فهرست مطالب

اندیشه دینی - پیاپی 49 (زمستان 1392)
  • پیاپی 49 (زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1393/01/29
  • تعداد عناوین: 9
|
  • علی فتحی، محمدباقر سعیدی روشن * صفحات 1-26
    یکی از مسائل بنیادین در تفسیر متون، معیارپذیری آن است، چرا که اعتبار تفسیر بر آن مبتنی است. هدف از تفسیر متون، به ویژه متون دینی، پی بردن به مراد مولف است. از این رو روی کرد رایج در تفسیر متون، به ویژه متون دینی، بر اساس معیارپذیری بوده است. همین روی کرد در سنت تفسیری غرب نیز مدت ها حاکم بوده است. اما با ظهور روی کردهای ذهنی گرای تفسیری در دوره های اخیر، معیارپذیری تفسیر متون با چالش های درخور اعتنایی مواجه شده است؛ این مقاله با بررسی و نقد ادله و مستندات روی کردهای یادشده در تفسیر، به این نتیجه رهنمون می شود که مشکل اساسی این نوع روی کردها، نادیده گرفتن واقعیات عینی و نیز اصول عقلایی و زبان شناختی است؛ واقعه انگاری تفسیر، استقلال معنا و عدم تعین معنای متن افزون بر آن که پشتوانه ی علمی و استدلالی ندارد، در فهم متون، به ویژه متون دینی، با غرض و هدف پدید آورنده ی آن ناسازگار است.
    کلیدواژگان: معیارپذیری تفسیر، روی کرد ذهنی گرا، واقعه انگاری فهم، استقلال معنای متن، 5، عدم تعین معنا
  • احمد واعظی* صفحات 27-48
    فضای فلسفه ی سیاسی نظیر دیگر شاخه های حکمت عملی، مشتمل بر قضایای ارزشی و هنجاری است. تحلیل های شکاکانه نسبت به ماهیت قضایای هنجاری و ارزشی عده ای را به «معرفت ناگرایی» و روی کردی غیر شناخت گرایانه نسبت به حوزه ی فلسفه ی سیاسی کشانده است که بر اساس آن، گزاره های الزامی و ارزشی و اخلاقی مربوط به اندیشه ی سیاسی را از سنخ باور و تصدیق و معرفت ندانند. در مقاله ی حاضر، ضمن بررسی و نقد ادله ی مهم «معرفت ناگرایی سیاسی» به پی آمدها و نتایج این معرفت ناگرایی در قلمرو فلسفه ی سیاسی اشاره شده است. همچنین مقاله کوشیده است در فضای تفکر سیاسی اسلامی نیز از احتمال گرایش به «معرفت ناگرایی» بر اساس تحلیل ادراکات اعتباری و عدم امکان اقامه ی استدلال در قضایای هنجاری و ارزشی بحث نماید.
    از نتایج این تحقیق، اثبات این نکته است که وجود عدم توافق در پاره ای از داوری ها و گزاره های حوزه ی سیاست، هرگز دلیلی بر «معرفت ناگرایی» نخواهد بود، همچنان که نشان خواهد داد که دست کم برخی از داوری های ارزشی ما راجع به موضوعات سیاسی به «معتبر» و «نامعتبر» و «درست» و «نادرست» تقسیم می شوند و بسیاری از گزاره های حوزه ی سیاست استدلال پذیر است.
    کلیدواژگان: معرفت ناگرایی، شکاکیت معرفتی، فلسفه ی سیاسی، قضایای هنجاری و ارزشی، مبناگرایی، متفکران مسلمان، فیلسوفان غربی
  • وحیده حداد*، محمد بیدهندی صفحات 49-68
    معنا و جایگاه خواب و رویا در فلسفه بحثی است که کمتر فیلسوف برجسته ای از آن غافل مانده و به بررسی آن از منظر اصول و مبانی فلسفی خود نپرداخته باشد. در نظر حکمای اسلامی، رویا حاصل فاصله گرفتن روح از حواس ظاهری و میل آن به قوای باطنی است، به این معنی که انسان گاهی در عالم خواب به ادراک حقایق هستی و وقایع آینده موفق می شود و از این رهگذر، به ادراک و معرفت شهودی دست می یابد. این احوال اگر در عالم خواب طبیعی است و در صورتی که ضعیف و مبهم باشد، پیام آن باید با تاویل و «رویای صادقه»، پیش آید، در صورتی که شفاف باشد تعبیر، روشن می شود. سهروردی در تبیین مساله ی خواب و رویای صادقه، جایگاه ظهور صور رویا را نفس، و منشا اصلی آن را نفوس فلکی می داند. از نظر فارابی، رویا صورتی ذهنی است که به وسیله ی خیال ایجاد می شود و هنگام خواب و بر اثر قطع رابطه با فعالیت های زمان بیداری، گنجایش آن افزایش می یابد. فارابی به این قائل می شود که شخص به مدد خیال، قادر است با عقل فعال متحد شود، لاکن چنین قدرتی تنها در دسترس افراد ممتاز و برگزیده است. از نظر ابن عربی، دنیای رویا دنیای رمز و نماد است و برای فهم معنای رویا باید مآل نمادهای رویایی را پیدا کرد. وی خواب را نخستین مبدا تلقی وحی الاهی برای اهل عنایت می داند.
