فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 30 (بهار 1392)
  • پیاپی 30 (بهار 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/03/16
  • تعداد عناوین: 8
|
  • دکترجمشید باقرزاده صفحه 1
    در دوران نخست خلافت عباسی (232-132ه.ق) آثار زیادی از زبان پهلوی به عربی ترجمه گردید؛ هدف نویسندگان آن بود که در وهله نخست فرهنگ و تمدن ایران زمین را زنده نگه دارند و از آن در مقابل قوم عرب حفاظت نمایند؛ پس نهضت شعوبیه را در ابتدای امر به عنوان حرکتی ادبی آغاز نمودند و پس از آن با بهره گیری از علاقه خلفای عباسی به کسب رویدادها از سیرت پادشاهان آئین ملک داری و نظام دیوان سالاری عصر ساسانی، به کار خویش مشروعیت بخشیدند، ابن مقفع از آن دسته مترجمانی است که توانست در این دوران برخی از کتب پهلوی را به عربی بر گرداند تا از این طریق بتواند در سیرت خلفا تاثیر بگذارد و فرهنگ و ادبیات ایران را محفوظ بدارد. هدف از انجام این پژوهش آن است که اهداف ابن مقفع از ترجمه متون پهلوی به زبان عربی مشخص شود تا از این طریق تاثیرپذیری خلفای اسلامی از فرهنگ و تمدن ایران زمین معلوم و مشخص گردد بنابراین انجام یک تحقیق منسجم ضروری می باشد.
    کلیدواژگان: آیین نامگ، ابن مقفع، تاج نامگ، خدای نامگ، عباسیان
  • احمدرضا بهنیافر صفحه 27
    کشمیر در شمال شبه قاره هند به سبب موقعیت تاریخی، جغرافیایی و سوق الجیشی همواره مورد توجه بوده است. شیعیان یکی از گروه های مهم نقش آفرین در تاریخ سیاسی کشمیر و تحولات ناشی از آن بوده اند. نقطه آغاز نفوذ شیعیان در کشمیر و دستیابی به قدرت سیاسی مهاجرت ایرانیان به این سرزمین از نیمه قرن هشتم هجری قمری بود. از این جهت هدف پژوهش حاضر آن است که با استفاده از روش تاریخی مبتنی بر توصیف و تحلیل نقش شیعیان را در تحولات سیاسی کشمیر از سال 735 تا 1288 هجری قمری در دوره حکومت شاهمیری ها، چک ها و گورکانیان مشخص نماید. یافته های اصلی پژوهش آن است که حاکمیت شیعیان در فاصله زمانی مذکور باعث کاهش بحران سیاسی در کشمیر، توسعه فرهنگ شیعی و ایرانیزه شدن این سرزمین به خصوص با ترویج زبان و ادب فارسی است.
    کلیدواژگان: کشمیر، شیعیان، تحولات سیاسی، ایرانیان، شبه قاره هند
  • دکتر فیض الله بوشاسب گوشه صفحه 53
    مغولان در عین حال که مردمانی بدوی بوده واز ادیان و آیین های جهانشمول روزگار خود بهره مند و برخوردار نبودند، افرادی به تمامی بی دین و بی توجه به دیانت و اثر بخشی آن در عرصه های اجتماعی و سیاسی هم نبودند. شمنیزم، مجموعه آداب و عقایدی بود که جهان بینی و ایدئولوژی مغولان ملهم و متاثر از باور فلسفی و باورمندی های قومی و غیبی مبهم آن بود. رویارویی و مواجهه مغولان با انبوه سرزمین های نو گشوده و آراء و افکار و عقاید متفاوت مردمان آن، بعلاوه ضرورت نوعی سیاست ورزی و استراتژی در چگونگی تعامل و تقابل اجتماعی با آن مردمان، بویژه در امر دین و باورهای مذهبی آنها که در نبود نهادهای اجتماعی امروزین بخش بزرگی از ساختار و سازمان زندگی اجتماعی و فردی آدم ها را تحت الشعاع خود قرار داده بود ایجاب می نمود تا مغولان رویکرد جدید و مشخصی در مناسبات دینی از خود ارائه کنند. مسیحیت در این دوره ی تاریخی به پشتوانه حمایت حاکمیت سیاسی وقت و نوع تعامل دستگاه حاکم با بزرگان و بدنه ی جامعه ی مسیحی و حمایت و هدایت ساختار سیاسی و اقتصادی آن روزگار، شرایط ویژه یافته و متفاوت از تمام دوره های حیات خود در ایران گونه ی متفاوتی از حیات سیاسی و ایمانی خود را تجربه کرد. نگارندگان در این پژوهش بر آنند تا رویکرد امرای ایلخانی مغول در عهد نامسلمانی ایشان، از آغاز زمامداری هلاکوخان تا غازان خان را نسبت به مسیحیت و مسیحیان بررسی و تحولات و تاثیرات اجتماعی ناشی از این رویه و رویکرد را انتاج نمایند.
