فهرست مطالب

مطالعات برنامه درسی - پیاپی 30 (پاییز 1392)
  • پیاپی 30 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/15
  • تعداد عناوین: 8
|
  • نعمت الله موسی پور صفحات 1-4
  • غلامرضا یادگارزاده*، کورش فتحی واجارگاه، محمود مهرمحمدی، محبوبه عارفی صفحات 5-28
    موضوع تحلیل شغل در بحث مدیریت و توسعه منابع انسانی عمدتا با اهداف افزایش بهره وری انجام می شود. حوزه برنامه درسی دامنه ای از مشاغل مختلف را در بر می گیرد که مهم ترین آنها متخصص برنامه درسی است. هدف مقاله حاضر تحلیل و تعیین مشخصات شغلی متخصصان برنامه درسی است. این هدف در قالب دو سوال پژوهشی «مشخصات شغل متخصص برنامه درسی کدامند؟» و «شرایط احراز شغل متخصص برنامه درسی کدامند؟» مورد بررسی قرار گرفته است. رویکرد مورد نظر در مطالعه کیفی و روش مورد استفاده عمل فکورانه بوده که با توسل به تحلیل دیدگاه های افراد صاحب دانش و تجربه در حوزه برنامه درسی «20 نفر» و با روش نمونه گیری هدفمند ابعاد موضوع مورد بررسی قرار گرفته است. برای تحلیل یافته ها از تحلیل محتوای مضمونی استفاده شده است. نتایج نشان داد شغل متخصص برنامه درسی دارای مشخصات خاص، حیطه عمل روشن، کارکرد و برونداد کاری و الزامات ایفای نقش است. متخصص برنامه درسی با توجه به مدل های رایج مشخصات شغلی دارای تنوع مهارت، وظایف مشخص، تکالیف مهم، خود راهبری و بازخورد است. از نظر حرفه ای شغل متخصص برنامه درسی نیازمند شرایط احراز، صلاحیت خاص، مهارت، تجربه، آموزش های تخصصی، مسئولیت و دانش تخصصی است.
    کلیدواژگان: برنامه درسی، متخصص برنامه درسی، حرفه گرایی، نقش های شغلی، شایستگی
  • آذر شهری، نعمت الله عزیزی*، دکترخلیل غلامی صفحات 29-56
    هدف پژوهش حاضر بررسی مفهوم «یادگیری برای باهم زیستن» در برنامه درسی مدارس ابتدایی کشور بر پایه چارچوب یونسکو می باشد. به منظور دستیابی به چنین هدفی از رویکرد کیفی، استراتژی پیمایشی و روش توصیفی از نوع تحلیل محتوا استفاده شد. در این پژوهش جامعه آماری مورد نظر شامل تمامی کتاب های درسی پایه های چهارم و پنجم دوره ابتدایی بود که در سال 1389 چاپ شده اند. در این ارتباط و در راستای پاسخ به سوالات تحقیق، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند کتاب های درسی بخوانیم و بنویسیم، تعلیمات اجتماعی و هدیه های آسمانی در پایه های چهارم و پنجم ابتدایی به عنوان نمونه متن درسی مرتبط با سوژه مورد مطالعه انتخاب گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها هم علاوه بر روش تحلیل محتوا «تحلیل مقوله-ای» از روش تحلیل محتوای آنتروپی شانون نیز بهره گیری شد. نتایج حاصل از تحلیل محتوای کتاب های درسی نشان می دهد که در میان مقولات آموزش صلح بیشترین تاکید بر روی مولفه های احساس مسئولیت در برابر دیگران، همکاری و شجاعت بوده است که در مولفه ی احساس مسئولیت به احساس مسئولیت در برابر دیگران و اموال آنها و احساس مسئولیت در برابر خانواده و در مولفه ی همکاری به همکارهای بشر دوستانه و همکاری تیمی و در مولفه ی شجاعت به شجاعت روحی بیشتر پرداخته شده است و در آموزش چند فرهنگی نیز بیشترین تاکید بر روی مولفه ی مطالعه ی فرهنگ کشورهای دیگر و انعکاس تنوع قومی، مذهبی و محیطی به ویژه زبان و وضع طبیعی کشورهای همسایه بوده است و در مولفه ی انعکاس تنوع قومی و مذهبی و محیطی بیشترین تاکید بر روی مذهب رسمی کشور و تنوع محیط زندگی، جاذبه های طبیعی و تنوع آب و هوا در ایران بوده است.