    کلیدواژگان: رویا، خواب، حس مشترک، ابن عربی، سهروردی، فارابی
  • جعفر شانظری*، مهدی منصوری صفحات 69-100
    شناخت خداوند یا همان مبدا هستی همواره یکی از دغدغه های اصلی بشر بوده است. از این رو بخش عمده ای از آموزه های ادیان آسمانی نیز در پاسخ به این دغدغه، به توصیف او اختصاص یافته است. اما از آن جهت که شناخت ذات او به دلایل عقلی و نقلی امکان پذیر نیست، حکمای الاهی و متکلمان و آموزه های وحیانی شناخت خداوند را در قلمرو صفات دانسته و صفات الاهی را به صفات معرف ذات و صفات مفسر فعل الاهی تقسیم نموده اند. همان طور که صفات معرف ذات و برگرفته از ذات کامل الاهی دارای ویژگی هایی است، صفات فعلی نیز که برگرفته از افعال الاهی است، دارای ویژگی ها و معنای خاصی است.
    دراین مقاله، برآنیم تا به لحاظ نظام معنایی، تفسیری هماهنگ و معنادار از صفات فعل ارائه داده، ویژگی های خاص صفات فعلی را از دیدگاه متکلمان و حکماء مورد تحلیل و بررسی قرار دهیم.
    کلیدواژگان: صفات فعلی، صفات ذاتی، معنا شناختی صفات، واجب الوجود
  • رضا نیرومند*، مرتضی حسینی شاهرودی، سعید نظری توکلی صفحات 101-126
    بهره بردن از قدرت علمی و خلاقیت انسان در محدود کردن و پس راندن شرور و جلوگیری از گسترش آن از مصادیق همکاری با خالق و یاری دادن به خداوند در حل مساله شر محسوب می شود. بسیاری صفات بد اخلاقی و خلق و خوی های ناپسند و در نتیجه شخصیت و رفتار شرورانه پایه ی زیستی و ژنتیکی دارند. فن آوری مهندسی ژنتیک این امکان را به ما می دهد که از ویژگی هایی در ژن ها یمان برخوردار باشیم که تا سرحد امکان، کمتر گرفتار شرور گردیم. بنابراین در قدم نخست، با بهره گیری از ژن درمانی می توان از پیدایش برخی از نواقص جسمانی و اخلاقی و انتقال آن به نسل های بعدی جلوگیری کرد و سپس با مهندسی ساختار ژنتیکی انسان و در نتیجه اصلاح نژاد بشر، می توان به انسانی دست یافت که دارای درصد بالایی از صفات و خصوصیات مطلوب جسمانی، عقلانی، اخلاقی و الاهی بوده، تا در نتیجه ی آن، شمار چشم گیری از شرور روزمره ی انسانی از صفحه ی زندگی محو شود و به دیگر شرور تاریخی پیوندد.
    نگارنده رهیافت اصلاح ساختار ژنتیک را در شرایط موجود، راهبردی اساسی و بر تر در حل شرور انسانی و دستیابی به خیرات و کمالات ارزیابی کرده و معتقد است که بشریت باید هر چه زودتر تصمیم استفاده از آن را عملی کند.
