فهرست مطالب

  • سال چهارم شماره 16 (1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/12/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • الدکتور محمد احمد ابو عید صفحات 1-16
    قصدت هذه الدراسه الکشف عن الوظائف الصرفیه والنحویه لقواعد الإملاء العربی، وذلک، بتبیان الحاله التی کانت علی ها الکتابه العربیه قبل التقعید الإملائی، والحاله التی آلت إلی ها تلک الکتابه بعد التقعید، ومن ثم، الکشف عن محاولات الإملائیین فی تثبیت اشکال کتابیه محدده علی حساب اشکال اخری، علی ان یودی الشکل المعیار والمقیس وظیفه صرفیه او نحویه، او ان یودی الوظیفتین کلیهما.
    کما، وخلصت الدراسه إلی ان کثیرا من قواعد الإملاء قد وضعت فی ضوء تاثر الإملائیین بالقواعد الصرفیه والنحویه، واتت علی ذلک کله بشواهد نصیه.
    کلیدواژگان: الوظیفه، الصرف، النحو، القاعده، الإملاء
  • الدکتور إحسان إسماعیلی طاهری صفحات 17-36
    ذکرت اکثر الکتب النحویه والصرفیه اوزانا سماعیه لصیغ المبالغه تصل إلی خمسه عشر وزنا، ومنعت صیاغتها من الافعال اللازمه والافعال المزیده فی الثلاثیه والرباعیه. ولکن اهل اللغه العربیه، کما یتبین من مطالعه النصوص والمعاجم، استخدموا اسلوبا آخر یشبه اسلوب صیاغه اسم التفصیل المرکب وصیغه التعجب المرکبه، وذلک لسد حاجتهم إلی صیغه تفید المبالغه فی الافعال غیر الثلاثیه المجرده والافعال اللازمه. فقد استفادوا من ترکیب إضافی لفظی مکون من «کثیر/ شدید/ وما شابه + مصدر او اسم مصدر للفعل المعنی به». وإن هذا الترکیب الکثیر الاستعمال فی النصوص العربیه القدیمه والحدیثه قد غفل عنه النحویون.
    إن المقاله الحالیه، بعد ان تقوم بعرض الادله التی تثبت وجود صیغه مبالغه مرکبه فی العربیه، تقوم بتقسیم هذا المشتق الصرفی إلی قسمین، کما هی الحال فی اسم التفصیل وصیغه التعجب: بسیط ومرکب، فالبسیط یتلخص فی خمسه عشروزنا معروفا، کلها سماعیه، والمرکب یصاغ، بشکل قیاسی، من المصدر؛ ای مصدر کالمضاف إلیه من ترکیب إضافی لفظی یکون الجزء الاول منه وصفا روسمیا مقولبا دالا علی الکثره نحو شدید وکثیر.
    إن شروط صیاغه صیغه المبالغه واسم التفضیل وصیغه التعجب بنوعی ها البسیط والمرکب- متتطابقه بشکل تام.
    کلیدواژگان: صیغه المبالغه، بسیطه، مرکبه، سماعیه، قیاسیه
  • الدکتور امید جهان بخت لیلی، الدکتور غلامرضا کریمی فرد صفحات 37-56
    احدث قدامه بن جعفر، وهو الناقد المرموق فی العصر العباسی، تطورا فی النقد الادبی العربی لکونه اول من حاول المزاوجه بین الشعر والفکر. إنه حاول الثوره علی حاله النقد الذوقی، بنقد یقوم علی مبادئ وقواعد لها مصطلحها العلمی؛ المبادیء والقواعد والمصطلحات التی تجمع بین النقد الفنی من جهه والقاعده المنطقیه الفلسفیه من جهه اخری. سعی قدامه لان یصل إلی مبادیء النقد الادبی وإلی صیاغه المعتقدات النقدیه والجمالیه، ای إلی ما یسمی الیوم بالنقد النظری (theoritical criticism).
