فهرست مطالب

انسان پژوهی دینی - پیاپی 31 (بهار و تابستان1393)
  • پیاپی 31 (بهار و تابستان1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/06/13
  • تعداد عناوین: 8
|
  • علی آدمی، عبدالله حاجی زاده* صفحه 5
    پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که آزادی عقیده در منظومه فکری آیت الله جوادی آملی از چه منطق ساختاری برخوردار است. فرضیه این است که ایشان از یک سو سعی می نماید از منظر اصالت وجود و نیز تشکیک وجود، حقیقت آزادی را تبیین کند؛ از دیگر سو روشمندانه می کوشد ضمن پرداختن به مقوله آزادی عقیده در فضایی متفاوت از گفتمان رقیب، به یک مفهوم اسلامی از آن دست پیدا کند. نگارندگان با روش تحلیلی - تفسیری ضمن پرداختن به ابعاد تبیینی و هنجاری و نیز سطوح درونی و بیرونی منطق ساختاری آزادی عقیده و تشریح حدود و مرجع تحدید آزادی از دیدگاه ایشان، نتیجه می گیرند که از منظر این فقیه و فیلسوف شیعه، انسان می تواند در قلمرو تکوین مومن یا کافر و مطیع یا عاصی باشد، ولی در منطقه تشریع باید مومن و مطیع باشد.
    کلیدواژگان: آزادی عقیده، منطق ساختاری، پلورالیسم، آیت الله جوادی آملی
  • حسین حیدری *، جواد روحانی رصاف، خدیجه کاردوست فینی صفحه 27
    آبراهام مزلو (1970- 1908م) را مبدع و رهبر معنوی مکتب روان شناسی انسان گرایانه به شمار آورده اند. هرچند بسیاری از پژوهندگان به بحث و بررسی آرای وی پرداخته اند، ولی درخصوص جایگاه معنویت، تجارب اوج و دین در اندیشه های این نظریه پرداز روان شناسی، پژوهش جداگانه ای انجام نشده است؛ گویی اندیشه های وی دراین باره جدی گرفته نشده است.
    در این مقاله نگارندگان می کوشند تا پس از نگاهی اجمالی به رویکرد انسان گرایی، آرا و نظریه های روان شناسی آبراهام مزلو در مورد دین و اندیشه های دینی و معنویت را گزارش کنند. هدف این پژوهش، شناساندن این آموزه مزلو است که معنوی بودن، جزئی از ذات انسان می باشد و انسان به طور طبیعی، دینی است.
    در نگاه مزلو معنویت همانند دیگر نیازهای طبیعی انسان (مانند نور خورشید، کلسیم و محبت) است که عدم ارضای آن به روان پریشی ها، افسردگی ها و بحران روانی می انجامد. براساس این نیاز، دین به معنای عام (معنویت گرایی) در طول تاریخ همواره محور اصلی فرهنگ های بشری بوده است. افزون بر آن، مزلو معتقد است در همه انسان ها استعداد رسیدن به تجارب اوج وجود دارد و بنیان گذاران ادیان در مرتبه والایی از این تجربه بهره مند بوده و آن را شکوفا کرده اند. ریشه و کارکرد اولیه ادیان نهادینه، انتقال احوال عرفانی این بزرگان به دیگران است.
    کلیدواژگان: آبراهام مزلو، روان شناسی انسان، گرا، تجارب اوج، معنویت، روان شناسی سلامت
  • جلیل قاسمی*، عزیزالله فیاض صابری، حسن نقی زاده صفحه 55
    یکی از موضوعات مربوط به مباحث نفس که از دیرباز معرکه آرای دانشمندان اسلامی بوده، مسئله تقدم نفس بر بدن است؛ علاوه بر اینکه در این موضوع روایات فراوانی از معصومین نیز وارد شده است. صدرالمتالهین شیرازی در این مورد دیدگاه خاصی دارد. وی تقدم نفس بر بدن به نحو کثرت و انفصال را رد می کند و آن را فقط به صورت وجود نفس در مرتبه علت آن به نحو عقلانی می داند. او ظاهر آیات و روایات دال بر تقدم را نمی-پذیرد و آنها را تاویل می نماید. در این نوشتار بیانات و دلایل ملاصدرا و تاویلات او از روایات مورد بازبینی قرار می گیرد، با این هدف که راهی پیدا شود تا به وسیله آن بتوان بین ظاهر روایاتی که دلالت بر وجود پیشین نفوس به نحو کثیر و منفصل دارند، با دلایل عقلی جمع کرد؛ به گونه ای که تعارض میان آنها مرتفع گردد و نیازی به عدول از ظاهر روایات نباشد.
