فهرست مطالب

  • پیاپی 5 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • احمد سام دلیری، حمید امیرنژاد*، سید ابوالقاسم مرتضوی صفحات 1-13
    در این پژوهش ارزش حفاظتی دریاچه ولشت شهرستان چالوس و میزان تمایل به پرداخت (WTP) ساکنان این منطقه با استفاده از روش ارزش گذاری مشروط(CV) و پرسشنامه انتخاب دوگانه یک و نیم بعدی تعیین و اندازه گیری گردید. برای اندازه گیری میزان تمایل به پرداخت از مدل لاجیت (Logit) استفاده و براساس روش حداکثر درستنمایی، پارامترهای این مدل برآورد گردید. نتایج نشان می دهد که 67 درصد افراد بررسی شده در این مطالعه حاضر به پرداخت مبلغی برای حفاظت از منبع آبی مورد نظر هستند و متوسط تمایل به پرداخت ماهانه برای ارزش حفاظتی این منابع 26175 ریال است. ارزش کل حفاظتی سالانه این دریاچه 6994 میلیون ریال برآورد شده است. بر پایه نتایج مدل رگرسیونی، متغیرهای میزان پیشنهاد، درآمد خانوار، رضایت از کیفیت آب دریاچه و سطح تحصیلات سرپرست خانوار مهم ترین عوامل موثر بر میزان تمایل به پرداخت خانوارها برای حفاظت از این دریاچه است.
    کلیدواژگان: ارزش حفاظتی، ارزش گذاری مشروط(CV)، روش یک و نیم بعدی، تمایل به پرداخت(WTP)، دریاچه ولشت
  • سید یوسف عرفانی فرد*، لعیا زارع، جهانگیر فقهی صفحات 15-25
    آگاهی از روابط بوم شناختی درختان با یکدیگر، در مدیریت پایدار جنگل ها اهمیت بسزایی دارد. برای مطالعه این موضوع در بوم شناسی مکانی، از شاخص های متنوعی استفاده می شود که براساس فاصله تا نزدیک ترین همسایه استوار هستند. بنابراین این پژوهش با هدف معرفی و کاربرد شاخص های مهم مبتنی بر تحلیل نزدیک ترین همسایه در بررسی روابط بوم شناختی درختان شاخه زاد بلوط ایرانی در جنگل های زاگرس انجام شد. بخشی از این جنگل ها در استان کهگیلویه و بویراحمد با مساحت 9 هکتار انتخاب شده و این بخش به لحاظ شرایط محیطی همگن بود. تمام این محدوده پوشیده از درختان شاخه زاد بلوط ایرانی بود که پس از ثبت موقعیت مکانی این درختان، نقشه نقطه ای آنها تهیه گردید. سپس پنج شاخص نزدیک ترین همسایه G(r)، F(r)، J(r)، GF(r) و CE برای بررسی الگوی مکانی این درختان و روابط آنها با یکدیگر استفاده شد. نتایج نشان داد درختان شاخه زاد بلوط ایرانی در محدوده مورد بررسی که همه شرایط یکسان و همگن بوده، به صورت پراکنده مستقر شده و به لحاظ بوم شناختی به یکدیگر وابسته نیستند. این درختان مستقل از یکدیگر بوده و بر نحوه استقرار یکدیگر تاثیر ندارند.
