فهرست مطالب

نامه مفید - پیاپی 100 (زمستان 1392)
  • پیاپی 100 (زمستان 1392)
  • حقوق تطبیقی
  • 172 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1393/01/07
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقالات
  • محسن ایزانلو*، عباس میرشکاری صفحه 3
    اصل تساوی طلبکاران، یکی از جلوه های اجرای عدالت در معنای ماهوی اش در نظام حقوقی ماست. عدالتی که در عین حال که به تقسیم دارایی بدهکار میان طلبکاران به نسبت مطالبات آن ها پایبند است، با توجه به ماهیت برخی از مطالبات، ترجیح برخی از آن ها بر برخی دیگر را روا می شمارد. این اصل که با استقراء در متون قانونی قابل برداشت است، در زمان اجرای تصفیه جمعی، منتج به انتخاب مرجع تصفیه بی طرف و نیز برقراری تساوی در روش تصفیه خواهد شد.
    کلیدواژگان: اصل تساوی طلبکاران، طلب ممتاز، تصفیه، عدالت
  • سیدحسن شبیری (زنجانی)*، حامد نجفی صفحه 21
    گام ابتکاری بدین معنا است که اختراع با توجه به فن یا صنعت قبلی برای شخص با مهارت معمولی در دانش بدیهی نباشد. در اغلب قوانین و مقررات این شرط به تفکیک از سایر شرایط ماهوی اختراع از جمله شرط تازگی مورد تصریح قرار گرفته است. این امر نشانگر اهمیت فراوان این شرط در نظام اختراعات بوده که مطالعه مبانی مختلف آن حکایت از این موضوع دارد اما این شرط در حقوق ایران به درستی شناسایی نگشته و به همین دلیل در قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجارتی مصوب 1386، با ابهام مورد اشاره قرار گرفته است، به گونه ای که شائبه یکی بودن آن با شرط تازگی رفته است. در تحقیق حاضر می کوشیم ضمن بیان مفهوم شرط گام ابتکاری و مقایسه آن با مفاهیم مشابه، مبانی مختلف آن و جایگاهش در قوانین و مقررات گوناگون، موضع حقوق ایران در این زمینه را مشخص و پیشنهادات مقتضی را ارائه نماییم.
    کلیدواژگان: شرط گام ابتکاری، حق اختراع، شرط ماهوی، مبنای شرط گام ابتکاری
  • بیژن حاجی عزیزی*، نگین غلامی صفحه 43
    در حقوق مسئولیت مدنی اعم از مسئولیت مدنی قهری و قراردادی، رابطه سببیت لازم الاثبات از جمله ارکان است و بنا بر قواعد کلی حقوقی، بار اثبات وجود آن بر عهده مدعی است. اما جمعی از حقوقدانان به استناد بعضی مواد قانونی، معتقدند این قاعده کلی هم مانند بسیاری از قواعد دیگر دارای استثناء است؛ بدین معنا که گاه به رغم ضرورت وجود رابطه سببیت، خواهان نیازی به اثبات آن ندارد؛ زیرا قانون این رابطه را در برخی موارد، موجود و مفروض پنداشته است. در این قبیل موارد بر عهده خوانده است که این رابطه مفروض قانونی را نفی کند. در غیر این صورت مسئول جبران خسارت زیاندیده خواهد بود. این نظر مورد مخالفت عده ای دیگر از حقوقدانان قرار گرفته که معتقدند رابطه سببیت برخلاف تقصیر هیچ گاه نمی تواند مفروض باشد و همواره باید توسط مدعی ورود ضرر به اثبات برسد. در مقاله حاضر نظرات مختلف در زمینه وجود فرض سببیت در مسئولیت قراردادی در حقوق ایران و بعضی کشورهای دیگر مورد پژوهش و مطالعه قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: مسئولیت قراردادی، رابطه سببیت، فرض سببیت، فرض تقصیر
  • محمدصادق طباطبایی*، حسین اسعدی صفحه 61
    ماده 289 قانون مدنی ایران مقرر می دارد: «ابراء عبارت است از اینکه دائن از حق خود به اختیار صرف نظر کند». قانونگذار در این تعریف، به صراحت اشاره ای به ماهیت ابراء ندارد. از این رو، این شائبه تقویت می گردد که، آیا تهافت آرایی که در متون فقهی وجود دارد، مقنن را بر آن داشته تا با رعایت جانب احتیاط، خود را درگیر این اختلاف نظرها نکند و تبیین ماهیت ابراء را به آیندگان واگذار کند؟ هدف این نوشتار، بررسی مفهوم و ماهیت ابراء در حقوق ایران با تاکید بر مبانی فقهی (که دائر مدار اسقاط و تملیک و به عبارت دیگر عقد و ایقاع می باشد) و در نهایت اثبات ماهیت ایقاعی - اسقاطی ابراء است. در این رابطه، به رویکرد قانون مدنی مصر و شارحین آن نسبت به ماهیت ابراء نیز توجه شده است.
