فهرست مطالب

زبان شناخت - سال چهارم شماره 8 (پاییز و زمستان 1392)
  • سال چهارم شماره 8 (پاییز و زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/05
  • تعداد عناوین: 9
|
  • عباس آذرانداز صفحات 1-24
    هر گونه بررسی علمی درباره روند تحولات شعر ایران نیازمند توجه به پیشینه باستانی آن، از جمله آثاری است که از دوره میانه بازمانده است. در میان این آثار، یادگار زریران به دلیل احتوا بر ویژگی های شاعرانه و حماسی منحصربه فرد خود شایسته توجه ویژه ای است. یادگار زریران منظومه ای شاعرانه به زبان فارسی میانه و بازمانده ارزشمندی از میراث پارتی است که گوشه ای از هنر شاعری ایرانیان را در دوره میانه آشکار می کند. سنجش یادگار زریران با اشعار فارسی پس از اسلام، از جمله شاهنامه، از همانندی برخی صنایع ادبی و فنون بلاغت میان دو دوره حکایت می کند. شگردها و فنون ادبی به کار رفته در آثاری چون یادگار زریران متعلق به ادبیات شفاهی پیش از اسلام است که در دوره های بعدی نیز شکوهمند و پرتوان ادامه یافته است؛ چنان که بسیاری از ویژگی های شعر حماسی دوره های بعدی در این رساله دیده می شود. در این مقاله کوشش می شود مصادیق این سخن در سنجش با شاهنامه بازنموده شود؛ مواردی چون روایت داستان، اغراق، تکرار و استفاده از صفت های شاعرانه حماسی. برخی موارد سنت هایی است که به گذشته های بسیار دور مردم ایران بازمی گردد که به آن ها اشاره خواهد شد. در پایان نیز به صور خیالی که در این اثر به کار رفته است، مانند تشبیه، استعاره و کنایه، پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: یادگار زریران، حماسه، شاهنامه، اغراق، تکرار، صفت شاعرانه، صور خیال
  • مریم انصاری، زهره زرشناس صفحات 25-36
    استان پارس، در جنوب ایران، به لحاظ نقش خاستگاهی، مرکزیت دینی، سیاسی و موقعیت اقتصادی و تجاری، مهم ترین ایالت شاهنشاهی ساسانیان (226 - 651 م) محسوب می شد. تولیدات انبوه این ایالت، همچون پارچه های کتانی و ابریشمی یا فرش و مروارید که تا چین و سایر نواحی دوردست نیز صادر می شد و موقعیت جغرافیایی آن، در پس کرانه خلیج فارس، آن جا را به مکان مهمی برای حمل و نقل و تجارت زمینی و دریایی تبدیل کرده بود. رونق تجارت با سایر سرزمین ها موجب افزایش میزان ضرب سکه در آن ایالت شده بود و بسیاری تعداد سکه های مکشوفه در این ایالت حکایت از کثرت ضراب خانه هایی دارد که در این منطقه قرار داشته اند. در این پژوهش ضراب خانه های منطقه پارس در دوره ساسانیان بر اساس سکه های نبشته دار ساسانی بررسی شده اند و بر پایه شواهد موجود پیشنهادشده علامت اختصاری WLC، که به گفته اکثریت سکه شناسان تاکنون ناشناس باقی مانده است، اشاره به شهر برازگان (برازجان) در جنوب ایالت پارس دارد.
