فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال شانزدهم شماره 4 (زمستان 1392)
  • سال شانزدهم شماره 4 (زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/12/14
  • تعداد عناوین: 9
|
  • فاطمه پناهی*، ایرج ملک محمدی صفحات 1-17
    فقر بزرگ ترین خطری است که حیات بشری را تهدید می کند؛ تجارب مختلف موید آن است که عوامل متعدد در ایجاد فقر موثر است. آب آبیاری از منابع ضروری در تولید و فعالیت های معیشتی خانوار به شمار می رود؛ از این رو، توجه به نقش آبیاری زمینه ساز دستیابی به اهداف گسترده رشد اقتصادی و توسعه کشاورزی و روستایی است. بنابراین، آب آبیاری به صورت مستقیم و غیرمستقیم با کاهش فقر مرتبط است. تحقیق حاضر به شناسایی عوامل تاثیرگذار در فقر معیشتی تولیدکنندگان بخش کشاورزی و اثرات مدیریت منابع آب کشاورزی در فقرزدایی می پردازد و برای دستیابی بدین اهداف، از آمار توصیفی و استنباطی استفاده و از شش منطقه مختلف، 350 نفر از مولدان آبی کار را به عنوان نمونه انتخاب می-کند. در تبیین مولفه فقر معیشتی با استفاده از شیوه مدل معادلات ساختاری، مشخص می-شود که دارایی و سرمایه مولدان (سهم از آب کشاورزی و میزان زمین آبی) با 0/53 بیشترین تاثیر مستقیم و کلی را در تبیین مدل ساختاری داراست.
    کلیدواژگان: فقر معیشتی، فقرزدایی، آب کشاورزی، مدیریت آب، روستاها، ایران
  • امین پورمقدم*، حسین مهرابی بشرآبادی صفحات 19-36
    مطالعه حاضر، با هدف بررسی تاثیر تغییرات بهره وری عوامل تولید بر شاخص فقر روستایی طی دوره 1386-1360، به برآورد مدل همزمان با استفاده از روش 3SLS می پردازد. نتایج حاصل از تخمین مدل بیانگر آن است که افزایش بهره وری می تواند باعث کاهش شاخص فقر شود و با توجه به ضرایب به دست آمده، مشخص می شود که یک درصد تغییر در بهره وری زمین و نیروی کار، به ترتیب، 0/759 و 0/349 درصد شاخص فقر را کاهش می دهد؛ و از آنجا که ضرایب متغیرهای تاثیرگذار بر بهره وری در مدل (متغیرهای تحقیق و توسعه، کود شیمیایی، نیروی کار، ماشین آلات در هر هکتار، و نرخ با سوادی) معنی دار است، توجه به هر کدام از آنها می تواند در زمینه کاهش فقر موثر باشد. همچنین، با توجه به علامت مثبت ضریب جینی در معادله فقر، بهبود توزیع درآمد منجر به کاهش فقر در نواحی روستایی می شود.
    کلیدواژگان: بهره وری، فقر، شاخص نسبت سرشمار، روش 3SLS، ایران
  • عادل سلیمانی*، عبدالحمید پاپ زن صفحات 37-54
    هدف کلی پژوهش کیفی حاضر بررسی قابلیت های دورکاری در ترویج و توسعه روستایی با استفاده از الگوی تحلیل سوات (SWOT)است. جامعه آماری تحقیق که در سال 1389 انجام گرفت، شامل متخصصان ترویج و توسعه روستایی ایران است که با روش نمونه گیری هدفمند از طریق شیوه گلوله برفی انتخاب می شوند. نتایج تحلیل سوات نشان می دهد که میزان محدودیت ها (نقاط ضعف و تهدیدها) با امتیاز 105/51در سطح بالاتری نسبت به میزان مزیت ها (نقاط قوت و فرصت ها) با امتیاز 99/59 است. اگرچه نیاز به برنامه ریزی دقیق و سنگین مهم ترین تهدید مشخص شده است، اما به دلیل ماهیت وگستره فعالیت های توسعه و ترویج روستایی، مولفه صرفه جویی در وقت افراد بر اثر کاهش رفت وآمد های اداری و شخصی مهم ترین نقطه قوت کاربرد دورکاری در این زمینه شناخته می شود.