    کلیدواژگان: ایقاع، ابراء، اسقاط، تملیک، هبه طلب، حقوق مصر
  • محمدهادی ساعی*، مریم ثقفی صفحه 83
    وکالت مخفی از انواع وکالت است که در آن هویت موکل در قرارداد وکیل با شخص ثالث پنهان می ماند و ثالث گمان می کند که وکیل طرف اصلی قرارداد اوست. این نوع وکالت برای نخستین بار در قرن هجدهم در حقوق انگلستان به عنوان استثنایی بر قواعد عمومی قراردادها مطرح شده است؛ زیرا مطابق قوانین قراردادها، صرفا طرفین قرارداد مسئول اجرای تعهدات هستند و موکل بیگانه ای است که بری از هر گونه مسئولیت می باشد. لیکن وکالت مخفی مسئولیت موکل را نه از باب قرارداد بلکه بر مبنای مسئولیت مدنی اثبات می کند. در حقوق ایران، تنها ماده 196 قانون مدنی و به صورت ضمنی، به بیان وکالت مخفی پرداخته است؛ در حالی که سابقه بررسی چنین نهادی در متون فقهی و نظریات فقهاء دیده می شود. به عبارت دیگر در فقه امامیه این مسئله مورد عنایت فقهاء قرار گرفته است.
    از آنجا که مطابق قوانین عام وکالت، تمامی اعمال وکیل برای موکل است و این امر ممکن است به شخص ثالث بی خبر از وجود موکل ضرر و زیان فراوانی تحمیل کند، این مقاله به منظور تبیین مسئولیت مدنی وکیل و موکل تنظیم شده است؛ به گونه ای که در این راستا به یاری مبانی متعدد فقهی و حقوقی نظیر قاعده غرور، استاپل و تسبیب، مبانی مسئولیت اشخاص مذکور را بیان می نماید.
    لذا مطابق نظریه وکالت مخفی، نه تنها موکل، بلکه وکیل نیز مسئول جبران خسارات احتمالی وارده به اشخاص ثالث می باشند. همچنین، چنانچه اعمال وکیل و موکل در راستای پنهان نمودن هویت وکیل با سوء نیت همراه باشد، می توان این اقدامات را از مصادیق جرم تبانی و یا کلاهبرداری محسوب نمود.
    کلیدواژگان: وکالت مخفی، وکیل، موکل، مسئولیت مدنی
  • محمدباقر مقدسی*، محمد فرجیها صفحه 107
    امروزه به ندرت می توان نظام کیفری را یافت که به شکل های مختلف تحت تاثیر اندیشه های عوام گرایانه قرار نگرفته باشد. مطالعه سیاست های کیفری نظام های مختلف نشان می دهد که جلوه های نفوذ عوام گرایی کیفری با درجات شدید و ضعیف در بسیاری از کشورها قابل مشاهده است. بررسی روند ظهور و گسترش اندیشه های کیفری عوام گرا نشان می دهد که عوامل مشترکی در ظهور و گسترش این رویکرد نقش داشته اند. این مقاله درصدد است با رویکردی تطبیقی بسترهای ظهور عوام گرایی کیفری را در نظام های کیفری مختلف و ایران، بررسی و تجزیه و تحلیل کند. بر اساس یافته های این تحقیق بازنمایی اغراق آمیز جرم در رسانه ها، کاهش احساس امنیت، ورود سیاست های کیفری به شعارهای انتخاباتی، گرایش به الگوی اقتصاد بازار آزاد، بی اعتمادی نسبت به اثربخشی الگوهای اصلاح و درمان مجرمان و ناآگاهی عمومی نسبت به واقعیت های مجرمانه نقش بسزایی در ظهور این رویکرد داشته است.
