوردن دولت حداکثری در ایران را فراهم کرده است.
    کلیدواژگان: بحران های اجتماعی، جامعه خودگردان، تمرکز قدرت، بوروکراسی، دولت حداکثری
  • موسی سبزی دوآبی، علیرضا هژبری نوبری، فرهنگ خادمی ندوشن، سیدمهدی موسوی کوهپر صفحات 145-169
    دشت خاوه در شهرستان دلفان (نورآباد) یکی از دشت های مهم زاگرس مرکزی است که در منطقه پشتکوه شرقی و در بین کوه های گرین و سفید کوه واقع شده است. در این دشت، 36 محوطه باستانی شناسایی شده که قدیم ترین آن ها مربوط به دوره نوسنگی بی سفال و جدیدترین آن ها مربوط به قرن های متاخر دوره اسلامی است. از این تعداد، بیست محوطه دارای بقایای دوره اشکانی بوده اند. مباحث مورد توجه در این مقاله اغلب براساس فعالیت هایی است که طی سال های 1388- 1389 در این دشت به منظور ثبت و تعیین حریم آثار باستانی و در سال 1390 به دلیل شناسایی و تحلیل الگوهای استقراری دوره اشکانی صورت گرفته است. درک و دریافت کلی الگوی استقراری این منطقه در دوره اشکانی از نتایج این پژوهش است که تغییرات جمعیتی یا تغییر الگوی پراکنش استقرارها را نسبت به دوره های قبل نشان می دهد. همچنین، مشخص شد که بیشتر استقرارهای منطقه روستاهای کوچک یا استقرارهای موقت بوده اند و شواهدی از مراکز شهری شناسایی نشد. در این مقاله، به مطالعه محوطه ها و تفسیر الگوهای استقرار دوره اشکانی در این دشت می پردازیم.
    کلیدواژگان: زاگرس مرکزی، لرستان، دشت خاوه، دوره اشکانی، الگوی استقرار
  • سیدمهدی موسوی کوهپر، سجاد نوید، جواد نیستانی صفحات 171-183
    با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب، این منطقه از دوره باستان همواره در تبادلات فرهنگی، از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است؛ به گونه ای که گروه های اجتماعی زیادی با قوم ها و فرهنگ های گوناگون از این منطقه عبور کرده یا در آن ساکن شده اند؛ درنتیجه برهمکنش فرهنگی، اقتصادی و سیاسی در میان آنان را در گذر تاریخ شاهدیم. یکی از مهم ترین بخش های مراودات فرهنگی شرق و غرب به روابط ایرانیان با یونانیان و رومیان در دوران تاریخی مربوط می شود که در مدت زمانی طولانی با هم در ارتباط بوده و از عناصر فرهنگی یکدیگر متاثر شده و در از آن ها در هنر بومی خود استفاده کرده اند. در این مقاله، با بهره گیری از روش نشانه شناسی، به تحلیل موتیف «تیشتر» و «پگاسوس» به عنوان دو شخصیت اسطوره ای در فرهنگ ایران و یونان بر روی دو ظرف سیمین ساسانی می پردازیم.
    کلیدواژگان اسطوره؛ ایران؛ پگاسوس؛ تیشتر؛ ساسانی
|
  • M. Fazeli Pages 1-40
    The contribution of internal and external factors on the operation of democracies is one of the most controversial debates in democratization studies. General rules about the role of internal and external variables on democracies، due to their distinctiveness and specific identities، are hard to be established. However، historical examination could result in analyzing effective mechanisms of the variables’ effects، and knowing that mechanisms can pave the way for providing statements that are more general. Through analyzing the effects of dependency and the world system of economy on Iran، Turkey and Korea in a historical span of 1800 to 1961، this article attempts to explain the conditions of economic instability and failure of democratic consolidation in them from 1941 to 1961. The paper shows evidences on how the operation of democracies is shaped by the historical structure of the world system، their own path of history، and the interaction of internal and external factors.
    Keywords: Democracy, Democratization, Dependency, World system of economy, Iran, Turkey, South Korea
  • M. Niazi, V. Shalchi Pages 41-69
    “Military Service” was first established in the frame of kingdom armies and independent governments separated from the Church. In the beginning of modernity era، it could be a go- between for the government and the nation، and also a means to extend the then rulers’ and kings’ militarism. The social division of labour، technical progress and industrialization in the 18th century caused to the formation of modern armies as the first bureaucratic institution. But in Iran''s Pahlavi time، phenomenon was built as part of the modernization and consolidating Reza-khan''s autocratic state. Extetion of national identity’s elements and making obedient the traditional residents in Iran''s society against the unlimited autocracy of the state were possible by public teachings and extendable normalizing in the army،especially in the “Military Service”. “Military Service” and also the public disarmament gave this opportunity to the Pahlavi state to nationits basic rule byexpanding the military authority. Making integrated military and compulsory military service are the first intended and targeted attempts to create modern system’s civilians based on the nation - state theory.
