فهرست مطالب

مطالعات عملیات روانی - پیاپی 39 (بهار 1393)
  • پیاپی 39 (بهار 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/03/12
  • تعداد عناوین: 10
|
  • صفحه 5
    در چارچوب سیاست بین الملل، کنترل اعمال و رفتار اعضای جوامع از مهم ترین مولفه های قدرت بین المللی است. این مولفه، در دورانی که به واسطه ابزارهای انتقال اطلاعات محدودیت های مکانی و زمانی از بین رفته و به اصطلاح دهکده جهانی شکل گرفت است، از طریق رسانه ها تحقق می یابد. به عبارت دیگر، بازیگران مختلف در عرصه بین الملل برای کنترل رفتار و اعمال جوامع (ساختن و مدیریت افکار عمومی) از رسانه ها با تاثیرات مختلفشان بهره برداری می کنند؛ چه با تاثیر تام بر مخاطب منفعل و چه از طریق تاثیر باواسطه به قصد ارضای نیازهای انسان مدرن.
  • دکتر آرمین امینی، مقصود رنجبری* صفحه 7
    بشر از دیرباز برای دست یابی و نگهداشت قدرت و برای حفاظت از خود و بعدها برای برتری و استیلا بر دیگران تلاش کرده، این تکاپو همچنان تداوم دارد. از این رو، برای تحقق این میل و آرزوی دیرینه خود از دست زدن به هر ابراز و روشی مضایقه نکرده است. به همین منظور انسان و بعدها دولت ها در تجهیز خود به انواع سخت افزارها برای دفاع از کشورشان، همچنین کشورگشایی و هجوم به سایر سرزمین ها به توفیقات فراوانی دست یافتند. آنچه همیشه برای انسان ها و دولت ها دغدغه بوده و ذهنشان را مشغول داشته است، مانایی قدرت بوده است. هرچه زمان به جلوتر رفت، احساس نیاز به عواملی موثر برای ماندگاری هر چه بیشتر قدرت فزونی یافت. عملیات روانی، جنگ و کشمکش گسترده و فراگیری است که با به کارگیری ابزارها و روش های فرهنگی، ادبی، هنری، تبلیغی، زبانی و ارتباطی گوناگون و به منظور تامین مقاصد اعتقادی و فکری، سیاسی و اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نظایر آن صورت می گیرد. هدف عملیات روانی شکست دشمن بدون جنگ و خونریزی و از طریق نفوذ و تسخیر روان، عقل و احساس و عواطف بشری است. بر این اساس، نبرد روانی با توجه به موضوع، جهت و طراح آن، تحقق می یابد و به ارزش یا ضدارزش تبدیل می شود. در دنیای کنونی هر آنچه را بشر بخواهد به ارزش تبدیل می کند و هر آنچه را نخواهد به ضد ارزش بدل می سازد، اما قرآن فراتر از این مفاهیم بشری حرکت می کند و عملیات روانی را بر اساس ذات انسان ها و جوامع پایه گذاری می کند و انجام می دهد و آنچه ارتباط عملیات روانی را با حق و حقیقت روشن می کند، طراح، مجری، جهت گیری و هدف آن است.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، اسلام، پیامبر اسلام (ص)، شایعه
  • دکتر سیدرضا نقیب السادات، حسنیه ارباب افضلی* صفحه 29
    با ورود فناوری تلفن همراه به عرصه وسایل ارتباطی ما شاهد نقش آفرینی این رسانه در جنبه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی هستیم و از آنجا که هر رسانه قابلیت ایجاد تغییر در ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را دارد این قابلیت برای رسانه موبایل به خصوص به دلیل فراگیری آن نیز متصور است و امروز باید به ورود این فناوری به عرصه حکومت ها و سیاست توجه کنیم. بر همین اساس در این مقاله، تهدیدات رسانه ای تلفن همراه در عرصه سیاست و راهکارهای مقابله با آن تهدیدات از نظر کاربران با روش پیمایش سنجیده شده است. سوال اصلی این است که میزان تهدیدات سیاسی تلفن همراه چقدر است و راهکارهای مناسب برای مقابله با تهدیدات آن کدام اند؟ براساس نتایج به دست آمده بیشتر کاربران با تهدیدات سیاسی این رسانه «موافق» هستند به طوری که 48 درصد کاربران با تهدید «سازماندهی هیجانات اجتماعی»، 3/63 درصد با تهدید «تهیه عکس و فیلم از حوادث سیاسی»، 3/98 درصد با تهدید «تسهیل ساماندهی فعالیت های خرابکارانه» و 5/98 درصد با تهدید «شایعه پراکنی»، «موافق» هستند. همچنین بیشترین نسبت میزان تهدیدآفرینی تلفن همراه را، «خیلی زیاد» (5/22 درصد)، و «زیاد» (5/20 درصد)، ارزیابی می کنند. همچنین بیشترین آنها راهکارهای کارکردی از جمله «آموزش» (35 درصد) و «فرهنگ سازی» (23 درصد) را پیشنهاد می دهند.
