فهرست مطالب

نگره - پیاپی 29 (بهار 1393)
  • پیاپی 29 (بهار 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/03/20
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی اصغر کلانتر*، حبیب الله آیت اللهی صفحات 5-19

    مقاله حاضر نگاهی تطبیقی و آماری به میزان مراجعه هنرمندان منبت کار به متون مذهبی برای تزیین صندوق مدفن امامزادگان ساری دارد. مسئله و هدف پژوهش بررسی میزان ارجاعات هنرمندان بومی به مضامین و متون مذهبی در تزیین صندوقچه های چوبی مقابر با تعیین اولویت هریک بوده است. برای گزینش جامعه آماری این مقاله 297 بنا در مساحت 2157 کیلومتر مربع مورد بررسی قرار گرفته و از بین آنها هشت مورد که دارای صندوق های سالم و واجد آثار شاخص هنری بوده اند انتخاب شده اند. روش گردآوری اطلاعات میدانی بوده و از عکاسی و فیش برداری استفاده شده است. داده های این تحقیق نشان می دهند آیات قرآن و صلوات کبیر متونی هستند که بیشترین کاربرد را در کتیبه ها دارند. در میان مضامین مورد استفاده، تاکید هنرمندان بر گزینش متونی با دو موضوع اصول دین و حقانیت تشیع بوده است. همچنین حمایت مذهبی حکومتی توانسته است تاثیر مثبت و مستقیم بر هنر مذهبی تبرستان داشته باشد. برج آرامگاهی امامزاده یحیی نمونه ای مشخص از این حمایت است.

    کلیدواژگان: هنر شیعی، کتیبه، صندوق مذهبی، آیات و احادیث، امامزاده یحیی
  • مهسا چنانه، اشرف سادات موسوی لر* صفحات 19-31
    ترجمان احساس عاشقانه شعر خسرو و شیرین نظامی را می توان بار دیگر در تزیینات داخلی تالار موسیقی کاخ عالی قاپو مشاهده کرد. بر این اساس سئوال اصلی چنین مطرح می شود که آیا هنر های سنتی را می توان ترجمه یکدیگر قلمداد کرد؟ هدف اصلی مقاله حاضر نمایان ساختن میزان انطباق بنیان مشترک ادبیات منظوم و هنرهای سنتی بر یکدیگر است. فرض بر این است که هردو اثر ترجمان یکدیگرند به ویژه مشابهت آن ها در نمایش وحدت. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی عناصر تزیینی و مفاهیم نمادین کاخ را با عناصر منظوم شعر خسرو و شیرین بررسی نموده و یافته های تحقیق نشان می دهد؛ رابطه معناداری بین فرم و تزیینات معماری تالار موسیقی با ابیات عاشقانه قطعه؛ (برون آمدن شیرین از خرگاه) نظامی وجود دارد که هر دو صحنه مفهو م وحدت را به نظم و تصویر کشانده اندو بیانگر وصالی حقیقی هستند. حقیقتی که از طریق عشق و طلب و تهی شدن از خود آغاز و تا رسیدن به وصال مقصود ادامه دارد.
    کلیدواژگان: معنای وحدت، تزیینات معماری، شعر، خسرو شیرین نظامی، ویژگی های کاخ عالی قاپو
  • سیدهاشم حسینی*، حسین فراشی ابرقویی صفحات 33-42
    مسجد جامع یزد یکی از مساجد عظیم و مهم سبک آذری در ایران است. از خصوصیات این بنا می توان به سردر رفیع، مناره های بلند، کاشی کاری زیبا، گنبد مسجد و... اشاره کرد. به کارگیری نقوش در قالب گچ بری، کاشی کاری و طرح های زیبا حائز اهمیت و درخور تفسیر است. تلفیق نقوش هندسی با نقوش اسلیمی در تزیینات کاشی کاری مسجد به نحوی است که در نگاه اول نمی توان به راحتی بین آن ها تمایزی قائل شد. هدف از این مقاله، مطالعه نقوشی است که جنبه نمادین آن ها به نحوی در بردارنده تفکرات مذهب شیعه می باشد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و از طریق مطالعه کتابخانه ای انجام شده است. بنابر یافته های تحقیق نقوش نمادین موجود در مسجد جامع یزد شامل انواع مختلف شمسه، ستاره، محرابی و... است. این نقوش بدین لحاظ حائز اهمیت است که علی رغم استقرار حکومت مرکزی سنی مذهب طی ادوار ایلخانی و تیموری نمایانگر تفکرات شیعی است.
