فهرست مطالب

پژوهش های قرآن و حدیث - سال چهل و ششم شماره 2 (پاییز و زمستان 1392)
  • سال چهل و ششم شماره 2 (پاییز و زمستان 1392)
  • 184 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1392/09/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسن اصغرپور، نهله غروی نایینی، مجید معارف صفحات 1-26
    پیشینه مفردات پژوهی قرآن کریم به سال ها و دهه های آغازین صدر اسلام بازمی گردد. در میان صحابه رسول خدا(ص) پس از امام علی(ع)، عبدالله بن عباس را باید مشهورترین و برجسته ترین مفسر قرآن برشمرد. با وجود شواهد و قرائن روشن و استوار در تبیین جایگاه و نقش ارزنده ابن عباس در تفسیر مفردات قرآن و اتکای او به منابع اصیل عربی از جمله اشعار و ضرب المثل ها، برخی همچون ایگناس گولدزیهر با طرح برخی توهمات، اصالت میراث تفسیری ابن عباس در شرح واژگان قرآن را زیر سوال برده و بیشتر آن را نتیجه پرسش های او از شخصی به نام ابوجلد، جیلان بن فروه، دانسته اند. این پژوهش بر آن است تا ضمن طرح این ادعا، بر پایه پاره ای شواهد و گزارش های روایی و تاریخی، نادرستی آن را اثبات نماید.
    کلیدواژگان: ابن عباس، جیلان بن فروه، گولدزیهر، مفردات قرآن
  • محمد جانی پور، رضا شکرانی صفحات 27-57
    کلمات گهربار ائمهٔ اطهار(ع) پس از قرآن کریم، گران قدرترین میراث دین مبین اسلام و دستورالعملی برای سعادت هر دو جهان است. این محتوای غنی و هویت بخش قابلیت آن را دارد که در حوزه های مختلف علوم بشری استفاده شده و مبنای مطالعات بنیادین و کاربردی در نظر گرفته شود.
    به نظر می رسد آنچه امروز می تواند راهگشای فهم بسیاری از وقایع آن دوران باشد، تبیین دیدگاه ها و مبانی نظری ائمه اطهار(ع) از خلال تجزیه و تحلیل گفتار ایشان با استفاده از روش های علمی و دقیق باشد، چرا که به واسطه فهم گفتمان هر شخص و چینش منطقی کلمات او در کنار یکدیگر است که می توان به درکی جامع از دیدگاه های آن فرد و اعماق اندیشه های وی دست یافت.
    از جمله روش های تحقیق مطرح، روش «تحلیل محتوا» است که پژوهش های انجام شده بر مبنای آن در حوزه علوم دینی و به ویژه متون حدیثی نشان داده است که این روش از قابلیت های بسیار خوبی جهت فهم و نقد احادیث برخوردار بوده و از همین روی است که محققان و پژوهشگران عرصه علوم دینی به جهت استفادهٔ بهینه از دانش خود و عرضهٔ بهینه آن به گروه های مختلف جامعه، از این روش در تحقیقات خود بهره می گیرند.
    در این پژوهش پس از معرفی این روش و فنون خاص آن، برخی کارکردها و قابلیت های استفاده از آن در فهم احادیث به طور مستند بیان شده است.
    کلیدواژگان: تحلیل محتوا، حدیث، روش تحقیق، نقد حدیث
  • فرزانه روحانی مشهدی، منصور پهلوان، محمد علی مهدوی راد صفحات 59-81
    یکی از گونه های یادکرد امام مهدی(ع) در قرآن، اشاره به حقایق مهدوی ضمن سرگذشت پیامبران و امت های پیشین است. به دلایل متعدد قرآنی و روایی که در این پژوهش به آن اشاره می گردد، بسیاری از ویژگی های امام مهدی(ع) و دوران ظهور ایشان ضمن آیات قصص قرآن بیان شده است. در واقع آیات و روایات منظرهایی را به روی ما گشوده اند که با نگریستن از آن منظرها به قصص قرآن می توان اشارات قرآن را به امام مهدی(ع) و روزگار ظهور، دریافت. آنگاه با تدبر در آیات قصص آدم، نوح، ابراهیم، یوسف، موسی(ع) و عیسی(ع) از این منظرها، اشارت های قرآن به امام مهدی(ع) استنباط می شود. مقام خلافت، پنهان بودن ولادت، طول عمر، غیبت، ابتلاء قوم، عذاب کافران قوم و نجات مومنان از جمله حقایقی هستند که قصص قرآن بدان اشارت دارد.
