فهرست مطالب

نامه فرهنگستان - سال سیزدهم شماره 1 (پیاپی 49، بهار و تابستان1392)
  • سال سیزدهم شماره 1 (پیاپی 49، بهار و تابستان1392)
  • ویژه نامه ادبیات تطبیقی (7)
  • تاریخ انتشار: 1392/04/18
  • تعداد عناوین: 12
|
  • سرمقاله
  • علی رضا انوشیروانی صفحات 3-9
  • عذراء قندهاریون، علی رضا انوشیروانی صفحات 10-43
    یکی از بخش های پژوهش در حوزه ادبیات تطبیقی مطالعه اقتباس ادبی است. در این مقاله، به بررسی تفسیر خاص توکلی از نمایشنامه باغ وحش شیشه ای، که در قالب اقتباس نمایانگر می شود، می پردازیم. اقتباس، برگرفته از اثر است ولی محصول جانبی آن نیست بلکه یک کالای فرهنگی جدید است. بنابراین با استفاده از پژوهش بینارشته ای در قلمرو ادبیات تطبیقی و مطالعات اقتباس، مرزبندی میان سینما و ادبیات متون نوشتاری و متون بصری میان آثار فاخر و عامه پسند شکسته می شود و علاوه بر متن مکتوب، به بافت متن هم توجه می شود. پس انطباق متن باغ وحش شیشه ای (1945، اثر تنسی ویلیامز) بر فیلم اینجا بدون من (ساخت 1389، اکران 1390؛ به کارگردانی بهرام توکلی) محک مناسبی برای ارزش گذاری اقتباس نیست. این تالیف به تحلیل و بررسی شیوه خوانش و اقتباس بهرام توکلی از نمایشنامه باغ وحش شیشه ای را، که در اواخر دهه 80 شمسی در ایران در کالبد فیلم تبلور یافته است، می پردازد. برای اینکه نمایشنامه باغ وحش شیشه ای برای بیننده ایرانی باورپذیر شود، ناگزیر درگیر روند بومی سازی خواهد شد و اقتباس کننده باید ساز و کارهای ایدئولوژیک جامعه و گفتمان های فرهنگی اجتماعی را در روح اثر بدمد.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، مطالعات بینارشته ای، اقتباس، تاریخ گرایی نو، باغ وحش شیشه ای، اینجا بدون من
  • ایلمیرا دادور صفحات 44-61
    رابطه میان ادبیات و سایر هنرها از دیرباز وجود داشته و دارد، اما بررسی این رابطه به گونه ای هدفمند و آکادمیک صاحب نظران ادبیات تطبیقی را از سال های پایانی قرن بیستم به خود مشغول کرده و جایگاه آن در مطالعات میان رشته ای است که خود مطالعات نوپایی محسوب می شود. در مقاله حاضر، نگارنده با انتخاب یک اثر ادبی و یک تابلوی نقاشی، می کوشد تا نشان دهد که چگونه دو اثر ادبی و هنری، از دو مکتب ادبی هنری متفاوت، برای رسیدن به هدفی مشترک و بیانی واحد، قادر به هم پوشانی یکدیگر خواهند بود. یعنی متنی که تصویر می شود و تصویری که متن می گردد. برای این منظور رمان آسوموار زولا، اثر ناتورالیستی قرن نوزده با تابلوی نقاشی «اتوکش ها»، اثر ادگار دگا، هنرمند امپرسیونیست همان قرن، از دیدگاه نظریه پردازان ادبیات تطبیقی، به بحث و بررسی گذاشته خواهد شد.
    کلیدواژگان: ناتورالیسم، امپرسیونیسم، نقاشی، ادبیات، هنر، روح دوران، گفتمان خاموش
  • سوزان باسنت ترجمه: صالح حسینی صفحات 62-84
    ترجمه، از دیرباز، به لحاظ تاثیر و بده بستان ادبی و فرهنگی در میان ملت های گوناگون نقش به سزایی داشته، ولی در مقایسه با متن اصلی در مقام مادون قرار گرفته، مترجم نیز عبدعبید نویسنده اصلی به شمار آمده است. در مقاله حاضر، سوزان باسنت پس از تعریف ترجمه در قالب انتقال متون مکتوب از یک زبان به زبان دیگر، جهد می کند تا نشان دهد که ترجمه به جای اینکه «رونوشت» اثر اصلی باشد عملی خلاق است و در احیا و ارزیابی مجدد زبان و ادبیات هر قوم نقش بسیار مهمی دارد. در انجام سخن هم بر این نکته تاکید می کند که ترجمه فعالیت حاشیه ای نیست و در شناخت دنیای مسکونی ما اهمیت بسیار دارد. (ص. ح.)