    کلیدواژگان: الگوی مکانی، بلوط ایرانی، بوم شناسی کمی، زاگرس، نزدیک ترین همسایه
  • آصف درویشی*، سیما فاخران، علیرضا سفیانیان، مهدی قربانی صفحات 27-38
    تغییرات کاربری/پوشش اراضی و قطعه قطعه شدن زیستگاه در مقیاس سیمای سرزمین، کاهش جمعیت های حیات وحش را به خصوص در مناطق حساس اکولوژیکی به دنبال دارد. این مقاله به کمی سازی تغییرات الگوی های مکانی زیستگاه سیاه خروس قفقازی (Tetrao mlokosiewiczi) در ذخیرگاه زیستکره ارسباران در شمال غرب ایران در یک دوره 24 ساله (1390-1366) می پردازد. زیستگاه سیاه خروس قفقازی در ایران محدود به منطقه ارسباران می باشد و جمعیت و محدوده پراکنش این گونه پرنده در معرض انقراض در دهه های اخیر در حال کاهش بوده است. در این مطالعه از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سنجنده TM سال های 1366 و 1390 و سنجنده ETM+ سال 1380، برای پایش تغییرات و آنالیز الگوهای مکانی کاربری/پوشش اراضی استفاده گردید. تصاویر ماهواره ای پس از تصحیحات هندسی، طبقه بندی گردیدند و برای کمی سازی تغییرات الگوی مکانی سیمای سرزمین با استفاده از نرم-افزارFRAGSTATS، متریک های گوناگون سیمای سرزمین شامل تعداد لکه (NP)، شاخص بزرگ ترین لکه (LPI) و اثر حاشیه (TE) استخراج شد. نتایج تحقیق نشان داد نسبت اراضی جنگلی در زیستگاه سیاه خروس قفقازی از 95/39% به 95/31% و نسبت علفزار از 45/44% به 44/38% در طی 24 سال اخیر کاهش یافته و در حالی که نسبت گون زار از 30/3% به 65/15% افزایش یافته است. شاخص اثر حاشیه (TE) در جنگل متراکم 8000 متر در ارتفاع بالای 1800 متر، کاهش داشته است. نتایج این مطالعه از دست رفتن زیستگاه و تکه تکه شدن سیمای سرزمین را در ذخیرگاه زیستکره ارسباران، به طورکمی نشان داده و اثرات منفی تغییرات ساختار سیمای سرزمین در زیستگاه سیاه خروس را نمایان می سازد.
    کلیدواژگان: ساختار سیمای سرزمین، سیاه خروس، تکه تکه شدن زیستگاه، ذخیره گاه زیستکره ارسباران
  • رضا عرفانزاده*، فاطمه غضنفریان، حسین آذرنیوند صفحات 39-50
    این مطالعه با هدف بررسی تاثیر تاج پوشش گونه های درختی و درختچه ای بنه (Pistacia atlantica)، بادام کوهی (Amygdalus scoparia) و بادام خاکستری (Amygdalus eburnea)، بر تنوع و غنای گونه ای بانک بذر خاک زیر اشکوب انجام شد. تعداد 10 پایه از هر گونه انتخاب گردید. سپس در زیر تاج پوشش هر پایه و بیرون آن به صورت زوجی یک پلات مستقر گردید و نمونه برداری خاک از دو عمق 5-0 و 10-5 سانتی متر در هر پلات صورت گرفت. ترکیب و تراکم بانک بذر خاک در نمونه ها با کشت در گلخانه اندازه گیری شد. از GLM برای بررسی تاثیر نوع گونه چوبی، تاج پوشش آنها و عمق نمونه برداری بر خصوصیات بانک بذرخاک استفاده شد. هم چنین از آزمون t جفتی برای مقایسه تنوع و غنای گونه ای بانک بذر خاک در زیر و بیرون تاج پوشش استفاده شد. نتایج نشان داد بیشترین میانگین غنای گونه ای بانک بذر خاک مربوط به زیر اشکوب گونه Pistacia atlantica با میانگین 24/0 بود که به طور معنی داری بیشتر از میانگین غنای گونه ای بانک بذر خاک دو گونه دیگر scoparia Amygdalus، Amygdalus eburnea به ترتیب با میانگین10/0 و 14/0 بود. بیشترین میزان تنوع گونه ای بانک بذر خاک را گونه Pistacia atlantica با میانگین 65/0 نسبت به دو گونه دیگر Amygdalus scoparia، Amygdalus eburnea، با میانگین 48/0، 53/0 داشت. به طورکلی، با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت تاج پوشش گونه های درختی در مناطق خشک تاثیر بارزی بر بانک بذر خاک و حفظ و نگهداری بذور سایر گیاهان دارد.
