فهرست مطالب

پژوهش های حفاظت آب و خاک - سال بیستم شماره 6 (1392)
  • سال بیستم شماره 6 (1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/12/12
  • تعداد عناوین: 15
|
  • حسین تازیکه*، عباس پاشایی اول، فرهاد خرمالی، شمس الله ایوبی صفحات 1-24
    به منظور مطالعه منشا و فرایندهای پدوژنیک خاک های تشکیل شده بر روی سنگ های آهکی، خاک هایی با درصد شیب و موقعیت توپوگرافی متفاوت در ناحیه آق امام انتخاب گردیدند. نتایج حاصله از بررسی مقاطع نازک و پارامترهای ژئوشیمیایی نشان می دهد که خاک های تشکیل شده تحت تاثیر شیب زیاد در موقعیت بالای شیب دارای تکامل اندک در حد تشکیل افق کمبیک بوده در حالی که خاک های موقعیت میانی شیب به علت پایداری بیشتر شیب ناشی از پوشش جنگلی، با تشکیل افق آرجیلیک تحول و تکامل بیشتری را نشان می دهند. استفاده از شاخص ژئوشیمیایی نسبت Ti/Zr و نیز آنالیز توازن جرم نشان می دهد که خاک های بالای شیب به لحاظ منشا پلی ژنتیک می باشند به گونه ای که علاوه بر سنگ آهک زیرین، اضافه شدن رسوبات لسی به سطح خاک نیز در تشکیل این خاک ها دخالت نموده است. در حالی که خاک های موقعیت میانی شیب به لحاظ ماهیت ژنتیکی تحت تاثیر شدید لس ها تکامل یافته اند زیرا شیب کمتر این اراضی امکان استقرار مواد لسی را به خوبی فراهم نموده است. در همین راستا تکامل خاک های مناطق پست پای شیب تحت تاثیر فرایندهای ژئومورفیک بوده و فرآیندهای فرسایش و رسوب متناوب سبب تشکیل سه پروفیل بر روی هم در دوره های گوناگون گردیده است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که تشکیل در جای خاک از سنگ های آهکی به ویژه زمانی که انواع تکامل یافته با سولوم عمیق آن بلافاصله بر روی بر این سنگ ها قرار دارد، مورد تردید بوده و در این مواقع باید سایر مکانیسم ها از جمله اضافه شدن مواد به خاک از طریق فرایند های ژئومورفیک و رسوبات بادی را نیز مورد توجه قرار داد.
    کلیدواژگان: تشکیل خاک، سنگ آهک، شاخص های ژئوشیمیایی، آنالیز توازن جرم، میکرومورفولوژی
  • میثم سالاری جزی*، علی محمذ آخونذعلی، آرش ادیب، علیرضا دانشخواه صفحات 25-46
    شیوه های مرسوم در تحلیل فراوانی سیلاب، متغیر دبی پیک سیلاب را مورد بررسی قرار می دهد، در حالی که هر رویداد سیلاب دارای سه متغیر تصادفی در طبیعت یعنی دبی پیک، تداوم و حجم سیلاب می باشند. فرض دیگر در این گونه تحلیل ها تبعیت متغیرها از مجموعه ای از توابع توزیع پارامتری خاص است. با هدف غلبه بر این محدودیت ها مجموعه گسترده ای از توابع توزیع پارامتری و روش های ناپارامتری مبتنی بر برآورد چگالی کرنل و سری های متعامد نرمال برای تعیین توزیع متغیرهای سیلاب در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. متغیرهای سیلاب مورد بررسی مستخرج از سری زمانی بیشترین سالانه سیلاب در ایستگاه هیدرومتری اهواز است. معیار اطلاعات آکائیک، معیار اطلاعات بیزی و ریشه میانگین مربعات خطا برای مقایسه برازش توزیع های مختلف بر هیستوگرام تجربی داده ها به کار گرفته می شود و آزمون برای بررسی قابلیت پذیرش توزیع های مختلف برای متغیرهای سیلاب مورد استفاده قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد که دبی پیک سیلاب از تابع توزیع پارامتری لوگ پیرسون نوع سه پیروی می کند در حالی که روش ناپارامتری سری های متعامد نرمال منجر به برآورد مناسب تر تابع توزیع تداوم و حجم سیلاب شده است. همچنین مشخص گردید توزیع های برآورد شده با روش های ناپارامتری سری های متعامد نرمال تطابق بهتری با هیستوگرام تجربی داده ها دارد و قادر به شبیه سازی حالت دو و سه مدی هیستوگرام تجربی داده ها می باشد که این حالت توسط هیچ کدام از توزیع های حدی پارامتری رایج قابل شبیه سازی نیست.
    کلیدواژگان: تحلیل فراوانی، متغیرهای سیلاب، روش های پارامتری، برآورد چگالی کرنل، سری های متعامد نرمال
  • زهرا صادقی، امیراحمد دهقانی، مسعود قدسیان، عبدالرضا ظهیری، حسین منتصری صفحات 47-65
    سرریز جانبی از جمله سازه های مهم در شبکه های آبیاری و زهکشی می باشد. مهم ترین مساله در بررسی هیدرولیک جریان در این سازه ها، تعیین پروفیل جریان در طول سرریز و میزان دبی انحرافی از آن است. دراین پژوهش به بررسی آزمایشگاهی ضریب آب گذری سرریز جانبی در حالت جریان آزاد، واقع در موقعیت های مختلف قوس 180 درجه پرداخته شده است. همچنین ضمن درنظر گرفتن تغییرات پروفیل سطح جریان در طول سرریز جانبی و حل عددی معادلات حاکم بر جریان، ضریب آب گذری با عنوان ضریب آب گذری آلمانی به صورت تابعی از عدد فرود جریان، موقعیت سرریز جانبی در قوس و نسبت ارتفاع سرریز به عمق موضعی جریان ارائه شده است. به منظور محاسبه ضرایب و نماهای بهینه از روش جستجوی ژنتیکی استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که با استفاده از ضریب آب گذری آلمانی می توان پروفیل سطح آب در طول سرریز جانبی و دبی عبوری از آن را با دقت مناسبی به دست آورد.