    کلیدواژگان: ابتلائات و جداسازی نیکان از بدان دوران، امام مهدی ع، پنهانی ولادت، پیامبران الهی، تشکیل جامعه صالحان، طول عمر، غیبت
  • مجتبی زروانی، منیره علی اصغری صفحات 83-111
    منظور از حیات دنیوی در قرآن و عهد عتیق، زندگی این جهانی و خاکی است. هدف تحقیق حاضر، پاسخگویی به این دو مسئله است که رابطهٔ دنیا و آخرت در این دو متن چگونه ترسیم شده و نیز رویکرد این دو، نسبت به حیات دنیوی و نحوهٔ تمتع از آن چیست؟ در قرآن، آخرت، باطن و حقیقت دنیاست و رابطهٔ آن ها را میان اعمال اختیاری انسان در دنیا و سعادت و شقاوت او در آخرت می داند. در عهد عتیق، شواهد صریحی دال بر اثبات جهان ماوراء ماده وجود ندارد و سعادت واقعی انسان در این دنیا رقم خورده و پاداش و جزای انسان نیز مادی و این جهانی است. دل بستگی افراطی به حیات دنیوی و نیز دنیاگریزی در قرآن مطرود بوده و علاقهٔ هدفمند (معتدلانه) نسبت به آن مدنظر است. عهد عتیق، ضمن نکوهش دل بستگی به حیات مادی، با دادن وعدهٔ پاداش و جزای مادی، به طور غیرمستقیم روحیهٔ دنیاگرایی را در مخاطبان خود تقویت می کند. دنیاگریزی مطرود و رعایت اعتدال صرفا مربوط به شئون زندگی دنیوی انسان بوده و قوانین وضع شده از جانب شریعت، بیشتر در جهت تحقق سعادت غایی بشر در زمین و نیز تامین حقوق شایسته انسان ها است.
    کلیدواژگان: آخرت، حیات دنیوی، دنیا، دنیاگریزی، رویکرد اعتدالی، علاقهٔ افراطی به حیات دنیوی
  • محمود کریمی، محسن دیمه کار گراب صفحات 113-144
    شیخ صدوق از فقها و محدثان طراز اول امامیه در قرن چهارم هجری قمری است. نظر به صبغهٔ روایی اغلب آثارش، بیشتر در زمره محدثان به شمار آمده و وجههٔ تفسیری او کمتر مورد توجه قرار گرفته است. کتاب تفسیر قرآن صدوق به ما نرسیده لکن در میان آثار به جامانده از وی می توان به برخی از دیدگاه های تفسیری اش دست یافت. این نوشتار در صدد است تا مبانی و روش تفسیری وی را از میان آثار مذکور استخراج کند. قدسی بودن و وحیانی بودن، نص و قرائت واحد، قابل فهم بودن و جواز تفسیر قرآن و نیز ساختار چند معنایی و پیوستگی آیات آن، از مهم ترین مبانی تفسیری شیخ صدوق است. تفسیر قرآن به قرآن و تفسیر قرآن به سنت، ناظر به روش ابن بابویه در تفسیر قرآن به ماثور است. از سوی دیگر تفسیر ادبی، تاویل آیات متشابه، بیان بطون آیات، بیان وجه جمع بین روایات تفسیری، نقد روایات تفسیری و نقد آراء تفسیری دیگران، ناظر به روش تفسیر اجتهادی اوست. بررسی شیوهٔ تفسیر موضوعی در ارائه مباحث تفسیری، تحلیل ارتباط روش تفسیری قرآن به قرآن با روایت «ضرب قرآن» در آثار شیخ صدوق، بررسی شیوهٔ وی در تبیین مفردات قرآن و اشاره به گرایش روایی و کلامی وی در تفسیر قرآن کریم از دیگر مباحث این نوشتار است.
    کلیدواژگان: تفسیر اجتهادی، تفسیر ادبی، تفسیر قرآن به سنت، تفسیر قرآن صدوق، تفسیر محدثان، شیخ صدوق
  • عباس گنجعلی، آزاده قادری، محسن سیفی صفحات 145-162
    ادبیات، هنر آرایش و پیرایش کلام است به نحوی که صورت آن زیباتر و پیام آن تاثیرگذارتر گردد. برجسته سازی ادبی یا فراهنجاری در اثر دگرگون سازی زبان معیار (انحراف از نرم) صورت می پذیرد. فراهنجاری ممکن است در صورت های زبانی (آوایی، معنایی، واژگانی، نحوی، گویشی و...) اتفاق بیفتد.