    کلیدواژگان: تلفن همراه، تهدید، تهدید رسانه ای، تهدیدات سیاسی، راهکار
  • فرزاد مخلص الائمه* صفحه 53
    اتخاذ تدابیر قهرآمیز اقتصادی به مثابه یکی از شیوه های موثر عملیات روانی راهبردی و ابزار مکمل برای تاثیرگذاری مطلوب تر آن قلمداد می شود. تحریم اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران از سال 2012 با تحریم چندجانبه، چندوجهی و چندلایه علیه صنعت نفت ایران وارد فازی جدید شد. لیکن علیرغم حساسیت نوسانات انرژی، مختل نشدن بازار نفت بر خلاف گفتمان حاکم بر گزارش های کارشناسی و محافل سیاسی و انتظار ناشی از موقعیت بی بدیل ژئوانرژی و ژئواستراتژیک ایران، این فرضیه را مطرح می سازد که با وجود حساسیت امنیت انرژی در امنیت ملی کشورهای غربی، بهره گیری از تاکتیک های عملیات روانی، باعث شد که تحریم نفتی ایران به عنوان یکی از اجزای کلیدی فرآیند تحریم اقتصادی با حداقل هزینه برای غرب شکل بگیرد. این پژوهش با بهره گیری از روش کاربردی و تحلیلی- توصیفی نشان می دهد کاربرد عملیات روانی در هدایت تحریم های نفتی در سه محور شامل الف) چندجانبه کردن تحریم ها، ب) ایجاد اطمینان از امنیت انرژی به ویژه کاهش عوارض ناشی از حذف منابع نفت ایران برای اتحادیه اروپا و ج) افزایش اثربخشی تحریم در داخل کشور با هدف بی ثبات سازی، از ابزار اساسی کاهش تاثیرات سوء تحریم نفتی ایران بوده است.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، تحریم اقتصادی، امنیت انرژی، اتحادیه اروپا، قیمت نفت
  • ملیحه نیک روش* صفحه 77
    امروزه جنگ تحت تاثیر انقلاب اطلاعات و فناوری ارتباطات، دچار تحول اساسی گردیده، از جنگ سخت به جنگ نرم استحاله یافته است. خاورمیانه نیز از دیرباز آماج تهاجم اشکال مختلف قدرت نرم غرب و امریکا بوده است. در این میان، کشور ایران نیز به دلیل برخورداری از فرهنگ و تمدن کهن ایرانی- اسلامی، وسعت سرزمین، کمیت و کیفیت جمعیت، نفوذ منطقه ای و بین المللی، امکانات نظامی، درایت و توانمندی رهبران سیاسی و یکپارچگی و انسجام ملی به قدرتی کم نظیر تبدیل شده است به گونه ای که از دید کارشناسان سیاسی کشورهای غربی دیگر نمی توان با یورش نظامی و جنگ سخت با مولفه های نرم افزاری ایران مقابله کرد بلکه تنها راه مقابله را در پیگیری مکانیسم های جنگ نرم می دانند. بر این اساس، اهمیت تهاجمات خاموش و براندازانه مبرهن می گردد؛ از این رو، مداقه در پدیده جنگ نرم از منظر آراء مقام معظم رهبری حضرت امام خامنه ای (مدظله العالی) یک امر خطیر به شمار می رود. مقاله حاضر بر این تلاش است تا با استفاده از روش اسنادی-اکتشافی و بهره گیری از منابع روزآمد و بیانات مقام معظم رهبری حضرت امام خامنه ای(مدظله العالی)، جنگ نرم و تهاجم فرهنگی را بررسی نماید و در پایان، راهبردهای مدنظر معظم له در مقابله با جنگ نرم را ارائه دهد تا در سیاست گذاری ها مورد بهره برداری قرار گیرد.