    کلیدواژگان: مساله شر، محدود کردن شرور، اصلاح ساختار ژنتیک، شخصیت و رفتار مطلوب
  • محمود صیدی*، محمد بنیانی صفحات 127-146
    در میان حکمای اسلامی، صدرالمتالهین بیش ترین مباحث را درباره ی ارباب انواع و نظریه ی مثل مطرح کرده است؛ به گونه ای که بحث کامل و همه جانبه ی این نظریه، قبل از او بی سابقه است. مباحث حکمت متعالیه درباره ی نظریه ی مثل به سه بخش تقسیم می شود: 1. پاسخ گویی به تاویلات و اشکالات فیلسوفان دیگر؛ 2. اقامه ی براهین پنج گانه در اثبات ارباب انواع؛ 3. جایگاه این نظریه در حکمت متعالیه. از جمله ی این سه، می توان به وجود ذهنی، سایه بودن عالم ماده در قیاس با ارباب انواع، از صقع ربوبی بودن مثل، اتحاد عاقل و معقول و اتحاد نفس با رب النوع، کلی بودن مثل، صورت نوعیه، غایت افراد مادی بودن مثل و... اشاره کرد.
    کلیدواژگان: ملاصدرا، رب النوع، فرد مادی، حکمت متعالیه
  • ابراهیم رضایی*، علی کرباسی زاده اصفهانی صفحات 147-170
    اگرچه در ظاهر امر چنین می نماید که فلسفه ی نیچه، فلسفه ای زهد ستیز و ضد اخلاق است، با توجه به تاکید وی بر روش های مختلف خودسازی و والایش، جای آن دارد که میان آرمان زهد و زهد مثبت و نیز گونه ی سومی از زهد، در نوشته های او تفاوت قائل شد. وی نخست زهدی را که به توقف و تعلیق فرایند تعقل و اراده و غریزه ختم می شود، رد می کند و سپس اخلاق سروری عهد باستان را می ستاید که در قلمرو آن، عقل مطیع و غریزه ی والایش یافته، به خوبی، در کنار یک دیگر فعالیت معمولی خود را ادامه می دهند. با وجود این، او به گونه ی سومی از زهد نیز اشاره می کند که نوعی ریاضت در حیطه ی اندیشیدن و فلسفیدن است؛ ریاضتی که به یمن آن، فیلسوف ناب، به تحلیل نیچه، از فضای دروغ پردازانه ی فلسفه ی مبتنی بر آرمان زهد در می گذرد و به چشم اندازی فراگیرتر، با خصایص ویژه ی خود دست می یابد.
    کلیدواژگان: زهد، اخلاق، چشم انداز، غریزه، خائوس، والایش، رنج، فیلسوف ناب، نیچه
  • محمدحسن محمدی مظفر* صفحات 171-188
    مقاله ی حاضر در پی ارائه ی تاملاتی در یکی از مبانی فکری مکتب تفکیک، یعنی مبنای اتکا بر ظواهر و پرهیز از تاویل، است. مراد از تاویل در این جا برگرداندن لفظ از معنای ظاهر به معنایی است که لفظ در آن ظهور ندارد. تفکیکیان به شدت از این مبنا دم می زنند و غیرتفکیکیان (به ویژه فلاسفه و عرفا) را به عدم رعایت آن و ارتکاب تاویل و دورشدن از فهم ناب و خالص متون مقدس متهم می کنند. در این تاملات، نشان داده ایم که تاویل روشی است که در فهم متون از آن گریزی نیست و همه ی مکتب ها و فرقه ها در مواردی ناچار به کاربرد آن می شوند؛ و از جمله خود تفکیکیان که در آثارشان می توان ردپای فهم مشوب و آمیخته به پیش انگاشته ها و پیش فرض های مختلف را مشاهده کرد.
    کلیدواژگان: مکتب تفکیک، تاویل، ظاهرگرایی، فهم خالص
  • اسماعیل علی خانی* صفحات 189-210
    از موضوعات مهم در ادیان توحیدی، سلوک و تحول معنوی انسان است. این تحول را در مسیحیت می توان با روی کردهای متفاوت عرفانی، کلامی و کتاب مقدسی مورد توجه قرار داد. از سوی دیگر، این سلوک معنوی را می توان از ابعاد گوناگون، نظیر جایگاه آن در دین، تاثیر آن در زندگی دنیوی و اخروی، راه های تقرب و سلوک به خدا و... مورد بررسی قرار داد. اما یکی از پرسش های مطرح در این جا این است که خود این سلوک به چه معنا و از چه سنخی است. سخن در این است که چه رخ می دهد که سالک الی الله به کمال دست می یابد؛ آیا تحولی حقیقی در او رخ داده است یا تشریفا او را کامل و مقرب خدا می خوانند؟ در مسیحیت و مشخصا عهد جدید، این سلوک عرفانی و کمالی، تحولی وجودی، حقیقی، تشکیکی و در عین حال بیشتر اعطایی است و با واژگانی نظیر تقدیس، اتحاد با خدا و مسیح و نورانی شدن بیان می شود؛ که شاکله ی این نوشتار را شامل است.
