فهرست مطالب

علوم اجتماعی - سال دهم شماره 1 (بهار و تابستان 1392)
  • سال دهم شماره 1 (بهار و تابستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/09/26
  • تعداد عناوین: 8
|
  • هادی افرا، رضا فیض آبادی صفحات 1-32
    از دیر باز، انسانها به دنبال تعریف و شناسایی خویش، قوم، قبیله و ملیت و نیز کشف تمایزات خود از دیگران بوده اند. مفهوم هویت، پاسخی به سوال چه کسی بودن و چگونه شناسایی شدن است. از آن زمانست که هویت یکی از موضوعات اساسی حوزه علوم اجتماعی و در طی دهه 1990 به مفهوم مرکزی مطالعات فرهنگی بدل گشته. نوشتار حاضر درپی بررسی مفهوم هویت در گفتمانهای سیاسی ایران معاصر (1390-1284) از طریق روش تبارشناسی فوکو است. غایت تبار شناسی توصیف خالص حوادث است و در آن، سوژه ای بعنوان موضوع ممکن شناخت، ایجاد و ظاهر میگردد.
    گردآورد اطلاعات، به شیوه اسنادی و استفاده از کتب و منابع معتبر علمی بوده و مفهوم هویت در گفتمانهای سیاسی ایران معاصر به روش تبارشناسی فوکو مورد بررسی و کنکاش قرار گرفته است.
    نتایج این مطالعه بیانگر اینست علیرغم اینکه هدف نهایی گفتمانهای مسلط برساختن هویتی ثابت، یکسان و فراگیر است و تصور هویتی یکدست تنها در پرتو گفتمانهای سیاسی مسلط تعین می یابد و علیرغم اینکه گفتمانهای مسلط سیاسی، براساس ایدئولوژی سیاسی خود در پی یکسان سازی هویت هستند اما در عمل کنشگران لایه های گوناگون را در هم می آمیزند و هویتهای متنوع، ناخالص و ناپایدار خلق می کنند.
    کلیدواژگان: هویت، گفتمان، تبار شناسی، تجدد
  • حسین اکبری، محمد رحیم عیوضی صفحات 33-59
    هویت ملی یکی از اساسی ترین اجزای تعریف هر فرد از خود است و نقش تعیین کننده ای در معادلات جهان معاصر دارد. ماهیت هویت ملی در هر جامعه ای به ابعاد سازنده و وضعیت آن بستگی دارد و به تبع ماهیت ابعاد سازنده و وضعیت آن نتایج متفاوتی را نیز در جوامع مختلف به همراه خواهد داشت. بنابراین شناخت تاثیرات و پیامدهای هویت ملی در هر جامعه ای نیازمند شناخت ابعاد سازنده و وضعیت آن در میان گروه های اجتماعی مختلف است. در مطالعه حاضر وضعیت هویت ملی در شهر تهران، در یک نمونه 818 نفری از افراد 15 تا 65 سال مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی تحقیق حاضر شناخت وضعیت، ابعاد و مهمترین عناصر تشکیل دهنده هویت ملی در شهر تهران است.
    نتایج تحقیق نشان می دهد که اکثریت پاسخگویان یعنی نزدیک به 70 درصد دارای هویت ملی بالا یا خیلی بالا هستند. همچنین مهمترین ابعاد سازنده هویت ملی پاسخگویان به ترتیب ابعاد زبانی- ادبی، تاریخی، جغرافیایی و دینی است.
    بررسی وضعیت هویت ملی در میان مقولات اجتماعی مختلف نیز نشان داد که زنان، افراد 30 تا 45 سال، متاهلین، افراد بازنشسته و زنان خانه دار دارای هویت ملی بالاتری نسبت به سایر مقولات اجتماعی هستند.