    کلیدواژگان: بانک بذر خاک، پوشش تاجی، تنوع گونه ای، غنای گونه ای، Pistacia atlantica، Amygdalus scoparia، Amygdalus eburnea
  • آرمان شیخ، علی جعفری*، نبی الله یارعلی، احد ستوده صفحات 51-64
    مناطق حفاظت شده یکی از مهم ترین مقصدهای گردشگری طبیعی هستند که نیاز به برنامه ریزی و مدیریت به منظور اطمینان از پایداری خدمات آنها در بلند مدت می باشد. هر مقصد گردشگری توانایی محدودی در جذب گردشگر دارد که این محدودیت ها را غالبا با مفهوم ظرفیت برد بیان می کنند. انواع ظرفیت برد شامل فیزیکی، واقعی یا اکولوژیک و موثر یا مدیریتی می باشد. در این مقاله، این نوع ظرفیت بردها برای منطقه حفاظت شده قیصری با مساحت 10000 هکتار واقع در استان چهارمحال و بختیاری محاسبه گردید. برای این کار ابتدا پهنه های مستعد گردشگری گسترده و متمرکز براساس اصول زون بندی مناطق حفاظت شده مشخص شدند. در مرحله بعد براساس حداقل مساحت لازم برای هر فرد، ظرفیت برد فیزیکی و براساس اعمال محدودیت های مختلف زمانی، اقلیمی، خاکی و پوشش گیاهی به صورت درصد بر ظرفیت برد فیزیکی، ظرفیت برد واقعی محاسبه شد. نتایج حاصل نشان داد که پهنه گردشگری متمرکز با مساحت 1292 هکتار دارای ظرفیت برد فیزیکی 2079227 نفر و ظرفیت برد واقعی 18465 نفر و پهنه گردشگری گسترده با مساحت 2378 هکتار دارای ظرفیت برد فیزیکی 2478832 نفر و ظرفیت برد واقعی 1215 نفر گردشگر در طول سال می باشد. هم چنین با توجه به توان مدیریتی و امکانات موجود در حال حاضر امکان عملی نمودن فقط 10 درصد ظرفیت برد واقعی یعنی 1968 نفر در سال در همه پهنه های گردشگری متمرکز و گسترده تحت عنوان ظرفیت برد موثر وجود دارد.
    کلیدواژگان: گردشگری طبیعی، ظرفیت برد فیزیکی، ظرفیت برد واقعی، ظرفیت برد موثر، منطقه حفاظت شده قیصری
  • سجاد صالحی اردلی*، مجید ایروانی، جوزف سین صفحات 65-76
    تغییرات قابل توجهی در پوشش گیاهی و در نتیجه عملکرد اکوسیستم های چمنزار کوهستانی در پاسخ به چرای علفخواران گزارش شده است. با این حال، تاکنون تاثیر قرق علفخواران بر پوشش گیاهی چمنزار های مناطق مرتفع ایران مورد توجه قرار نگرفته است. به منظور بررسی اثر تیمار آزمایشی قرق کوتاه مدت بر تولید چمنزارهای کوهستانی، دو مکان چمنزار در منطقه حفاظت شده سبزکوه واقع در ارتفاعات استان چهارمحال و بختیاری انتخاب شد. در شروع فصل رویش اول (فروردین ماه) در هر یک از مکان های چمنزار، سه قرق 16 مترمربعی(2×8 متر) و داخل هر قرق، سه پلات یک مترمربعی مستقر گردید. به طور مشابه، سه پلات یک مترمربعی خارج از هر قرق مستقر شد (در مجموع 18 پلات قرق و 18 پلات چرا شده). قبل از شروع فصل چرا و در مرحله رشد حداکثر(تیرماه) در سال دوم، زیتوده بالای سطح خاک تمامی پلات ها قطع و وزن خشک زیتوده تولیدی به تفکیک اندام های رویشی و زایشی گونه ها اندازه گیری گردید. در نتیجه قرق، به طور معنی داری تولید کل جامعه گیاهی افزایش و درصد تولید زایشی آن کاهش یافت. تولید گونه های غالب و بلند (مانند orbicularis Carex) در نتیجه قرق افزایش یافت، در صورتی که قرق باعث کاهش تولید گونه های کوتاه و با فراوانی کمتر گردید. اما درصد تولید زایشی اکثر گونه ها (به غیر از گونه غالب) و گروه های گونه ای (به غیر از شبه گندمیان) در نتیجه قرق کاهش یافت. نتایج این مطالعه می تواند در مدیریت اکوسیستم های چمنزار در مناطق کوهستانی و مرتفع کشور مورد استفاده قرار گیرد.