    کلیدواژگان: ملاصدرا، نفس، بدن، تقدم نفس، روایات، تاویل
  • اعلی تورانی*، معصومه رهبری صفحه 79
    برخی فیلسوفان اسلامی ازجمله فارابی و ملاصدرا با اعتقاد به وحی قدسی و الهی، به تبیین فلسفی وحی پرداخته اند. در تبیین فلسفی وحی، حقایق وحیانی به دو دسته حقایق کلی و حقایق جزئی قابل تقسیم است. حقایق کلی وحی توسط قوه ناطقه نبی و حقایق جزئی توسط قوه خیال وی دریافت می-شود. هر دو فیلسوف در تبیین وحی بر نقش مهم قوه خیال در دریافت حقایق وحیانی تاکید کرده اند. همچنین از نظر آنها قوه خیال قادر است حقایق کلی وحی را نیز از طریق تبدیل به صور حسی و خیالی ادراک کند. همچنین هردو منشا حقایق کلی وحی را عقل فعال می دانند، اما در مورد منشا حقایق جزئی وحی با هم اختلاف دارند. از نظر فارابی، منشا حقایق جزئی وحی همانند حقایق کلی وحی، عقل فعال است؛ اما از نظر ملاصدرا منشا حقایق جزئی وحی عالم خیال است. بنابراین با نظر به اهمیت قوه خیال در پدیده وحی، نگارنده در پی مقایسه دیدگاه دو فیلسوف مسلمان در این خصوص می باشد.
    کلیدواژگان: قوه ناطقه، قوه خیال، تبیین فلسفی وحی، وحی قدسی، عقل فعال
  • سید علی اصغر میرباقری فرد، طاهره خوشحال دستجردی، زینب رضاپور* صفحه 97
    رویکرد عرفا به موضوع فرح، نشئت گرفته از آیات قرآن کریم و روایات است. در منابع دینی، فرح پسندیده توجه به منعم و سپاسگزاری از او و رضایت خداوند را درپی دارد؛ اما فرح مذموم و برخاسته از انگیزه های شهوانی موجب غفلت از منعم، سرمستی، غرور و ضلالت می شود. عرفا نیز بر همین اساس از دنیا و شادی های مذموم آن روی-گردان شده و فرح به حق تعالی را بهترین مبنا برای شادمانی حقیقی و پایدار دانسته اند. آنان معتقدند اموری چون ایمان به خدا، قرب الی الله ، معرفت خدا، رضا به مقدرات الهی، طاعت خداوند و اندوه برای امور اخروی، زمینه ساز نیل به محبوب و برخورداری از فرح راستین و پایدار است. تاثیر فراوان آموزه های دینی در رویکرد عرفای مسلمان به موضوع فرح از یک سو و لزوم تبیین و شناخت مبانی فکری ایشان دراین باره از سوی دیگر، چنین ایجاب می کرد که این مقوله در پژوهشی مستقل کاویده شود. در این نوشتار، به روش تحلیل محتوا، رویکرد عرفا به موضوع فرح با توجه به آیات و روایات تبیین می گردد.
    کلیدواژگان: فرح، قرب الهی، معرفت خدا، حزن ممدوح
  • مهدی قجاوند*، سید صدرالدین طاهری صفحه 125
    نوشتار حاضر به بررسی جسم انگاری متکلمان در باب نفس پرداخته است. عموم متکلمان به جز معدود اشخاصی که با رویکرد عقلی - فلسفی هماهنگ شده اند، نفس را جسم می دانند؛ این جسم انگاری شامل عرضیت نفس، جسم لطیف، جزء لایتجزی و هیکل محسوس می باشد. در ادامه بحث، لوازم هریک از این نظریات مورد تحلیل قرار گرفته و سپس به بررسی مبانی فکری ایشان در اتخاذ رویکرد جسم-انگارانه پرداخته شده است. رویکرد ظاهرگرایانه به نصوص دینی و دغدغه اثبات توحید در اتخاذ نظریه جسم انگاری کلامی، نقش مبنایی دارد. ازاین رو متکلمان تجرد را در انحصار خداوند قرار داده و ماسوای خداوند را در حدوث و زوال و جسمانیت می نشانند. نفس نیز به عنوان مخلوق الله از این قاعده مستثنا نبوده و برای احتراز از هر نوع تشبیه، اخذ این دیدگاه ضروری دانسته شده است.
    کلیدواژگان: متکلم، جسم انگاری، نفس
  • مرتضی شجاری *، شهین نجف زاده صفحه 147
    در آیاتی از قرآن کریم از محبت خداوند به آدمیان و محبت عده ای از آدمیان به خداوند سخن گفته شده است. ملاصدرا با تعریف محبت به «ابتهاج به امر موافق»، حقیقت آن را در خداوند می داند و بیان می کند که اطلاق محبت بر غیر خداوند مجازی است؛ همان گونه که اطلاق وجود بر غیر او به مجاز است. بنابراین هر ممکنی جهتی از جهات کمال خداوندی است و محبت خداوند به ذاتش، محبت به تمامی ممکنات است؛ اما ممکنات در قبول تجلی خداوند و حکایت کردن از ذات الهی از نظر قرب و بعد یا کثرت و قلت حجاب، متفاوت هستند و آدمی می تواند با ایمان و عمل صالح، حجاب را از قلبش مرتفع کند و دارای وجودی قوی تر و به تبع آن مورد محبت بیشتر از طرف خداوند واقع شود.