    کلیدواژگان: دورکاری، سوات (SWOT)، فناوری اطلاعات، ترویج روستایی، توسعه روستایی، ایران
  • یوسف قنبری* صفحات 55-76
    هدف مطالعه حاضر شناسایی مهم ترین اثرات خشکسالی سال های اخیر بر زندگی مردم روستای سیور در شهرستان سمیرم است. جامعه آماری تحقیق شامل 650 نفر از ساکنان این روستا است که از آن میان، با استفاده از جدول مورگان و کرجسی، 245 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شده اند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بوده، که مقدار آلفای کرونباخ برای قابلیت اعتماد آن بیش از 81 درصد محاسبه شد. تحلیل آمار و اطلاعات با استفاده از روش های مختلف آماری از جمله روش تحلیل عاملی صورت گرفت. نتایج تحقیق نشان می دهد که مهم ترین اثرات خشکسالی در روستای سیور در دسته عوامل تولیدی و اقتصادی (از جمله کاهش درآمد، کاهش عملکرد تولید، افزایش هزینه های تولید، افزایش مخاطرات محیطی، کاهش انگیزه های سرمایه گذاری کشاورزی، و کاهش فرصت های شغلی کشاورزی) است که نزدیک به 24/46 درصد واریانس را تبیین می کند؛ همچنین، عوامل زیست محیطی و فرهنگی- اجتماعی، به ترتیب، با تبیین 23/43 و 16/84 درصد واریانس در رده های بعدی قرار می گیرند.
    کلیدواژگان: خشکسالی، اقتصاد روستایی، درآمد، تحلیل عاملی، سمیرم (شهرستان)، سیور (روستا)
  • قدیر فیروزنیا*، عبدالرضا رکن الدین افتخاری، محبوبه ولی خانی صفحات 77-99
    در دو دهه اخیر، روستاهای خوش آب و هوا با موج گسترده گردشگری روستایی مواجه شده و شاهد پدیده ویلاسازی است. توسعه این نوع گردشگری روستایی و به تبع آن، تملک باغ و زمین و ساخت ویلا (خانه دوم) در روستاها آثار و پیامدهای متعدد را بر جای می گذارد. تحلیل نگرش صاحبان ویلا و جامعه میزبان نسبت به آثار این پدیده بسیار اهمیت دارد. مقاله حاضر، که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی انجام پذیرفته، به بررسی تفاوت نگرش صاحبان ویلا و جامعه میزبان (روستاییان) در زمینه آثار و پیامدهای گسترش ویلاسازی در روستاهای دهستان تاررود بخش مرکزی شهرستان دماوند بپردازد. اطلاعات لازم با استفاده از دو پرسشنامه خانوار ساکن یا جامعه میزبان و صاحبان ویلا به دست می آید. نتایج نشان می دهد که نگرش دو گروه نمونه در زمینه آثار و پیامدهای زیست محیطی گسترش ویلاسازی در روستاها یکسان اما در زمینه آثار و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن متفاوت است.
    کلیدواژگان: گردشگری روستایی، ویلاسازی، تاررود (دهستان)، دماوند (شهرستان)
  • مریم تاجری مقدم*، غلامرضا پزشکی راد، حسین شعبانعلی فمی، مهدی فتحی مقدم صفحات 101-120
    پژوهش حاضر، با هدف بررسی نقش و جایگاه باشگاه کشاورزان جوان در توسعه روستایی، در سال 1390 در شهرستان خلیل آباد انجام شده است. جامعه آماری مورد نظر شامل 500 تن اعضای باشگاه کشاورزان جوان این شهرستان است که از آن میان، 127 تن از اعضای این باشگاه به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی متناسب به عنوان نمونه آماری انتخاب می شوند. نتایج تحلیل همبستگی نشان می دهد که متغیرهای نگرش اعضای باشگاه کشاورزان جوان نسبت به نقش باشگاه در فعالیت های توسعه روستایی، سابقه عضویت در باشگاه، میزان فعالیت در باشگاه، و میزان درآمد سالانه خانواده با میزان تاثیر باشگاه در توسعه روستایی رابطه مثبت و معنی دار دارند. همچنین، بر اساس نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه گام به گام، سه متغیر نگرش اعضای باشگاه نسبت به نقش باشگاه در فعالیت های توسعه روستایی، میزان فعالیت در باشگاه و میزان درآمد سالانه خانواده 42/6 درصد از تغییرات متغیر میزان تاثیر باشگاه کشاورزان جوان در توسعه روستایی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: جوانان روستایی، باشگاه کشاورزان جوان، توسعه روستایی، خلیل آباد (شهرستان)، خراسان رضوی (استان)
  • احمدرضا عمانی*، سیروس سلمان زاده صفحات 121-141
    پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کاربردی و از لحاظ روش تحقیق، توصیفی- همبستگی و تحلیلی از نوع علی- ارتباطی است. مدیران 486 کارگاه فعال در زمینه فرآوری و بسته بندی محصولات دامی در مناطق روستایی استان خوزستان به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شدند. با توجه به فرمول کوکران، تعداد افراد نمونه مورد مطالعه 125 نفر تعیین شد. آغاز تحقیق از زمستان 1390 بود و تا زمستان 1391 به طول انجامید. بر اساس نتایج تحقیق، وضعیت صنایع تبدیلی و تکمیلی در زمینه کلیه کارکردهای مدیریت نوآوری در حد متوسط بود. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل عاملی، سه عامل نقش موثرتری در مدیریت نوآوری داشته و توانستهاند 75/389 درصد تغییرات مدیریت نوآوری در صنایع تبدیلی و تکمیلی را تبیین کنند؛ این عوامل عبارت اند از ویژگیهای فنی، شناختی، عاطفی و روانی، حرکتی، زیرساختی و مدیریتی، و عوامل حمایت دولتی از ابعاد آموزشی و مالی
    کلیدواژگان: مدیریت نوآوری، صنایع تبدیلی و تکمیلی، مناطق روستایی، خوزستان (استان)