    کلیدواژگان: قرق کوتاه مدت، علفخواران اهلی، چمنزار های کوهستانی، تنوع گیاهی، زیتوده رویشی و زایشی، منطقه حفاظت شده
  • شیما ملکوتی خواه*، سیما فاخران، علیرضا سفیانیان صفحات 77-89
    مدل سازی ارتباط بوم شناختی در سیمای سرزمین برای فهم گستره وسیعی ازفرآیند های بوم شناختی اهمیت دارد. به منظورمدل سازی ارتباطات بوم شناختی در بین زیستگاه ها و کاربرد این مدل ها در برنامه ریزی حفاظت، کمی نمودن اثر الگوهای مکانی سیمای سرزمین بر درجه ارتباطات زیستگاهی ضرورت دارد. اخیرا از مفاهیم تئوری مدارالکتریکی برای مدل سازی ارتباطات، پیش بینی الگوهای حرکت و شناسایی کریدور ها استفاده شده است. مدارالکتریکی شبکه ای از گره هاست که به وسیله رسیستور ها (بخش های الکتریکی هادی جریان) به یکدیگر متصل شده و میزان جریان عبوری از بین گره ها به وسیله اختلاف پتانسیل و مقاومت رسیستور ها تعیین می شود. کاربرد تئوری مدار در مسائل بوم شناختی به دلیل شباهت میان ارتباطات الکتریکی و ارتباطات بوم شناختی است. همان طور که افزایش تعداد یا پهنای رسیستور ها (در صورتی که به شکل موازی به یکدیگر متصل شده باشند)، جریان عبوری از مدار را در مقایسه با زمانی که تنها یک رسیستور باریک وجود دارد افزایش می دهد، افزایش تعداد یا وسعت زیستگاه هایی که جمعیت ها یا زیستگاه ها را به هم مرتبط می نماید نیز احتمال حرکت در میان آنها را افزایش می دهد. تئوری مدار، سیمای سرزمین را به عنوان سطحی رسانا درنظر می گیرد که هر پیکسل موجود در آن را به یک گره تبدیل نموده و با اتصال آن به گره های مجاورمداری الکتریکی تشکیل می دهد. نتایج حاصل از این تئوری، نقشه های جریان و ولتاژ است که به فرآیند های بوم شناختی مانند حرکت افراد ارتباط داده می شود. در این مطالعه از تئوری مدارهای الکتریکی برای بررسی ارتباطات زیستگاهی آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa subgutturosa)و قوچ و میش اصفهانی (Ovis orientalis isphahanica) بین پناهگاه های حیات و حش موته و قمشلو دراستان اصفهان استفاده و براساس نقشه های جریان، الگوی حرکت و ارتباطات عملکردی برای گونه های هدف و هم چنین نواحی مهم ارتباطی در منطقه مطالعه شناسایی گردید.
    کلیدواژگان: ارتباطات سیمای سرزمین، لایه مقاومت، مدار الکتریکی، کریدور
|
  • A. Samdaliry, H. Amirnejad *, S. A. Mortazavi Pages 1-13
    In this study، residents'' willingness-to-pay (WTP) for preservation of Valasht lake of Chalous city is estimated by using one-and-one-half-bound dichotomous choice contingent valuation method. WTP was measured by using logit model and Maximum Likelihood (ML) parameters estimation method. The results show that 67 percent of the housholds willingness to pay for preservation of Valasht lake. The average monthly WTP of each household is 26175 Rials. Total annual preservation value of this lake is estimated close to 6994 million Rials. According to the result of regression model، the offer amounts، households'' income، satisfaction of water quality and education level of household head are the most important factors affecting households'' WTP.