    کلیدواژگان: کتاب درسی، دوره ی ابتدایی، یادگیری برای باهم زیستن، آموزش چند فرهنگی و آموزش صلح
  • نازیلا دریایی* صفحات 57-72
    آثار هنری علاوه بر آنکه القاء کننده حس زیبایی در وجود انسان ها هستند، از حیث معنوی نیز، می توانند حامل مفاهیم متفاوتی در زندگی روزمره باشند. قالی به عنوان فرش از جمله این هنرهاست که فرض بر آن است که با قابلیت های خود تاثیرات قابل توجهی بر چرخه رشد و آموزش افراد به جا می گذارد. قالی با فضای گستردنی خود، باعث ارتباط انسان با محیط پیرامون شده و به صورت ابزاری مستقیم، روزمره، عینی و ملموس با انسان ارتباط برقرار می کند. در ارتباط با کودک نیز به پرورش خلاقیت ها و بروز توانمندی های وی کمک می کند تا حدی که ارتباط کودک با قالی خاصه از حیث طرح، رنگ و اندازه، به تازگی در دنیای اقتصاد این هنرصنعت، سهمی را به خود اختصاص داده است. در این مقاله سعی بر آن است تا با رویکردی آموزشی بر قالی همچون محیط مستقیم مرتبط با فضای زندگی کودک متمرکز شده و تاثیرات متقابل این محیط بر فرد بررسی شود. با توجه بر این نکته که می توان نقش بر قالی را همچون صفحه ای نقاشی شده در دنیای کودک مد نظر قرار داد. شیوه گردآوری مقاله فوق کتابخانه ای و روش ارایه مقاله، به شیوه توصیفی می باشد. پیشینه تحقیق: در منابع مکتوب مربوطه، مقاله یا کتابی صرفا با موضوع قالی برای کودکان تالیف نشده است، هر چند در بین سایت های مربوط به قالی، منابع تصویری دیده می شود. درخصوص نقاشی کودکان چند کتاب در ایران تالیف و ترجمه شده که برای نوشتن این مقاله مورد بررسی قرار گرفته اند.
    کلیدواژگان: قالی دستبافت، فرآیند آموزش و رشد کودک، فرهنگ، نظام آموزشی کودکان
  • محمدرضا رهیده*، علی اصغر شیرازی صفحات 73-96
    آموزش هنر در ایران از دروسی است که در دوره ی ابتدایی آغاز می شود، اما بر اساس آموزش کتاب محور نبوده و شروع این آموزش به صورت منسجم تر و با ارائه ی کتاب درسی، در سال اول دوره ی راهنمایی اتفاق می افتد. اما به نظر می رسد که محتوای کتاب هنر در این دوره از کیفیت مطلوبی برخوردار نبوده و پاسخگوی نیازهای دانش آموزان در مدارس راهنمایی نمی باشد. در این مقاله مولف با مقایسه محتوای کتب هنر سال اول دوره راهنمایی در سه کتاب مربوط به سال های 1350 ه.ش تا 1390 ه.ش، به این نتیجه رسید که آخرین تغییرات در زمینه محتوای کتاب درسی هنر اول راهنمایی در سال 1366 ه.ش، تغییرات مثبتی در جهت ارتقاء کیفی محتوا نبوده و تنزل هم یافته است و نیاز به بازنگری و تجدید نظر دارد. روش تحقیق در این مقاله، روش توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای بود و در آن پس از پرداختن به محتوای کتاب هنر قبل از انقلاب اسلامی، به شرح محتوای کتب هنر در دو دوره قبل و بعد از سال 1366 ه.ش و سپس مقایسه بین آنها پرداخته شد.