    کلیدواژگان: سرریز جانبی، ضریب آب گذری آلمانی، قوس 180 درجه
  • زهرا عبداللهی، سید حمیدرضا صادقی*، عبدالواحد خالدی درویشان صفحات 67-86
    شبیه ساز باران یکی از بنیادی ترین ابزارهای پژوهشی در مطالعات مربوط به فرسایش و فرآیندهای مربوط می باشد. از این رو تلاش های متعددی در زمینه طراحی، ساخت و واسنجی باران-سازهای مختلف، متناسب با نیاز پژوهشی و شرایط اقلیمی مختلف در جهان انجام پذیرفته است. حال آن که استفاده از نمونه های وارداتی به سبب هزینه ی زیاد و هم چنین تفاوت با شرایط اقلیمی مورد نظر همواره دچار مشکل بوده است. بنابراین ساخت و طراحی شبیه ساز مناسب برای شرایط حاکم بر کشور با قابلیت کاربرد زیاد ضروری است. در همین راستا در این پژوهش اقدام به طراحی، ساخت و آزمون نازل های شبیه ساز باران متناسب با شرایط اقلیمی استان مازندران گردید. در همین خصوص به منظور انتخاب نازل مناسب با قابلیت دسترسی، نصب و کاربرد آسان، بررسی های گسترده ای در زمینه نازل های مورد استفاده در سایر شبیه ساز های موجود و خصوصیات هر یک از آن ها و هم چنین یافتن جایگزینی مناسب با قابلیت دسترسی بیش تر انجام گرفت. هم چنین با بررسی ساختار درونی انواع مختلف نازل های در دسترس، اقدام به طراحی و ساخت نازل مناسب جهت شبیه سازی باران گردید. در نهایت نازل طراحی شده زائده دار با کد قراردادی Apd4 به عنوان مناسب ترین نازل انتخاب و آزمون های خصوصیات باران شبیه سازی شده از طریق ثبت تصاویر سرعت بالا و ظروف جمع آوری کننده انجام پذیرفت. میانه قطری، سرعت و زاویه برخورد قطرات شبیه سازی شده در این پژوهش به ترتیب 4/1 و 4/6 متر بر ثانیه و 89 درجه ثبت گردید.
    کلیدواژگان: آزمون یک نواختی، عکس برداری سرعت بالا، شبیه ساز باران، طراحی نازل شبیه ساز باران
  • عباس خاشعی سیوکی*، ابوالفضل اکبرپور، اکبر کشاورز، حامد فروغی فر صفحات 87-106
    انسان امروزی بنا به دلایل مختلفی از جمله افزایش جمعیت، خشکسالی ها و کاهش میزان بارندگی، پیشرفت صنعت و اثر سوء آن بر منابع آب و غیره به طور جدی با مشکل کمبود آب مواجه است. برداشت های بی رویه از منابع آب زیرزمینی باعث افت شدید سطوح ایستابی گردیده است. از طرفی میزان هدر رفت رواناب حاصل از بارندگی در جهان و بالاخص در کشور ما بسیار زیاد و قابل توجه می باشد. بنابراین تمایل به سمت استفاده بهینه از رواناب ها و منابع آب سطحی کنترل نشده به جای برداشت های بی رویه از منابع آب زیرزمینی امری لازم و ضروری است. هدف از این پژوهش تعیین مکان های مستعد جمع آوری آب باران با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی است. در این پژوهش با استفاده از روش لامبدای ماکزیمم وزن های فازی معیارها محاسبه شدند. سپس لایه-های فازی شده معیارها با تاثیر وزن های مربوطه با یکدیگر ترکیب شده و لایه ترکیبی نهایی حاصل شد. این لایه در پنج کلاس ضعیف، متوسط، نسبتا خوب، خوب و بسیار خوب طبقه بندی گردید. نتایج نشان داد که طبقات نامبرده به ترتیب 635/0، 37/8، 32/34، 7/53 و 97/2 درصد از کل دشت را به خود اختصاص دادند. با توجه به نقشه نهایی دشت بیرجند از غرب دشت به سمت شرق آن بر استعداد دشت در جمع آوری آب باران افزوده می شود.
    کلیدواژگان: جمع آوری آب باران، تحلیل سلسله مراتبی فازی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، دشت بیرجند
  • عبدالرضا ظهیری*، خلیل قربانی صفحات 107-125
    برای تثبیت بستر رودخانه های ناپایدار به ویژه در بازه های کوهستانی از سازه های کنترل شیب یا تثبیت بستر مانند شیب شکن، آب پایه، سدهای کوچک و... استفاده می شود. برای طراحی صحیح و مطمئن سازه های کنترل فرسایش در رودخانه ها، محاسبه عمق حداکثر آب شستگی در پایین دست این سازه ها از اهمیت خاصی برخوردار است. به همین دلیل پژوهش گران همواره در تلاش بوده اند تا روابط ساده ای به فرم رگرسیون غیرخطی و با دقت قابل قبولی را به این منظور ارائه نمایند. معمولا دقت روابط رگرسیونی محدود بوده و فقط در شرایط آزمایش خاص خود دارای اعتبار هستند. دراین مقاله با استفاده از روش ماشین بردار پشتیبان، عمق حداکثر آب شستگی در پایین دست آب پایه تثبیت بستر محاسبه شده است. برای انجام این کار، 226 داده آزمایشگاهی از پژوهش گران مختلف با شرایط هیدرولیکی و رسوبی متفاوت مورد استفاده قرار گرفته است. مقایسه نتایج محاسبات در مرحله آزمون نشان داد که روش ماشین بردار پشتیبان با ضریب تبیین (R2) برابر 96/0، جذر میانگین مربعات خطا (RMSE) برابر 539/0 و میانگین خطای مطلق (MAE) برابر 4/0 نسبت به روابط رگرسیونی پژوهش گران قبلی، دقت و کارایی مناسب تری دارد. همچنین مشخص شد که از بین 5 پارامتر ورودی بدون بعد a/Hs،، 0S، و، سه پارامتر اول دارای اهمیت بیشتری برای مدل سازی عمق حداکثر آب شستگی در پایین دست آب پایه بوده و بقیه پارامترها قابل حذف می باشند.