  • حیدر صیدزاده*، جعفر رضایی صفحات 143-162
    تحقیق حاضر به تحلیل عوامل موثر بر متوسط درآمد سالانه عشایر اسکان یافته در استان ایلام می پردازد. روش تحقیق پیمایشی و جامعه آماری آن شامل عشایر اسکان یافته این استان است. همچنین، قلمرو زمانی تحقیق سال 1389 بوده و روش نمونه گیری نیز طبقه ای متناسب است. نتایج نشان می دهد که بین متغیرهای مستقل تعداد واحد دامی، سطح زیر کشت دیم، سطح زیر کشت آبی، و میزان فرآورده های دامی تولیدی و متغیر وابسته در سطح اطمینان 99 درصد همبستگی مستقیم و معنی دار وجود دارد؛ همچنین، از بین متغیرهای مستقل وارد شده به مدل رگرسیون چندمتغیره، متغیرهای تعداد واحد دامی، سطح زیر کشت دیم و سطح زیر کشت آبی در سطح اطمینان 99 درصد بر متغیر وابسته موثرند. افزون بر این، یافته های تحقیق مبین آن است که بین متوسط درآمد سالانه جامعه آماری و نمونه در سطح خطای پنج درصد تفاوت معنی دار وجود ندارد.
    کلیدواژگان: درآمد عشایر، اسکان عشایر، ایلام (استان)
  • مهدی ابراهیمی صفحات 163-167
|
  • Fatemeh Panahi*, Iraj Malekmohammadi Pages 1-17
    Poverty is the most dangerous phenomenon jeopardizing the human life. Various experiences indicate that many factors are effective in poverty generation. Irrigation water is one of the most necessary resources in household's production and livelihood activities; thus, giving attention to the role of irrigation paves the ground for achieving the expanding objectives of both economic growth and rural and agricultural development. Therefore, irrigation water is directly and indirectly related to the poverty reduction. This study aims at the identification of factors affecting the livelihood poverty of producers in agricultural sector as well as impacts of agricultural water resource management on poverty alleviation. For these purposes, it makes use of descriptive and inferential statistics and selects 350 producers of irrigated farms from six different regions as the statistical samples. During the explanation of livelihood poverty component through structural equation modeling technique, it is found that the producer's holding and capital (share of agricultural water and amount of irrigated land) with 0.53 have the highest direct and overall impact on the explanation of the structural model.
    Keywords: Livelihood Poverty, Poverty Alleviation, Agricultural Water, Water Management, Rural Areas, Iran
  • Amin Pourmoghaddam*, Hossein Mehrabi Boshrabadi Pages 19-36
    This study aims at investigating the effect of factor productivity changes on rural poverty indexes over the period of 1981-2007. It estimates a simultaneous model through three Stages Least Squares (3SLS) method. The results indicate that the productivity improvements can reduce poverty indicator, and the resulting coefficients reveal that a productivity change by one percent in land and labor force tends to reduce the poverty index by 0.759 and 0.349 percent, respectively; and since the coefficients of the variables affecting the productivity in the model (ie R&D, fertilizers, labor force, machinaries per ha, and rate of litracy) are significant, considering each one of them could be effective in poverty reduction. In addition, according to the factors affecting the improvement of income distribution in the Gini coefficient equation, we can state that increasing the government expenditure would lead to a more equitable distribution of income and reduce poverty in rural areas.
    Keywords: Productivity, Poverty, Head, Count Ratio Index, 3SLS Method
  • Adel Soleimani*, Abdolhamid Papzan Pages 37-54
    This study aims generally at investigating the teleworking potentials for extension and rural development of Iran based on SWOT analysis. Statistical society of the research conducted in 2010 includes the concerned experts of the country, selected in proposed sampling method through snowball technique. SWOT analysis results indicate that the limitations (weaknesses and threats) with 105.51 scores are higher than advantages (strengths and opportunities) with 99.59. Although the need for precise and rigorous planning are found as the most important threat specified, given the nature and expansion of rural development and extension activities, the component of time-saving for the people’s less personal and official trips is recognized as the most significant strength of the teleworking application in this respect.