    کلیدواژگان: هویت ملی، وضعیت، ابعاد سازنده، مقولات اجتماعی
  • سیدصمد بهشتی، وحید قاسمی صفحات 61-91
    در این مقاله با بیان نظریه های مختلف در خصوص سکولارشدن و سکولارزدایی جوامع و نیز با طرح نظرات موافق و مخالف عرفی شدن جامعه ایرانی به بررسی رابطه تحصیلات عالی، دموکراسی و انسجام با نظام سیاسی حاکم، با سکولار شدن ایران پرداخته شده است. فرضیه های این تحقیق با استناد به داده های موج پنجم پیمایش ارزشهای جهانی(WVS) و تحلیل ثانویه این داده ها و نیز با استفاده از مدل معادله ساختاری و تکنیک مقایسه میانگینهای ساختمند آزمون شده اند. نتایج نشان دهنده سطح بالای دینداری در ایران بویژه در زمینه اعتقادات می باشد. سطح پایبندی به مناسک دینی نیز در این کشور بالاست. با توجه به عدم تفکیک رشته های علمی شاهد تاثیر اندک تحصیلات عالی در روند عرفی شدن جامعه هستیم، در مجموع نتایج این تحقیق موید گستره و عمومیت نفوذ دین در جامعه ایران است به صورتی که نمی توان ادعایی را در خصوص عرفی شدن جامعه ایرانی پذیرفت.
    کلیدواژگان: سکولاریسم، سکولار زدایی، تحصیلات عالی، دموکراسی، نظام سیاسی، پیمایش ارزشهای جهانی
  • علی ربانی، عاطفه محمدزاده یزد صفحات 93-116
    هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی عوامل اجتماعی موثر بر شکاف نسلی ارزشی بین مادران و دختران با تاکید بر ارزش های دینی در شهر مشهد می باشد. جامعه آماری پژوهش دختران جوان 18 تا 29 ساله و مادران شان در مناطق 12 گانه شهر مشهد بوده است. تعداد نمونه این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر به دست آمد و نمونه گیری به روش چندمرحله ای انجام شد. به منظور گردآوری اطلاعات از تکنیک پرسشنامه استفاده شد. چهارچوب نظری مورد استفاده در این مقاله بر پایه ی نظریات کلان در حوزه ی شکاف نسلی می باشد. نتایج این پژوهش نشان داد که بین دو نسل مادران و دختران شکاف نسلی ارزشی وجود دارد. از میان کلیه متغیرهای وارد شده به معادله رگرسیون به ترتیب متغیر های فردگرایی، گروه مرجع، خانواده معنادار گشته اند. تحلیل رگرسیون بررسی عوامل موثر بر اختلاف ارزشی بین مادران و دختران نشان داد که این عوامل توانستند 0.30 درصد واریانس متغیر وابسته پژوهش را تبیین کنند.
    کلیدواژگان: ارزش، نسل، شکاف نسلی، شکاف نسلی ارزشی، ارزشهای دینی
  • بیژن زارع، محمد علی اسفندیاری صفحات 117-146
    تحقیق حاضر به بررسی تطبیقی انواع هنجارشکنی های دانش آموزان مقطع دبیرستانی در مدارس دولتی شهرستان خواف و شهر بیرجند می پردازد.جمعیت آماری تحقیق را دانش آموزان سال سوم مقطع متوسطه در سال تحصیلی 85- 84 تشکیل می دهند که متناسب با جمعیت دانش آموزی هر یک از دو شهر مذکور به ترتیب نمونه ای با حجم250 نفر و300 نفر به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب گردیده است. نتایج تحقیق نشان می دهند که دانش آموزان شهرستان خواف در مقایسه با دانش آموزان شهر بیرجند از پای بندی بیشتری به هنجارهای دینی، احساس آنومی ا کمتر، فرصت های خانوادگی معدودتر، پیوند با خانواده، مدرسه و جامعه بیشتر، ارتباط با دوستان هنجارشکن کمتر و پایگاه اجتماعی– اقتصادی پایین تری برخوردارند، که به نظر می رسد علت آن را باید در ساخت سنتی تر جامعه خواف جستجو کرد. علاوه بر این، در تحلیل رگرسیون چند متغیری در نمونه آماری مورد مطالعه خواف، متغیرهای پای بندی به هنجارهای دینی، پیوند با خانواده و پیوند با جامعه و در نمونه آماری مورد مطالعه بیرجند متغیرهای فرصت های خانوادگی، پیوند با مدرسه و پیوند با جامعه به ترتیب بیشترین سهم را در تبیین پیش بینی متغیر وابسته (هنجارشکنی دانش آموزان) داشته اند.