    کلیدواژگان: تحول، تقدیس، اتحاد، تشبه به مسیح، نجات، حیات جدید، فرزندی خدا
|
  • Ali Fathi, Mohammad Bagher Saeedi Roushan* Pages 1-26
    One of the fundamental issues in the interpretation of texts is acceptability of criteria since the validity of interpretation is based on the validity of criteria. The goal of interpretation of texts, particularly the sacred texts, is to recognize the intention of the author. Hence the current approach in the interpretation of the texts, especially the sacred ones, is based on the acceptability of criteria which had been the dominant hermeneutical tradition in the west for a long time but it encountered with considerable challenges since the subjective approaches of interpretation rise in the recent period. In this article, we criticize the arguments of approaches in question, concluding that the main problem with these approaches is neglecting the objective realities as well as the rationalist and linguistic principles. Not only the proofs do not support the event of understanding as well as independence and indeterminacy of the meaning of text, but also they are inconsistent with the goal and intention of the author, especially regarding the sacred texts.
    Keywords: Acceptability of criteria in the interpretation of texts, Subjective approach, Independence of text meaning, Indeterminacy of meaning, Event of understanding
  • Ahmad Vaezie* Pages 27-48
    The sphere of political philosophy like other branches of the practical philosophy consists of the evaluative and normative propositions. Some skeptical analysis about the nature of the normative and evaluative propositions have terminated some thinkers to advocate "non cognitivism" in the field of political philosophy. According to such non-cognitivism all obligatory, normative and moral statements concerning the political thinking are not subject to knowledge and belief.This essay aims to assess and criticize the main arguments that have been mentioned in favor of the political non-cognitivism as well as reviewing of the result of non-cognitivism in the sphere of political philosophy. Furthermore the article tries to evaluate the possibility of non-cognitivism in the Islamic political thinking based on the theory of conventional perceptions that makes no room for establishment of any argument for the normative propositions.The article shows that some disagreements concerning the political judgments and propositions provide no evidence for non-cognitivism. In addition the essay proves that our value-judgments about political subjects, at least in some cases, could be divided in to valid in valid, and right wrong and many of the political propositions are subject to reasoning.
    Keywords: Non, cognitivism, Epestemic skepticism, Political philosophy, Muslim philosophers, Western philosophers
  • Vahideh Haddad*, Mohammad Bidhendi Pages 49-68
    The meaning and status of dreams in Philosophy is an issue discussed by most of the outstanding philosophers on their philosophical principles. From the Muslim theosophers’ viewpoint, the dream is a result of distancing the spirit from the external senses and approaching towards the internal powers. Sometimes human beings perceive the realities of existence as well as the future events through the realm of dreams and accordingly reach the intuitive knowledge. In his explanation of the veridical dream, Suhrawardi believes that the standpoint of the manifestation of images in dream is the soul while its main origins are the celestial souls. According to al-Farabi, dream is an idea created by imagination and its capacity increase due to separation from daytime activities during sleep. In his point of view, one can become united with the active intellect through imagination but that power is exclusive to the elected people. According to Ibn al-Arabi, the dream world is the world of symbols in which one must find the dream symbols in order to recognize the meaning of dreams. He treats the dream as the first origin of receiving the divine revelation for the people of blessing.
    Keywords: Dream, Imagination, Sensus communis, Ibn al Arabi, Al, Farabi, Suhrawardi
  • Jaafar Shanazari*, Mehdi Mansoori Pages 69-100
    The knowledge of God or the knowledge of the Principle of Existence has been one of the main human concerns. In response to that concern, a major part of the doctrines of revealed religions has been dedicated to His description. As knowledge of the Divine Essence, however, is not possible according to rational and textual arguments, theosophers and theologians as well as the revealed doctrines limit the knowledge of God to the attributes realm, dividing the Divine attributes into two categories: the essential attributes and the active attributes. The essential attributes, taken from the perfect Divine Essence, have characteristics. Similarly, the active attributes, taken from the Divine Acts, have their own features.