    در اسلام دعا به عنوان یکی از نخستین چارچوب هایی در نظر گرفته می شود که در آن روح می تواند مطابق با خواست الهی شکل بگیرد. دعای معصومان(ع) تصویر کاملا جدیدی از روح زنده و پویای اسلام را نشان می دهد؛ زیرا این دعاها دسترسی مستقیم به انواع رفتارها و ویژگی های بشری را که نیاز شکوفایی کامل آرمان اسلامی هستند فراهم می کند. صحیفهٔ سجادیه، ارزشمندترین و گران قدرترین ادب دعایی به شمار است که اندیشه ها و افکارش، روح پاک انسانی را به نمایش گذاشته و هدایت جامعه بشری را مطمح نظر قرار داده است.
    از آنجا که جلب توجه ذهن مخاطب به موضوع برای درک بهتر آن و وارد ساختن او در فضای متن جهت تامل بیشتر، یکی از ویژگی های فنی متن است، آن حضرت با زبان دعا و با تکیه بر اصل هم نشینی معنایی و ساختار کلام، دست به آفرینش نثری زده اند که از سطح نثر ادبیات زمان خویش فراتر رفته و با زبانی فرا هنجار نمود یافته است. فرا هنجاری در صحیفهٔ سجادیه از سطوح متفاوتی از جمله «آوایی، واژگانی، نحوی و معنایی» قابل بررسی است. این جستار به بررسی زبان فرا هنجار با تکیه بر متن صحیفهٔ سجادیه، بر اساس روش تحلیلی توصیفی پرداخته است.
    کلیدواژگان: ادبیات، دعا، زبان فراهنجار، صحیفهٔ سجادیه
  • جعفر نکونام، محمد معظمی گودرزی صفحات 163-184
    واژه «عدن» در قرآن واژه ای دخیل است. اعراب جاهلی پیش از نزول قرآن با کاربرد این واژه به معنای سرزمینی که بهشت اولیهٔ حضرت آدم در آن قرار داشته و در کتب عهد عتیق و تلمود و به تبع آن تعالیم یهودی و مسیحی به کاررفته است، آشنا بوده اند. این واژه در قرآن تطور معنایی پیدا کرده و برای بهشت اخروی به کاررفته است. احتمال استعمال فعلی و مصدری این واژه پیش از نزول قرآن مورد تردید است. تعبیر «جنات عدن» در قرآن تمایز مشخصی با سایر تعابیر ندارد و نظیر سایر تعابیر در مقام توصیف یک واقعیت، یعنی بهشت اخروی است.
    کلیدواژگان: جنت، عدن، معناشناسی، معناشناسی تاریخی، معناشناسی توصیفی
|
  • Hasan Asgharpour, Nehleh Gharavi Naeeni, Mjid Maaref Pages 1-26
    Survey on Quranic Lexicons dates back to the early years and decades of early Islam. Abdollah Ibn 'Abbas can be considered the most famous and outstanding Quranic interpreter of all the Prophet's Companions with the exception of Imam Ali. Some like Ignaz Goldziher - bringing up a number of illusions and without considering the so many firm and obvious proofs and evidences confirming the valuable role and status of Ibn 'Abbas in interpreting Quranic Lexicons and confirming his reliance on genuine Arabic sources including Pre-Islamic Poetry and proverbs – have raised doubts about the genuineness of Ibn 'Abbas's interpretation heritage of lexicology; they suggest that it is the product of his questions from a person by the name of Jilan ibn farvah. This survey tries to prove the inaccuracy of the claim according to some historical and narrative reports and evidences.
    Keywords: Ibn Abbas, Jilan ibn farvah, Goldziher, Quranic Lexicons
  • Mohammad Janipoor, Reza Shokrani Pages 27-57
    words Imams (AS) in the Quran, Islam's legacy Granqdrtryn and recipes for felicity in both worlds. This content-rich, and it is capable of identifying the various fields of human sciences and has been used as the basis for fundamental studies and applications will be considered.and logical arrangement of his words together that we can have a clearer understanding of the viewpoints of the individual and found him deep in thoughtIncluding the scientific method, the method of "content analysis" is more applicable in the field of political science, but studies based on this approach especially in narrative texts and religious sciences, have shown that this method of traditions have very good ability to understand and critique.