    کلیدواژگان: جنگ سخت، جنگ نرم، تهاجم فرهنگی، بصیرت، غرب
  • دکتر حجت الله مرادی، مرتضی بهرامیان* صفحه 101
    فضای سایبری به ویژه اینترنت اگرچه در دهه های اخیر وارد زندگی بشر شده ولی به سرعت رشد نموده و تاثیر زیادی بر ابعاد مختلف زندگی مردم داشته است. این توسعه رو به رشد فناوری اطلاعات و اینترنت تحولات گسترده در تمام ابعاد بشری از جمله سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، دفاعی و امنیتی پدید آورده است. در حال حاضر، اینترنت می تواند نقشی بسیار مهم در مسائل امنیت روانی ایفا کند. از نظر آزادی بیان بدون هیچ حد و حصر، انتشار اخبار، شایعات، مسائل غیر اخلاقی، تنش های سیاسی، مسائل اقتصادی و موضوعات فرهنگی اجتماعی مطرح در فضای سایبر همه بیان گر اهمیت و نقش فضای سایبری بر امنیت روان و سلامت روانی جامعه هستند. از این رو، پژوهش حاضر به منظور بررسی تاثیر فضای سایبری بر امنیت روانی دانشجویان دانشگاه های استان قزوین انجام گرفت. نمونه آماری این پژوهش که به روش پیمایشی و با بهره گیری از پرسشنامه امنیت روانی مازلو- مهاباد و پرسشنامه ای محقق ساخته انجام گرفت 383 نفر از دانشجویان استان قزوین را تشکیل می داد. به منظور پاسخگویی به سوال های پژوهش داده های به دست آمده از تحقیق بر اساس روش تحلیل محتوایی و به کمک نرم افزار SPSS و با بهره گیری از آزمون آنالیز واریانس یک راهه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر اساس نتیجه تجزیه و تحلیل یافته ها میزان ساعت های بهره گیری از اینترنت و موضوعات مورد علاقه در اینترنت و عضویت در شبکه های اجتماعی نیز بر امنیت روانی دانشجویان موثر است.
    کلیدواژگان: امنیت، امنیت روانی، فضای سایبری، اینترنت
  • دکتر محمدباقرحبی، دکتر حجت الله مرادی، محمدرضا اسماعیلی*، محمدمهدی اسماعیلی، سیدمحمدحامد حسینی صفحه 125
    انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در ایران با وقایع و اتفاقاتی کم نظیر در تاریخ جمهوری اسلامی همراه شد. در این جریان، تحرکات عدیده ای علیه نظام سیاسی شکل گرفت که بی سابقه بود. این تحقیق، روش های عملیات رسانه ای تلویزیون فارسی بی. بی. سی در انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران را بررسی نموده است. این پژوهش، در زمره تحقیقات میدانی و از نظر نوع در چارچوب پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی قرار دارد. جامعه و نمونه آماری این مطالعه را کارشناسان و متخصصین مسائل اجتماعی، نظامی و امنیتی، رسانه و عملیات روانی، تشکیل داده اند. در این زمینه، از تعداد 37 نفر از کارشناسان و متخصصین در دسترس، اطلاعات مورد نیاز، جمع آوری و نتایج به دست آمده در چارچوب آن مورد تجریه و تحلیل قرار گرفت. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ای محقق ساخته، حاوی 25 سوال استفاده شد. نتایج تحقیق بر اساس ارزیابی پاسخ دهندگان و با توجه به نتایج آزمون فریدمن، طیفی از روش های عملیات روانی به کار گرفته شده در شبکه ماهواره ای بی. بی. سی را در انتخابات سال 1388نشان می دهد که به تر تیب از بیشترین تا کمترین میزان استفاده، در این پژوهش احصا شده است.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، شبکه ماهواره ای بی. بی. سی فارسی، انتخابات
  • دکتر داود دعاگویان صفحه 143
    با نگاهی به تحولات اخیر مسائل بین الملل و افزایش نقش رسانه ها در روان سازی چرخه سیاست خارجی، عرصه نوینی در سیاست خارجی با نام دیپلماسی رسانه ای به وجود آمد که علی الاصول به نحوه تاثیرگذاری و نقش رسانه ها بر افکار عمومی جهان و تغییر سیاست خارجی کشورها می پردازد. تاثیر تلویزیون جهانی در حل و فصل مسائل سیاسی و استفاده ابزاری از آن در هدایت افکار عمومی و اعمال فشار بر دست اندرکاران سیاست خارجی (به عنوان ابزار جنگ نرم)، نویسنده را بر آن داشت که با برجسته نمودن کارایی ارتباطات بین الملل در تبادل اطلاعات و تبلیغات سیاسی بین المللی؛ قرائتی جدید از جنگ نرم در سطح روابط بین المللی ارائه دهد. به اعتقاد نویسنده جریان بین المللی اطلاعات به نوعی است که کشورهای صاحب فناوری اطلاعات و ارتباطات با ایجاد اسطوره سازی، تبلیغات تجاری و سیاسی، پیام های خود را متوجه مخاطبین زیادی در سطوح ملی و بین المللی می کنند و اطلاعات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی لازم را در راستای منافع سیاسی خود به افکار عمومی بین المللی منتقل کنند.