    کلیدواژگان: ایلخانان، مسیحیت، مسیحیان، ایران
  • دکتر هوشنگ خسروبیگی صفحه 85
    آل بویه که از شمال ایران برخاسته بودند، توانستند اولین حکومت مستقل شیعی را در بخش های وسیعی از ایران و عراق تاسیس نموده و بر دستگاه خلافت عباسی مسلط شوند. یکی از مهمترین پیامدهای تشکیل حکومت آل بویه، ترویج و تعمیق فرهنگ تشیع بر بخشهای وسیعی از سرزمین های مرکزی و غربی حوزه خلافت عباسی شد. هدف این مقاله بررسی شناسایی این پیامدها و ارزیابی نقش امرای آل بویه در این موضوع است.
    نتایج بررسی نشان می دهد که شیعیان با حمایت آل بویه توانستند مراسم و مناسک مذهبی خود را با فراغ بال بیشتر و به صورت عمومی اجرا کنند.شیعیان در این دوره مراسم سوگواری امام حسین(ع) در روز عاشورا وجشن غدیر خم را به صورت رسمی و آشکار برگزار می نمودند.
    آل بویه، مراقد مطهر ائمه(ع) را بازسازی و زمینه ی حضور زوار را فراهم کردند. در آن دوران، اذان شیعی رواج پیدا کرد و نقابت علویان احیاء گردید.
    کلیدواژگان: آداب و رسوم، آل بویه، عاشورا، فرهنگ شیعی، شیعیان
  • دکترشهرزاد ساسان پور صفحه 101
    یکی از مسائل بسیارمهم درهر بخش از تاریخ، منابع مختلفی است که در تاریخ نگاری هر دوره مورد استفاده قرار می گیرند و یا به نوبه خود از منابع تاریخ نگاری آن دوران محسوب می شوند. در دوران سلجوقیان حاکمیت «اندیشه ایرانشهری» برذهن مورخان ایرانی، اولین تحول را در اندیشه آنان به جای گذارد. در دوران حکومت مغول- ایلخانی، مورخان به نگارش تواریخ جهانی پرداختند و دومین تحول مهم در اندیشه این قشر ایجاد گردید. پس از تشکیل حکومت تیموریان، مورخان این دوران سنت های تاریخی نگاری ایرانی را به ارث بردند، با این وجود تاریخ نگاری در این دوران با اینکه از ویژگی های خاصی نیز برخوردار بود، سه مرحله را پشت سرگذاشت: دوران تیمور، شاهرخ و سلطان حسین بایقرا.
    در مقاله حاضربا توجه به این مراحل سه گانه صرفا «منابع تاریخ نگاری ایران در دوران تیموریان» مورد بررسی قرارگرفته است و محور کلیدی آن بررسی اجمالی منابع مختلف تاریخ نگاری در دوران موردنظر و نیز دریافت گرایش های متفاوت نویسندگان و مورخان این دوران درنگارش مطالب است. بدین منظور تلاش گردیده تا با استفاده از منابع تاریخی و مطالعات نوین مربوط به این دوره و با توجه به روش تحلیلی- تاریخی به گردآوری وتدوین مطالب پرداخته شود.