    Keywords: Active attributes, Essential attributes, Semantics of attributes, The necessary existent
  • Reza Niroomand*, Morteza Hoseini Shahrudi, Saeid Nazari Tavakoli Pages 101-126
    Utilizing of scientific human power and human creativity in restricting of evils and preventing of their spreading is one of the cases we can cooperate God in settlement of evils. A lot of bad moral attributes and dispositions and evil behaviors have biological and genetic basis. The genetic engineering technology gives us opportunity to have such a genetic features to avoid evils as much as possible. So in first step, using gene therapy we can prevent some physical and moral defects and their transmission to next generations. Then, by genetic engineering technology we can find human that have a high percentage of desirable physical, intellectual moral and divine attributes and characters. In this way, significant number of human evils disappears from the life. In this paper we have assessment the modification of genetic structure as a fundamental approach to settlement of human evils.
    Keywords: Problem of evil, Modification of genetic, Structure, Genetic engineering technology, Human character, behavior
  • Mahmood Saydi*, Mohammad Bonyani Pages 127-146
    Amongst the Muslim theosophers, Mulla Sadra unprecedentedly put a lot of efforts into the theory of ideas and the doctrine of masters of species. The discussions on the theory of ideas according to the transcendental theosophy could be divided into three main parts: first, responding to the criticisms suggested by the other philosophers; second, representing five arguments in favor of the doctrine of masters of species; third, discussing the standpoint of the theory in the transcendental theosophy in which one can point to such issues as intelligible existence, ontological fundamentality of the ideas and the relativity of the material world, identity of subject and object, identity of the soul and the master of specie, universality of the ideas, material individuals and the archetypes.
    Keywords: Mulla Sadra, Master of specie, Material individual, Transcendental theosophy, Theory of ideas
  • Ibrahim Rezaee*, Ali Karbasizadeh Isfahani Pages 147-170
    Although it seems that the philosophy of Nietzsche is an anti-ascetical even anti-moral one prima facie, it is well worth it to make a distinction between the ideal of asceticism and positive piety on the one hand, and a third kind of asceticism in his works, on the other, just on the basis of his assertion on the various ways of sublimation and purification. First and foremost, he rejects the notion of asceticism which results in suspending the process of speculation, will, and innate quality. Then he praises the mirthful ethics of the ancient times where the submissive intellect and the sublimated instinct operate together appropriately. Nonetheless, he points to a third kind of asceticism implicitly: a kind of austerity in the realm of thinking and philosophizing. Thanks to this kind of austerity, a pure thinker, according to Nieztsche, traverses a falsehood atmosphere based on the ideal of asceticism and eventually reaches a more comprehensive perspective with its own characteristics.
    Keywords: Asceticism, Moral perspective, Innate quality, Chaos, Sublimation, Pain, Pure thinker
  • Mohammad Hassan Mohammadi Mozaffar* Pages 171-188
    This article intends to suggest some meditations on one of the intellectual fundamentals of the school of Separation, namely trusting in denotations and avoiding anagogic interpretations. We mean by anagogic interpretation a shift from the external meaning into a hidden, internal one. The pro-separations strongly advocate that fundamental and accuse their adversaries (mystics and philosophers) because of violating that principle, committing the anagogic interpretation, and, thus, distancing from pure understanding of the sacred texts. In our meditations, we indicate that anagogic interpretation is an inevitable method in understanding the texts to which every school, including the followers of the school of separation, inevitably resort. There are clear evidences by which one can track the footprints of an understanding preceded by various presuppositions.
    Keywords: School of separation, 2, Literalism, 3, Allegorical interpretation, 4, Pure understanding
  • Ismail Alikhani* Pages 189-210
    The Spiritual wayfaring and the evolution of human being are among the important issues in the monotheistic religions. In Christianity, the evolution in question could be discussed through different approaches, including mystical, theological, and Biblical ones. On the other hand, that spiritual wayfaring could be evaluated from various aspects: for instance, the standpoint of the spiritual wayfaring in religion; its impression on both mundane and otherworldly life; the ways towards the Divine intimacy, and so on. One of the main questions, however, is on the meaning and the type of the very wayfaring. What does happen to a wayfarer on the way to God when she/he reaches perfection? Is there a real evolution or the wayfarer is called perfect only in a virtual and honorific sense? In this article, we try to discuss that mystical wayfaring according to Christian faith, generally, and the New Testament, especially.
    Keywords: Evolution, Glorification, The Imitation of Christ, Salvation, Rebirth, Son of God