    کلیدواژگان: جنگ نرم، ارتباطات بین الملل، سیاست خارجی، ابزارهای رسانه ای جنگ نرم، تبلیغات بین المللی
  • علیرضا گلشنی، محمدرضا قائدی*، مصطفی علی اکبریان هاوشکی صفحه 159
    رسانه گرچه «پیام» است اما به دلیل اهمیت محتوای آن، تنها نباید آن را به عنوان «ابزار» محدود کرد، بلکه به «قدرت» پیام رسانه نیز باید توجه نمود. امروزه رسانه ها مهم ترین ابزار جنگ نرم هستند. رسانه ها گرچه می توانند موجب انسجام اجتماعی شوند اما از سوی دیگر قادر به وسعت بخشیدن و ژرف تر ساختن شکاف های اجتماعی هستند. رسانه ها تنها به انعکاس واقعیات مبادرت نمی ورزند، بلکه بر ساخت اجتماعی واقعیت در اذهان عمومی جامعه تاثیر می گذارند. بنابر این کار اصلی رسانه ها، بازنمایی و ساخت رسانه ای واقعیت است و جنگ نرم در اینجا مطرح می شود. در جهان رسانه ای، ما با «هست ها» سروکار نداریم، بنابراین تمام محتوای رسانه ای نوعی بازنمایی از یک سری «بودهای» واقعی است و مهم ترین ابزارهای رسانه ای جنگ نرم، مطبوعات و خبرگزاری ها، اینترنت و شبکه های اجتماعی، تلویزیون و ماهواره، رادیو، فیلم، سینما و بازی های رایانه ای می باشند که در تقویت شکاف های اجتماعی، نسلی و سیاسی می توانند موثر واقع شوند.
    کلیدواژگان: جنگ نرم، رسانه، شبکه های اجتماعی، شکاف های اجتماعی
|
  • Dr. Armin Amini, Maqsud Ranjbari* Page 7
    Since a long time ago, man has attempted to gain and maintain power in order to protect himself and, later, dominate others and this struggle still persists. To fulfill this desire and dream, he has made use of every means and method. To this end, human beings and, later, states have equipped themselves with a variety of hardware to defend themselves and they have achieved great success in conquering and invading other lands. What has always been a concern for people and states and has preoccupied their minds is permanence of power. The further the time passes, the more eagerness the states have to gain access to the factors which make power permanent. Psychological operations constitute a kind of battle and widespread, pervasive conflict conducted by means of cultural, literary, artistic, advertising, linguistic and communication tools and methods in order to fulfill various ideological, intellectual, political, social, cultural, economic and other aims. The purpose of psychological operations is to defeat the enemy without fighting and shedding blood and by influencing and capturing human mind, intellect and emotions. Accordingly, depending on its theme, direction and designer, a psychological battle is fulfilled and becomes a good value or an anti-value. In today's world, man can turn into a good value whatever he wishes and he can turn into an anti-value whatever he wants. However, Quranic teachings are beyond human concepts; hence, it establishes and conducts psychological operations on the basis of the nature man and his communities. What clarifies the relationship between psychological operations and the truth and reality is their designer, implementer, direction and purpose.