    کلیدواژگان: تزیینات، مذهب تشیع، مسجد جامع یزد، نقوش نمادین، معماری اسلامی
  • شیدا خوانساری*، محمد نقی زاده صفحات 45-61
    هنرهای سنتی نظیر گچ بری، کاشی کاری و آجرکاری در معماری ایرانی خصوصا در مساجد جایگاه ویژه ای دارند. از سویی از زمان پیدایش اسلام در ایران شاهد دگرگونی گسترده در شکل، محتوا، شیوه و محل اجرای آنها می توان بود. به جهت یافتن روند این تحولات، مسجد جامع نایین به عنوان نمونه ای از مساجد نخستین دوره اسلامی با آرایه های باشکوه گچ بری و مسجد جامع ورامین از یادگارهای برجامانده پس از حمله مغولان از اولین بناهایی که کاربرد رنگ در آجرکاری های نفیس آن اتفاق افتاد، گزینش شدند تا با مقایسه تطبیقی آرایه ها و تغییرات آن گمانه زنی در مورد نقش بستر اجتماعی مذهبی در ظهور این دگرگونی ها (در بازه زمانی چهارصدساله بین قرن چهارم تا هشتم) بررسی شود. این پژوهش به روش تاریخی تحلیلی با بررسی اسناد کتابخانه ای و مطالعات میدانی به گردآوری داده ها پرداخته و پس از تحلیل و جمع بندی، به نتیجه گیری در مورد چگونگی تغییرات در شیوه اجرا (گچ بری به آجر و کاشی کاری رنگی)، محتوای شکلی معنایی (نقوش طبیعی گیاهی به اشکال هندسی پیچیده و اسلیمی)، مضمون کتیبه ها (از آیات قرآن به اسامی مقدس امامان و احادیث و ادعیه) و محل کاربرد آرایه ها (گسترش از فضای داخلی مجاور محراب به فضاهای بیرونی) اقدام کرده است. همچنین تاثیرگذاری ثبات سیاسی بر کالبد مساجد و تبدیل آن به بنایی حکومتی، نقش مغولان بر معماری مساجد (نظیر الگوبرداری فرم و آرایه های گنبد از چادرهای مغولان) و ظهور و تقویت تفکرات شیعی در آرایه های خوشنویسی جهت تاکید حکومت وقت بر مذهب رایج از اهم یافته های قابل ذکر است.
    کلیدواژگان: کاشی کاری، گچ بری، مسجد جامع نایین، مسجد جامع ورامین، معماری اسلامی
  • شهرزاد فاطمی مغاره*، قباد کیانمهر، شهریار پیروزرام صفحات 63-73
    در میان نسخ خطی مجموعه «صارم الدوله»، موجود در کتابخانه ابن مسکویه شهر اصفهان، دیوانی از سعدی شیرازی با تذهیب عالی وجود دارد. بررسی ها حاکی از آن است که شناسنامه این اثر دارای تاریخ اجرا نیست. مقاله حاضر با تکیه بر اطلاعات فنی اثر می کوشد تاریخ این اثر را مشخص کند. مقایسه این نسخه با نسخه ای از دیوان حافظ متعلق به سال 1283ق موجود در همان گنجینه به یافتن این پاسخ کمک می کند. پس از بررسی های دقیق تر روشن شد که شباهت های اولیه میان تذهیب این دو اثر دارای مبنای علمی است و بنابراین هر دو به یک دوره تاریخی تعلق دارند. به دلیل شباهت های فنی بسیار، ازجمله نوع قلم گیری، حتی می توان هر دو اثر را حاصل کار یک نفر و یا استاد و شاگرد دانست. تدوین این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه میدانی انجام گرفته است.
    کلیدواژگان: نسخه شناسی، دوره قاجار، تذهیب، نسخه خطی دیوان سعدی، نسخه خطی دیوان حافظ
  • عباس اکبری*، علی صادقی طاهری صفحات 75-86
    هنر سفالگری دوره صفوی همچون دیگر هنر های این دوره شاهد بالندگی و پویایی بسیاری بوده است. در مراکز متعددی در این دوره سفال های ممتازی از زرین فام وکوباچی و«سفید وآبی» گرفته تا سلادون و گمبرون پدید آمده است. در این میان از دو شهرکرمان و مشهد سرامیک های بسیاری به جا مانده است.