    کلیدواژگان: هنجار شکنی، پای بندی به هنجار های دینی، احساس آنومی، فرصت های خانوادگی، پیوند با خانواده، پیوند با جامعه
  • مهری سادات طیبی نیا، استاد محمد تقی شیخی صفحات 147-171
    پژوهش حاضر به بررسی پدیده مهاجرت و آثار آن بر خانوارهای مهاجر به شهر تهران پرداخته است. هدف تعیین میزان تغییرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مهاجرین و میزان تاثیر پذیری مهاجرین از جنبه های مختلف محیطی در قالب تفاوتهای اجتماعی، اخلاقی، رفاهی و نگرشی در مقایسه با افراد بومی است. تحلیل نهایی این پژوهش بر روی 400 خانوار، شامل 200نفر ازمهاجرین و 200نفرافراد بومی (متولد تهران) به عنوان گروه گواه، در بین خانوارهای معمولی ساکن در مناطق3، 6 و12 شهر تهران که لزوما دارای فرزند بالای 10 سال بوده اند انجام گرفته است. نتایج پژوهش بر اساس تحلیلهای دومتغیری آزمونهای تاو-کندالc و کای اسکوار پیرسون نشان می دهد که رابطه معنی داری بین تحرک اجتماعی و پایگاه اجتماعی مهاجرین وجود دارد. همچنین بین تغییر وضعیت اخلاقی مهاجرین و افراد بومی تفاوت معنی داری وجود دارد که در جریان تحلیل مسیرمیزان تاثیرات متغیرها بر تغییر وضعیت مهاجر و سپس ارزیابی مجددفرد مهاجر ودر نهایت تآثیر آن بر تمایل به مهاجرت معکوس و ماندگاری بررسی شده است. تبیین فرضیات با تکیه بر دیدگاه های کارکردی و کلاسیک مهاجرت صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: پیامد مهاجرت، خانوارهای معمولی ساکن، تحرک اجتماعی، پایگاه اجتماعی، امکانات رفاهی و باروری
  • سیده مریم هاشمیان(نویسنده مسئول)، حسین بهروان، محسن نوغانی دخت بهمنی صفحات 173-195
    هدف بررسی میزان مشارکت شهروندان در امور شهری و عوامل موثر بر آن در بین ساکنان 18 تا 64 سال شهر مشهد می باشد. روش تحقیق، پیمایش است. جامعه آماری کلیه ساکنان مشهد و حجم نمونه 348 نفر می باشد که به شیوه نمونه گیری طبقه ای متناسب با حجم مورد مصاحبه قرار گرفته اند. یافته ها نشان می دهد که میانگین میزان مشارکت مردم مشهد در امور شهری 3.19 (در بازه 4-0) است که نشان دهنده مشارکت زیاد مردم در امور شهری است، بین متغیرهای احساس بی قدرتی، میزان آگاهی نسبت به مشارکت در امور شهری، سن، شبکه روابط اجتماعی، اعتماد اجتماعی، عضویت انجمنی، پایگاه اقتصادی- اجتماعی و رضایت از عملکرد شهرداری و مشارکت پاسخگویان در امور شهری رابطه معنی داری وجود دارد. موثرترین متغیر بر مشارکت شهروندان در امور شهری، رضایت از عملکرد شهرداری با ضریب تاثیر 0.319 می باشد نتایج این تحقیق نشان داد که در صورتی که شهرداری بتواند میزان رضایت شهروندان را از عملکرد خود افزایش داده و نگرش مثبتی در آنان ایجاد کند، احتمال افزایش مشارکت شهروندان در امور شهری افزایش خواهد یافت.