    کلیدواژگان: آموزش هنر، کتاب درسی، دوره راهنمایی مدارس ایران
  • حسن رضا زین آبادی*، سمیه اسدزاده صفحات 97-118
    رهبری برنامه درسی در مدرسه به عنوان یک فرهنگ، وظیفه ای جمعی و مشارکتی است. پژوهشگران برنامه درسی بر این باورند که کیفیت این فرهنگ نویدبخش پیامدهای مهمی است. یکی از پیامدهای قابل انتظار، رشد «حرفه ای گرایی معلمان» است که از جانب پژوهشگران (بویژه در داخل) مغفول مانده است. بر این اساس این پژوهش با هدف بررسی نقش کیفیت فرهنگ رهبری برنامه درسی در حرفه ای-گرایی معلمان مدارس ابتدایی انجام شده است. بدین منظور ابتدا با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای، نمونه ای معرف، متشکل از 259 معلم ابتدایی در 5 منطقه از شهر تهران، انتخاب شد. معلمان منتخب به پرسشنامه های فرهنگ رهبری برنامه-درسی (آدامز، 2007) و حرفه ای گرایی معلم (مک ماهون،2007 و گیست، 2002) پاسخ دادند. برای تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه استاندارد استفاده شد. نتایج نشان داد که رابطه کیفیت فرهنگ رهبری برنامه درسی با «حرفه ای گرایی معلمان در تدریس» بیشتر از «حرفه ای گرایی معلمان در امور غیر از تدریس» است. هم چنین نتایج رگرسیون نشان داد که تبیین ابعاد کیفیت فرهنگ رهبری برنامه درسی (کیفیت رهبری مدرسه محور، کیفیت عناصر برنامه درسی و کیفیت تصمیم گیری برنامه درسی) از «حرفه ای گرایی معلمان در تدریس» بیشتر از «حرفه ای گرایی معلمان در امور غیر از تدریس» است. بطور کلی نتایج پژوهش موید این مطلب است که بهبود کیفیت فرهنگ رهبری برنامه درسی منجر به توسعه حرفه ای گرایی معلمان، بویژه حرفه ای گرایی آنها در تدریس خواهد شد. این پژوهش پیشنهاداتی را برای مدیران، معلمان، پژوهشگران و سیاستگزاران آموزش و پرورش مطرح می کند.
    کلیدواژگان: فرهنگ رهبری برنامه درسی، حرفه ای گرایی، معلمان
  • مرجان کیان*، محمود مهرمحمدی صفحات 119-142
    پژوهش حاضر، برنامه تربیت معلم رشته آموزش ابتدایی را از نظر مسائلی که در زمینه هنر و زیبایی شناسی برای معلمان مطرح است، مورد نقد و ارزیابی قرار داده است. جهت شناخت کاستی های موجود در توانمندی های معلمان به شیوه تحلیل محتوا عمل شده و گزارش های ارزشیابی از پنج سال اجرای آزمایشی برنامه درسی هنر جدید دوره ابتدایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. سپس برنامه درسی تربیت معلم رشته آموزش ابتدایی (دوره کاردانی و کارشناسی ناپیوسته) و به طور خاص دروس هنر بررسی شده اند تا از طریق مقایسه دروس هنر دوره تربیت معلم و نتایج تحلیل های انجام شده مشکلات برنامه درسی آشکار شده و راهبردها و راهکارهایی برای به هنگام سازی برنامه درسی تربیت معلم در حوزه آموزش هنر پیشنهاد شوند. یافته های این پژوهش نشان می دهد به منظور رفع کم و کاستی ها و مشخص کردن نیازهای فعلی معلمان در زمینه اقتضائات برنامه درسی هنر باید اصلاحاتی ضروری در شناساندن اهمیت و کاربرد برنامه درسی هنر برای دانشجو - معلمان فراهم شود.