    کلیدواژگان: ساسانیان، پارس، برازگان، ضراب خانه، خط پهلوی، علامت اختصاری شهرها
  • شیما جعفری دهقی صفحات 37-49
    نامه نگاری از دیرباز از جمله ابزارهای ارتباط انسان ها بوده است و ایرانیان باستان نیز از آن آگاه بودند. از جمله کهن ترین شواهد موجود از نامه نگاری در ایران متعلق به دوره هخامنشیان است. از دور اشکانیان نیز آثاری در دست است، اما دور ساسانی را می توان اوج شکوفایی نامه نگاری در ایران پیش از اسلام دانست. در میان آثار به جای مانده از دوره میانه نیز، نوشته هایی به زبان سغدی به شیوه نامه نگارش شده که مطالعه آن ها نه فقط از لحاظ زبان شناسی اهمیت بسیار دارد بلکه بسیاری از زوایای تاریک تاریخ اقوام شرق ایران را نیز در این دوره مشخص می کند. اورل استاین، در سال 1907 م، مجموعه ای از چند نامه سغدی را در ویرانه های یکی از برج های دیده بانی دیوار چین پیدا کرد. این نامه ها، که بعدها «نامه های باستانی سغدی» نامیده شدند، امروزه کهن ترین متون سغدی نوشته بر کاغذ شمرده می شوند. نامه نخست را زنی به مادرش نوشته و در آن شرح حال خود را برای مادر بازگو کرده است. در مقاله حاضر، به خوانش و ترجمه این نامه، ریشه شناسی واژگان و تحلیل شیوه نامه نویسی در آن پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: آیین نامه نویسی، زبان سغدی، نامه های باستانی، زبان های ایرانی میانه شرقی
  • فریده حق بین، فهیمه بیدادیان قمی صفحات 51-74
    در این مقاله، به تحلیل و بررسی آیات قیامت و معاد از سوره «قیامت» بر اساس مطالعات نشانه شناختی گریماس پرداخته شده است. هدف نگارندگان مقاله تفسیر آیات قرآن نیست، بلکه در این جستار سعی بر آن است تا لایه های متعدد متن، شامل ساختار زیربنایی گفتمان، نظام گفتمان روایی و نیز پدیدارشناسی زیبایی شناختی آن، در تحلیل آیاتی از سوره قیامت معرفی شود؛ تاثیر نشانه شناسی در نظام معنایی قرآن بررسی شود؛ و نیز نظم و ترتیب خاص میان مجموعه معانی آیات نشان داده شود. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است، بدین صورت که داده های متنی موجود تحلیل می شوند و مبانی نظری با نتایج محک زده می شوند، یعنی از مبانی نظری برای تحلیل داده های موجود استفاده می شود. گفتنی است که داده های این پژوهش از میان آیاتی چند از سوره قیامت با تفسیر آن ها انتخاب شده اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که بررسی نشانه معناشناسی آیات قیامت و معاد با مطالعات نشانه شناختی گریماس، به ویژه با مربع نشانه شناختی او همگرایی دارد و نیز می توان مراتب نفس را، که در آیات سوره قیامت به آن ها اشاره شده است، با نظام گفتمانی روایی گریماس تطبیق داد و نیز زیبایی شناختی آیات قیامت و معاد را با توجه به پدیدارشناسی زیبایی شناختی توصیف کرد.
    کلیدواژگان: قیامت، معاد، مربع نشانه شناختی، ساختار زیربنایی گفتمان، نظام گفتمان روایی، پدیدارشناسی زیبایی شناختی
  • بلقیس روشن، فاطمه یوسفی راد، فاطمه شعبانیان صفحات 75-94
    در مقاله حاضر، مبنای طرح واره ای استعاره های موجود در پیکره ضرب المثل های شرق گیلان بر مبنای مدل «طرح واره های تصوری ایوانز و گرین» در چهارچوب معنی شناسی شناختی بررسی می شود. ضرب المثل ها به دلیل اهمیتی که در فرهنگ ها، انعکاس فرهنگ مردم و هویت فردی اجتماعی آنان دارند مقوله ای مهم در مطالعات زبانی محسوب می شوند. تداوم ضرب المثل ها طی زمان ها و فرهنگ ها حکایت از عملکرد شناختی (و جامعه شناختی) آن ها دارد. از آن جا که طرح واره های تصوری از مهم ترین سازوکارهای زبان در معنی شناسی شناختی محسوب می شوند و نیز در مورد چگونگی عملکرد آن ها در گویش های ایرانی مطالعه چندانی صورت نگرفته است، ضرورت انجام این پژوهش دوچندان می نمود. این پژوهش به روش توصیفی استقرایی است. شواهد به دست آمده نشان می دهند که انواع کلی طرح واره های مشخص شده توسط ایوانز و گرین از جمله طرح واره فضا، طرح واره مهارشدگی، طرح واره جابه جایی (حرکت)، طرح واره نیرو، طرح واره پیوستگی، طرح واره توازن، طرح واره همسانی، و طرح واره موجودیت در ضرب المثل های شرق گیلان یافت می شود.