    کلیدواژگان: مدیریت شهری، شهروندی، مشارکت شهروندی
  • مریم یارمحمد توسکی صفحات 197-221
    هویت اندیشی از دغدغه های مشترکی است که در اغلب گفتمانهای روشنفکری ایرانی مشاهده شده است. برخی در این کندوکاو هویتی به ناسیونالیسم باستانی،برخی به خویشتن اسلامی،برخی در سنتها و بوم گرایی،برخی به هویت سه گانه ایرانی(اسلامی،ایرانی و غربی)، برخی به هویت دوگانه ایرانی(اسلامی و ایرانی)و برخی بر رابطه تفکر و هویت، تاکید داشته اند. در بین گفتمانهای روشنفکری پس از انقلاب اسلامی، هویت اندیشی، مجددا مورد توجه قرار گرفته است. این کنکاش هویت با بهره گیری از ابزار منطقی و استدلالی مدرن به پرسشگری در باب هویت ایرانی میپردازد. این گفتمان که در مطالعه حاضر «هویت اندیشی مدرن» نام گرفته است، از منظر فلسفی به خاستگاه اندیشه ورزی بعنوان مهمترین عنصر فرهنگی و کم و کیف آن در تاریخ ایران زمین پرداخته است. از نظریه پردازان این گفتمان میتوان به آراء سید جواد طباطبایی،بیژن عبدالکریمی،آرامش دوستدار و کوروش مرشد،اشاره نمود.در این مقاله آراء سید جواد طباطبایی بعنوان متفکر شاخص و فعال این گفتمان با طرح نظریه معروف «انحطاط و زوال اندیشه در ایران» که این نظریه در این بحث نیز محوریت دارد،پرداخته میشود.
    کلیدواژگان: مدرنیته، روشنفکری، گفتمان روشنفکری، امتناع اندیشه
|
  • Hadi Afra, Reza Feyzabadi Pages 1-32
    Traditionally، the human being has been seeking to define and identify himself، his tribe، ethnic group and nation and also to discover his differentiation from others. The concept of identity was in fact a response to the questions “who” and “how” to be identified.. The present writing seeks to study the concept of identity in the political discourses of contemporary (1284- 1390) Iran has been studied through Foucault genealogy. The objective of genealogy is the pure description of events in which a subject is created، identified and appears as aprobable issue. the data is collected documentarily and by using authentic and scientific books and resources. The concept of identity in the political discoursesof contemporary (1284- 1390) Iran has been analyzed through Foucault genealogy. The results of the study suggests that in spite of the fact that the final goal of the dominant discourses is to build a permanent، identical and comprehensive identity and assuming a uniform identity is determined by dominant political discourses، and despite the fact that the dominant political discourses are trying to equalize the concept of identity according to their own political ideology، however; they mix Actors of different layers and create various، impure and unstable identities.
    Keywords: Identity, Discourse, Genealogy, Modernity
  • Hossein Akbari, Mohammad Rahim Eivazi Pages 33-59
    The national identity is one of the most essential components of define any person from self and play a crucial role in contemporary world equations. The Nature of national identity in any society depends on its status and the Constructive Dimensions and consequently the nature of its status and the Constructive Dimensions will have different results in Various Societies. Therefore، understanding the impacts and consequences of national identity in any society needs to recognize its status and constructive dimensions among different social groups. In this study، the status of national identity in Tehran was studied in a sample of 818 persons 15 to 65 years. The main purpose of this study is to recognize of important dimensions and elements of national identity in Tehran. The results showed that the majority of respondents، nearly 70 percent، have high or very high of the national identity. Also the most important constructive dimensions of national identity among respondents were linguistic - literary، historical، geographical and religious dimensions. The status of national identity among various social categories showed that women، people 30 to 45 years old، married، retired people and housewives have national identity higher than other social categories.
    Keywords: national identity, status, constructive dimensions, social categories
  • Seyed Samad Beheshty, Vahid Ghasemi Pages 61-91
    In this article initially various theories about secularization and de-secularization universally and specially in Iran have been described. then effects of higher education، democracy and consistency with political system empirically have been explored. Hypothesis were examined with fifth waves of WVS data and structural equation modeling and displayed that despite of little effect of higher education on secularism in Iran، religion is very pervasive and Iranian are very religiousness people.
    Keywords: secularization, de, secularization, higher education, democracy, political system, WVS
  • Ali Rabbani, Atefe Mohammadzadeh Yazd Pages 93-116
    The goal of conducting the current research was to study social factors affecting on the generation gap of values among mothers and daughters with an emphasis on religious values in the city of Mashhad. For this goal، from the girls with 18 to 29 ages and their mothers، a group of 384 persons were selected from 12 areas of Mashhad. For collecting data، the questionnaire technique has been used. The theoretical framework of this research is based on macro theories in the field of generation gap. The results of this research showed that there is value generation gap between mothers and daughters. Individualism، reference group and family was significant variables in regression analysis. Regression analysis explains about 30 percent of changes of religious values described by the social factor.