    کلیدواژگان: عوام گرایی کیفری، بازنمایی رسانه ای جرم، امنیت عمومی، سیاسی شدن جرم، رفاه گرایی کیفری
  • محمد حبیبی مجنده*، صادق جعفرزاده درابی صفحه 129
    آب توازن، آبی است که کشتی های اقیانوس پیما برای حفظ تعادل، ثبات و استحکام ساختاری خود در جریان سفرهای دریایی از نقطه ای بارگیری کرده و در نقطه ای دیگر از دریا تخلیه می کنند. آب توازن هر چند برای ایمنی کشتیرانی بین المللی ضروری است ولی طیفی از چالش ها و معضلات زیست محیطی را نیز به همراه دارد. این چالش ها از دو جنبه مورد توجه جامعه بین المللی قرار گرفته و در اسناد و مقررات بین-المللی تحت نظم درآمده است. اولین جنبه، به آلودگی نفتی بازمی گردد؛ نفتکش ها آب توازن آغشته به نفت را در جریان بارگیری و تخلیه نفت وارد دریا کرده و منجر به آلودگی آن می شوند. جنبه دوم به انتقال گونه های بیگانه و عوامل بیماری زا مربوط می شود که مخاطراتی جدی همچون تخریب تنوع زیستی و آسیب به سلامت بشر را به بار آورده است. در این نوشته ضمن آشنایی با ابعاد چالش های زیست محیطی آب توازن به بررسی، تحلیل و ارزیابی تلاش های بین المللی در برخورد با این چالش ها می پردازیم.
    کلیدواژگان: آب توازن، آلودگی، گونه های بیگانه، محیط زیست دریایی
  • ستار عزیزی* صفحه 147
    استثنای شبه جرم به ترتیب در ماده 11 کنوانسیون اروپایی مصونیت دولت ها و ماده 12 کنوانسیون ملل متحد در مورد مصونیت دولت ها و اموال آن ها به عنوان یکی از استثنائات مهم بر مصونیت دولت ها پیش بینی شده است؛ اما ابهامات زیادی در خصوص دامنه و گستره این استثناء دیده می شود. در این مقاله در پرتو رای مصونیت صلاحیتی تلاش شده است به این ابهامات پاسخ داده شود از جمله اینکه، آیا مفاد مواد مذکور به قاعده عرفی تبدیل شده است یا نه؟ آیا این استثناء اقدامات حاکمیتی دولت ها را نیز در برمی گیرد؟ آیا استثنای شبه جرم شامل اقدامات نیروهای مسلح در زمان مخاصمات مسلحانه نیز می شود؟ دیوان بین المللی دادگستری با بررسی رویه دولت ها، تفاسیر طرح کمیسیون حقوق بین الملل و آرای محاکم قضایی داخلی و رویه دیوان اروپایی حقوق بشر با پذیرش ضمنی عرفی بودن این استثناء به این نتیجه رسید که استثنای شبه جرم، اقدامات حاکمیتی دولت ها را در برمی گیرد اما اقدامات نیروهای مسلح در زمان مخاصمات مسلحانه از حوزه شمول این استثناء خارج است.