    کلیدواژگان: ترجمه، پسااستعماری، کالیبان ها، نظریه آدمخواری و ترجمه، ترجمه فرهنگی
  • عیسی امن خانی صفحات 85-111
    تعداد آثاری که به بررسی تاریخ ادبیات معاصر پرداخته اند (تاریخ تحلیلی شعر نو، چشم انداز شعر معاصر ایران، از صبا تا نیما و...) اگر فراوان نباشند، اندک نیز نیستند اما در این میان با چراغ و آینه شفیعی کدکنی چه به دلیل نام و اعتبار نویسنده آن و چه به دلیل تز و فرضیه تازه آن کتابی است از لونی دیگر؛ فرضیه ای که تمام تحولات شعر مدرن فارسی را تابعی از متغیر ترجمه شعر و ادبیات اروپایی می داند. با چراغ و آینه با معرفی جنبه های ادبی شخصیت هایی چون وثوق الدوله و معرفی بسیاری از سرچشمه های الهام شاعران معاصر و... کتابی سودمند و قابل اعتناست. با این حال انتقاداتی نیز بر آن وارد است. از جمله: اختصار و جاافتادگی مطالب، لغزش در تعریف مفاهیم نظری |فلسفی، فقر تاریخیت و تاکید بسیار بر نقش ترجمه در پیدایش ادبیات و شعر معاصر. اما انتقاد اصلی به فرضیه و تز کتاب بازمی گردد، زیرا پیش و بیش از ترجمه، بی اعتباری گفتمان سنتی بود که زمینه را برای شکل گیری شعر معاصر آماده ساخت و در این میان ترجمه تنها نقشی تثبیت گر (و نه بدعت گذار) داشت.
    کلیدواژگان: با چراغ و آینه، شفیعی کدکنی، ترجمه، گفتمان، شعر معاصر ایران
  • آرمیتا اصغری صفحات 112-127
    رابطه ادبیات و هنر همواره، به عنوان یکی از موضوعات مورد توجه ادبیات تطبیقی، مد نظر بوده است، خصوصا که ادبیات تطبیقی از سال های 1970 میلادی با نظریات هنری رماک شکل جدیدی از مطالعات را با تکیه بر پژوهش های بینارشته ای به نمایش گذاشته است. سینما و ادبیات به عنوان روش های متفاوت بیان هر دو سعی در ترسیم هنرمندانه عوامل تشکیل دهنده روایت، نظیر شخصیت، مکان، زمان و دیدگاه، به وسیله رسانه های متفاوت کلمه و تصویر دارند. در این میان تاثیر این دو هنر در یکدیگر باعث ایجاد تغییراتی در این ساختارها گردیده و شکل جدیدی از نوشتار را که هم زمان از ویژگی های رمان و فیلم بهره مند گردیده را پدید آورده است. این مقاله با بررسی مضمون شخصیت داستانی در آثار سینمایی بهمن فرمان آرا و چند رمان نو فرانسوی و ایرانی سعی در نشان دادن چگونگی نمایش این مضمون ثابت به واسطه دو رسانه متفاوت و درنهایت امکان صرف نظر کردن از مرزبندی میان نوع نوشتار رمانی و فیلم نامه ای در مباحث مشترکی چون مضمون شخصیت داستانی را دارد.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، سینما، شخصیت داستانی، بهمن فرمان آرا، مطالعات بینارشته ای
  • منصور مهرنگار، راضیه چیتی، ابراهیم خدایار، اصغر فهیمی فر صفحات 128-154
    دگردیسی از مهم ترین عناصر ادبیات، به ویژه ادبیات حماسی و اسطوره ای، به شمار می رود. یکی از انواع آن، «دگردیسی تشرفی» است که در شاهنامه جلوه های مختلفی دارد. داستان «اندر آزمون کردن شاه آفریدون پسران را به ناشناس» جلوه بارزی از این نوع دگردیسی است که در آن، فریدون به هیئت «اژدها» درمی آید. در این مقاله این داستان از منظر ادبیات تطبیقی و پیوند شعر و نگارگری تحلیل می شود. مصورسازی دگردیسی تشرفی، ازخلاقانه ترین الهامات تصویری برگرفته از متن شاهنامه است که در این پژوهش به تحلیل نگاره هایی از روایت یاد شده می پردازیم. به منظور تحلیل متون تصویری منتخب، پس از اشاره به متن کلامی روایت و چرایی دگردیسی موقتی فریدون به اژدها، به تحلیلریخت شناسانه نگاره ها در مکتب های مختلف نگارگری و نیز بررسی دخل وتصرف نگارگر در انتقال روایت از نظام کلامی به تصویری اشاره شده است. روش انجام پژوهش، روش توصیفی تحلیلی و پژوهش بینارشته ای در قلمرو ادبیات تطبیقی است. نتایج پژوهش نشان می دهد که دگردیسی در نگاره های منتخب، دارای کارکرد آزمونی و درجهت تشرف به مقام شهریاری، مردانگی و همسرداری با درون مایه اژدهاکشی صورت پذیرفته و جلوه پیوند آیین تشرف و دگردیسی است که با نشانه هایی در نگاره مبنی بر مجازی بودن اژدها و برگزاری آیین تشرف نیز قابل اثبات است، اما درک دگردیسی تنها با رجوع به پیش متن کلامی ممکن است.
