فهرست مطالب

مطالعات جمعیتی - سال یکم شماره 1 (بهار 1392)
  • سال یکم شماره 1 (بهار 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/03/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • محمود مشفق*، قربان حسینی صفحات 9-31
    امروزه، تمرکز بالای جمعیتی در کلان شهرها به مساله ای پیچیده تبدیل شده است. همه دولت ها دغدغه ی توزیع بهینه جمعیت را دارند و همواره جهت تعدیل جمعیت کلان شهرها سیاست هایی را اجرا می کنند. در این مقاله عمده ترین سیاست هایی که در کشورهای منتخب آسیایی جهت توزیع بهتر جمعیت به اجرادرآمده، شناسایی شدهاست، سپس جهت انطباق و اجرایی کردن آنها در ایران، 54 تن از اساتید برجسته ی کشور آنها را ارزیابی و اولویت بندی نموده اند. این مقاله دو هدف را دنبال می کند: الف) شناسایی سیاست های موثری که با توجه به تجربیات متخصصان داخلی با شرایط جامعه ی ایران سازگار و منطبق باشند، ب) اولویت بندی سیاست ها از نظر اجرایی و درجه ی تاثیرگذاری. نتایج نشان داد که اقدامات سیاستی در چهار حیطه شامل سیاست های: اجتماعی- فرهنگی، توسعه ی قطب های رشد، آمایش سرزمین و مبارزه با مفاسد اقتصادی- اجتماعی بیشترین اثر را بر توزیع بهینه ی جمعیت در کشور دارند. همچنین سیاست های توسعه ی سرمایه گذاری های محلی، به فعل درآوردن ظرفیت های توسعه ی منطقه ای، ایجاد فرصت های شغلی در روستاها و شهرهای کوچک به ترتیب با نمره ی 30/4، 26/4 و 19/4 در سه اولویت اول اجرایی پیشنهادی صاحب نظران هستند که اثرگذاری بیشتری در کنترل جمعیت کلان شهرهای کشور خواهند داشت.
    کلیدواژگان: توزیع بهینه ی جمعیت، کلان شهرها، تمرکززدایی
  • شهلا کاظمی پور*، اعظم خوشنویس صفحات 33-59
    یکی از آسیب هایی که خانواده را تهدید می کند پدیده طلاق است. پایان یک ازدواج رسمی و قانونی را طلاق می گویند. طلاق را می توان از زوایای اجتماعی، اقتصادی و مهمتر از همه از نظر جمعیتی مورد مطالعه قرار داد. در این مطالعه ابتدا ادبیات نظری و تجربی مربوط به تعیین کننده های طلاق در ایران و کشورهای منتخب بررسی و مقایسه شد و در مرحله دوم با مراجعه به آمار ثبتی ازدواج و طلاق در 25 سال اخیر به محاسبه سطح و روند تحولات ازدواج و طلاق در ایران و کشورهای منتخب منطقه آسیا و اقیانوسیه پرداختیم. بر اساس نتایج به دست آمده، عامل های تعیین کننده طلاق، در چهار گروه شامل: خصوصیات والدین، خصوصیات فردی، خصوصیات زوجین و نحوه تعامل بین آنها و دیدگاه ها و نگرش ها به ازدواج و طلاق طبقه بندی می شوند. نتایج به دست آمده از آمار ثبتی ازدواج و طلاق نیز نشان می دهد که میزان های خام ازدواج و طلاق در ایران طی سال های90- 1365به ترتیب از 9/6 و 7/0 به 7/11 و 9/1 در هزار افزایش یافته است. در ضمن نسبت طلاق به هر صد ازدواج نیز در همین سال ها از 3/10 به 3/16 درصد رسیده است. مقایسه این ارقام با ارقام مشابه در کشورهای منتخب منطقه آسیا و اقیانوسیه نشان می دهد که ارقام مربوط به ایران در سطح متوسط بالای طلاق قرار دارد. نکته مهم دیگر اینکه سنوات زناشویی منجر به  طلاق در ایران کمتر از سایر کشورهای مورد مطالعه است.