    کلیدواژگان: عمق حداکثر آب شستگی، آب پایه تثبیت بستر، روابط رگرسیونی، روش ماشین بردار پشتیبان
  • احمد تمسکنی، مهدی ذاکری نیا*، ابوطالب هزارجریبی، امیر احمد دهقانی صفحات 127-145
    دبی پایه بخشی از جریان رودخانه است که از طریق آب زیرزمینی تامین می گردد. این بخش از جریان نقش مهمی در مدیریت منابع آبی و مطالعات هیدرولوژیکی مانند مدل سازی کمی بارش- رواناب، مدل سازی و ارزیابی کیفیت آب دارد و همچنین در کالیبراسیون و اعتبارسنجی این مدل ها به کار می رود. از تقسیم حجم دبی پایه بر حجم کل جریان، شاخص دبی پایه (BFI) به دست می آید که نشان دهنده میزان مشارکت آب زیرزمینی در کل جریان رودخانه است. هدف از این پژوهش انتخاب روش مناسب برای برآورد دبی پایه در حوضه بالادست سد بوستان در استان گلستان است. به این منظور هیدروگراف آورد روزانه ایستگاه تمر در بالادست سد بوستان بر روی رودخانه گرگان رود در یک دوره 21 ساله با روش های Hysep1، Hysep2، Hysep3 و BFLOW با ضرایب 9/0، 925/0، 95/0، 975/0 و 99/0 تفکیک شد و نتایج آن ها با سه معیار میانگین مطلق خطا (MAE) و مجذور میانگین مربعات خطا (RMSE) و ضریب کارایی نش- ساتکلیف (1970) (Nash&Sutcliffe) با منحنی خشکیدگی آب خوان مقایسه شد. نتایج نشان داد که روش BFLOW با ضرایب 9/0 مناسب ترین روش برای برآورد دبی پایه در حوضه مورد مطالعه است و شاخص دبی پایه با این روش 89 درصد به دست آمد.
    کلیدواژگان: دبی پایه، الگوریتم BFLOW، Hysep1، Hysep2، hysep3
  • مهدی اسمعیلی ورکی*، سبحان قربانی نصرالله آبادی، مریم نوابیان صفحات 147-164
    تعیین معادله مناسب توزیع سرعت و پیشبینی دقیق دبی جریان در رودخانه ها به منظور برنامه ریزی، مدیریت و بهرهبرداری بهینه و پایدار منابع آب، مدیریت سیلاب، طراحی ایمن سازه های آبی و اجرای پروژه های آبخیزداری از اهمیت خاصی برخوردار است. روش معمول در اندازهگیری مستقیم دبی در رودخانه ها، روش های اندازهگیری چند نقطهای سرعت جریان با استفاده از مولینه می باشد که به علت تعداد زیاد نقاط اندازهگیری در مقطع عرضی بسیار وقتگیر و پرهزینه بوده و گاهی اوقات در شرایط سیلابی امکان به کارگیری آن نمیباشد. بنابراین استفاده از روش هایی که ضمن دارا بودن دقت کافی، از نظر زمان مورد نیاز نیز مقرون به صرفه باشد، بسیار سودمند میباشد. در این پژوهش با استفاده از اصل بیشترین آنتروپی و معادله توزیع سرعت چیو، توزیع سرعت و دبی جریان در چندین مقطع از رودخانه پسیخان واقع در استان گیلان طی سالهای 1390-1389 برآورد شده و نتایج با مقادیر اندازهگیری شده مقایسه گردید. نتایج به دست آمده نشان داد که مطابقت بسیار خوبی بین نتایج حاصل از روش چیو در برآورد توزیع سرعت و دبی جریان با مقادیر واقعی وجود دارد به گونه ای که مقدار R2، 996/0 و RMSE، 9/3 حاصل شد. بنابراین از این روش میتواند به عنوان روشی آسان و سریع، جایگزین روش های معمول در برآورد توزیع سرعت و اندازهگیری دبی جریان در رودخانه ها به خصوص در مواقع سیلابی گردد.
    کلیدواژگان: تئوری آنتروپی، روش چیو، توزیع سرعت، رودخانه پسیخان
  • معصومه زین الدینی*، حسین شیرانی، وحید مظفری، عیسی اسفندیارپور صفحات 165-181
    شوری و سدیمی بودن خاک، یکی از مهم ترین مشکلات در مناطق خشک و نیمه خشک می باشد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات مکانی شوری و نسبت جذب سدیم و هم چنین بررسی اثرات متقابل آن ها بر رشد و عملکرد پسته در منطقه کوثرریز رفسنجان انجام گرفته است. به این منظور یک شبکه منظم نمونه برداری به فاصله 500 متری درنظر گرفته شد و تعداد 192 نمونه از دو عمق صفر تا 30 و 30 تا 60 سانتی متری برداشت و قابلیت هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک و نسبت جذب سدیم نمونه ها با استفاده از روش های استاندارد اندازه گیری و محاسبه شد. نتایج آماری نشان داد که براساس آزمون پیرسون بین نسبت جذب سدیم و شوری خاک در سطح یک درصد، همبستگی مثبتی وجود داشت که نشان می دهد بخش عمده املاح منطقه از نوع سدیم دار می باشند. نقشه های کریجینگ نشان دادند که تغییرپذیری مکانی قابلیت هدایت الکتریکی و نسبت جذب سدیم در عمق اول بیشتر از عمق دوم است که احتمالا به دلیل عملیات مدیریتی مختلف در منطقه است. بر اساس اطلاعات این نقشه ها وجود مقدار زیاد شوری و نسبت جذب سدیم به دلیل برداشت های بی رویه از آب های زیرزمینی و خشک سالی های پی درپی در سال های اخیر، عامل اصلی کاهش عملکرد و حتی از بین رفتن بخش های عمده ای از باغ های پسته در منطقه می باشد. نتایج نشان داد که شوری و سدیمی بودن خاک در مناطق بایر چندان شدید نیست که این خود بیانگر تاثیر مدیریت نادرست بر افزایش قابلیت هدایت الکتریکی و نسبت جذب سدیم در مناطق پسته کاری می باشد.