    کلیدواژگان: دوران تیموریان، تاریخ نگاری، منابع تاریخی، منابع ادبی، منابع جغرافیایی، سفرنامه ها
  • ابراهیم صالحی حاجی آبادی صفحه 131
  • احسان گوهری راد صفحه 159
    ولایت استرآباد به دلیل موقعیت خاص خود از نظر همسایگی با دولت روسیه همچنین قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ولایات خراسان و مازندران و... از طرفی موقعیت مطلوب آب وهوایی که کشت و زرع را در آن به نحو مطلوب ایجاد می کرد، به عنوان یکی از ولایات با اهمیت در ادوار مختلف حکومتی خصوصا در دوره های صفویه و قاجار بوده است.
    نظام تقسیم بندی ولایات در دوره قاجارکه علاوه بر نگاه بر اهمیت سوق الجیشی نواحی مختلف کشور اکثرا مبتنی بر میزان هدایا و پیشکشی های حاکمان وخوانین یک ناحیه نیز بود، مستقل شدن این ولایت به مرکزیت شهر استرآباد به ارمغان آورد و این امر اهمیتی ویژه به این ولایت بخشید. وجود مزارع پرمحصول، دامداری های گسترده و همچنین راه ها ارتباطی صادرات و واردات کالا از کشورهای همسایه و همچنین ولایات مجاور باعث گردیده بود که فضای مناسبی برای تجارت ودادو ستد در این ولایت ایجاد گردد.وجود بندر گز به عنوان بندرگاهی که امکان استفاده ایمن در بخش مسافری و واردات و صادرات کالا را میسر می نمود، امتیاز ویژه ای بود که بر رونق این ناحیه می افزود.در این میان باید از جزیره آشوراده نیز نام برد که از آن برای صادرات و واردات استفاده می گردید ولی در مقابل بندر گز از اهمیت کمتری برخوردار بود.
    در مجموع ولایت استرآباد علاوه بر اهمیت والایی که در تجارت و دادوستد داخلی داشت به عنوان یکی از گذرگاه های ورودی از کشور همسایه شمالی دارای اهمیت ویژه ای بود که آن را در ردیف ولایات ممتاز مملکت قرار می داد.
    کلیدواژگان: استرآباد، تجارت، تقسیمات ولایات
  • مجید مصباح صفحه 187
    در به قدرت رسیدن عباسیان، از نقش پر رنگ ایرانیان نمی توان به سادگی گذشت. چرا که ایرانیان با به دست گرفتن امور دیوانی و فرهنگی، نه تنها باعث تثبیت قدرت عباسیان شدند، بلکه توانستند موقعیت سیاسی و نظامی مهمی در دولت عباسی، به دست آورند. در این راستا می توان به خاندان سهل به رهبری «فضل بن سهل سرخسی» و حمایت های بی دریغ برادر کهترش «حسن بن سهل» اشاره نمود، که در به قدرت رسیدن، مامون عباسی نقش اساسی داشتند؛ اشاره نمود.
    اواخر دوران خلافت «هارون»، مصادف با آغاز دوره ی خلافت «محمد امین» بود. در این دوره، بزرگترین بحران سیاسی و مذهبی، بین او و مامون، دامان جهان اسلام را گرفت. که برنده ی این بحران، مامون عباسی بود که پیروزی و تثبیت مقام خلافتش را مدیون برادران سهل می دانست. لذا وی در صدد جبران محبت های خراسانیان که به نوعی آنها را دایی خود می دانست، بر آمد و فضل بن سهل را با لقب «ذوالریاستین» به وزارت خویش برگزید. و حسن بن سهل را نیز با صلاح دید فضل، به عنوان اولین ایرانی، والی عراق گردید.
    نقش حسن بن سهل به عنوان حاکم بغداد در تحولات این عصر بسیار چشم گیر و مهم است.