    Keywords: Social history_Army_military service_National identity_Reza_shah_Nation – state
  • M. Mohammadi Pages 71-91
    The main problem of this article is Islamism as a social –political discourse. The hypothesis is that Islamism isa typical resistance against the hegemony of European modernity discourse. Islamism discourse، with political definition from Islam، attracts the forces of marginalized and excluded frommodernization discourse. This discourse suggests analternative model for communitymanagement through a new formation that offers from Islam. Islamism discourse challenges the European modernization in Islamic societies. With offering a political narrative from Islam، Islamists provide resistance forces against the hegemony of European modernity discourse.
    Keywords: Islamism, European modernity, Resistance forces, Discourseofresistance.
  • K. Salehi, F. Naderi Pages 93-117
    Diversity and complexity of family structure and marriage in the Sassanid era is the significant and considerable topic that can be investigated. Emphasis on the continuity of generation، family ancestral and function of marriage in this world and the other world that caused this diversity and complexity، are the most important characteristics of Sassanid society. The old law limited the demand for women''s community،while the new law mandates that the Sassanid era represents tangible progress in their affairs and women''s rights issues. This article has studied marriage types، related laws with succession، and social – legal status of women. It seems that based on the social rules and privileges of marriage in the Sassanid era، women have accounted for the different tribal communities. However، the family publicly Sasanian society was firmly defined. However، the political and social events closer to the end of the historical period show that the improvement of the social and political status of women has been greatly promoted. On the other hand، if no descendant of the dynasty of the late sons for the succession is not considered as only reason، the increase in the understanding and promotion of political and social topics of women have been effective in their power demand.
    Keywords: Marriage Structure, Sasanids, Marriage types, Succession, Women
  • T. Khademian, F. Nateghi Pages 119-143
    In this article، formation of the first modern state in Iran has been studied within the framework of sociological analysis of agency and structure. Each structure is formed of joint actions،which will be the basis for future actions. Each action، on the other hand، also happens within a structure that can cause its contiouity or discontiniouity. In this article،the aforesaid dialectical effects have been reviewed in a way that social structures on the eve of the conflicts of modernity process in the Constitutional history of Iran will be the reason of social tensions and they eventually turn in to authoritarian political structure to overcome the crises by social forces. The theory construction of this study has been formed by the using of the theory state of «Bertrand Badie» and «Pierre Birnbaum»، and the research hypothesis has been extracted based on the relationship between social crises and essence of state. Data collection has been done by documentary method، and data analysis by historical method. The results showed that social crises accumulation in Iran and attitude of social forces towards centralism to overcome the crises of society have paved the way for a weak society and a maximal state in Iran.
    Keywords: Social crises, Autonomous society, Centralism, Bureaucracy, Maximal state
  • M. Sabzidoabi, A. R. Hejebri Noubari, F.Khadem I. Nadoushan, M. Mousavi Kouhpar Pages 145-169
    Khaveh plain in the township of Delfan is considered as one of the important plains in the Central Zagros Mountain situated in Eastern Pusht-i Kuh and located between Garin and Sefid-e Kooh Mountains. In general، 36 archeological sites have so far been identified in this plain: the oldest of which relates to aceramic Neolithic Age، and the newest one belongs to the Late-Islamic Age. Among them، 20 sites contain relics related to the Parthian Period. The noteworthy discussions in the present study are mainly based on the activities performed at this plain during 2009-2010 in order to register and determine the boarders of archeological sites، and those carried out in 2011 aiming to identify and analyze the settlement patterns of the Parthian reign in this region. General perception and understanding of the settlement pattern in this region during the Parthian period is the results of this research، which represents demographic or settlement dispersion changes compared with the previous eras. Also it became clear that most of the settlements in the region were small villages or temporary settlements and no evidence of urban centers was recognized. Finally، the present study deals with the investigation and interpretation of the settlement patterns of the Parthian period in this plain.
    Keywords: Central Zagros, Lorestan, Khaveh Plain, Parthian Period, Settlement Pattern
  • S. M. Musavikohpar, S. Navid, J. Neyestani Pages 171-183
    From the ancient time، the land of Iran، because of its geopolitical location، played an important role in terms of cultural interaction between the East and the West. Infact، one of the most attractive parts of the world history is cultural communication and also political conflicts between Iran، Greece and Roman Empires، as representatives of the East and the West. According to historical and archaeological evidences، it can be claimed that، among the craftsmen of both nations، there was a clear understanding on mythical and religious characters of other side. So، on the basis of iconographical studies، this paper aims to focus on two mythical characters،Tishtar and Pegasus، as a sign of cultural interaction، appeared on two Sassanid silverworks. This study، finally takes a result that how Iranian artisan in Sassanidera had imitated the form of Pegasus appearance on the Western art and used it as a prototype to show Tishtar on his works.
    Keywords: Iran, Myth, Pegasus, Sassanid era, Tishtar