    کلیدواژگان: مصونیت دولت ها، اقدامات نیروهای مسلح در زمان مخاصمه مسلحانه، استثنای شبه جرم، کنوانسیون مصونیت قضایی دولت ها و اموال آن ها، رای مصونیت صلاحیتی
|
  • Mohsen Izanloo*, Abbas Mirshekari Page 3
    The principle of equality of creditors is in line with the administration of justice in our legal system. This principle makes a fair division of debtor’s assets between creditors proportionate to their debts and allows preferring some of them over others according to the nature of certain debts. The principle which is derived inductively from legal texts leads, during collective liquidation, to the choice of a neutral liquidation authority as well as establishing equality in liquidation method.
    Keywords: Principle of Equality of Creditors, Privileged Debt, Justice, Liquidation
  • Seyed Hasan Shobeiri Zanjani*, Hamed Najafi Page 21
    Inventive step means that invention, with regard to the prior art, is not obvious for the person having ordinary skill in the art. In most laws and rules this condition is expressly mentioned as distinct from other substantive conditions of inventions such as novelty. This indicates the importance of the condition in the patent system of various jurisdictions. This condition is not, however, recognized properly in Iran’s law on Patent, Industrial Design and Trade Mark of 2007, which ambiguously refers to the condition in a manner implying its being identical with novelty requirement. In this article, we make an attempt to identify Iranian law’s position on the inventive step requirement while clarifying its meaning and comparing to other similar concepts and offering suggestions in this regard.
    Keywords: Inventive Step Requirement, Patent, SubstantiveRequirements, Basis of Inventive Step
  • Bijan Haji Azizi*, Negin Gholami Page 43
    In the law of civil liability, whether contractual or tortious, causal relationship is one of the elements required to be proved and according to general rules the burden of proof lies on the plaintiff. Some of the jurists are, however, of the opinion that the general rule, like many others, has exceptions. According to them, in some cases while the existence of the causation is required, the claimant need not prove it since the law assumes its existence in these cases. It is up to the defendant to rebut the presumption. Otherwise, the defendant is liable for damages. This opinion is opposed by other jurists who believe that the causal relationship, unlike fault, may never be presumed. The present article examines different opinions on the presumption of causal relationship in contractual liability in Iranian law and the law of some other countries.
    Keywords: Causation Relationship, Contractual Liability, Presumption of Fault, Presumption of Causation
  • Seyed Mohammad Sadegh Tabatabaei*, Seyed Hossein Asadi Page 61
    Article 289 of Iranian Civil Code provides that, “[D]ischarge (from an obligation) means that the creditor deliberately renounces his right.” In this definition, Iranian legislator does not explicitly refer to the nature of discharge. This raises the question whether the legislator, being aware of the confusion in jurisprudential texts, has cautiously left the issue to be determined in future. The purpose of the present article is to examine the concept and nature of discharge in Iranian law with an emphasis on jurisprudential foundations and eventually prove the unilateral-waiver nature of discharge. The approach of Egypt’s Civil Code and its commentators are meanwhile brought to attention.
    Keywords: Discharge, Unilateral Contract, Waiver, Transfer of Title, Donation of Debt, Egyptian Law
  • Seyed Mohammad Hadi Saei*, Maryam Saghafi Page 83
    The undisclosed agency is a kind of agency in which the identity of principal is concealed in the contract concluded between the agent and the third party and the latter conceives the agent is the real and genuine party in the contract. This kind of agency, as an exception to the general rules of contracts, was, for the first time, introduced in the English law of 18th century. Because, as we know, under the law of contracts, only the parties to a contract are liable for performing the contractual undertakings and the principal is a stranger and has no liability for the privity of contract. But the undisclosed agent bears the liability of principal not on contractual bases but on a tortious one. In the law of Iran, the matter of undisclosed agency has solely but impliedly been referred to in Art.196 of the Civil Code while this legal institution has long precedent in the Islamic jurisprudence and the views expressed by the Islamic jurists. Since, under the general law of agency, all acts and words of the agent are attributed to and for the principal and this may cause many losses to the third person ignorant of the presence of the principal, the present study is intended to elucidate the tortious liability of the agent and principal in such a manner that, in this direction, various legal and Islamic jurisprudential bases for tortious liability of them, such as the rule of deceit, estoppels and causation will be examined. Thus, the study will make it clear that, under the theory of undisclosed agency, not only the principal but also the agent is liable for compensating the probable losses incurred by the third party. It will also be proved that it the acts of the agent and principal if accompanied with mala fides may be counted as examples of the crime of conspiracy or fraud and punishable as such.