    کلیدواژگان: معنی شناسی شناختی، طرح وار ه تصوری، استعاره، ضرب المثل، گویش گیلکی
  • ساغر شریفی، مصطفی عاصی صفحات 95-114
    متاسفانه تاکنون برآورده کردن نیاز مخاطب در فرهنگ های فارسی چندان مورد توجه قرار نگرفته است. هدف این مقاله بررسی پنج فرهنگ عمومی یک زبانه فارسی، یعنی لغت نامه دهخدا، فرهنگ فارسی معین، فرهنگ فارسی عمید، فرهنگ فارسی امروز و فرهنگ سخن، از منظر برآورده ساختن نیاز کاربران و میزان رضایت آنان از این فرهنگ هاست. برای دستیابی به این مقصود، کاربران مورد نظر به سوالات پرسش نامه ای پاسخ دادند، با برخی از آنان مصاحبه ای انجام شد و نتایج به دست آمده با استفاده از آزمون های آماری محک خورد. اصول کلی این تحقیق شامل شناسایی نیازهای ارجاعی کاربران، میزان رضایت آنان از فرهنگ ها و بررسی رابطه این نیازها با متغیرهای اجتماعی، همچون سن کاربران، میزان تحصیلات و نیز رشته تحصیلی آنان، بوده است. در این تحقیق، مشخص شد که رشته تحصیلی کاربران، در میزان استفاده آنان از فرهنگ، یافتن اطلاعات در بخش های مرتبط در فرهنگ، و همچنین رضایت کاربران از فرهنگ های موجود، عامل موثر و تعیین کننده است.
    کلیدواژگان: فرهنگ نگاری، زبان فارسی، فرهنگ عمومی یک زبانه، کاربر
  • احمد صفارمقدم صفحات 115-140
    در مقاله حاضر، به جایگاه گونه گفتاری در آموزش زبان پرداخته شده و رویکردهای آموزش سنتی و جدید در این حوزه معرفی گردیده است. آنگاه وضعیت آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، در سطوح ابتدایی تا پیشرفته، و نقش مهارت گفتاری بررسی و بر اهمیت تفاوت های گفتار و نوشتار در روند یادگیری تاکید شده است. بخش پایانی مقاله حاوی دسته بندی و توضیح پرکاربردترین تفاوت های واجی، صرفی و نحوی فارسی گفتاری با فارسی نوشتاری از نظر تدریس به غیر فارسی زبانان است. داده های مقاله عمدتا از دو طرح پژوهشی زبان فارسی (صفارمقدم، 1386) و فارسی گفتاری (صفارمقدم، 1391)، که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به انجام رسیده و از مجموعه های آموزشی عمده به شمار می آیند، گرفته شده و، ضمن استفاده از منابع کتاب خانه ای، بر اساس تجربه نگارنده، تنظیم و تدوین گردیده اند. با توجه به محدودیت مدرسان غیر ایرانی و بسیاری از استادان ایرانی به لحاظ تخصص زبان شناسی، کوشش شده است که از پیچیدگی بیان و کاربرد اصطلاحات تخصصی در حد امکان احتراز گردد. محتوای مقاله بخشی جدایی ناپذیر از هر برنامه آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان، که با هدف یادگیری مهارت گفتاری طراحی گردیده، محسوب می شود. از این رو، تسهیل در آموزش زبان فارسی و، درنهایت، کمک به ارتقای سطح و جایگاه فرهنگی ایران در دانشگاه ها و مراکز علمی خارج از کشور از نتایج آن است.