    تهدف هذه المقاله إلی دراسه آرائه النقدیه والمعاییر التی قررها فی نقد الشعر. یدور معظم بحثه حول عناصر الشعر وهی: اللفظ والوزن والقافیه والمعنی. علی ضوء هذا الامر، فإن للشعر عند قدامه درجات، هی:1- غایه الجوده، حین یکون کل من الاسباب ومکونات الشعر فی غایه التجوید، 2- غایه الرداءه، حین یکون کل سبب من الاسباب فی غایه الضعف، 3- الاوسط بین الجوده والرداءه، حین تکون النعوت والعیوب فی الشعر متکافئه.
    کلیدواژگان: قدامه بن جعفر، ارسطو، النقد الادبی، الذوق، المقیاس والمعیار
  • الدکتور شاکر العامری، الدکتور محمد موسوی بفرویی صفحات 57-80
    الترادف قضیه نراها فی جمیع اللغات واللغه العربیه لیست مستثناه منها، لذلک یتناول هذا البحث کلمتی الاجر والثواب من حیث الترادف، ودلالاتهما فی القرآن الکریم ویبحث عن الجوانب المتعلقه بذلک ویقوم بإحصاء مواضع الاجر والثواب فیه حتی یعرف بمعانیهما المختلفه، منتخبا نموذجا من حیث اللفظ والمعنی مع شیء من جمالهما الصوتی وأثره فی المعانی الوجدانیه. وبما ان هاتین الکلمتین قد اخضعتا للدراسه اعتمادا علی عدد من تفاسیر القرآن الکریم وبعض الکتب اللغویه والادبیه، وبعد البحث والتنقیب فی ها، خلصنا إلی ان کلمتی الاجر والثواب غیر مترادفتین وتنقسمان من حیث المعنی إلی قسمین مختلفین: مادی ومعنوی؛ دنیوی واخروی.
    کلیدواژگان: القرآن الکریم، الاجر، الثواب، الترادف، الدلالات المعنویه
  • الدکتوره روی حسین قداح صفحات 81-104
    یقوم هذا البحث علی دراسه رساله ابن فضلان التی حققها غیبه بعدها نصا إشکالیا یعبر عن حاله استلاب حضاری تعرضت له الحضاره العربیه الإسلامیه ممثله بالسفیر ابن فضلان. وابرز نتائجه ان نص غیبه فضح تحول ذات ابن فضلان من حال القوه والتعبیر عن الکوزموغونیه الدینیه والسیاسیه للدوله العباسیه فی النص العربی إلی حال الانهزام. لتبدا الذات الإسلامیه برحله استلاب، جردت فی ها من مرتکزات هویتها، وتصبح قابله لإعاده التشکیل والتحول إلی ذات شمالیه، تمت معمودیتها عبر نجاحها فی التجربه البطولیه الشمالیه ودخولها فی العقد الاجتماعی لمجتمع الشمال. وفضح ایضا الاطروحه الفکریه التی بنی علی ها کریکتون روایته، وخلاصتها التشکیک فی الاصول الشرقیه للحضاره، وإثبات تفرد حضاره الفایکنج من خلال إکراه ابن فضلان علی الارتحال شمالا لیخلق حاله احتکاک قسری متخیل بین حضارتین متناقضتین، هما: الحضاره العربیه الإسلامیه، والحضاره الفیکنجیه الوثنیه. وینتصر للحضاره الفیکنجیه. ویخلق من خلال اطروحته تلک ثنائیه سلب جدیده، وهی ثنائیه: الحضاره الفایکنجیه الوثنیه ≠ الحضاره العربیه الإسلامیه.
    کلیدواژگان: ابن فضلان، الاستلاب، الذات، الآخر
  • الدکتور محمد محجوب محمد عبد المجید صفحات 105-126
    یقوم هذا البحث بدراسه تشکیل اللغه وبناء الاسلوب فی شعر جماع،وخلص إلی ان دراسته فی کلیه دار العلوم واطلاعه علی حرکات التجدید الشعری(ابوللو- المهجر)قد قاده إلی الابتعاد عن التعبیرات الجاهزه والاکلیشی هات التقلیدیه،فی مقابل اصطناع علاقات لغویه جدیده تعبر عن روحه وروح عصره.