    Keywords: psychological operations, Islam, the Prophet Muhammad (p.b.u.h.), rumor
  • Dr. Seyyed Reza Naqib Al Sadat, Hosniyeh Arbab Afzali* Page 29
    Following the introduction of cell phone technology into the field of communication tools, we have witnessed the significant role played by this communication instrument in people’s individual and social lives. Since every kind of media is capable of changing political, cultural and social structures, the same capability can be imagined for the cell phone, particularly, due to its widespread use. Hence, introduction of this technology into the fields of governance and politics requires attention. Accordingly, in this paper, the media threats arising from the cell phone in the field of politics and the required coping strategies are evaluated on the basis of users’ views. Based on the obtained results, most users agree with the political threats of the cell phone: 48% of users agreed with the threat of “organized social emotions”, 63.3% agreed with the threat of “taking photographs and videos of political events”, 98.3% agreed with the threats of “facilitating the organization of subversive activities” and 98.5% agreed with the threat of “spreading rumors”. Also, the highest proportions of threat caused by the cell phone were evaluated to be “very high” (22.5%) and “high” (20%). Most of the users recommended functional solutions including “training” (35%) and “culture development” (23%).
    Keywords: cell phone, threat, media threat, political threat, solution
  • Farzad Mokhlesolaemmeh* Page 53
    Adoption of coercive economic measures is considered one of the effective forms of strategic psychological operations and a tool which contributes to its more desirable influence. Economic sanctions against the Islamic Republic of Iran entered a new phase in 2012 with the multilateral, multifaceted and multilayered embargo against Iran's oil industry. However, in spite of the sensitivity of energy fluctuations, lack of disruption in the energy market despite the discourse governing the technical and political reports and the expectation emanating from the geo-energy and geo-political position of Iran raises this assumption that in spite of the impact of energy security on the security of the Western countries, utilization of psychological operations tactics helped the West to impose oil embargo on Iran as a key component of economic sanctions process with the lowest cost. This research work, carried out on the basis of the applied, analytic-descriptive method, indicates that utilization of psychological operations along with the oil embargo was aimed at a) making the sanctions multilateral, b) assuring the West of energy security particularly reducing the harmful effects stemming from of omission Iran’s oil resources on the European Union and c) reinforcing the effects of sanctions inside Iran aimed at destabilization of the government; nonetheless, this measure has proved to be one the essential tools of reducing the adverse impacts of oil embargo on Iran.
    Keywords: psychological operations, economic sanction, energy security, the European Union, oil price
  • Maliheh Nikravesh* Page 77
    Soft war is considered a serious threat to the cultural and value systems since it targets the underlying cultural foundation and identity of political systems and attempts to fulfill its predefined goals through a socio-cultural transformation process. Legitimacy decline, concerns of the world public opinion, growth of warmongering costs, extension of military expeditions, etc. associated with hard war have led to the selection and utilization of soft policies and cultural conflicts during the last few decades. Accordingly, after several decades, the enemies of the Islamic Republic of Iran came to the conclusion that they cannot deal with the Islamic system using military mechanisms, but rather they have to rely on soft, cultural projects so that they can fulfill their goals more easily reducing financial losses and casualties. For this reason, using the analytical-descriptive method, this paper attempts to look into soft war as a dangerous threat against the Islamic Republic of Iran and explicate the views of the Supreme Leader, Imam Khamenei, on soft war case by case. The findings suggest that, from the viewpoint of the Supreme Leader, the soft war coping strategies include such issues as acknowledgement of the existence of soft war, knowing the enemies, avoiding internal conflicts and maintaining unity and integrity, setting up free-thinking circles, enhancement of insight as a compass for dealing with soft war, cultural engineering, boosting selfconfidence and self-esteem and reinforcement of social capitals.