    کلیدواژگان: شاهنامه فردوسی، آزمون، اژدها، تشرف، دگردیسی، نگاره، فریدون، ترانشانه ای، ادبیات تطبیقی
  • ابراهیم سلیمی کوچی، فاطمه سکوت جهرمی صفحات 155-172
    مبحث اقتباس همچنان از مباحث مناقشه برانگیز مطالعات نظری و تحلیلی سینما و ادبیات تطبیقی به شمار می رود. دادلی اندرو (1945) که از نظریه پردازان متاخر مطالعات سینمایی است در نوشتارهای پیاپی مبحث اقتباس سینمایی را مورد بررسی قرار داده و با توجه به مناسبات ممکن میان متن ادبی و سینمایی دسته بندی های مختلفی را درباب چیستی، چرایی و اصناف اقتباس ارائه کرده است. ما در این مقاله با تکیه بر نظریات دادلی اندرو، ابتدا با برشمردن انواع اقتباس سینمایی نوعی رویکرد حداکثری به مقوله اقتباس را که بر مفاهیمی نظیر بینامتنیت تکیه دارد، مطرح می کنیم و با رویکردی تطبیقی متن داستان مهمان مامان (1375) اثر هوشنگ مرادی کرمانی (1323) و متن فیلم سینمایی مهمان مامان اثر داریوش مهرجویی را از این منظر مورد بررسی قرار می دهیم. طبق نظریه اندرو، اقتباس مهرجویی در دسته «تلاقی» قرار می گیرد و نوعی اقتباس بینامتنی به شمار می رود که از مزیت ها و کارکردهای قابل قبولی برخوردار است. این اقتباس موفق بازنمود گفت وگوی چند متن مجزاست و از همین روست که کارگردان توانسته از رهگذر بسط و تغییر در پاره هایی از متن اصلی باعث غنای اثر اقتباسی شود.
    کلیدواژگان: اقتباس، بینامتنیت، ادبیات تطبیقی، دادلی اندرو، مهمان مامان، مرادی کرمانی، مهرجویی
  • گزارش
  • علی رضا انوشیروانی صفحات 173-177
  • بهنام میرزابابازاده فومشی صفحات 178-215
  • معرفی و نقد کتاب
  • مصطفی حسینی صفحات 216-223
  • مصطفی حسینی صفحات 224-229
|
  • Azra Ghandeharion, Alireza Anushiravani Pages 10-43
    Adaptation studies finds its way as an authorized discipline in the realm of comparative literature. This paper scrutinizes Tavakoli’s reading of Glass Menagerie in the course of adaptation. Though adaptation is a literal reading of an already existing text, it’s a new cultural product rather than a byproduct. Through the lens of interdisciplinarity, comparative literature and adaptation studies break the boundaries of literature and cinema, written and multimedia texts, the canons and the popular literature. Thus, not only the text but also the context is of great importance. Hence, the adaptation of Glass Menagerie (Williams, 1945) as Here without Me (dir. Tavakoli, 2011) is not evaluated according to its fidelity to Williams’s text. This paper studies Tavakoli’s creative interpretation of Glass Menagerie, adapted as a film in Iran of the early 2010s.
    Keywords: Comparative Literature, Interdisciplinary Studies, Adaptation, New Historicism, Glass Menagerie, Here without
  • Ilmira Dadvar Pages 44-61
    The relation of literature with other arts is very old; however, comparatists have become interested in interdisciplinary studies specially since the last decades of the 20th century. In this article, the author has chosen a literary opus and a painting artwork to reveal the commonalities between them. For this purpose, there is a discussion from the viewpoint of French theorists between a naturalistic novel of the19th century, Assommoir by Zola, and a painting of the same time, "Women Ironing", by the impressionist artist, Edgar Degas.
