فهرست مطالب

اخلاق وحیانی - سال دوم شماره 1 (پیاپی 2، بهار و تابستان 1391)
  • سال دوم شماره 1 (پیاپی 2، بهار و تابستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1392/11/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مسعود آذربایجانی صفحه 7
    موضوع این مقاله سنجش مفاهیم اخلاقی است. هدف آن بررسی روش علمی و عملی برای اندازه گیری مفاهیم و ارزش های اخلاقی است و با روش تحلیل مقایسه ای و اقتباس از رویکرد روان شناسی روان پزشکی، پژوهش خود را پی می گیرد. محورهای تاریخچه، امکان و ضرورت سنجش مفاهیم اخلاقی، جدول نشانگان، طبقه بندی، مقیاس سازی و عرضهٔ نمونه های عملی در این جستار مطرح شده است. برخی از یافته های آن بدین قرارند: اندازه گیری و سنجش مفاهیم اخلاقی با استفاده از الگوهای تجربی روان شناسی و روان پزشکی، امری ممکن و قابل دسترس است؛ بر اساس روش سبب شناسی و نشانه شناسی در آسیب روانی می توانیم طبقه بندی جدیدی از رذایل و فضایل اخلاقی تاسیس کنیم؛ بالاترین مرحلهٔ سنجش مفاهیم اخلاقی ساخت مقیاس و آزمون است که در نمونه های خارجی آن، تست های عفو و گذشت، ارزش های اخلاقی مسیحیت و مقیاس عدالت توزیعی، و در نمونه های داخلی، مقیاس های حیا، صبر، شادکامی، حسادت و عقل را مشاهده می کنیم. براساس اصول و روش های مطرح شده و نمونه های فعلی می توانیم سنجش مفاهیم اخلاقی را برای دیگر ارزش ها و مفاهیم نیز دنبال کنیم.
    کلیدواژگان: اخلاق، سنجش ارزش های اخلاق، مقیاس و آزمون روان شناختی، روان شناسی اخلاق، اخلاق اسلامی
  • علی شیروانی صفحه 33
    مسالهٔ نسبت تجربهٔ دینی با تجربهٔ اخلاقی (وحدت، اتحاد، تمایز، تباین، تعاند یالله) در عین حال که با مسالهٔ نسبت میان دین و اخلاق مرتبط است، با آن یکی نیست. از این رو، می توان اخلاق را مستقل از دین دانست و در عین حال تجربهٔ دینی و تجربهٔ اخلاقی را واحد یا متحد به شمار آورد.
    در این مقاله تلاش شده با تحلیل و بررسی دیدگاه های شهید مطهری دربارهٔ موضوعاتی از قبیل دین، ایمان، پرستش، ارزش اخلاقی و به ویژه نظریهٔ اخلاقی برگزیدهٔ ایشان (اخلاق به مثابه پرستش) پاسخ ایشان به پرسش یادشده به دست آید و نشان داده شود که از نظر ایشان «هر تجربهٔ اخلاقی نابی همواره تجربه ای دینی است و با آن اتحاد دارد، و نه تنها منفک از آن نیست بلکه متمایز از آن نیز نمی باشد».
    کلیدواژگان: تجربهٔ دینی، تجربهٔ اخلاقی، فلسفهٔ دین، فلسفهٔ اخلاق، مطهری
  • محمد مطھری فریمانی صفحه 53
    راهی ناپیموده در حوزهٔ پژوهش های اخلاق اسلامی وجود دارد که آثار عمیقی در رفتار فرد می تواند داشته باشد. این راه را می توان «اخلاق معیاری» نامید که در میراث اخلاقی ما جز اشاراتی بر آن نمی توان یافت. اخلاق معیاری می کوشد «کارنامهٔ اخلاقی فعلی فرد» را در اختیار او قرار دهد و معیارهایی برای وی فراهم آورد که به کمک آن نه تنها بتواند نفس خود را محک بزند که مثلا خلق نیکوی صداقت را به واقع داراست، یا از خلقی سوء مانند حسد مبراست، بلکه از وضعیت کلی اخلاقی خویش نیز آگاه شود. برخی آیات قرآن و روایات از همین منظر آدمی را به امور اخلاقی توجه داده اند؛ اما با این حال اخلاق معیاری به منزلهٔ شاخه ای مستقل در اخلاق، کانون توجه قرار نگرفته است. این پژوهش بر آن است تا جایگاه، ویژگی ها و چالش های پژوهش در باب اخلاق معیاری را تبیین کند.