    Keywords: Teleworking, SWOT, Information Technology, Rural Development, Rural Extension, Iran
  • Yousof Ghanbari* Pages 55-76
    This stusy aims at identifying the most important drought effects of recent years on the people’s life in Sivar village of Semirom county. The statistical society includes 650 residents of the village; among them, by using Morgan and Krejcy table, 245 people are selected as the statistical samples. Data collection tool is questionnaire, the validity of which is estimated by the value of Cronbach’s Alpha over 81 percent. Analyzing the statistics and data is carried out in different statistical methods including factor analysis. Study results show that the most important effects of drought in the studied village are found in the category of production and economic factors (e.g. decrease in income, decrease in yields of production, increase in costs of production, increased environmental risks, declined motivations of agricultural investments, and decrease in agricultural job opportunities), explaining about 24.46 percent of the variance; also, environmental and socio-cultural factors are placed in the next ranks by explaining 23.43 and 16.84 percent of the variance, respectively
    Keywords: Drought, Rural Economy, Income, Factor Analysis, Semirom (County), Sivar (Village)
  • Ghadir Firouznia*, Abdorreza Rokneddin Eftekhari, Mahboubeh Valikhani Pages 77-99
    Over recent couple of decades, villages of well-climatic condition have experienced expanding rush of rural tourism, witnessing the villa-building phenomenon. Development of such rural tourism and as a result, ownership of gardens and lands and so construction of villa (second home) in rural areas cause many effects and implications; analyzing the attitudes of villa owners and host community towards the effects of such a phenomenon is then of high importance. This study, conducted in a descriptive-analytical method, reviews the difference between the attitudes of villa owners and host communities (rural people) in respect to the effects and implications of espanding the villa-building in the villages of Tarroud District of central district of Damavand county. Required data are gathered through two questionnaires of residfent households or host community (128 copies) and villa ownerd (104 copies). The results show that the attitudes of two sample groups toward the environmental effects and implications of expanding the villa-building in the villages are the same but toward the economic and social ones are different.
    Keywords: Rural Tourism, Villa, building, Tarroud (Subdistrict), Damavand (County)
  • Maryam Tajeri Moghaddam*, Gholamreza Pezeshki Rad, Hossein Shabanali Fami, Mehdi Fathi Moghaddam Pages 101-120
    This study, conducted in 2011, aims at investigating the role and position of young farmerd club in rural development in Khalaiabad county of Khorasan Razavi province of Iran. The statistical society includes 500 members of this club; 127 out of which are selected as the statistical samples in a proportionate stratified random sampling method. The results from correlative analysis show that the variables including these memders’ attitudes towards the clubs’ role in rural development activities, records of membership in the club, extent of activity in the club, and amount of family’s annual income are significantly and positively related to the extent of the club’s impact on rural development. According to the results from multiple step by step regression, these independent variables except for the records of membership in the club explain 42.6 percent of variance in the dependent variable.
    Keywords: Rural Youth, Young Farmers Club, Rural Development, Khalilabad (County), Khorasan Razavi (Province)
  • Ahmadreza Ommani*, Siroos Salmanzadeh Pages 121-141
    This study is an applied research using a descriptive-correlative and analytical method and also considered as a causal-relational research. The statistical society includes managers of 486 industrial units engaged in processing and packing of livestock products in rural areas of Khoozestan province. Basedon the Cochran’s formula, 125 people are determined to be studied as the samples. Duration of the study is one year from winter 2011 to winter 2012. As shown by the study results, the status of these industries in terns of all the functions of innovation management is at a medium level. According to the factor analysis results, three factors are more effective in the innovation management, which explain 75.389 percent of its variations in the processing and complementary industries; these include technical, cognitive, emotional and psychological characteristics, infrastructural and managerial features, and government support factors from educational and financial aspects.
    Keywords: Innovation Management, Processing, Complementary Industries, Rural Areas, Khoozestan (Province)
  • Heidar Seidzadeh*, Jafar Rezaei Pages 143-162
    This study analyzes factors affecting the average annual income of settled nomads in Ilam province of Iran. The study is conducted in a survey method and its statistical society includes the settled nomads of the province. In addition, the time span of research is the year 2010 and its sampling method is a proportionate stratified one. The study results indicate that independent variables including number of livestock units, dry cultivated land area, irrigated land area under cultivation, and anount of livestock products are significantly and directly correlated with the dependent variable by 99 percent confidence; also, among the independent variable entered into the multiple variable regression model, all the variables except for the last one are found effective on the dependent variable by the confidence of 99 percent. In addition, study findings indicate that there is no significant difference between the average annual incomes of the statistical society and the samples by the confidence of 95 percent.
    Keywords: Nomad's Income, Nomads Settlement, Ilam (Province)