    کلیدواژگان: تربیت معلم، برنامه درسی هنر، نقد و ارزیابی، دوره ابتدایی
  • حمدالله محمدی*، ابوالفضل نظری صفحات 143-168
    هدف این مقاله نقد و بررسی کتاب آموزش علوم تجربی پنجم ابتدایی در ایران از منظر پسا اثبات گرای ایمره لاکاتوش است. برای رسیدن به این هدف، ابتدا معیارهای آموزش علوم برمبنای نظریات ایمره لاکاتوش استخراج شده است در قدم دوم با بهره گیری از این معیارهای و روش تحلیل محتوا کتاب آموزش علوم پنجم ابتدایی مورد ارزیابی و نقد قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که رویکرد آموزشی کتاب آموزش علوم پنجم ابتدایی به سبک اثبات گرایانه است و بر استقرا-گرایی، تحقیق پذیری، ماهیت ثابت علمی تاکید دارد و هم چنین در آموزش علوم به تاریخ علم و ارتباط علم و متافیزیک بی توجه است. در حالی که بنا به نظر لاکاتوش آموزش علوم باید علم را با متافیزیک و ارزش ها ارتباط دهد. علم باید در یک بستر تاریخی آموزش داده شود و بر تاثیر موقیعت اجتماعی دانشمندان بر نظریات علمی تاکید شود و باید بر ماهیت موقتی علوم توجه کند.
    کلیدواژگان: آموزش علوم تجربی، پنجم ابتدایی، فلسفه ی علم، پسا اثبات گرایی، ایمره لاکاتوش
|
  • Gh.Yadegarzade*, K.Fathivajargah, M.Mehrmohammadi, M.Arefi Pages 5-28
    The main aim of Job Analysis in field of human resource management and development is to increase productivity level. Likewise, Curriculum Field encompasses a range of different jobs that the most important one is curriculum profession. The purpose of this paper is to analyze and characterize occupational identity of curriculum specialists. The two main questions in the study are: what is the job profile of curriculum specialist? And what are the job requirements for a curriculum specialist? The approach to this study is qualitative and research method is deliberative. The purposive sampling is adopted, thus the data has been collected from twenty experts in the field of curriculum studies (n = 20). Thematic content analysis was used for analyzing and categorizing data. The results show: the profession of curriculum specialist has job-specific characteristics, the clear scope, specified functions and roles and labor requirements. Curriculum specialist has variety of skills, specific responsibilities, basic tasks, self-directed and feedback functions. Therefore, Curriculum Specialist job needs job requirements; special qualifications, skills, experience; professional training; scientific knowledge; and specific responsibilities.
    Keywords: Curriculum, Curriculum Specialists, Professionalism, Job Roles, Competencies
  • A. Shahri, N. Azizi*, Kh. Gholami Pages 29-56
    This study aims to examine the concept of learning to live together in Iran's national curriculum for primary schools and determining the extent to which school's curriculum is emphasized on this concept with particular reference to peace and multicultural education as two important components of learning to live together framework. Using content analysis as a platform for data collection, however, textbooks were analyzed based on nine conceptual elements which could cover all dimensions of peace education and multicultural education. Purposefully we focused on three textbooks in grades 4 and 5 which seemed to be the most relevant subjects to the research field of study. These consisted of reading and writing, civic education and religious studies. In order to examine the extent to which textbooks are emphasizing learning to live together, both quantitative and qualitative measures were applied. The findings revealed although Iran has been privileged as a multicultural country but due to its highly centralized educational system ruled by hardliners the textbooks are not paying attention to cultural diversification of the country importantly while they have highlighted the country' formal religion, attractiveness of its environment and different climates. Additionally although, the textbooks have emphasized on courageousness and self-sacrifice for the nation but encouraging peaceful solutions for conflicts and disagreements has not been emphasized as it is expected.
  • N. Daryae* Pages 57-72
    Artistic works have bilateral characteristics in themselves. One is the aesthetic feature according to what we see in their appearance and the other one is the conceptual meaning which is hidden in them. Rugs and carpets have special world in themselves too. The writer believes that Rugs have a kind of learning possibilities for children and educational systems. In fact, the main aim of this essay is to put emphasize on potential characteristics of rugs and carpets for children learning. Kid’s rug is a new category to the economic world today specially according to its design and color in comparison with painting. Maybe it is common among people to be indifferent toward the subjects of daily life. But, with closer looking we can understand that space with whole dimension put a great influence on every human, in considering it such as direct, daily, objective and tangible device. The method of this study is documents analysis. The researcher didn’t find any first-hand books or essays on this matter. But, we have a few books about children painting in Iran. Though, by surfing internet it will be possible to find just some pictorial references. Having educative view on carpets, floor covering in compellation of kid’s growth is considers as the aim of this writing. For achieving this purpose, we need to imagine the relations of kid’s world dream against space such as design on carpets and the scene of kid’s painting.