    کلیدواژگان: تغییرات مکانی، پسته، شاخص های شوری، کریجینگ
  • ایمان کریمی راد*، موسی حسام، علی بهرامی سامانی، عبدالمجید ایزدپناه صفحات 183-199
    تنها منبع مطمئن و دائمی تامین آب در مناطق خشک و نیمه خشک و کویری به خصوص در صورت وقوع خشک سالی ها، منابع آب زیرزمینی می باشد. آب خوان آبرفتی استان گلستان با دارا بودن از گستره وسیع، ضخامت نسبتا زیاد و نهشته های ناپیوسته، حجم عظیمی از آب را در خود ذخیره نموده است. آبنمود سفره تحت فشار در این آب خوان نشان دهنده اضافه برداشت می باشد. این برداشت بی رویه می تواند مشکلاتی مانند ماسه دهی چاه ها، پیشروی آب شور در نواحی شمالی دشت و نشست زمین در سطح دشت را ایجاد نماید. در این شرایط لزوم مدیریت بهینه مصرف از این آب خوان آشکار است. دست یابی به این هدف جز با شناخت دقیق وضعیت آب خوان امکان پذیر نخواهد بود. یکی از روش های نوین در مطالعه آب های زیرزمینی استفاده از رادیوایزوتوپ ها می-باشد. در این مطالعه هدف تعیین سن آب زیرزمینی در سطح سفره تحت فشار استان گلستان با استفاده از رادیوایزوتوپ تریتیوم می باشد. نتایج این پژوهش نشان داد که تعدادی از نمونه های جمع آوری شده از سطح آب خوان دارای تغذیه جدید (سنی بین 5 تا 10 سال) و بقیه مخلوطی از تغذیه جدید و تغذیه قبل از سال 1952 (سن بالای 60 سال) می باشند.
    کلیدواژگان: آب زیرزمینی، رادیوایزوتوپ، تریتیوم، سن سنجی، آب خوان تحت فشار استان گلستان
  • حمید زارع ابیانه* صفحات 201-218
    امروزه مطالعات و بررسی های زیست اقلیمی، از دیدگاه راحتی و آسایش انسانی، پایه و اساس برنامه ریزی های مدیریتی است. در این پژوهش از 4 شاخص زیست اقلیمی دمای ظاهری، دمای موثر استاندارد، ترموهیگرومتریک و باد برای مطالعه آسایش انسانی در 14 شهر کشور استفاده شد. مناطق مورد مطالعه شامل شهرهای آبادان، اهواز، بندرلنگه، بندرعباس، بوشهر، دزفول، اصفهان، کرمان، سبزوار، سمنان، زاهدان، کاشان، یزد و زابل بود که در دو اقلیم تابستانه گرم و خیلی گرم طبقه بندی شدند. متغیرهای مورد استفاده از جنس متغیرهای هواشناسی شامل مقادیر روزانه دمای هوا، دمای نقطه شبنم، رطوبت نسبی و سرعت باد در ارتفاع دو متری فصل تابستان، در دوره زمانی 1384-1340 بود. نتایج نشان داد رطوبت نسبی به عنوان عاملی روزانه در مقایسه با دمای نقطه شبنم به عنوان عاملی شبانه بیان گر میزان راحتی و آسایش انسان در بیشتر مناطق ساحلی و غیرساحلی است. همچنین عامل باد به تنهایی قادر به ارزیابی راحتی ساکنین یک شهر نمی باشد. از این رو شاخص دمای موثر استاندارد (SET) به دلیل استفاده ترکیبی از عوامل جوی روزانه با واقعیات مناطق مورد مطالعه تطابق بیشتری دارد. بر این اساس، طیف بیوکلیمایی مناطق مورد مطالعه در سه ماهه فصل تابستان از بیوکلیمای شرجی با دامنه تغییرات 30-5/27 تا بیوکلیمای خنک با دامنه تغییرات 8/17-5/15 بود. در مجموع براساس شاخص SET، در تیر ماه که شروع گرم شدن هوا می باشد 8 شهر در طبقات توصیفی گرم و خیلی گرم قرار دارند. در مرداد ماه گرم شدن شهرها در مقایسه با تیرماه به 9 شهر افزایش یافته و در شهریور ماه با توجه اتمام فصل تابستان تعداد شهرهای گرم به 6 شهر کاهش می یابد. همچنین براساس شاخص SET در هیچ یک از شهرها و هیچ یک از ماه های فصل تابستان تنش گرمایی بسیار شدید وجود نداشت. در شهرهای بندرعباس، بندرلنگه و بوشهر تنش گرمایی شرجی وجود دارد که با توجه به مجاورت و نزدیکی به سواحل خلیج فارس منطقی به نظر می رسد.
    کلیدواژگان: زیست اقلیم، شاخص های راحتی، دما، رطوبت نسبی، SET
  • حسن رضایی صدر*، علی محمد آخوندعلی، فریدون رادمنش، غلامعلی پرهام صفحات 219-235
    در این مطالعه تاثیر تغییرات زمانی باران نمود بارندگی بر روی پاسخ خطی- غیرخطی سه حوضه آبریز کوهستانی شامل ابوالعباس، رودزرد و الله در جنوب غرب ایران بررسی گردید. نخست وقایع بارندگی بر اساس ناهمگنی های زمانی به دو گروه شامل تغییرات زمانی ملایم (LT) و شدید (HT) تقسیم شده و سپس «مدل شبکه محصور زیرحوضه ها (WBNM)» جهت ارزیابی واکنش حوضه ها به ناهمگنی های زمانی بارندگی به کار گرفته شد. سه پارامتر غیرخطی شامل، و به همراه (پاسخ خطی) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان می دهند که تغییرات زمانی بارندگی نقش مهمی در پاسخ هیدرولوژیکی حوضه آبریز ایفاء می کند. با کاهش ناهمگنی در سری زمانی بارندگی، پاسخ حوضه به سمت غیرخطی شدید تمایل پیدا کرده و مقدار برآورد بهتری را از هیدروگراف خروجی به دست می دهد. اما با افزایش ناهمگنی زمانی بارندگی، پاسخ غیر خطی ملایم تر و یا خطی کامل به دست آمد. برای شبیه سازی هیدروگراف خروجی از حوضه ناشی از بارندگی با تغییرات زمانی شدید، بهترین نتیجه از پارامتر غیر خطی برابر با حاصل گردید. همچنین مشاهده گردید که رطوبت خاک قبل از وقوع بارندگی تاثیر مهمی بر روی پاسخ حوضه دارد به طوری که برای خاک خشک، واکنش غیرخطی شدیدتر از خاک مرطوب قابل انتظار می باشد. هنگامی که خاک حوضه به دلیل بارندگی قبلی مرطوب و یا اشباع باشد، به ترتیب پارامتر غیر خطی برابر با و حالت خطی قابل استفاده می باشند.