    این پژوهش که با روشی توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و مکتوب انجام شده است با آگاهی به اینکه کرمان و مشهد در پیشینه سفالگری ایران و اوج درخشش دوره های گذشته (سلجوقی و ایلخانی) نام های بزرگی نبوده اند در پی پاسخ به این پرسش است که مهمترین ویژگی های سفال دوره صفوی از نظر فرم، رنگ، لعاب و کاربرد آن در این مراکز چیست و میزان تاثیرپذیری آن از سفالگری چینی تا چه اندازه است؟
    دو شهر کرمان و مشهد در دوره اوج هنرهای صفوی سهم بزرگی در سفالگری دوره صفوی دارند. سفالینه های مشهد این تاثیرات چینی را در نقوش و کیفیت ساخت بیشتر بازتاب می دهند و در سفال های کرمان شاهد تنوع بیشتری در فرم، نقش، رنگ و لعاب سفال های تولید شده هستیم. این دو شهر با توجه به تنوع زیاد آثار سفال و سرامیک برجای مانده از آن ها می توانند نماینده سفالگری دوره صفوی باشند.
    کلیدواژگان: سفالگری صفوی، سفال های کرمان، سفال های مشهد، بدل چینی
|
  • Ali Asqar Kalantar, Habibollah Ayatollahi Pages 5-19

    This paper is a statistical and comparative study on quantity of reference to religious texts by wood carvers to decorate the cenotaphs of the descendants of imams (imamzadehs) in Sari. The problem and purpose of this study have been to study the quantity of reference to religious themes and texts by local artists in decorating the wooden cenotaphs and to determine the priority of each subject. To determine the Statistical population، 297 buildings in 2،157 square kilometers has been studied، among which، eight undamaged boxes with significant artistic qualities have been selected. Data is gathered through field research، using photography and note taking. This study has led to several conclusions. The results show that the «Quranic verses» and «Salavat Kabir» have been the most recurring in inscriptions. Among the available themes، artists have insisted on choosing texts related to two themes of «Principles of Religion» and «Shiism’s Legitimacy». The results also indicate the direct and positive influence of religious state support on religious art of Tabarestan. Imamzadeh Yahia tomb tower is a notable example of such support.

    Keywords: Shiite Art, Inscriptions, Cenotaphs, Quranic Verses, Hadith, Imamzadeh Yahia
  • Mahsa Chenaneh, Ashrafosadat Mousavilar* Pages 19-31
    A translation of the romantic sensation of Nizami Ganjavi’s [1] Khosrow and Shirin poem can be found in the interior designs of the music hall in Ali Qapu palace. This leads to the principal question as whether traditional arts can be regarded as each others’ interpretations. The main purpose of this paper is to illuminate the extent of accordance in common bases of literature in verse and traditional arts. It is assumed that both works are each other’s interpretations، specifically in their resemblance in depicting unity. This research using descriptive- analytical method، studies the ornamental elements and symbolic implications of the palace compared to the versified elements of Khosrow and Shirin poem. the results indicate that there is a meaningful relation between the form and architectural ornamentations of the music hall with Nizami’s romantic verses of the part “Shirin comes out of the tent”، both versifying and portraying the notion of unity and expressing the true union، a truth that begins with love and pursuit and self-denial، and lasts till union with the desired one.
    Keywords: Meaning of Unity, Architectural Ornamentations, Poetry, Nizami Ganjavi's Khosrow, Shirin, Characteristics of the Ali Qapu Palace
  • S.Hashem Hosseini*, Hossein Farrashi Abarghouee Pages 33-42
    Jami Mosque of Yazd is one of the great and important mosques of Azari style in Iran. We can imply to the features of this building such as high facade، long minarets، beautiful tiling، dome & etc. The utilization of designs in plaster cast، beautiful designs and tiling are very important and interpretable. The combination of geometric designs with arabesque designs in the mosque’s tiling decorations is somehow that in the first glance، we can''t distinguish between them easily. The goal of this article is the study of designs which their symbolic aspects contain Shiite thinking. The research method is descriptive- ­­analytical and published material is used. According to the research findings، available symbolic designs in Jami Mosque of Yazd include various types of brandeburgs، stars، altars & etc. These designs are very important because in spite of the establishment of a Sunni central government during the Ilkhanid and Timuried periods، Shiite thoughts have been used in building of this mosque.