    کلیدواژگان: آموزش زبان، گونه گفتاری، غیر فارسی زبانان، فارسی گفتاری معیار و محاوره ای، تغییرات گفتاری زبان فارسی
  • فرزانه گشتاسب، نادیا حاجی پور صفحات 141-163
    از اندرزنامه ای که به نام اندرز اوشنر دانا مشهور است تاکنون پنج نسخه دست نویس یافت شده (K20، P33، M90، R410 و C165)، که همگی مضمونی یکسان دارند، به جز آن که دست نوشته های R410 و C165 فقط مشتمل بر 22 بند از سه دست نوشته دیگر است. در این مقاله، دست نوشته ای نو منسوب به اوشنر دانا معرفی می شود (دست نوشته TD26) که با پنج دست نوشته دیگر بسیار متفاوت است. برخی از اندرزهای متن پیشین را ندارد و تعدادی اندرزهای دیگر دارد که به همان سبک نوشته شده است و به همین دلیل می توان یقین داشت که TD26 مشتمل بر بخشی از اندرزنامه اصلی اوشنر است که در پنج دست نوشته پیشین باقی نمانده است.
    کلیدواژگان: اندرزنامه، اوشنر دانا، جاویدان خرد، متون پهلوی
  • فرشته مومنی، شهلا رقیب دوست صفحات 165-178
    ارتباط زبان و تفکر موضوع مورد مطالعه از دیدگاه علوم گوناگون است. فلسفه تحلیلی، که زبان، اصلی ترین موضوع آن است، از جمله به چگونگی چنین رابطه ای می پردازد. یکی از بهترین نمایه های مطالعه این رابطه گفتار افرادی است که یا زبانشان دچار مشکل است یا تفکرشان. بنابراین، گفتار هذیانی آن دسته از بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی، که هیچ مشکل زبانی ندارند و فقط دچار اختلال فکر هستند، از بهترین موارد برای این منظور به شمار می آید. هدف مقاله پیش رو ارائه تحلیلی بر پایه فلسفه تحلیلی از رابطه زبان و تفکر چنین بیمارانی است که در توهم شنیداری کلامی و گفتار هذیانی آنان آشکار می شود. در چهارچوب فلسفه تحلیلی، فلسفه ذهن به حالات و کارکردهای ذهن می پردازد و، در آن، نظریه ذهن مطرح می شود که اختلال، در آن، هم به توهم می تواند بینجامد، هم به هذیان. توهم شنیداری کلامی و هذیان، که هر دو ساختار گفتاری دارند، ناشی از پدیده گفتار درونی هستند.
    کلیدواژگان: اسکیزوفرنی، زبان و تفکر، توهم، هذیان، نظریه ذهن، تخلیه تبعی
|
  • Abbas Azarandaz Pages 1-24
    Any scientific study about the process of the development of Persian poetry requires the consideration of ancient literary history of Iran، including the existing works from middle era. Among them، Ayādgār-i Zarīrān، due to its poetic and epic characteristics، is a unique source of information. Ayādgār-i Zarīrānis a middle Persian text of ancient Iranian epic poetry and is a valuable remnant of the Parthian heritage that reveals the properties of the Iranian poetics in that era. Comparing it with post-Islamic Persian poetry، especially Shahnameh، will indicate the similarity of some literary and rhetorical features between two eras. Literary techniques and devices، used in Ayādgār-i Zarīrān، originally belong to the pre-Islamic oral literature that could also be traced in later periods. The paper was aimed to indicate the similarities between Shahnameh and Ayādgār-i Zarīrān، by the help of narratology، epithet and literary properties such as hyperbole and repetition. In addition، the imagery of the poem including simile، metaphor and circumlocution has also been studied.
    Keywords: Ayādgār, i Zarīrān, Epic, Shahnameh, Hyperbole, Repetition, Epithet, Imagery
  • Maryam Ansari, Zohreh Zarshenas Pages 25-36
    Being a hub of theological، political، economic، and business opportunities، the province of Pars in Southern Iran was considered as the most important province in Iran during Sassanid period (226–651). Its proximity to the Persian Gulf made Pars an important zone for transportation and trade by both land and sea، and its main products such as cotton and silk fabrics، hand-woven carpets، and pearls used to be exported to China and other distant countries. In addition، the high volume of coins found in this province has demonstrated the importance of mint houses in this region. The current paper has studied the mint houses of Pars region in Sassanid period. The findings of the current study confirmed the speculations about WLC designation. According to most coin experts WLC has remained unknown to date; however it has been suggested that it may refer to the city of “Borazjan” in Southern Fars; the idea that has been confirmed by the current paper.