    کلیدواژگان: بارندگی، پاسخ حوضه، هیدروگراف، سیلاب
  • حسن علی بخشی، علی شاه نظری*، رمضان طهماسبی صفحات 237-252
    زهکشی زیرزمینی علاوه بر کنترل سطح ایستابی و آب شویی املاح از ناحیه ریشه، ممکن است سبب دفع نیتروژن از طریق پساب زهکشی شود. در این پژوهش، اثر سیستم های مختلف زهکشی زیرزمینی بر تلفات نیترات، در مزرعه شالیزاری تجهیز و نوسازی شده دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در طول یک فصل کشت کلزا در سال 1391-1390 بررسی شد. تیمارهای زهکشی عبارت بودند از: سه سیستم زهکشی زیرزمینی معمولی با پوشش معدنی شامل سیستم زهکشی با عمق 9/0 متر با فاصله زهکش 30 متر (D0.9L30S)، عمق 65/0 متر با فاصله زهکش 30 متر (D0.65L30S)و عمق 65/0 متر با فاصله زهکش 15 متر (D0.65L15S) و یک سیستم زهکشی معمولی با پوشش مصنوعی با عمق 65/0 متر و فاصله 15 متر (D0.65L15F). غلظت نیترات زه آب زهکش ها 15 روز یک بار اندازه گیری شد. در طول مدت مطالعه، میانگین غلظت نیترات زه آب و کل تلفات نیترات از تیمار های D0.9L30S، D0.65L30S، D0.65L15S و D0.65L15F به ترتیب 65/4، 47/3، 5/4 و 97/2 میلی گرم در لیتر و 5/7، 57/4، 12/9 و 46/15 کیلوگرم در هکتار بود. براساس نتایج، افزایش فاصله زهکش ها سبب کاهش غلظت نیترات زه آب و افزایش عمق نصب لوله های زهکش سبب افزایش غلظت نیترات زه آب شد. بنابراین، مدیریت آب از طریق سیستم های زهکشی زیرزمینی دارای عمق و فاصله مناسب، می تواند اثرات منفی دفع نیترات از اراضی شالیزاری به منابع آب سطحی و زیرزمینی را کاهش دهد.
    کلیدواژگان: اراضی شالیزاری، زهکشی زیرزمینی، نیترات
  • نوید دهقانی، مهدی وفاخواه*، عبدالرضا بهره مند صفحات 253-261
    مدلسازی فرایند بارش- رواناب و پیشبینی دبی رودخانه یک اقدام مهم در مدیریت و مهار سیلابها، طراحی سازه های آبی در حوزه های آبخیز و مدیریت خشک سالی است. هدف این پژوهش شبیه سازی جریان روزانه در حوزه آبخیز کسیلیان با مدل WetSpa است. WetSpa یک مدل پیوسته هیدرولوژیکی- فیزیکی است که قابلیت پیش بینی سیلاب در مقیاس حوزه آبخیز با گام های زمانی مختلف را دارد. مدل از لایه های توپوگرافی، کاربری اراضی و بافت خاک و همچنین آمار هواشناسی برای پیش بینی هیدروگراف های سیل استفاده میکند. دراین پژوهش از آمار باران، تبخیر و دمای ایستگاه هواشناسی سنگده و آمار دبی ایستگاه ولیک بن طی سال های 1382 تا 1388 استفاده شد. به این ترتیب که 36 ماه از فروردین 1382 برای کالیبراسیون مدل و 30 ماه از اسفند 1385 برای آزمون مدل انتخاب شد. نتایج شبیه سازی با مدل نشان داد که این مدل به خوبی توانسته جریان پایه رودخانه را در مرحله صحت سنجی شبیه سازی نماید ولی در شبیه سازی دبی های حداکثر با خطا همراه است که دلیل آن را می توان به کوچک بودن حوزه و کوتاه بودن زمان پیمایش اشاره کرد. آنالیز حساسیت پارامترهای مدل نیز نشان داد که ضریب افت آب زیرزمینی از بیشترین حساسیت و ضریب روز درجه بارش از کمترین حساسیت برخوردار است. همچنین این مدل به خوبی توانسته بیلان آب حوزه آبخیز کسیلیان را شبیه سازی کند.
    کلیدواژگان: دبی روزانه، مدل WetSpa، کسیلیان، زمان پیمایش، بیلان آب
  • ندا بوالحسنی، عظیم قاسم نژاد*، مجتبی بارانی مطلق صفحات 263-273
    لجن فاضلاب به دلیل وجود عناصر غذایی مورد نیاز گیاه مانند نیتروژن، فسفر و هم چنین ماده آلی فراوان به عنوان کودی ارزان قیمت مورد توجه در کشاورزی بوده، اما وجود عناصر سنگین مصرف آن را به عنوان کود محدود می کنند. زئولیت از جمله ترکیبات طبیعی برای غیر فعال کردن این عناصر در خاک است. هدف ازاین پژوهش بررسی میزان جذب عناصر سرب و کادمیوم در گیاه کنگرفرنگی تیمار شده با سطوح مختلف لجن فاضلاب شهری در شرایط وجود یا عدم وجود زئولیت طبیعی است. به این منظور آزمایشی گلدانی در قالب فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با 4 تکرار و با سه سطح لجن (15 و 20 و 25 درصد وزنی/ وزنی خاک) و چهار سطح زئولیت (0 و 5 و 10 و 15 درصد وزنی/ وزنی خاک) در شرایط گلخانه ای انجام شد. نتایج نشان داد که بین سطوح مختلف لجن فاضلاب در جذب سرب توسط اندام هوایی و در جذب کادمیوم توسط ریشه تفاوت هایی وجود دارد. همچنین افزودن زئولیت سبب کاهش معنی دار سرب و کادمیوم موجود در ریشه گیاه (در سطح 5 درصد) شد، به نحوی که کمترین میزان سرب جذب شده توسط ریشه در بین تیمارهایی که زئولیت دریافت نموده بودند، در تیمار با سطح 10 درصد زئولیت مشاهده گردید. همچنین کمترین میزان کادمیوم ریشه در تیمار 10 درصد زئولیت ثبت شد. با این وجود میزان تجمع سرب در اندام هوایی تحت تاثیر زئولیت قرار نداشت. عدم وجود اختلاف معنی دار در میزان عناصر سنگین اندام های هوایی گیاه مبین توانمندی کنگر فرنگی در مدیریت جذب و انتقال عناصر سنگین است.