    Keywords: the Islamic Republic of Iran, soft war, cultural engineering, social capital, national unity
  • Dr. Hojatollah Moradi, Morteza Bahramiyan* Page 101
    Although cyberspace, especially the Internet, has found its way into human life inthe recent decades, it has grown rapidly and has had a great impact on variousaspects man’s life. The growing development of information technology andthe Internet has created extensive changes in all aspects of human life includingpolitical, social, economic, defense and security areas. Currently, the Internet canplay a very important role in emotional security issues. Absolute freedom of speechand dissemination of news, rumors, unethical issues, political tensions, economicand socio-cultural issues all indicate the central role of cyberspace in psychologicalsecurity and mental health of the society. Hence, the present study was carriedout to evaluate the effect of cyberspace on the emotional security of universitystudents in Qazvin Province, Iran. The research method was survey and the sampleincluded 383 students. Data collection was carried out through the Maslow-Mahabad questionnaire and a researcher-made questionnaire. To answer theresearch questions, the collected data was analyzed by means of one-way ANOVAand content analysis aided by SPSS software. The results suggest that hours of usingthe Internet, the favorite Internet topics, and membership in social networks impacton the students’ emotional security.
    Keywords: security, emotional security, cyberspace, the Internet
  • Dr. Mohammad Baqer Hobbi*, Dr. Hojatollah Moradi, Mohammad Reza Esmaili, Mohammad Mehdi Esmaili*, Seyyed Mohammad Hamed Husseini* Page 125
    Presidential elections in Iran have been accompanied by unique events in the history of the Islamic Republic of Iran. In this process, numerous unprecedented movements were formed against the political system. This study looks into the media practices of BBC Persian TV during the tenth presidential elections in Iran. It is a kind of field research and the method is descriptive survey. The population and sample include the experts of social, military, security and media issues and psychological operations. The sample consisted of 37 subjects selected through the availability sampling technique. Then, the required data were collected on the basis of a researcher-made questionnaire containing 25 items. Based on the respondents’ answers and the Friedman Test, BBC Persian TV utilized a range of PSYOP techniques in 2010 presidential elections, which have been identified and introduced here in the order of the most-frequently used and the most-frequently used ones.
    Keywords: psychological operations, BBC Persian satellite network, elections
  • Dr. Dawood Doaguyan Page 143
    Recent developments in international issues and reinforcement of the role of the media in easing the foreign policy cycle led to the formation of a new arena in foreign policy under the name of media diplomacy, which principally deals with the influence of the media on world public opinion and the changes in nations’ foreign policy. The influence of the global TV on resolving political problems and its instrumental role in directing public opinion and exerting pressure on foreign policy agents (as a soft war tool) stimulated the author to offer a new interpretation of soft war at international relations level underlining the significant role of international relations in information exchange and international political propaganda. The author believes the dynamics of the international flow of information help the nations owning the information and communication technologies attract a large audience at national and international levels and convey their political, economic and cultural messages to the international public opinion in line with their political interests making legends and using commercial and political propaganda.
    Keywords: soft war, international relations, foreign policy, soft war media tools, international propaganda
  • Ali, Reza Golshani, Mohammad, Reza Qaedi*, Mostafa Aliakbariyan Havoshki Page 159
    Although the media function as “message”, owing to the significance of their content,they should not be regarded merely as a “tool” but the “power” of media messageshould also be considered. Today, the media are the most important soft war tools.Although the media can create social integrity, they are also capable of broadeningand deepening social rifts. The media simply do not reflect the realities but they alsoimpact on the social constructs of realities in the minds of the public. Therefore, themain task of the media is the media representation and construction of the realityand this is the point where the subject of soft war is raised. In the media world, wedo not deal with “what exists”, so all the media content is a sort of representationof “what really existed” and the most significant media tools of soft war are thepress, news agencies, the Internet and social networks, satellite channels, radio,movies and the cinema, and computer games that are effective in reinforcing social,generational and political rifts.
    Keywords: soft war, the media, social networks, social rifts