    تنوعت تقنیاته الاسلوبیه وادواته اللغویه فی تبلیغ خطابه الشعری،فکان التکرار اداته فی التاکید علی المعانی والإلحاح علی ها،والضمائر فی تضخیم الذات،فضلا عن الجمله الاعتراضیه والتنکیر والمونولوج الداخلی.کذلک لم تخل لغته من الالفاظ القاموسیه،فضلا عن بعض الفجاجه النثریه.
    برهن معجمه الشعری علی ولعه الشدید بالاصوات،قویه ومهموسه،وبین تمرکز شعوره ووجدانه حول بور الوطن(السجن والحریه)والطبیعه والخلود.
    کلیدواژگان: جماع، تشکیل اللغه، بناء الاسلوب، المعجم الشعری
  • الدکتور خالد عمر یسیر صفحات 127-144
    یتناول البحث الاسطوره ووظائفها فی دیوان عبد الوهاب البیاتی، ویبین مفهومها لغه واصطلاحا، ویتعرض إلی دوافع الاسطوره لدی الشاعر: الدوافع الذاتیه وهی ذات صله باهتمامات الشاعر والدوافع الفنیه، وهی ذات صله بطبیعه الشعر.
    ویتناول ایضا توظیف الاسطوره فی شعره، فقد وظفها البیاتی توظیفا فکریا لخدمه اغراض سیاسیه واجتماعیه،وللتعبیر عن قلق الإنسان وخوفه ومعاناته،وتوظیفا جمالیا لإغناء النص الشعری فنیا، ولإبراز ابعاد جمالیه فیه ذات صله بالتکثیف و الإیحاء، و باسطره الواقع، وذات صله بإعاده الاسطوره إلی ارضها ثانیه.
    کلیدواژگان: مفهوم الاسطوره، توظیف الاسطوره، الاسطوره والقارئ، التناص
|
  • Dr Mohammad Ahmad Abu Eid Pages 1-16
    This study aims at examining the morphological and syntactic bases of Arabic spelling rules. It describes the state of Arabic script before the authorization of the present dictation rules and the resulting state of Arabic spelling after the rules were laid down. It also aims at investigating the attempts writing and spelling experts make to establish specific writing forms which accord with both morphological or grammatical features and properties of the items. The study concludes that many spelling rules have been established because the experts have considered the morphological and grammatical of the words concerned. The article also provides textual examples in all cases.
    Keywords: Function, Syntax, Morphology, Rule, Dictation
  • Dr. Ehsan Esmaeeli Taheri Pages 17-36
    Most books of Arabic syntax and morphology refer only to 15 metrical types of emphatic adjectives derived only from three-letter verbs. They judge any formation of adjectives from other types of verbs as ungrammatical constructions. However, a study of Arabic texts and dictionary shows that Arab speakers, because of their communicative need for emphatic constructions derived from intransitive verbs, form useful emphatic constructions from such verbs similar to making compound comparative forms and exclamatory forms, i.e., they use an emphatic word (“many”, “much”, “intensive”) the infinitive of the intended verb. This construction, which is frequently used in traditional and modern Arabic texts, has been neglected by traditional and contemporary syntacticians. This article presents evidence for the existence of such emphatic forms and considers them of two types: basic and derivative. The basic forms are confined to 10 to 15 metrical types and are not rule governed. The derivative forms are made by family resemblance from almost any infinitive. The author of this article believes that the conditions for constructing emphatic forms, comparative adjectives and exclamatory forms – whether basic or derivative—are quite the same.