    کلیدواژگان: قرآن کریم، محبت، وحدت وجود، مقام محبی، مقام محبوبی
  • عبدالله حاجی صادقی، ابوالقاسم بخشیان* صفحه 165
    حیات طیبه، حیات حقیقی انسانی است که حیات دنیوی با همه گسترده گی اش بستر آن، و حیات اخروی با جاودانگی و اهمیتش تبلور این حیات حقیقی است. این حیات اصیل و حقیقی، واقعیتی ورای حیات ظاهری است که در همین دنیا حاصل می شود. حیات طیبه برخاسته از مرتبه بالای روح انسانی است. انسان مومن در سیر متعالی و تعالی معنوی خویش که تولدی بعد از تولد می یابد، به افاضه الهی از دل ایمانش موید به روحی می شود که حیات طیبه ثمره آن است. اگر حیات طیبه حیاتی جدید و برتر از حیات معمولی و منشا آثاری بس ارزشمند برای انسان مومن است، در حقیقت مومن حائز مرتبه جدیدی از روح شده که از پرتو آن روح، این حیات و آثارش پدیدار شده است. البته این مرتبه فائقه روح که استعداد ویژه ای بوده و اکنون فعلیت یافته است، ظهور و شکوفایی اش را از ایمان و عمل صالح می گیرد.
    کلیدواژگان: حیات طیبه، روح الایمان، روح القدس، حی متاله
|
  • Ali Adami*, Abdollah Hajizadeh Page 5
    The main question of the freedom of belief in the intellectual system of Ayatollah Javadi refers to its pertaining structural logic in his thought. On the one hand, he tries to make sense of the essence of freedom with regard to the essentiality and gradation of existence. On the other hand, methodically trying to address the issue of freedom in a space different from that of completion, he intends to give an Islamic concept in the field. My analysis, interpretation while addressing explanatory and normative dimensions external and internal structural logic of his vision of freedom, concludes that from his perspective, humans may be believer or unbeliever, obedient or disobedient in the realm of creation, while with regard to the realm of Divine lawfullness is he/she must be faithful and obedient.
    Keywords: Freedom of Thought, Logic, Structural Pluralism, Javadi Amoli
  • Hosein Heidari*, Javad Rouhani Rassaf, Khadijeh Kardoost Fini Page 27
    Abraham Maslow has been considered as a theorician and Spiritual leader of humanistic psychology school. Although several researchers have studied Abraham Maslow's ideas, but separate researches on position of spirituality & peak experiences in Maslow´s psychology has not been done. Apparently his thoughts in the field, has not been studied seriously. The authors of this article have tried to look a brief overview at his approach to humanism, & to report theories of Abraham Maslow about religion, religious ideas & spirituality. The aim of this research is introducing Maslow's view, that is: spirituality is the spiritual part of human nature and human beings are naturally religious. In Maslow´s viewpoints, Like other natural needs (such as sunlight, calcium, kindness, etc.), not satisfaction spirituality of them causes human psychosis, depression and emotional crisis. Based on these requirements, religion in wider sense (spirituality-oriented), has historically been the core of human culture. Furthermore, Maslow believed that all human beings are gifted ability to achieve peak experiences & founders of religions benefit of this experience and have flourished it. Transmissions of these mystical states have been initial root & function of institutionalized religions.
    Keywords: Abraham Maslow, Humanistic Psychology, Peak Experiences, Spirituality, Health Psychology
  • Jalil Qasemi*, Azizollah Fayyaz Saberi, Hasan Naqizadeh Page 55
    Priority of the soul to the body is one of the issues in the studies on the soul concept, long being the subject of debate and contest by Islamic scholars. In addition, many narratives of infallible Imams have been quoted on this topic. Mulla Sadra Shirazi has been of a specific view on this issue. He has rejected the priority of the soul to the body in terms of multiplicity and disjunction and believed soul preceded body in cause level (stage) in an intellectual perspective. He has not accepted the apparent meaning of verses and narrations and has just interpreted them. In this paper, the reasons and statements of Mulla Sadra`s and his interpretation of narratives have been reviewed. The purpose is to find a way by which we can resolve the conflict between the apparent meaning of narratives (which indicate the priority of soul in terms of multiplicity and disjunction) and logic proof so that it doesn’t require regardless and departure from apparent meaning of traditions.