    Keywords: Undisclosed Agency, Agent, Principal, Tortious Liability
  • Mohammad Bagher Moghadasi*, Mohammad Farajiha Page 107
    Penal populism researches offer valuable data for the recognition of the characteristics of populist policies in different penal systems. The findings of these comparative researches indicate that penal populism involves policies which are usually tough, expressive, emotional and devoid of scientific theory. Penal populist reactions appear in the light of popular moves and emotional environment, especially after the important criminal events. The inherent claim of these polices is the reduction of criminal conduct by resorting to penal measures in the shortest time. This approach does not necessarily need to have a deep understanding of crimes, and tries to cover its theoretical weakness by resorting to instrumental interpretation of public demands and expectations. The reaction of penal populism to the lack of effectiveness of punitive policies has been the denial of accepting the responsibility of failure and tries to find the roots of the lack of security in the resistance against these policies and the existence of the groups who are called others and inconsistent with the majority of the society. Though, scientific analysis of the effectiveness of the penal populist reactions shows that these policies could not achieve the ideal promises of complete disappearance of crime. This article attempts to present criteria for the recognition of penal populist policies by case study of some criminal laws and discourse analysis of criminal policy authorities in the different political, social, and legal contexts. Getting familiar with the experiences of developed penal systems in the field of process of interring populist ideas into the penal policy will create a good opportunity to achieve a deep understanding about the context of the appearance of penal populism and the necessity of taking appropriate measures to prevent the influence of the populist ideas on penal policy.
    Keywords: Penal Populism, Emotional Space, Public Demand, Criminology of the Self, Criminology of the Other
  • Mohammad Habibi Mojandeh*, Sadegh Jafarzadeh Darabi Page 129
    Environmental challenges of ships’ ballast water discharge have attracted the international community’s attention. Discharge of ballast water is one of the most important sources of the degradation of marine environment threatening biodiversity and human health. Two sets of challenges are posed by ballast water: oil pollution that is caused by the discharge of oil-mixed ballast water that is a type of vessel-source pollution mainly dealt with by MARPOL Convention and the introduction of alien species carried by ballast water is addressed by the IMO 2004 Convention for the Control and Management of Ships’ Ballast Water and Sediments. There are also some non-binding guidelines that IMO and its marine environmental protection committee have adopted to encourage the countries to oblige the ships under their jurisdiction to conform to these standards. This article tries, first, to highlight the ballast water environmental challenges and, secondly, to assess the above mentioned efforts.
    Keywords: Ballast Water, Pollution, Marine Environment, Non, Indigenous Species
  • Sattar Azizi* Page 147
    The Tort Exception is provided for in Article 11 of the European Convention and Article 12 of the United Nations Convention on the Jurisdictional Immunities of States and their Property as an important exception to the state immunity, but there is much ambiguity on the scope and content of this exception. The present article aims to clarify some aspects of this issue in the light of the ICJ’s 2012 judgment in the case of Jurisdictional Immunities of The State. There are some questions, including, whether this exception is transformed into customary international law, whether there is in customary international law a “tort exception” to State immunity applicable to acta jure imperii, and whether the acts committed on the territory of the forum State by the armed forces of a foreign State in the course of conducting an armed conflict are contained in the tort exception. The International Court of Justice, by examining state practice, judicial decisions and doctrine, has found that tort exception encompasses acta jure imperii but does not include the acts of armed forces in the course of conducting an armed conflict.
    Keywords: State Immunity, United Nations Convention on the Jurisdictional Immunities of States, Their Property, Tort Exception, Jurisdictional Immunities of the State, ICJ's 2012 Judgment