    Keywords: Preservation value, Contingent valuation (CV), One, and, one, half, bound model (OOHB), Willingness to pay (WTP), Valasht lake
  • Y. Erfanifard *, L. Zare, J. Feghhi Pages 15-25
    The ecological relationship between trees is important in the sustainable management of forests. Studying this relationship in spatial ecology، different indices are applied that are based on distance to nearest neighbor. The aim of this research was introduction of important indices based on nearest neighbor analysis and their application in the investigation of ecological relationship between Persian oak coppice trees in Zagros forests. A 9 ha plot of these forests in Kohgilouye - BoyerAhmad province was selected that was completely homogeneous. This plot was covered with Persian oak coppice trees that their point map was obtained after registering their spatial location. Five nearest neighbor indices of G (r)، F (r)، J (r)، GF (r) and CE were then applied to study the spatial pattern and relationship of these trees. The results showed that Persian oak coppice trees were located regularly in the homogeneous plot and they were not dependent ecologically. These trees were independent and did not affect the establishment of each other.
    Keywords: Spatial ecology, Spatial pattern, Persian oak, Zagros, Nearest neighbor
  • A. Darvishi *, S. Fakheran, A. Soffianian, M. Ghorbani Pages 27-38
    Large scale land use/cover changes and habitat fragmentation have been associated with the decline of many wildlife populations in ecological sensitive regions. The main goal of this study was to quantify the spatial pattern changes in Caucasian Black Grouse habitat in Arasbaran Biosphere Reserve، Northwest of Iran in a period of 24 years (1987–2011). Caucasian black grouse (Tetrao mlokosiewiczi) in Iran is restricted to the Arasbaran area، and the populations and range of this specialist bird species have been declining over the last decades. This study focuses on the landscape structure changes of black grouse habitat in Arasbaran Biosphere reserve. We used Landsat Thematic Mapper (TM) satellite images from 1987 and 2011، and ETM+ from 2001، for analysis of the spatial patterns of land use/cover patches. The satellite images were geometrically corrected and classified. For quantifying landscape pattern changes، various landscape metrics were derived from spatial analysis software FRAGSTATS، including NP (Number of Patches)، LPI (Largest Patch Index) and TE (Total Edge). The results indicated that the proportion of forest was significantly decreased from 39. 95% to 31. 95%، and proportion of grassland was decreased from 44. 45% to 38. 44% during the last 24 years، while proportion of dominated by astragalus was increased from 3. 30% to 15. 65%. Total Edge (TE) was decreased 8000 meters at altitude over 1800 meters. Our result provided quantitative data on habitat loss and landscape fragmentation in Arasbaran Biosphere reserve and indicated negative impacts of the landscape structure changes on Black grouse habitat.
    Keywords: Landscape structure, Tetrao mlokosiewiczi, habitat fragmentation, Arasbaran biosphere reserve
  • Pages 39-50
    This study aimed to investigate the effect of canopy trees and shrubs: Pistacia atlantica، Amygdalus scoparia، Amygdalus eburnean on the species diversity and richness of soil seed bank. Ten individuals of each species were selected and one quadrate was established in and outside of crown canopy of each species. In each plot، soil samples were collected from 0-5 and 5-10 cm depths. GLM was applied to assess the effect of woody species، canopy cover، and depth of sampling on the characteristics of soil seed bank. The paired t-test was used to compare the diversity and richness of soil seed banks beneath and outside the canopy. The results showed that the highest species richness of soil seed bank was related to Pistacia atlantica، 0. 24، which was significantly higher than the average species richness of soil seed banks in other species Amygdalus scoparia، Amygdalus eburnea with 0. 10 and 0. 14، respectively. Pistacia atlantica had the highest species diversity with 0. 65 compared to the two other species Amygdalus scoparia and Amygdalus eburnean with 0. 48، 0. 53، respectively. Paired t-test results showed that canopy of woody species significantly increased soil seed bank diversity and richness beneath their canopy. Our results indicated that canopy of tree and shrub species in arid region affected positively on soil seed bank preservation.