    کلیدواژگان: خانواده، میزان های خام ازدواج و طلاق، تعیین کننده های طلاق، نسبت طلاق به ازدواج
  • فریده خلج آبادی فراهانی*، حسن سرایی صفحات 61-85
    هدف این مقاله، بررسی قصد تک فرزندی و تعیین کننده های آن، در زنان و مردان در شرف ازدواج ساکن شهر تهران می باشد. در این مقاله، داده های مرحله اول پیمایش یک مطالعه ترکیبی[1] که در تابستان 1391 انجام شده بود، مورد تجزبه و تحلیل قرار گرفت. در این مرحله، تعداد 871 زن و مرد مراجعه کننده به مراکز مشاوره قبل از ازدواج وابسته به دانشگاه های علوم پزشکی در تهران به روش سهمیه ای خوشه ای نمونه گیری شدند. قصد تک فرزندی در 46 درصد و دو فرزندی در 2/43 درصد موارد گزارش شد. تعیین کننده های قصد تک فرزندی در مردان عبارت بودند از : فردگرایی (34/1OR[2]=)، نگرانی کمتر از مشکلات تک فرزندی (74/0OR=)، باورهای جنسیتی تساوی طلبانه (66/4 OR=) و نگرانی های فرزند پروری (10/1OR=)، درحالی که در زنان عبارت بودند از سن(08/1OR=)، نگرانی های فرزند پروری (11/1OR=)، فردگرایی(31/1OR=)، نگرانی کمتر از تک فرزندی (60/0 OR=) و آرمان گرایی در تربیت فرزند (71/1 OR=). نتایج بیانگر نوعی گذار به سوی کنترل های درونی تر بر تصمیم باروری در مناطق توسعه یافته شهری مانند تهران بوده، که منطبق بر نظریه گذار دوم جمعیتی می باشد. [1]. mix method [2]. Odds Ratio  (نسبت شانس)
    کلیدواژگان: تک فرزندی، رفتار باروری، قصد باروری، باروری زیر سطح جانشینی
  • امیر عرفانی* صفحات 87-107
    این پژوهش با استفاده از داده های پیمایش نیات باروری شهر تهران (1391)، داده های پیمایش باروری تهران (1388)، جمعیت و سلامت (1379) و سرشماری 1390، میزان ها، روندها و تفاوت های باروری در ایران و شهر تهران را بررسی کرده است. میزان باروری کل در کل کشور 6/1 فرزند و برای جمعیت ساکن نقاط شهری و روستایی به ترتیب 5/1 و 9/1 تولد محاسبه شد. میزان باروری کل در سال 1390 در شش استان از 31 استان کشور 2/1 تا 4/1 فرزند، در 20 استان 5/1 تا 9/1 فرزند، و در 5 استان1/2 تا 9/2 فرزند برآورد شده است. همچنین، شکاف شهری و روستایی در میزان های باروری در بسیاری از استان ها غایب و یا بسیار ناچیز است. سایر یافته ها نشان می دهند که میزان باروری کل برای زنان 35-15 ساله ساکن شهر تهران پس از اندکی افزایش از 2/1 فرزند در 1379 به 4/1 فرزند در سال 1388و 1/1 فرزند در 1391 کاهش یافته است. میزان باروری کل زنان دارای درآمد بالا و ساکن مناطق بالای تهران (7/0 تولد) کمتر از میزان های باروری دارندگان درآمد پایین (5/1 فرزند) و ساکن مناطق پایین (3/1 تولد) است. زنان 35 ساله به طور متوسط 8/1 تولد زنده داشته اند، در حالی که این میزان در بین زنان دارای تحصیلات عالی و شاغل (5/1 فرزند) پایین تر از همان میزان در بین دارندگان تحصیلات زیر دیپلم (4/2 فرزند) و غیر شاغلین (9/1 فرزند) است. این پژوهش گروه های جمعیتی دارای باروری پایین را شناسایی کرد، که سهم به سزایی در تداوم سطح پایین باروری در کشور دارند.
    کلیدواژگان: باروری، ایران، تهران، تفاوت های باروری، روند باروری، تعیین کننده های باروری
  • حجیه بی بی رازقی نصرآباد* صفحات 109-127
    در سه دهه ی اخیر باروری در ایران کاهش چشمگیری داشته است، این کاهش پدیده ای فراگیر در تمامی استان های ایران است. با این حال هنوز تفاوت های معنی داری در سطح باروری استان های ایران وجود دارد. بررسی حاضر، تعیین کننده های باروری در سه استان سمنان، کهگیلویه و بویراحمد و هرمزگان با سطوح مختلف باروری را در کانون توجه خود قرار داده است. روش تحقیق در این مطالعه پیمایشی است. جامعه ی آماری 1149 زن 44-35 ساله ی ازدواج کرده ی ساکن در این سه استان می باشد. سوال اساسی که این مقاله بدان پاسخ می دهد این است که سهم عوامل ایده ای و عوامل اجتماعی و جمعیتی بر تعداد فرزندان چگونه است؟ نتایج مطالعه نشان می دهد سطح تحصیلات، سن مادر در اولین تولد و ترکیب جنسی فرزندان، بیشترین تاثیر را در تبیین واریانس باروری دارند. بر اساس این یافته ها می توان گفت که مشخصه های اقتصادی- اجتماعی و جمعیتی که خود تحت تاثیر توسعه اقتصادی - اجتماعی هستند، نسبت به عوامل ایده ای مورد بررسی در این مطالعه تاثیر بیشتری بر باروری دارند و برای تبیین باروری در این استان ها رویکردهای اقتصادی اجتماعی تبیین بهتری به دست می دهند.