    کلیدواژگان: بغداد، خراسان، مامون عباسی، فضل بن سهل، حسن بن سهل، طاهر بن حسین
|
  • Jamshid Bagherzadeh, Mohammad Reza Beigi Page 1
    During the firstperiod of Abbasid Caliphate (132-232-AH) many texts have been translated from a Pahlavi to Arabic Language the authors aim was to remain alive Iran culture and civilization and protect it from Arab‟s attacks then they began (sheubieh) movement as a literel movement and by utilizing Abbasid caliphs interest in obtaining the events of kings character managing estate tradition and bureaucracy system of Sasanian age made legitimate their own action. Ibn-Moghafaa is one of translators who could translate some Pahlavi books to Arabi where by effecting the Caliphate‟s characters and protecting Iran culture and literature.The aim of the paper is illustrating Ibn – Moghafaa‟s aims from translating the texts to Arabic.
    Keywords: Namak traditions – Ibn – moghafaa, Namak Crown Namak‟s God, Abbasid
  • Ahmdreza Bhnyafr Page 27
    Kashmir, which is located on north Indian subcontinent, due to its historical, geographical and strategic situation has invariably been drew attention. Shia is one of groups which has played role in political history of Kashmir and the developments which is resulted from it. Starting point of arrival of Shias and gaining political power in Kashmir is immigration of Iranian to the territory from mid-8th century of hegira. Thus the paper, through historical method based on qualification and analysis, seeks to determine Shias‟ role in political development of Kashmir in the Shah Miri, Chak and Mughal dynasty eras from 735 to 1288 of hegira. Findings of the paper shows that governance of Shia during the era has led to reduction of political crisis in Kashmir, development of Shia culture and giving an Iranian nature to the territory, especially through promotion of Persian language and literature.
    Keywords: Kashmir, political development, Iranian, Indian subcontinent
  • Feizollah Boushasb Gousheh Ali Bahadoree Page 53
    The Mongols at the same time that primitive people and religions and the doctrine of the universal benefit of time and enjoyed, who all of religion and not pay attention to religion and a part in social and political. Shamanism, a collection of manners and the opinions that the ideology and the Mongols believe inspired and affected by the philosophy and occult and obscure ethnic believes. Stand and encounter with the Mongols of the mass of land and opened the new opinions and ideas and different from the people of that, plus a kind of necessary policy and strategy in how social interaction and contrast with men, especially in religion and their religious beliefs in social institutions not separable a large part of the structure and the Organization of the social life and the individual are not overshadowed was required to the Mongols new approach and specific religious in his relations. On the other hand look at the horizon and the type of thought and understanding the Mongols of the world, the life and political life and social, Following the passage of the Tribal land in a limited and closed initial, developed and access to resources and power the possibility for them to especially in the days of his reign and rule in Iran, a new procedure to institutions of transition in the society especially religion and religious minorities. Christianity and Christians what if in all history of Iran before and after Islam than in the multiplicity of The and a part of the Iranian society to the other official religions this period-Zoroastrian and Islam-very weak less and less by The, but escapes in this historical political sovereignty support time and the type of interaction with the system of government and the body of the Christian community and guide and protect political structure and economic times that special conditions and different from all of his life in Iran as the different political life and to prove his faith experience. The research approach is to Mongol princes patriarch Non-muslem Testament in their rule from the beginning Anúshírván to Ghazan Khan to study Christianity and Christians and the changes and its effects social this procedure and the approach to the results.
    Keywords: Ilkhanan, Christianity, Christians, Iran
  • Hushang Khosro Beygi, Ghahreman Jaliliyan Page 85
    Aale-Bouyeh who had emanated from the north of Iran, was able to institute the first independent Shiite 's government in some extensive parts of Iran and Iraq and was able to rule over the Abasii 's caliphate. Propagation and deepen the culture of Shiite on extensive parts of central and western lands of Abasii's caliphate realm, was the most important consequences of bring to existence of Aale-Bouyeh.to study of these consequences and to evaluate the role of Aale-Bouyeh's princes is the aim of this article. the result showed that Shiites with support of Aale-Bouyeh could do their religious ceremonies easily and publicly. They also were able to mourn for Imam Hosein(pbuh) on day of Ashoora and performed Kadir party formally and obviously. Aale-Bouyeh renewed the holy places and provided the presence of pilgrim.call to prayer was propagated and the Alavian supervision was revived at that are.