    Keywords: Handmade Carpets, Rugs, Child Learning, Floor Covering
  • M.R. Rahide*, A.A. Shirazi Pages 73-96
    Teaching Arts in Iran’s education system fall indirectily within the ambit of elementary level without any particular textbooks. The art subject-matter starts comprehensively from the first year of junior high school through providing students with textbboks. But it seems that the content of these books doesn’t have a highly desirable quality and fails to meet the students’ needs at that level. In this paper the researchers made a comparison among the contents of three Art textbooks from 1350 up to 1390, which have been presented for first-graders at guidance level. The study has come to the conclusion that the last modifications to the given textbooks in 1366, resulting in the publication of current art textbooks, not only failed to improve the quality of the contents but also fell into decline and needed to be revised. A descriptive-analytic approach and library-based data-gathering were the research methods used in the present study. The study firstly dealt with the content analysis of Art textbooks before the Islamic revolution and the two eras before and after 1366 and then spotted the differences between them.
    Keywords: Teaching Arts, textbbok, Iranian Guidance School
  • H.R. Zein Abadi*, S. Asadzade Pages 97-118
    Curriculum leadership as a culture is a cooperative and sharing task. Curriculum scholars believe that the quality of this culture promises the effectiveness of school. One of the important consequences of this culture is teacher's professionalism neglected by the educational researchers specifically in Iran. The purpose of this study is to investigate the role of quality of curriculum leadership culture in teacher's professionalism in elementary schools of Tehran. Using cluster sampling method, a representative sample (260 teachers) was selected from five educational districts in Tehran. Selected teachers responded to the questionnaires of curriculum leadership culture (Adams, 2007) and teacher's professionalism (McMahon, 2007; Geist, 2002). Data was analyzed by using Pearson correlation coefficient and standard multiple regression. Results showed that the quality of curriculum leadership culture has more relation with teacher's professionalism in teaching than teacher's professionalism in non-teaching works. Also, the results of regression showed that prediction of the dimensions of curriculum leadership culture (the quality of school-based leadership, quality of curricular elements, and quality of curriculum decision-making) from teacher's professionalism in teaching is significantly more than professionalism in non-teaching works. Generally, the research findings indicate the important role of the quality of curriculum leadership culture in teacher's professionalism, particularly, in professionalism in teaching. This study presents suggestions for policy makers, administrators, teachers, and future researchers.
    Keywords: Curriculum Leadership Culture, Teaching Professionalism, Teachers, Elementary Schools
  • M. Kiyan*, M. Mehrmohammadi Pages 119-142
    This study scrutinizes the curriculum for pre-service teacher education at the elementary level from the perspective of art and aesthetics competencies included in the program. In order to identify the inadequacies in teachers’ competencies, the researchers relied on the five annual evaluation reports which investigated the experiences of teachers involved in the field testing of the new art curriculum. This information, then, became the basis for evaluating the existing courses in the program to determine the extent to which they are responsive to the required competencies by teachers. Consequently, certain recommendations are given as to how the curriculum should be adapted to achieve the ends sought.
    Keywords: Teacher Education, Art Curriculum, Critical Appraisal. Elementary Level
  • H. Mohammadi*, A. Nazari Pages 143-168
    The purpose of this paper is to critique fifth grade textbook of science education in primary schools of Iran from viewpoint of Imre Lakatos. Primarily, we studied viewpoint of Lakatos and then extracted his view about science nature, nature of scientific methodologies and history of science. In the second step, we examined and criticized science education in the 5th textbook at primary level with post-positivistic criteria by use of content analysis method. Our findings indicate that science education in this textbook is in a positivistic style. It emphasizes mainly on induction; verifiability and fixe nature of science and it ignores history of science and connection between science and metaphysics. Otherwise, in the viewpoint of Lakatos, education ought to connect science to metaphysics and values. Science should be educated in historical context and stress the influence of scientist's social condition on scientific theories. Science education should notice tentative nature of science too.
    Keywords: Science Education, Textbook, Philosophy of Science: Post, Positivism: Imre Lakatos