    کلیدواژگان: اخلاق اسلامی، اخلاق معیاری، کارنامهٔ اخلاقی، فضایل نفسانی، رذایل نفسانی
  • مجتبی مصباح صفحه 81
    به رغم مساعدت فهم عرفی با تاثیر نیت در ارزش اخلاقی و تایید متون دینی، این تاثیر کمتر مورد تحلیل دقیق قرار گرفته است. این نوشتار با تحلیل نیت، این تاثیر را در دو سطح بررسی کرده است. در سطح نخست، با محدود ساختن رفتار، به رفتار جوارحی و برابر نهادن نیت و رفتار، به این نتیجه رسیده است که نیت افزون بر آنکه در تحقق فعل اختیاری نقش دارد، تعیین کننده مقدار ارزش رفتار اختیاری بر حسب کمالی است که متعلق نهایی نیت فاعل است، و دامنه آن را رفتار تعیین می کند. در سطح دوم، با تعمیم فعل اختیاری به افعال جوانحی، به این نتیجه رسیده است که نیت به منزله نوعی فعل درونی و اختیاری، که افعال اختیاری بیرونی تجلی آن به شمار می آیند، تنها چیزی است که اصالتا ارزش غیری اخلاقی دارد.
    این نوشتار، از مبانی الهیات اسلامی و علم النفس فلسفی بهره برده و مدعای خود را با روش عقلی اثبات کرده، و در پایان، از قرآن کریم و روایات اهل بیت: مویداتی برای نتایج به دست آمده آورده است.
    کلیدواژگان: نیت، ارزش اخلاقی
  • احمدحسین شریفی صفحه 105
    بحث حسن و قبح یکی از مهم ترین و فرقه سازترین موضوعات در تاریخ اندیشه های کلامی و اخلاقی بوده است. مباحث متعدد معناشناسی مفاهیم حسن و قبح، هستی شناسی جملات مشتمل بر حسن و قبح، و معرفت شناسی قضایای مشتمل بر حسن و قبح در لابه لای کتاب های کلامی و فلسفی و اصولی اندیشمندان مسلمان مطرح شده است. اشاعره، به منزلهٔ مهم ترین منکران حسن و قبح ذاتی و عقلی، و عدلیه، به منزلهٔ مشهورترین مدافعان حسن و قبح ذاتی و عقلی، ادلهٔ فراوانی برای اثبات مدعای خود و طرد مدعای طرف مقابل اقامه کرده اند. در این میان، عدم تفکیک بحث «معناشناسی» حسن و قبح و «معیارشناسی» حسن و قبح از یک سو، و عدم توجه به تمایز مباحث هستی شناسانه و معرفت شناسانه در این باره، موجب خلط و خطاهای فراوانی شده است. نوشتار پیش روی کوشیده است با تکمیل راهی که بزرگانی چون عبدالرزاق فیاض لاهیجی و ملاهادی سبزواری در زمینهٔ تمایز میان ارزش های «ذاتی/ الاهی» و «عقلی/ شرعی» پیموده اند، تمایزهای دیگری را مانند تمایز ارزش های «غایی/ ابزاری» و «ذاتی/ غیری» بررسی کند، تمایزهایی که میان ارزش ها می توان ترسیم کرد و بی توجهی به آن ها مغالطه هایی را در پی داشته است.