    Keywords: Decorations, Shia Religion, Jami Mosque of Yazd, Symbolic Designs, Islamic Architecture
  • Sheida Khansari*, Mohammad Naqizadeh Pages 45-61
    Traditional arts like tilework، the art of stucco and brickwork have acquired a high position in Iranian architecture، especially in mosques. Following the advent of Islam in Iran، their forms، contents، techniques and places have undergone material changes. To find out the course of these changes، Naein Jami mosque، one of the earliest Iranian mosques، adorned with magnificent stucco reliefs، and Varamin Jami mosque، a relic of the Ilkhanid period، one of the mosques in which an exquisite colored brickwork first appeared، were chosen to speculate the effects of social- religious context on ornaments and their reformations (in a 400-year period from 4th – 8th century Hijry Qamari) through a comparative study of ornaments and their reformations. In this research using interpretive -historical method، data is gathered through published material and field research، and following the analysis endeavors to conclude the qualities of changes in techniques (stucco to brickwork and colored tilework)، the formal-conceptual content (natural vegetative motifs to complex geometric shapes and arabesques)، the content of scripts (from Quranic versus to sacred names of imams، hadith and prayers) and the place of ornaments (expanding from interior part adjacent to mihrab to exterior spaces). The influence of political stability on body of the mosque and its transformation into a state building، the influence of moguls on the architecture of the mosques (reproduction of forms and ornaments of moguls’ tents in domes) and the advent and support of the Shiite thinking in calligraphic ornaments to underline the common religion by the contemporary government are also to be mentioned.
    Keywords: Tilework, Stucco Relief, Naein Jami Mosque, Varamin Jami Mosque, Islamic Architecture
  • Shahrzad Fatemi Maqareh*, Qobad Kianmehr, Shahriar Pirouzram Pages 63-73
    There is a manuscript by Saadi (the great poet of 13th century، Iran) in the collection of Saarem-o-dolleh (in Ibn Miskawayh library of Isfahan) which is known for its magnificent illumination. This book has a colophon but the year of its inscription is still unknown. This missed part has led us to seek a way of dating it، a different way based on technical data of the work. In this regard، we had to find a book with specified date and similar illumination techniques. A Hafiz manuscript (the great poet of 14th century) from the very same collection، dated 1283 Hijri Qamari (Qajar period) with the mentioned qualities made this study possible. After further examinations we found that this similarity is scientific and based on clear reasons. Based on our hypothesis we can say that both manuscripts definitely belong to the Qajar period. With regard to the numerous technical similarities including delineation، they may even be attributed to one artist، or a master and his pupil. This paper uses descriptive- analytical method and the data is collected through field research.
    Keywords: Dating, Qajar Period, Illumination, Manuscript of Divan of Saadi, Manuscript of Divan of Hafiz
  • Abbas Akbari*, Ali Sadeghi Taheri Pages 75-86
    Safavid pottery، like the other arts in this period has experienced considerable growth and dynamism. In this period masterpieces of pottery، from lusterware and “blue and white«to the Celadon and Kubachi and Gombroon have been produced in numerous centers of pottery. Many ceramics from Kerman and Mashhad have survived from this period. This research uses the descriptive- analytical method and published material. Knowing the fact that Kerman and Mashhad weren''t famous centers of pottery in the history of Persian pottery and the heights of the past (Seljuk and Ilkhanid) periods; in this research we try to answer the following questions: What are the main features of Safavid pottery with regard to form، color، glaze and their application in these centers and to what extent was it influenced by Chinese pottery? Two cities of Kerman and Mashhad have a considerable share in Safavid pottery during the rise of the Safavid arts (from the late sixteenth century to the early eighteenth century A. D.). The Chinese influences on Mashhad pottery are more evident in its design and qualities of construction. In Kerman''s ceramics we see more variety in form، function، color and glaze. With regards to the considerable multiplicity of remaining ceramic works from these two cities، they can represent the Safavid pottery.
    Keywords: Safavid Pottery, Kerman Ceramic, Mashhad Ceramic, China Ceramic