    Keywords: value, Generation, Generation gap, generation gap of values
  • Bizhan Zaree, Muhammad Ali Esfandiari Pages 117-146
    This researc h c enters on a c omparative study of various norms breakings among high-sc hool students in Khwaf town and Birjand c ity public sc hools. Sample population is drawn from the high sc hool (3rd year level) students studying in 2005 2006 educ ational year. Ac c ording to the population size of the c ities، the sample populations were dec ided at 250 and 300، based on the simple random sampling method. The research results showed that Khawf town students in c omparison with Birjand students were more c ommitted to the religious norms، had lower feelings of soc ial anomie، enjoyed less familial opportunities، stronger family، sc hool and soc ial ties، had fewer relationships with students who disregard the norms، and enjoyed lower soc ial and ec onomic status. These fac ts seem to reflec t the relatively more traditional structure of Khwaf. Moreover، in multi-variable regression analysis of the sample populations، in the Khwaf c ase، variables suc h as c ommitment to religious norms، familial and soc ial ties، and in the Birjand c ase، variables suc h as familial opportunities، ties with the high sc hool and ties with the soc iety showed more c ontribution to the explanation of the dependent variable (students norms breakings).
    Keywords: Norm breakings, Commitment to religious norms, Anomic feeling, Familial opportunities, Familial ties, Social ties
  • Mehri Sadat Tayebinia, Mohammad Taghi Sheykhi Pages 147-171
    The present paper explores migration phenomenon and the impacts of which on immigrant households to Tehran city. The aim of the study is to determine the scale of economic، social and cultural changes among the immigrants. Through this study، the scale/rate of affectability of migrants is determined in terms of different social، ethical، welfare and attitudinal frames as compared with the natives. The empirical part of the research includes 400 sample households comprising of 200 migrants to Tehran city and 200 native borns in Tehran city as an evidence group within normal resident households in districts 3،6 and 12 in Tehran city، whom should necessarily have children of 10 years of age and above. The results of the research based on double –variable analyses of test of Kendall’s tau-b shows that there is a meaningful relationship between social mobility and social status of the migrants. Similarly، it is concluded that there is a meaningful difference between the change of ethical status of the migrants and those of the natives. In the course of path analysis the rate of impacts of variables on change of status of the migrant، and consequently the re-appraisal of the migrant، and finally the impact of which on the tendency of the reverse migration، and continual to stay has been studies. Clarification of the hypotheses has been achieved with emphasis on functional and classical theories of migration.
    Keywords: Consequences of Migration, Normal resident households, Social mobility, Social status, Welfare facilities, Fertility
  • Seiedeh Mariam Hashemian, Hossein Behravan, Mohsen Noghani Dokhtbahmani Pages 173-195
    The article aims to consider Factors affecting on the Social participation of citizens 18 to 64 years old in the civic affairs in Mashhad. The method was survey and the population included all the all inhabitants of Mashhad. Sample size was 348 respondents who were selected by proportionate systematic sampling strategy for interviewing. The results showed that participation mean is 3. 19 out of 4 which considers as high amount. There was seen a significant relationship between powerless feeling، awareness of participation، age، social network، social trust، associational membership، socio-economic status، satisfaction with municipality performance and social participation. The last factor was of most importance in prediction of dependent variable which explained 0. 31 of variance.
    Keywords: social participation, powerless feeling, awareness, social network, social trust
  • Maryam Yarmohammad Touski Pages 197-221
    Identity thinking is common concern in the most Iranian intellectual discourse. Further inquiry are emphasized on identity to ancient nationalism، some of the traditions and ecology-oriented، some of the Iranian triple identity (Islamic، Persian and Western)، some of the dual identity of Iranian (Persian Islam) and some of the relationship between thoughts and identity. Identity thinking re-considered after the Islamic Revolution of Iran. This exploring identity has used the tools of modern logic and reasoning to identify question about Iran. The dialogue in the present study is called «modern identity thinking”. Discourse theorists can note on the votes of Seyyed Javad Tabatabaii، Bijan Abdolkarimi، Aramesh Dustdar and Cyrus Morshed. Seyyed Javad Tabatabaii opinions will be discussed as a mastermind in this index and active dialogue with the famous theory of» decline of ideology«in this discussion
    Keywords: modernity, enlightenment, intellectual discourse, the idea of refusing