    کلیدواژگان: سرب، کادمیوم، لجن فاضلاب، زئولیت، کنگرفرنگی
|
  • H. Tazikeh*, A. Pashaei Aval, F. Khormali, Sh. Ayoubi Pages 1-24
    The origin and micromorphology of three selected pedons in mountainous Aq- Emam area (in northeast Golestan province) were investigated. The objectives were to examine 1) physico-chemical and micromorphological characteristics of studied pedons developed in different geomorphic positions and 2) evaluate the relationship between them with underlying limestone and loessial sediment as preassumed parent materials. Our results showed that the shallow soils developed on steep upslope have a cambic horizon as a main subsurface diagnostic horizon. In contrast, more thick and clayey soils developed on sloping areal have an argillic horizon with decalcified solum indicating more eluviation due to more landscape stability. Cyclical erosion and deposition which occur on colluvial foot slope must be responsible for superimposed pedo-sedimentary complexes in this position. Mass-balance calculations and geochemical ratios show that the soils in sloping midslope have a loessial nature due to windblown source and geomorphic processes. Erosion keeps these additions to some extent from appearing on the steep upslope thus these soils have a polygenetic nature derived from loesses and limestone’s insoluble residues. In brief, we can conclude that residual origin of soils formed on limestone rocks is controversy especially for those with deep solum and we should consider other possibility of material addition to soil such as eolian contamination and geomorphic processes.
    Keywords: Soil genesis, limestone, Eolian contamination, Mass balance geochemistry, Geochemical ratios, Micromorphology
  • M. Salarijazi*, A.M. Akhound, Ali, A. Adib, A.R. Daneshkhah Pages 25-46
    The common methods in the flood frequency analysis are used to examine the flood peak variable while each flood event consists of three naturally random variables: flood’s peak, volume and duration. Furthermore, it was essential to assume the variable of interest follows a specific parametric distribution chosen from an appropriate distributions’ family. With the aim to overcome these limitations a wide range of the well-known parametric distributions functions and non-parametric methods based on kernel density estimation and orthonormal series approximation is considered to estimate the distribution of flood variables. The investigated variables is extracted from annual maximum flood series at Ahvaz hydrometric station. In order to compare between the fitted parametric and non-parametric distributions to the data, we used the statistical criterions such as Akaike Information Criteria, Bayesian Information Criteria and the Root mean square error. We then used the chi-square goodness of fit test to examine that the acceptability of the chosen distribution in the previous stage. The results showed that the flood peak follows the parametric log Pearson type III distribution function while the non-parametric orthogonal series approximation were the best fit for the flood volume and flood duration. The estimated distributions based on the orthogonal series expansion were able to capture the graphical features of the data and the corresponding fitted densities reproduced the same unimodality or multi-modality that the original histogram of data illustrates. This is not the case when one uses the traditional methods to analyze the frequency of flood.
    Keywords: Frequency analysis, Flood variables, Parametric methods, Kernel density estimation, Orthonormal series
  • Z. Sadeghi*, A.A. Dehghani, M. Ghodsian, A. Zahiri, H. Montaseri Pages 47-65
    Side weir is one of the important structures in irrigation and drainage networks. The main problem to study the hydraulic of flow in this structure is determination of water level profile along the weir and diverted flow discharge. In the present study, discharge coefficient of free flow of side weir located in various parts of the 180 degree channel bend is investigated experimentally. Also with considering the variation of water level along the weir and numerical solution of dynamic equation of spatially varied flow over side weir, the elementary discharge coefficient is related to Froude number, side weir location and the ratio of weir height to head of water. In order to compute the exponents and coefficients of relation, the genetic algorithm was used. The results showed that by using the elementary discharge coefficient, the water level along the weir and diverted flow discharge can be estimated precisely.
    Keywords: Side weir, Elementary discharge coefficient, 180 degree channel bend
  • Z. Abdollahi, S.H.R. Sadeghi*, A.V. Khaledi Darvishan Pages 67-86
    Rainfall simulator is one of the most effective instruments for using in soil erosion studies. Thus, many researches have been conducted in order to design, manufacture and calibrate various rainfall simulators commensurate with aim of study and climatic conditions all around the world. However, using the imported nozzles in Iran is not feasible due to high cost, and different climatic conditions. Therefore, the current study has tried to evaluate some various nozzles’ characteristics made by the authors in order to simulating natural rainfall happened in Mazandaran Province climate. For this purpose, a minute evaluation was made for a number of rainfall characteristics produced by nozzles used in other rainfall simulators as well as those made by the authors. The results of the study revealed that the nozzle designed and manufactured by the authors and coded as Apd4 could successfully simulate the natural rain under consideration. The medium drop size, velocity and fall angle of the simulated rain were respectively recorded by high speed imaging of 1.4 mm, 6.4 m s-1 and 89º.
    Keywords: High speed imaging method, Nozzle design, Nozzle type, Rainfall simulator, Uniformity test
  • A. Khashei Siouki*, A. Akbarpour, A. Keshavarz, H. Foroughi Pages 87-106
    Human being nowadays is facing water shortages problems due to various reasons including population growth, drought and reduced rainfall, development of industry and its adverse effects on water resources. The uncontrolled harvesting of groundwater resources has caused a severe drop in water table. On the other hand, loss of runoff from rainfall worldwide and especially in our country is very high and significant. Therefore the optimum use of runoff and uncontrolled surface water resources have to be applied instead of uncontrolled harvesting of groundwater resources. The aim of this study is to determine potential sites rainwater harvesting using Fuzzy Analytical Hierarchy Process. In this study, using max lambda method, fuzzy weighted of criteria were calculated. Then fuzzy layers of criteria with effect of respective weights were combined and finally combined layer was obtained. This layer was classified in five classes of, poor, average, rather good, good and very good. Results showed that the classes were named respectively, 0.635, 8.37, 34.32, 53.7 and 2.97 percent of total plain allocated to him. The final map of Birjand plain from west to the east the plain potential in harvesting rain water increases.