    Keywords: tradition, Aale, Bouyeh, Aashoora, Shiite's culture, Shiites
  • Shahrzad Sasanpour Page 101
    The subject variety of historical sources- as literary, geographical and religious books– is the one of the most important issues in historiography. This different source which used in compilation of history in every period, step by step, became as the historical sources of this period. In the Seljuk era “Iranshahri thought” dominated the minds of Iranian historians, and it makes the first change in historian's thought. During the Mughal-Ilkhanid‟s era, historians began writing global histories, and as result, the second major change occurred in historical thought. After the Establishment of the Timurid rule, historians of this period inherited the traditions of the former Persian historians. Historiography of this period, despite the fact that certain features are- that addressing it requires a separate article- three steps behind: Timur, Shahrokh and Soltan Hosein Baygar's period. The key focus of this paper is a cursory examination of different historiography sources in Timurid era and understanding the different orientation of the authors and historians in writing this content. Therefore attempted to use the sources of modern historical studies of the period and the historical analysis and by considering the new methods, subjects and data were collected and compiled.
    Keywords: Historiography, Timurid era, historical sources, literary sources, geographical sources, travelogue
  • Ebrahim Salehi Hajiabadi Page 131
    The book Tasmiyat Man Qotel Ma’ al-Husayn (the names of martyrs of Karbala) was written in the second century (A.H.) by Fozayl ibn Zobayr. 106 persons are named in this book as those who martyred in Karbala in defense of Imam al-Husayn. The importance of this book is that it is regarded among those old authentic sources in this regard. The author has mentioned some names that are considered in other authentic sources as the names of Imam al-Husayn‟s enemies, such as: Mohajir ibn Ous, Kathir ibn „Abdollah and Bokair ibn Hay. Following this book, some authors circulated this point. This article tries to show that this book is not reliable in spite of its oldness.
    Keywords: martyrs of Karbal, Tasmiyat Man Qotel Ma al Husayn, the enemies of Imam Husayn, the Holy Shrine of Imam al Husayn
  • Ehsan Gohari Rad Page 159
    Esterabad province was one of the important provinces during various eras especially safavieh and Qajar, due to vicinity of Russia, connecting Mazandaran to Khorasan, …and on the other hand having favorable weather condition that made it possible for farming and plantation. The rules for breaking down provinces at Qajar era not only based on the strategic view of different areas but also on the presents that area governors send for the kings, that caused this province to be separated centralized with Esterabad. the issue emphasized the importance of this province.Fertile farms, many livestocks, and being a connecting link for import and export from neighbor hood countries and provinces created a suitable conditions for business and trade in this province.Bandar-e-gaz as the safe harbor for passangers and import and export was a specific feature that juice up to this area.here we should point to the Ashooradeh Island that used for trading too but not as important as Bandar-e-gaz.At the end, Esterabad province in addition to the significance of trading is one of the entrance for the northern neighbor countries that put this province as one of important provinces of the country.
    Keywords: Esterabad + Business + Provincial divisions
  • Majid Mesbah, Amir Akbari Page 187
    Given his dominance in astronomy and foretelling about Maamoon‟s caliphate, Fazl Ibn Sahl could convince the caliph about his policies and perspectives and gain power in Khorasan and defeat Arab rivals. So, by choosing a bold and warrior Iranian called Taher Ibn Hosein, and by Khorasan‟s or even Maamoon’s army headship, he could establish Maamoon’s power and victory and grant him the caliphate post. Iranian‟s ability to resists Arabs is an indicative of Iranian secretaries of Abasian court‟s insight. One of their old wishes is gaining cultural independence and retrieving Iran‟s lost grandeur. To realize such an ideal, the scientific status and political power of Iranian within the government should be reinforced. Therefore, Fazl Ibn Sahl, like his precedents, benefited from Iranian forces in order to achieve Iran‟s independence. Unfortunately, given the Abasian‟s nature, Maamoon, like other caliphs, couldn‟t stand Iranian increasing power. On the other hand, Iranians didn‟t get along with him, which led to the death of Iranian secretaries.