    Keywords: Naturalism, Impressionism, painting, comparative literature, interdisciplinarity
  • Susan Bassnett, Translated By Saleh Hosseini Pages 62-84
    Translation has always played a significant role in literary and cultural influences and exchanges among various nations. However, as compared with the original, it has been considered inferior, and the translator as the the slave of the author. In this paper, Bassnett, having defined translation as the transference of texts written in one language into another — endevours to show that transtlation, far from being a copy of, and thus inferior to the original, is a creative activity and plays a crucial role in reclaiming and re-evalutiong a peopleʼs language and literature. In conclusion, she emphasizes the fact that translation, far from being a marginal activity, is crucial to our understanding of the world we inhabit.
    Keywords: Translation, Postcolonialism, Calibans, cannibalism, translation, cultural translation
  • Eissa Aman, Khani Pages 85-111
    There are lots of works which have dealt with the contemporary Persian literature; however, Shafiee Kadkaniʼs Ba Cheraq-o Ayeneh (With the Lamp and the Mirror) is more significant due to the reputation of its author and its new hypothesis. In this book, the author claims that all the evolutions of Modern Persian poetry have been influenced by the translation of European poetry into Persian, This work, though it is a scholarly book, can be criticized for a few points: lack of coherent relations between its chapters, lack of definition of theoretical concepts and contextualization and too much emphasis on the role of translation in the emergence of Persian modern poetry. More than translation, it was the rejection of traditional literary discourse which opened the way for the formation of modern Persian poetry. At this stage, translation was a facilitator rather than the ultimate factor.
    Keywords: Ba Cheraq, o Ayeneh, Shafiee Kadkani, translation, discourse, modern Persian poetry
  • Armita Asghari Pages 112-127
    Since 1970, comparative literature which was traditionally concerned with the literatures of different languages turned to interdisciplinary studies, specially to the analysis of relations between literature and the other arts like cinema. In fact, cinema has always used story as a base for film but the most important point is the common terms like character, time, space, point of view, images presented by the two media. The mutual influence of the two arts is significant as well. This article tries to explore the similarities of characterization in film and the novel and will demonstrate how a certain theme appears in written and visual texts regardless of the boundaries we usually draw between the two.
    Keywords: Comparative literature, cinema, characterization, Farmanara, Nouveau Roman
  • Mansour Mehrnegar, Raziyeh Chiti, Ebrahim Khodayar, Asghar Fahimifar Pages 128-154
    Metamorphosis is one of the important literary elements especially in mythological and epic literature. One of these forms is initiative metamorphosis which is highlighted differently in Shahnama. The story of “King Fereydoon putting his sons on trial” is a distinguished example of this kind in which Fereydoon is transformed into a dragon. The current paper analyzes this story from a comparative literature perspective, i.e. poetic conjunction and painting. Illustration of metamorphosis initiation is one of the outstanding examples of creative design based on Shahnama. In order to analyze the selected figurative content, after focusing on the verbal narrative text and the reason why Fereydoon is temporarily transformed into a dragon, the paper examines the visual contexts of morphological analysis in different schools of painting as well as the interference of painters in transferring the verbal context into visual ones. This essay deals with the paintings through a trans-semiotic approach, and the methodology is based on descriptive-analytic and comparative approaches as well as data collected from libraries. The result indicates that the metamorphosis in the proposed paintings have a trial effect to reach the status of kingship, chivalry, and marriage. They are reflected in the theme of dragon-killing as a representation of initiation ritual which is illustrated by the symbols of imaginary dragon as well as the ritual itself. However, the metamorphosis is understood by verbal pre-texts alone.
    Keywords: Shahnama, trial, dragon, initiation, metamorphosis, comparative literature, Fereydoon
  • Ebrahim Salimiokouchi, Fatemeh Sokout Pages 155-172
    Film adaptation is considered a controversial topic in comparative literature and cinema studies. Dudley Andrew (1945) has verified this subject in his various writings and has examined the possible relations between literary and cinematographic texts. He has also represented different categories about the nature and cause of film adaptation. In this paper, we rely on the theories of Dudley Andrew for enumerating various categories of film adaptation and we suggest a maximal approach for film adaptation which is related to concepts like intertextuality. Afterward, we apply this comparative approach to the literary and cinematographic texts of Mom's Guestm written by Moradi Kermani and directed by Mehrjui. According to Andrew's theories, the film adaptation of Mehrjui is based on "intersection" and could be considered a kind of intertextual adaptation which engenders advantages and acceptable performances. In fact, this successful adaptation is the representation of several separate texts. Therefore, the director, through expanding and modifying some parts of the source text, has been able to enrich the film adaptation version.
    Keywords: adaptation, intertextuality, comparative literature, Dudley Andrew, Mom's Guest, Moradi Kermani, Mehrjui