    کلیدواژگان: باروری، مشخصه های اجتماعی- جمعیتی، عوامل ایده ای، تحلیل طبقه بندی چندگانه
  • مهدی رضایی*، لطیف پرتوی، احمد محمدپور صفحات 129-150
    موضوع مطالعه ‏ی حاضر ارزیابی پیامدهای جمعیتی و اجتماعی اقتصادی تخریب محیط زیست دریاچه‏ی ارومیه است. هدف اصلی این مطالعه بررسی و ارزیابی آن دسته از پیامدهایی است که خشک شدن دریاچه‏ی ارومیه در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و جمعیتی برای ساکنین پیرامون این دریاچه به همراه داشته است. رویکرد روش‏شناختی این مطالعه از نوع ترکیبی است و در آن از تکنیک های گوناگون پیمایش، مشاهده و مصاحبه استفاده شده است. حوزه‏ی اصلی مورد مطالعه، مناطق جنوب، غرب و شمال غربی دریاچه ارومیه بوده است. نتایج این مطالعه نشان داد که تحولات ناگوار این دریاچه پیامدهایی از قبیل شور شدن منابع آب زیرزمینی، افول زندگی زراعی، فقر مزمن و تدریجی، بیکاری و مهاجرت، مسائل سلامت جمعیت و... را به همراه داشته است.
    کلیدواژگان: دریاچه ی ارومیه، مهاجرت، سلامت و بهداشت، نمک زارشدن
|
  • Mahmoud Moshfegh *, Ghorban Hosseini Pages 9-31
    Nowadays, over-concentration of population in metropolitans and large cities has become a complex issue. All states are concerned with optimal population distribution, and always implement some policies to balance the population of metropolitans. In this paper, the most important policies in selected Asian countries that had been applied for better population distribution are identified. Then, these policies have been evaluated and classified by 54 Iranian’s experts in order to be adjusted and implemented in Iran. Thus, this paper has two main purposes A) Identifying of effective policies that could be consistent and adjusted with Iran’s condition. B) Prioritization of policies with regard to effectiveness and implementation. The results showed that the policies in the following four domains might have the greatest effects on optimal distribution of population. 1.  Social and cultural policies, 2. Developing poles of growth, 3. Planning of land use and 4. Fighting against socio-economic corruptions. Also, investment policies in regional development, actualizing of the regional development potentials, and extension of employment opportunities in rural areas and towns are the first three priorities chosen by experts in implementing population control of metropolitans and large cities in the country.
    Keywords: Over – concentration, Optimum distribution, migration, Developing poles
  • Shahla Kazemipour *, Azam Khoshnevis Pages 33-59
    Divorce is a phenomenon which threatens the family and is considered as the end of a formal and legal marriage. Divorce can be studied from sociological, economical and demographic perspectives. In this article, at first, a brief review of the theoretical and empirical evidence on determinants of divorce in Iran and 21 countries in Asia and the Pacific region are examined and compared. Secondly, according to registered statistics of marriage and divorce over the past 25 years, levels and trends of changes in marriage and divorce in Iran and selected countries are assessed and compared. Finding revealed that determinants of divorce comprise of: parent’s characteristics, individuals’ characteristics, marital factors, couple’s interaction, and attitudes to marriage and divorce. In the second part of the article, we analyzed trends of Divorce Crude Rate and Marriage Crude Rate using the data registered in the Iranian vital statistics system. Statistical analysis indicates that in Iran between 1986 and 2011, crude rate of marriage and divorce has increased from 6.9 and 0.7 to 11.7 and 1.9 per thousand. In addition, the ratio of divorces per 100 marriages increased from about 10.3 to 16.3 over these years. Comparing corresponding rates in selected countries in the region indicates that the rates in Iran are at the upper mid level and interestingly, the average marital years that couples spend before their separation in Iran is lower than that of other countries.