    Keywords: Crown canopy, Richness, Diversity, Soil seed bank, Pistacia atlantica, Amygdalus scoparia, Amygdalus eburnea
  • A. Sheikh, A. Jafari *, A. Jafari, A. Setoodeh Pages 51-64
    It is now certain that to ensure a long term sustainable development، protected areas، the favored destinations for ecotourism، required a well written planning management. Each destination however has limited capability which is called “carrying capacity” to invite visitors. Physical، real (ecological) and effective (manageable) are different kinds of carrying capacity. The current study presented these varieties of carrying capacities for Gheisary protected area، stretched over 10،000 ha in Cheharmahal- & Bakhtiary province. The physical carrying capacity was measured using an ecotourism-based zoning followed by imposing periodic، pedologic، climatic and vegetative limitations، based on the minimum area needed for each person. Real carrying capacity was then calculated according to the physical carrying capacity. The results showed that the intensive recreation zone with surface of 1،292 ha had the annual physical carrying capacity of 2،079،227 and real carrying capacity of 18،465 people. The values for the extensive recreation zone with surface of 2،378 ha were 2،478،832 and 1،215 respectively. The study has also speculated the embedded management strength and recreation convenience of the area and concluded that effective carrying capacity can only enjoy 10% of the real carrying capacity، which were 1،968 people.
    Keywords: Natural recreation, Physical carrying capacity, Real carrying capacity, Effective carrying capacity, Gheisary protected area
  • S. Salehi Ardali *, M. Iravani, J. Senn Pages 65-76
    Major changes in the vegetation and consequently in the ecosystem functioning of mountainous meadows has been reported in response to herbivore grazing. Nevertheless، effects of protection from herbivores on the vegetation of High-elevation meadows in Iran have not been studied so far. To assess effects of experimentally short-term exclosure treatment on production of mountainous meadows، two meadow sites were selected in Sabzkouh Protected Area in Chaharmahal and Bakhtiari Province. In each site، three 16 m2 (2×8 m) fences were established and in each fence three 1 m2 plots were marked at the beginning of the growing season (April). Similarly، three 1 m2 plots were placed outside each fence (resulting in 18 grazed and 18 protected plots). In the second year at peak vegetation growth and shortly before grazing season (July)، above-ground biomass was cut in all plots and then dry weights of vegetative and reproductive organs were determined separately. Grazing exclusion significantly increased total biomass، while it decreased the proportion of reproductive biomass in meadow vegetation community. Protection from grazing increased biomass production of dominant and tall plant species (e. g.، Carex orbicularis)، but had reverse effects on smaller and less frequent species. Nevertheless، grazing exclusion decreased the proportion of reproductive biomass in all meadow species (except for C. orbicularis) and various species groups (except for grass-like species). The results of the present study may thus be used for objective-oriented management and conservation of high-elevation and mountainous meadow ecosystems of the country
    Keywords: Short, term exclosure, Domestic herbivores, Mountainous meadows, Plant diversity, Vegetative, reproductive biomass, Sabzkouh protected area
  • S. Malakoutikhah *, S. Fakheran, A. Soffianian Pages 77-89
    Modeling of ecological connectivity across landscape is important for understanding a wide range of ecological processes. Modeling ecological connectivity between habitats and incorporating these models into conservation planning require quantifying the effect of spatial patterns of landscape on the degree of habitats connectivity. Recently، concepts from electrical circuit theory have been adapted to model habitats connectivity، predict patterns of movement and identifying corridors. Circuits are defined as network of nodes connected by resistors (electrical components that conduct current). the application of circuit theory to ecological problems is because of connections between ecological and electrical connectivity: as multiple or wider conductors connecting two electrical nodes (in parallel) allow greater current flow than would a single، narrow conductor، multiple or wider habitat swaths connecting populations or habitats also allow greater movement between them.. This theory treats landscape as a conductive surface and creates a network by converting pixels to nodes and connecting them to their immediate neighbors. Results of this theory are current and voltage maps، which can be related to ecological processes like individual movements. In this study circuit theory was applied to evaluate habitats connectivity for Persian gazella (Gazella subgutturosa) and Isfahan wild sheep (Ovis omon isfahanica) between Mooteh and Ghamishloo wildlife refuges in Isfahan province-Iran. Based on current maps، movement patterns and، functional connectivity for target species was evaluated. furthermore، area important for connectivity across the study area was identified.
    Keywords: Landscape connectivity, Resistance layer, Electrical circuit, Corridor