    Keywords: Mulla Sadra, Soul, Body, Priority of Soul, Interpretation
  • Aala Toorani*, Maasoomah Rahbari Page 79
    Some of the Islamic philosophers such as Farabi and Mulla Sadra supporting the belief in sacred and divine revelation began to give a philosophical explanation in the field. In philosophical explanation of revelation, revealed facts can be divided into two: general and particular, perceived respectively by the Prophet`s intellect and imagination. Both the philosophers when explaining Divine revelation have emphasized on the important role of the imaginary faculty for receiving particular revealed facts. Again, as they believed, the faculty of imagination can understand general facts of revelation by turning the facts to objective and imaginary senses. For the philosophers both, the source of general facts has been known to be active intellect But there may be found a case of difference when studying the philosopher`s views on the source of particular facts. As is understood by Farabi, the source of particular facts is the same as that of general facts. But for Mulla Sadra, the source of particular facts has been known as “imaginary universe.” Therefore, with regard to the importance of imaginary faculty in the phenomenon of revelation the author has attended to the compare the views of the philosophers in this field.
    Keywords: Intellect Faculty Image Faculty Philosophical Explanation of Revelation Sacred Revelation Active Intellect
  • Seyyed Ali Asghar Mirbaqerifard, Tahereh Khoshhal Dastjerdi, Zeinab Rezapoor* Page 97
    The mystic's approach towards the subject of happiness has been originated from Quranic verses and divine narrations. In religious resources, admirable happiness, noticing to the benefactor, thanking him, and God's satisfaction will be followed. But indecent happiness is raised from sensual motivations cause ignorance of the benefactor and also inebriation, vanity and deviation. Based on this, mystics were ignorant of the world and indecent happiness. They have considered that the best criterion for real happiness is a happiness originated from divinity. They also believe that piety, closeness to God, theology, be satisfied with God's willing, obedience of God and grief for the hereafter affairs are the bases of moving towards God as well as having real and constant happiness. The abundant effects of the religious educations in approaches of the Islamic mystics about happiness and also the requirement on explicating and knowing their principles made this subject to be investigated in an independent research. The present study, by analyzing the concepts, attempts to explain the happiness in mystic's approaches According to the Quran and traditions
    Keywords: Happiness, Closeness to God, Theology, Praised Grief
  • Mahdi Qajavand*, Seyyed Sadroddin Taheri Page 125
    The author has studied theologians` corporeal concept of human soul. Most theologians, except those of philosophical way of study, have viewed human soul as a corporeal thing. Their corporeal concept includes those knowing it as incident, soft body, atom and specific apparent body. In the paper, the principles and consequences of theologians` corporeal concept of human soul have been critically studied. Appearance-based approach to religious and revealed texts has been of a fundamental part in their views of human soul. They, therefore, have viewed immateriality as something restricted to God. All beings other than God have been considered as spatiotemporal and corporeal. Therefore, avoiding any similarity between God and His creatures, one never can qualify human soul with God`s qualification.
    Keywords: Theologians, corporeal concept, human sou
  • Morteza Shajari*, Shahin Najafzadeh Page 147
    In some verses of the holy Quran we read something about the love of God in men and the love of a number of men in God. Mull Sadra has known the truth of love to lie in God by defining it as rejoicing by the favorable thing and says that its application to the creatures is metaphorical just in the way that application of existence to them is. Every created being is a shadow of Gods hierarchical perfection and, hence, His love to His Essence is love to all creatures. But the love in creatures depends on their acceptance of God’s manifestation or on their nearness to or distance from God, and so is their narration of the Essence of God. Man can with draw the veil up from his heart by faith and good deeds, and so can earn a more powerful existence and consequently be loved by God all the more. So the words used in Quran and in tradition (of the prophet) about the special love of God in some servants (i.e. in some men) denote revealing the veil from the servant´s heart.
    Keywords: Quran, Friendship, Love, Unity of Existence, Stage of Being a Lover, Stage of Being a Loved
  • Abdullah Haji Sadeqi, Abulqasem Bakhshian Page 165
    The pure life (hayat al-tayyibah) is the real life of man which the worldly life with all its vast scope and the otherworldly life with its eternity and importance are the manifestations of this real life; this original and real life is a reality beyond the outward life and can be achieved in this world. The pure life is originated from high levels of human spirit; the faithful man in his sublime journey and spiritual transcendence who is born after his first birth, from the heart of his faith and by God's blessing achieves a spirit which the pure life is the result and fruit of this spirit. If the pure life is new and superior to the ordinary life and is the origin of valuable effects for the faithful man, in reality the faithful man has reached a newer level of spirit in which this life and its effects have emerged. This high level of spirit which has been a special talent and now is actualized, in turn gets its emergence and actualization from faith and righteous deeds.
    Keywords: Pure Life, Spirit of Faith, Holy Spirit, Living a Pure Life