    Keywords: Family, Divorce Crude Rate, Marriage Crude Rate, Determinants of Divorce, The Ratio of Divorces to Marriages
  • Farideh Khalajabadi Farahani *, Hassan Hassan Saraie Pages 61-85
    This paper aims to assess prevalence of intention for having single child and its determinants among new cohorts of marriage. For this paper, the data of the first phase of the survey of a mix method study conducted in 2012 among 871 men and women were analyzed. Sample was selected using stratified cluster sampling from among men and women who attend government based premarital counseling centers in Tehran. The findings revealed that a significant proportion of young men and women (46% of men and women) intended to have single child, while nearly 43% intended for two children. Determinants of intention for single child among men comprised of individualism (OR=1.34), lower concerns on consequences of having single child (OR=0.74), greater gender equality beliefs (OR=4.66), and greater social concerns of childrearing (OR=1.10), while determinants of having single child among women comprised of older age (OR=1.08), greater social concerns of childrearing (OR=1.11), greater individualism (OR=1.31), lower concerns on consequences of having single child (OR=0.60), and greater idealism in child rearing (OR=1.71). These results reflect some sorts of transition toward greater internal controls on fertility decisions in developed urban areas such as Tehran, which is consistent with second transition theory.
    Keywords: Single-child, Fertility behavior, Fertility intention, Under replacement fertility
  • Amir Erfani * Pages 87-107
    This study used data largely from the 2012 Tehran Survey of Fertility Intentions, conducted in a representative sample of households having one married women aged 15-35, and partly from the 2009 Tehran Survey of Fertility, the 2000 Iran Demographic and Health Survey, and the 2011 Iran census to estimate recent levels and trends of fertility and its differentials in Iran and the city of Tehran. This study estimated the total fertility rate for women aged 15-49 living in Iran in 2011 at 1.6 children and for women residing in urban and rural areas at the rate of 1.5 and 1.9 children per woman, respectively. Also, the total fertility rate estimated for married women aged 15-35 living in the city of Tehran increased slightly from 1.2 children per woman in 2000 to 1.4 in 2009 and then plunged to 1.1 children in 2012.  The estimated total fertility rates for women having a high income level and living in the upper districts of Tehran (0.7 births) were lower than the rates estimated for those with low income (1.5 births) and those residing in the low districts of Tehran (1.3 births). On average, women aged 35 had 1.8 live-born children, while employed women and those with post-secondary education had on average 1.5 children, lower than the numbers among unemployed women (1.9 children) and those with incomplete secondary education (2.4 births). This study identified women with low fertility that makes the country’s fertility level remain stubbornly low.
    Keywords: Fertility intentions, Total fertility rate, Differentials fertility
  • Hajiieh Bibi Razeghi Nasrabad * Pages 109-127
    Fertility has significantly reduced in Iran during the past few decades. This reduction is a pervasive phenomenon in all provinces of Iran. However, there are still significant differences in fertility at the provincial level. The present paper aims to assess determinant factors of fertility in the three provinces of Booshehr, Hormozgan, and Kohgilooye and BooirAhmad with distinct fertility levels.  The data for this study are drawn from a survey in 2012 and the sample comprise of 1149 married women aged 35-44 years resided in these provinces. The main question is that how much of differences in fertility is attributable to ideational factors and how much is attributed to socio-demographic factors? The results show that mother’s education, mother’s age at first birth, and sex composition of children are main determinants of fertility and have the most important effects in explaining variations in fertility. According to this study, we argue that socio economic determinants, compared to ideational factors impart greater influence on fertility and fertility behavior in these provinces is better explained by socio–economic approach than ideational approach.
    Keywords: Fertility, Socio- demographic factors, Attitudinal factors, Multiple Classification Analysis
  • Mehdi Rezaei *, Latif Partovi, Ahmad Mohammadpour Pages 129-150
    This study concerns with the evaluation of socio-economic and demographic consequences of environmental destruction of Urmie Lake. The main purpose is to explore the impacts of drying Urmie Lake on social, economic and demographic aspects of human populations living around it. Mixed Method is the main methodological approach of this study. For gathering data, different methods have been adopted including survey, interview and observation. The research specifically focused on rural and urban communities which are located in South, West and Northwest of the Lake. The results show that challenges such as threatening population health,  rural-urban migration, poverty, unemployment, declining agricultural activities, civil protests, destruction of water sources and so on are the main ramifications of this phenomenon.
    Keywords: Urmie Lake, Consequences, Poverty, migration, Diseases, Agriculture