    کلیدواژگان: انواع ارزش، ارزش غایی، ارزش ابزاری، ارزش ذاتی، ارزش غیری، ارزش الاهی، ارزش عقلی، ارزش شرعی
  • محمدعلی رستمیان صفحه 123
    تحقیق حاضر با مقایسه اخلاق و فرزانگی در دو نظام فلسفی فارابی و کنفوسیوس، به بررسی تحلیلی نقش و جایگاه اخلاق در این دو نظام پرداخته است. ابتدا هر یک از دو نظام فلسفی را با توجه به تاکیدهایشان بر مفاهیم اخلاقی خاص، بررسی کرده، سپس به نتیجه گیری پرداخته ام و شباهتها و تمایزهای این دو نظام فلسفی را بررسی نمودهام. نظام فلسفی فارابی نظامی مبتنی بر حکومت «رئیس اول» است که از لحاظ کمالات عقلانی به عقل فعال متصل شده است و میتواند حقایقی را دریافت کند که سعادت انسان بر آن متوقف است و آن گاه می تواند مردم را به سوی آن هدایت کند. مدینهٔ فاضله تحت رهبری رئیس اول است که نبی یا فیلسوفی که به کمال عقلانی رسیده است فضایل اخلاقی را در جامعه گسترش میدهد، و با همکاری و همیاری افراد آن، به سعادت حقیقی خویش نایل میشود. نظام فلسفی کنفوسیوس، نظامی است تحت رهبری انسان فرزانهای که به کمالات نظری و عملی نایل شده است و میتواند جامعهٔ انسانی را به سعادت برساند. هر دو نظام فلسفی، هدف خود را تربیت انسان و کمال او میدانند، هر دو نگرشی جامعهگرا دارند و اخلاق و سیاست را به هم پیوند می زنند. اما فارابی هدف از تربیت انسان در مدینهٔ فاضله را سعادت اخروی میداند، در حالی که کنفوسیوس به سعادت دنیوی میاندیشد. نظام فلسفی فارابی، اتحاد فلسفه و دین را مطرح میکند؛ در حالی که نظام کنفوسیوسی نظامی عقلانی است. همچنین این دو نظام در نقش حاکم فرزانه در جامعه متفاوت هستند. فارابی مدینهای را که هیچ گونه حاکم فرزانه در آن حاکم نباشد، «مدینهٔ جاهله» میداند که نمیتواند انسان را به کمال برساند؛ اما کنفوسیوس به هر حال برای حاکم فرزانه در جامعه نقش مثبتی قائل است.
    کلیدواژگان: فارابی، کنفوسیوس، اخلاق، فرزانگی، مدینهٔ فاضله، رئیس اول، جن، یی، تقوا
|
  • Masoud Azarbayejani Page 7
    This paper aims at assessing moral concepts and investigating scientific and practical approaches to measure moral concepts and values through comparative analysis and psychological & psychiatric approach. Various chapters on research literature, the possibility and necessity of assessing moral concepts, table of symptoms, categorization, scaling and some practical examples are presented in this article. Some of the findings are as follows: the assessing and measuring of moral concepts through experimental psychology & psychiatry models which is possible and attainable. By applying the approach used in etiology and symptomatology in a mental disorder, we can present a new categorization of the moral vices and virtues in this regard. The highest level in assessing moral concepts is defining scales and tests. Some of the Western examples are as follows: Forgiveness Scale, Christian Ethics Test, Distributive Justice Scale and some of the Iranian ones are: Modesty, Patience, Cheerfulness, Jealousy and Wisdom Scales. Based on the existing principles, methodologies & samples, we are able to assess the same methodology for moral concepts to measure other values and concepts as well.
    Keywords: ethics, assessing moral values, psychological tests, scales, psychology of ethics, Islamic ethics
  • Ali Shirvani Page 33
    The issue of the relationship between religious experience and ethical experience (monotheism, unity, distinction, divergence, and animosity, etc.) is related to the issue of the relationship between religion and ethics but it is not exactly the same. Therefore, we can consider ethics completely independent of religion and at the same time regard the religious experience and ethical experience as one concept. This article aims at investigating Martyr Motahari’s answer to this question by analyzing his viewpoints on issues like religion, faith, worship; moral values specially his selected moral theory (ethics as the act of worship). It is also shown that in his eye “every fine ethical experience is always a religious experience and is in unity of it at the same qualities neither separated nor distinguished from it.”
    Keywords: religious experience, ethical experience, the philosophy of religion, the philosophy of ethics, Motahari
  • Muhammad Motahari Farimani Page 53
    Research in the area of Islamic Ethics which is capable of having profound effects on individual behavior has not yet been surveyed carefully. We entitle this area of research ‘‘Criterion-Oriented Ethics’’, which in the history of our moral legacy has not been mentioned but some slight points. Criterion-oriented ethics is to provide one with their own record of practical ethics and identify some criteria to enable him to assess his soul. For example he can not only assess his soul on having high moral virtues such as honesty or not having spiritual vices such as envy, but also he will be informed of his general ethical status. Some of the Quranic verses and narrations have brought this perspective of ethical issues to human's notice. However the criterion-oriented ethics has not been considered as a separate field of study in ethics. This paper aims to express the status, features and challenges of research in the field of criterion-oriented ethics.