    Keywords: Rain water harvesting, Fuzzy analytical hierarchy process, GIS, Birjand plain
  • A. Zahiri*, Kh. Ghorbani Pages 107-125
    Hydraulic grade-control structures (e.g. drops, bed sills, check dams, etc) havebeen widely used in rivers with low stability and high erosion especially inmountain streams. For proper and safe design, prediction of maximum scour depthdownstream of grade-control structures in rivers has vital importance. For thisreason, researchers have focused on developing simple and accurate empiricalequations in form of non-linear regression models for predicting scour depth.However, accuracy of regression models is limited in general and they have goodapplicability just for their experimental data. In this paper, Support VectorMachines (SVM), in forecasting the scour depth downstream bed sills is applied.226 experimental data sets from literatures with different hydraulic and sedimentconditions and at clear-water scouring have been used. Comparison of results intesting phase showed that outcome from the support vector machines withcoefficient of determination of 0.96, root mean square errors of 0.539 and meanabsolute errors of 0.4 suggest a better performance to existing regression comparedequations. Also, it is found that from 5 effective input dimensionless parametersincluding a/Hs, D50/Hs,, S00 50 a / D and s L / H, only the first three parametershad greater effects on modeling maximum scour depth at bed sills and theremaining may be omitted.
    Keywords: Maximum scour depth, Bed sills, Regression equations, Support vector machines
  • A. Tamaskani, M. Zakerinia*, A. Hezarjeribi, A.A. Dehghani Pages 127-145
    Base flow is a part of flow that comes from aquifer. This section of flow is important in water resource management and hydrologic researches for e.g. in precipitation-runoff modeling and water quality evaluation. Also base flow is used calibration and validation of these models. By dividing base flow on total flow, the Base Flow Index (BFI) is derived, that shows the amount of ground water portion in total flow. The aim of this research was to choos the best method of hydrograph separation and estimating base flow. 21 years daily recharge data of Tamar station in upstream of Bustan dam in Gorganrood river catchment was separated by Local minimum, fixed interval, Sliding interval and Recursive Digital Filter (RDF) or BFLOW algorithm by filter coefficients same as 0.9, 0.925, 0.95, 0.975, 0.99. Results were compared with recession curve by MAE, RMSE and Nash & Sutcliffe coefficient (E). This comparison showed that RDF by filter coefficient of 0.9 was the most suitable method for hydrograph separation in this region and 89% of total flow was base flow.
    Keywords: Base flow, BFLOW algorithm, Hysep1, Hysep2, Hysep3
  • M. Esmaeili Varaki*, S. Ghorbani Nasralah Abadi, M. Navabian Pages 147-164
    Determination of the appropriate velocity distribution and accurate estimation of river discharge is important to water resource management, water supply and safe design of hydraulic structure. Common methods in measurement of flow rate are on the basis of direct measurement of flow velocity. These methods are time consuming; costly and impracticable during flood in wide rivers. Therefore, use of methods that, while having sufficient accuracy, and the time required is also cost effective, In this research, using the principle of maximum entropy and Chiu’s velocity distribution, velocity distribution and flow in several cross sections of the Pasikhan river in Guilan province were estimated and the results were compared with measured data collected during 1389-1390. It’s found that there is a good agreement between predicted velocities and discharges based on Chiu’s method and the measured values with R2= 0.996 and RMSE= 3.9. So, it can be used as a quick and easy way to be replaced with conventional methods for estimating flow velocity distribution in rivers, especially in times of floods.
    Keywords: Entropy theory, Chiu's method, Velocity distribution, Pasikhan river
  • M. Zeinadini*, H. Shirani, V. Mozafari, I. Esfandiarpour Pages 165-181
    Soil salinity and alkalinity are considered as the most important problems in arid and semi arid areas. This study has been done to investigate the spatial variability of salinity and sodium adsorption ratio which have reciprocal effects on pistachio growth in the Kosarrize region in Rafsanjan. For this purpose a regular network of 500 meter intervals was considered and 192 soil samples were from 0-30 and collected 30-60 cm depths. Electrical conductivity of saturated soil extract (EC) and sodium adsorption ratio (SAR) were measured using standard methods. Statistical results showed that based on Pearson test, high positive correlation exists between EC and SAR at 99% confidence level. Therefore most of the salts must be of na type. Kriging maps illustrate that the variability of both parameters are greater in the first depth than the second one which is the result of different management strategies in the area. Also maps showed that Existences of excess salinity, SAR and also immethodical groundwater withdrawl and successive droughts in recent years have been considered as the main reasons of weak yield and even the loss of a major part of pistachio orchards in the region. The results showed that soil salinity and sodium in non planting areas are severe which illustrates the impact of mismanagement of the increased EC and SAR in the pistachio regions.
    Keywords: Kriging, Pistachio, Salinity indicators, Spatial variation
  • I. Karimi Rad*, M. Hesam, A. Bahrami Samani, A.M. Izadpanah Pages 183-199
    The groundwater is the most reliable and permanent source of water in arid and semi-arid regions, especially in the event of droughts. Alluvial aquifer of Golestan province having a wide area, relatively large thickness of sediments and non continuous deposits, has a large volume of water. Confined aquifer hydrograph reveals excessive consumption. This misuse can cause sand problems of wells, the salty water in the northern part of the plain and subsidence. In this situation, the necessity of the optimal management of this aquifer is obvious. For this purpose, aquifer characteristics should be known. Radioisotope dating is one of the newest methods in the field of groundwater developed based on the nuclear sciences. This study aimed to determine the age of groundwater in the confined aquifer of Golestan province using tritium radioisotope. This quantity, in turn, can be used as a tool to study flow paths, the horizontal and vertical flow rate, estimation of aquifer recharge rate, tracing of groundwater contamination, characterization of seawater intrusions and so on. This study showed that some samples collected from the aquifer have a new recharge (age 5 to 10 years) and the rest are a mix of new and before 1952 recharge (age 60 years).
    Keywords: Groudwater, Radioisotope, Tritium, Dating, Golestan province confined aquifer
  • H. Zare Abyaneh* Pages 201-218
    Bio-climate studies, from the viewpoint of human comfort is the foundation of management planning. In the present study of four climatic parameters including apparent temperature, Standard Effective Temperature, Thermo hygrometric and wind for the study of human comfort was used in 14 cities. Areas of study include Abadan, Ahvaz, Bandar Lengeh and Bandar Abbas, Bushehr, Dezful, Esfahan, Kerman, Sabzevar, Semnan, Zahedan, Kashan, Yazd and Zabol, which were classified in two summer climates of very hot and hot. Meteorological variables used included daily values of air temperature, dew point temperature, relative humidity and wind speed at a height of two meters of summer, in the period 1385-1350. Results showed that relative humidity as a factor in comparison with daily dew point temperature as a factor at night represents the human comfort level in most coastal areas and is non-coastal. Thus, the standard effective temperature index (SET) because of a combination of weathering study areas daily realities, is more compliant. Accordingly, Bio-climate spectrum study areas, was in the quarter from Bio-climate sultry summer, with a range 27.5-30, Bio-climate to cool, with a range 15.5-17.8. Overall index based SET, in June that the weather warming began, eight cities in descriptive categories were hot and very hot. In August, compared with urban warming July, the city increased to nine, and in September with completion in summer, the number of cities to the city six decreased. Also, the SET index was based on any of the cities and none of the months of summer heat stress and severe cold stress. In the cities of Bandar Abbas, Bushehr and Bandar Lengeh, sultry heat stress is due to close proximity to the Persian Gulf, seems logical.