    Keywords: emphatic form, basic, derivative, family resemblance, usage, based
  • Dr. Omid Jahan Bakht Laili, Dr. Gholamreza Karimi Fard Pages 37-56
    Qudameh Ben Jaffar، the prominent critic of Abbasid period، caused a revolution in Arabic literary criticism as he was the first one who decided to create harmony and integration among poetry and thought. He tried to revolutionize subjective criticism and replace it with a criticism which was based on scientific principles and ideas including artistic criticism on the one hand and philosophical and logical criteria on the other hand. Qudameh tried to took into account the principles of literary criticism; moreover، he respected critical and aesthetic terms that are nowadays frequently used in theoretical criticism. This paper aims to examine the critical viewpoints of Qudameh and identify the criteria that he established in the area of poetry criticism. His arguments centred on such elements of poetry as sentence، word، meter، rhyme and meaning. Thus، he specified an ranking order for the poetry as follows: 1. absolutely good، when all of the composing elements of poetry are at their peak of perfection، 2. absolutely bad، when all of the composing elements of poetry are weak، and 3. intermediate، neither good nor bad، when the bad and good properties of poetry are at the same level.
    Keywords: Qudameh Ben Jaafar, Aristotle, Literary criticism, subjective, criteria
  • Dr. Shaker Amery, Dr. Mohammad Musawi Pages 57-80
    Synonymy is a universal property of language ​​ and Arabic is no exception. Our argument in this article concerns the usage and meanings the two words، «ajr and thawab» in the Holy Quran. We explore the different semantic and grammatical dimensions and characteristics of these two words in order to specify their different meanings. Phonological and semantic examples are provided to evidence how beauty of voice and meanings can impact emotions. Our discussion of the two words is based on various interpretations and many linguistic and literary books. We conclude that the two words «ajr” and “thawab» cannot be not synonymous terms of meaning. In fact، they refer to two different dimensions: a worldly dimension and an otherworldly dimension.
    Keywords: Ajr, Thawab, synonmy, Holly Quran
  • Dr. Rouaa Kaddah Pages 81-104
    This research is analyzes the study done by Gheibah on Ibn-Fadlan’s treatise. Gheibah regards the treatise as a text which emphasizes the incapacity and failure of Arab Islamic civilization. The most important point of the article is that Gheibah’ text reveals the change of Ibn-Fadlan from the glorious political and religious strength Abbasids to a state of defeat and alienation. According to Ibn-Fadlan treatise، the Islamic character undergoes changes to be empty of the original identity، reforms into a western subject، and is overpowered by the success in the west، and become naturalized and baptized into the social texture of the western society. He also reveals the idea on which Crichton built his novel to create doubt about the merits of eastern civilization by forcing the traveler، Ibn-Fadlan، to be overwhelmed by the west and create an imaginary picture of the contact between the two civilizations: the Islamic Arab world and the pagan Viking world، while the victory belongs to the latter. In this way، the two civilizations are misrepresented in the treatise under study.
    Keywords: Ibn, Fadlan, alienation, subject, the self, others
  • Dr. Mohammad Mahjoob Mohammad Pages 105-126
    This research examines the background of the linguistic expression and the constructions in the poetry of Jammah. It concludes that studying the poetic renewal movements has led him to move away from ready-made expressions and traditional cliché, so that the use of new linguistic constructions reflects the spirit of his time. His stylistic techniques and tools include repetition, synonymy, substitution, pronouns, and the narrative (internal monologue). However, his language includes cliché words from dictionaries, and suffers from some crude prose. His poetry shows his inclination to use strong and tangible words and reveals his emotional occupation with patriotism (prison and freedom) and nature and immortality.
    Keywords: Jammah, the formation of language, construction method, the poetic dictionary
  • Dr. Khaled Omar Yaseer Pages 127-144
    This article deals with mythology and its functions in Abdul Wahab Al-Bayati’s divan. It outlines the concept literally and functionally and touches on the motives for using mythology by this poet which are of two types: the subjective motives or are the personal orientations and inclinations of the poet and the technical motives، which are related to the nature of poetry. This article elaborates on how Al-Bayati used mythology in literature for political and social purposes and for the expression of human worries، fears and suffering. It also mention that the poet also has used this mode of expression aesthetically to enrich the poetic text and add another aesthetic dimension to his work، thus making mythology play its original basic role، which is connecting far-fetched myths to likely realities.
    Keywords: Mythology, functions of Mythology, Myth, Readers, Intertextuality