    Keywords: Islamic ethics, Criterion, Oriented Ethics, ethical record, moral virtues, spiritual vices
  • Mojtabah Mesbah Page 81
    Despite the clear understandings on intention in common law and its ethical value in religious texts, its effect has rarely been investigated. This article is intended to analyze the concept of intention and its effect at two levels. At the first level, behavior has been limited to physical type and then it has been equated with intention and the final conclusion is drawn that intention plays a role in the actualization of a voluntary act and can determine the value of the voluntary act according to the perfection level achieved by the doer and his intention and its scope is determined by the behavior. At the second level, the voluntary act has been generalized to the verbal one, so the conclusion drawn is that the intention, as an internal and voluntary act is the external manifestation of the physical acts, and is the only thing which basically has non-ethical value.By applying the Islamic theology and philosophy, this article has proved its claim through logical approaches and in the end; some verses of Quran and narrations of Ahl al-Bayt (peace be upon them) have been quoted to support the conclusion.
    Keywords: intention, ethical value
  • Ahmad Hossien Sharifi Page 105
    The issue of virtue and evil of actions has been one of the most important and sect-creating issues in the history of scholastic and ethical thoughts. The numerous topics such as semantic description of virtue & evil of actions, ontological description of virtue & evil of actions and epistemological description of virtue & evil of actions have been discussed in the scholastic, philosophic and jurisprudence books of Muslim thinkers. Asharites as the most ardent deniers of the essential and rational virtue & evil of actions; and Adliyyah Sect as the most famous apologist for the essential and rational virtue & evil of actions have adduced reasons as proof for their claims and have rejected the opposite partys. Amidst all these discussions, due to the lack of separation of "semantics" of virtue & evil of actions from "criteriology" of virtue & evil of actions on the one hand, and also the lack of enough attention to distinguish between the ontological and epistemological debates in this regard at the other hand, have raised lots of confusions and misunderstandings. This paper tries not only to complete the way that scholars such as Abdul Razzaq Fayadh Lahiji and Mullah Hadi Sabziwari has paced to distinguish between the «intrinsic/divine values» and «intellectual/religious values» but also to analyze the other distinctions such as the ones between the «final/instrumental values» and «intrinsic/extrinsic values» because neglecting them has brought about some fallacies in this field of study.
    Keywords: types of value, final value, instrumental value, intrinsic value, extrinsic value, divine value, intellectual value, religious value
  • Muhammad Ali Rostamiyan Page 123
    This article attempts to compare the ethics and sagacity in Alpharabius and Confucian philosophical system and investigate the role and status of ethics in these two systems analytically. Each of the two systems with respect to their emphasis on certain ethical concepts and similarities and distinctions existing between them will be investigated in this article. Alpharabius philosophical system is based upon the ruling of the “First Ruler” whose intellectual perfection has been connected to the “Active Intellect” which enables him to get the facts upon which human's felicity based, in that way he can guide people toward it. The Ideal State (Utopia) is under the leadership of the First Ruler, in which the ruler is a prophet or a philosopher who has attained intellectual perfection, develops moral virtues in the society and gets his true felicity by the assistance and cooperation of its people. Confucian philosophical system is a system led by a sage man who has attained theoretical and practical perfection and can lead the human society to felicity. Both philosophical systems consider the training and perfection of human as their goal, both are community-oriented, and both integrate ethics and policy with each other. But Farabi holds that the final goal of human training in Utopia is attaining to other-worldly happiness, where as Confucius looking for terrestrial happiness. Alpharabius philosophical system is based on the union of philosophy and religion where as Confucian philosophical system is intellectual. In addition, these two systems have different view on the role of the wise ruler in the society. Farabi holds that the society in which there is no wise ruler is Ignorant State which cannot bring man to perfection but Confucius considers a wise ruler as having a positive role in the society not a key role.
    Keywords: Farabi, Confucius, ethics, sagacity, Utopia, the first ruler, Jinn, Yi, piety