    Keywords: Bio, climate, Health index, Temperature, Relative humidity, SET
  • H. Rezaei Sadr*, A.M. Akhoond, Ali, F. Radmanesh, G.A. Parham Pages 219-235
    In this study, the influence of temporal variation of rainfall on linear-nonlinearresponse of three mountainous catchments in south west of Iran was examined. Atfirst, the storm events were categorized into two categories including low temporal(LT) and high temporal (HT) heterogeneous events according to their temporalvariation. Then, Watershed Bounded Network Model was applied to assess thecatchment response influenced by rainfall temporal heterogeneity. Three differentnonlinear parameters of m  0.50, m  0.61, m  0.77 as well as m 1.0 (linearresponse) were used. The obtained results indicated that rainfall temporalvariability plays an important role on the hydrologic response of the catchments.When temporal heterogeneity of rainfall was decreased, the response of catchmenttended to be more nonlinear and the value of m  0.50 resulted in more appropriateestimation of outlet hydrograph. However, by increasing temporal heterogeneity ofrainfall, less nonlinear response of catchment was obtained. The nonlinear value ofm  0.61 resulted in the most appropriate simulation of outlet hydrographs for hightemporal variation events. Moreover, it was found that antecedent wetness of soilhas an important effect on the response of catchment so that more nonlinearresponse can be expected in dry condition of soil rather than wet condition. Whenthe catchment is in wet and saturated conditions due to previous rainfall, thenonlinear value of m  0.77 and linear value m 1.0 can be used respectively.
    Keywords: Rainfall, Catchment response, Hydrograph, Flood
  • H. Alibakhshi, A. Shahnazari*, R. Tahmasebi Pages 237-252
    A subsurface drainage system, in addition to controlling the water table and leaching out dissolved salts from the root zone, may cause losses of nitrogen via drainage effluent. In this research, the effect of different subsurface drainage systems on the losses of nitrate, was investigated at the consolidated paddy fields of Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, during a canola growing season of 2011-2012. Drainage treatments included: three conventional subsurface drainage systems with mineral envelope including drainage system with drain depth of 0.9 m and drain spacing of 30 m (D0.9L30S), drain depth of 0.65 m and drain spacing of 30 m (D0.65L30S), and drain depth of 0.65 m and drain spacing of 15 m (D0.65L15S) and a conventional subsurface drainage system with artificial envelope with drain depth of 0.65 m and drain spacing of 15 m (D0.65L15F). The nitrate concentration of effluent of subsurface drains was measured every 15 days. During the study period, the average of nitrate concentration of drainage effluent and total nitrate loss in D0.9L30S, D0.65L30S, D0.65L15S, and D0.65L15F treatments were 4.65, 3.47, 4.5, and 2.97 mgL-1 and 7.5, 4.57, 9.12, and 15.46 kg.ha-1, respectively. Based on the results, increase in drain spacing resulted in reduction of nitrate concentration of drainage effluent. Also, by increasing in drain depth, the nitrate concentration of drainage effluent was increased. Therefore, water management through a subsurface drainage system with proper drain depth and spacing, could diminish the negative effects of nitrate losses from paddy fields on water resources.
    Keywords: Nitrate, Paddy fields, Subsurface drainage
  • N. Dehghani, M. Vafakhah*, A.R. Bahremand Pages 253-261
    Rainfall runoff modeling and prediction of river discharge is one of the important components in flood control and management, hydraulic structure design and drought management. The goal of this study is to simulate the daily discharge in Kasilian watershed using WetSpa. The WetSpa model is a distributed hydrological and physically based model which can predict flood in watershed scale with various time intervals. The model uses topography, land use and soil type maps and also meteorological data for prediction of flood hydrographs. In this study the rainfall, evaporation and temperature data of Sangdeh meteorological station and discharge data of Valikben hydrometry station during the years 2003 to 2009 were used. 36 months from April 2003 and 30 months from March 2006 were selected for calibration and test of model, respectively. The results of WetSpa model showed that this model can simulate the river baseflow with Nash- Sutcliff criteria of 64 percent in validation period, but less accuracy with high discharges. The reason may be due to small and short travel time. The sensitivity analysis showed that groundwater flow recession and rainfall degree-day parameters have the highest and lowest effect on results. This model can simulate the water balance in Kasilian watershed as well.
    Keywords: Daily discharge, WetSpa model, Kasilian, Travel time, Water balance
  • N. Bolhasani, A. Ghasemnezhad*, M. Barani Motlagh Pages 263-273
    Due to the presence of plant food elements like nitrogen, phosphorus, potassium and organic matter, sewage sludge has been noticed as a cheap fertilizer in agriculture, but the heavy metals restrict its application as fertilizer. Zeolite is one of the natural compounds used for inactivation of these elements in soil. The aim of present research is to clarify the rate of cadmium and lead absorption of artichoke grown in sewage sludge of city infiltration system at the presence and absence of zeolite. A complete randomized factorial design as pot experiment with three levels of sewage sludge (15, 20 and 25% w/w of soil) and four levels of zeolite (0, 5, 10, 15% w/w). Results showed that among different levels of sewage sludge, the absorption of lead in were conducted parts and cadmium in root was significantly different. Also zeolite significantly (at 5%) reduced the lead and cadmium of root. The lowest amounts of cadmium and Lead of root were observed in plants treated with 10% zeolite. no having significant differences of heavy metals accumulation in aerial parts of plants under different treatments means, artichoke has patential to manage the heavy metal absorption and translocation.
    Keywords: Artichoke, Lead, Cadmium, Sewage sludge, Zeolite