    Keywords: Content Analysis, Research Method ý, Tradition Criticism, Tradition
  • Farzaneh Rouhani Mashhdi, Mansuor Pahlevan, Mohammadali Mahdavy Rad Pages 59-81
    One kind of mentions of Imam Mahdi PBUH is in adomen of the stories of predecessors. For several Quranic and traditional reasons, many traits of Imam Mahdi-a- are represented in "Qasas" verses of Quran. In this research, we mentioned eight of them. Then by pondering of these verses as a masal and as an Ayah of Imam Mahdi-a- and appearance age, several semblances are found between Imam Mahdi-a- and Adam, Noah, Abraham, Moses, Jesus and some submission messengers of them. Substitution dignity, length of lifetime, occult birth, the occultation, trying their people, lugging unrighteous people, saving righteous people and habitancy in heavenly land are some of these semblances.
    Keywords: Substitution dignity, length of lifetime, occult birth, the occultation, trying their people, lugging unrighteous people
  • Mojtaba Zarvani, Monireh Ali Asghari Pages 83-111
    The considered meaning of the Mundane Life in the Quran and Old Testament is life on this world. On the Quran, life on this world is a place of test and a running passage to reach to real life in the Last World. The Quran describing this world life; prohibits from extreme liking to its symbols. Refraining from the world is blamed and intended liking -moderated- to this world and favorable use is recommended. On the Old Testament there is no belief to life after death and this world life is target and human full control over the world and full use from it, creates real happiness of human on this world. And as blaming extreme liking to this world, indirectly reinforces world liking by material reward and special advantages to the Israelites (Jewish people). In this context there is no world refraining and also moderation is just to material life of human and determining the “musts” by Shari’a is for reaching to final happiness of human and also provision of desirable rights of human on the world.
    Keywords: World, moundane Life, monasticism, moderate Ideology
  • Mahmoud Karimi, Mohsen Deymekar Pages 113-144
    Shakh Saduq is one of the prominent Shiite jurisprudents and traditionists in the fourth century A.H. Due to his tradition- oriented nature of most of his works, he is considered as a traditionist rather than an exegete. Saduq’s exegetical work " Tafsir al Quran " has not been handed down to us. However, some of his exegetical views are traceable through his survived works. The present article is an attempt to recover the exegetical foundations and method of Shaykh Saduq through the above mentioned works. The holy and revealed nature of the book, its unique text and reading, being understandable and susceptible to interpretation, its polysemous structure and the consonance of its verses are among the most significant exegetical foundations of Shaykh Saduq. Interpretation of the Quran by the Quran, and interpretation of the Quran by Hadith or Sunnah refer to Ibn Babawayh’ s method in tradition- based interpretation of the Quran. On the other hand, literary interpretation, hermeneutic interpretation of ambiguous verses, explanation of the internal meaning of verses, stating the way of reconciling between exegetical hadiths, criticizing exegetical hadiths and exegetical views of other commentators refer to his intellectual and deduction- based method. Study of thematic interpretation, analysis of the relation between the method of interpretation of the Quran by the Quran and the hadith about Darb al Quran in Saduq’s works, study of his method in explaining Quranic vocabulary, and a survey of his theological and hadith -based approach in the process of.
    Keywords: Shaykh Saduq, Saduq's commentary of the Quran, exegesis of the Quran by traditionists, interpretation of the Quran by the Sunnah, intellectual interpretation, literary interpretation
  • Abbas Ganjali, Azade Ghaderi, Mohsen Seifi Pages 145-162
    Literature deals with the arrangement and decoration of language with a beautiful form and an impressive message. Foregrounding and deviation from the norm are the outcome of the manipulation of standard language in its phonology, semantics, lexis, syntax, and dialects, among other aspects. Al-Sahifa al-Sajjadiyah is among the most valuable books of prayer in the world. Prayers can function as the most essential and universal factors of unity in the process of dialogue among civilizations and religions. The elegant literary diction and style found in Imam Sajjads, prayers have enriched Arabic rhetoric and eloquent with the invaluable gems of foregrounding. Foregrounding in al-Sahifa operates on many levels, namely, the phonological, semantic, and lexical.
    Keywords: scriptures, literature, foregrounding, al, Sahifa al Sajjadiyah, deviation from the norm, : Language
  • Jafar Nekoonam, Mohammad Moazami Goodarzi Pages 163-184
    The term "Eden" in the Quran is exoticism. Before the revelation of the Quran, the Arabs of ignorance are knowledgable with the usage of that term as the land which Adam's Garden had been in it and it has used in Torah and Talmud as well as Jewish and Christian teachings. That term has used in the Quran in new meaning i. e. Heavenly paradise. There is doubt about using that term as a verb or infinitive before the revelation of the Quran. There is no difference between Gardens of Eden and other terms in the Quran and it describes the Heavenly paradise like other terms.
    Keywords: Semantics, Historical Semantics, Descriptive Semantics, Paradise, Eden