    Keywords: Sassanid, Pars, Borazjan, Mint houses, Middle Persian alphabet, City abbreviation codes
  • Shima Jafari Dehaghi Pages 37-49
    Ancient Iranians used letter writing as one of the most important methods of communication. The earliest surviving evidence of official correspondence in Pre-Islamic Iran is a collection of letters from the Achaemenid period. Undoubtedly، the existence of correspondence in Iran could be studied diachronically. Among the remaining texts from Middle Iranian languages، the earliest surviving evidence for correspondence in the Sogdian language is a collection of texts written in the form of correspondence. The study of such letters is significant not only because of their linguistic value but also because they are the primary source of information to study the early history of the Sogdian people. The Sogdian language was spoken in Eastern Iran، from Black Sea to Western China، from approximately 100-1200 C. E. In 1907، Sir Aurel Stein found these Ancient Letters in a watchtower near the Great Wall of China. These letters، now called “The Ancient Letters”، are the oldest Sogdian document on paper. Letter number one، is from a daughter to her mother in which she has talked about her life. The aim of the current paper was to interpret and translate the Ancient Letter number one. The researcher has also carried outan etymological survey on selected words and also has analyzed the style of the letter.
    Keywords: Style of letter writing, the Sogdian language, Ancient letters, Eastern Middle Iranian languages
  • Farideh Haghbin, Fahimeh Bidadian Qomi Pages 51-74
    The current paper has tried to analyze the sign-semantics of the verses Qīyāmat and Ma’ād in Surah Qīyāmat، according to Semiotic Studies of Greimas. The aim was not to interpret the Quranic verses but to introduce different levels of the text including deep structure of discourse، narrative discourse and phenomenological aesthetics. The researchers have studied the semantic system of Quran in the light of semiotics. The research was designed in a descriptive-analytic manner. The textual data، consisted of some of the verses of Surah Qīyāmat، were analyzed by the theoretical principles. The results showed that the analysis of sign-semantics of the verses Qīyāmat and Ma’ād and Semiotic Studies of Greimas، especially the concept of semiotic square، were in congruence. It has also became apparent that Greimas theory on narrative discourse is applicable on the stages of the spiritual evolution (nafs) and the aesthetics of the verses Qīyāmat and Ma’ād could be described by phenomenological aesthetics.
    Keywords: Qīyāmat, Ma'ād, Semiotic square, Deep structure of discourse, Narrative discourse, Phenomenological aesthetics
  • Belghis Roshan, Fatemeh Yousefi Rad, Fatemeh Shabaniyan Pages 75-94
    The current research has explored the schematic basis of the metaphors in the proverbs of Eastern Guilan within the framework of cognitive semantics، based on Evans and Green’s schematic model (2006). Cultures along with social identities are well reflected in the proverbs and therefore studying proverbs are of focal importance in linguistics. Studying the discursive use of proverbs in a given culture diachronically will reveal their cognitive -and sociological- function. Moreover، image schemas are dynamic patterns in cognitive semantics which are not studied thoroughly in Iranian dialects; in fact there are only few studies on the subject. The present study was designed in a descriptive- analytic manner to study mentioned concepts. Upon the analysis of data، it became apparent that the general types of image schemas provided by Evans and Green such asspace schema، containment schema، locomotion schema، force schema، unity schema، balance schema، identity schema and existence schema could be traced in the proverbs of Eastern Guilan.
    Keywords: Cognitive Semantics, Image schema, Metaphor, Proverb, Guilac dialect
  • Saghar Sharifi, Mostafa Assi Pages 95-114
    User satisfaction has unfortunately been neglected in the compilation of Persian dictionaries. This paper was aimed to study five general monolingual Persian dictionaries، namely Dehkhoda، Mo’in، Amid، Farhang-e Farsi-ye Emrooz and Sokhan in terms of user satisfaction. A questionnaire، based on Assi’s (1995) research project، has been designed and users were asked to answer the questions. Some of the participants were also randomly interviewed. The collected data were analyzed statistically، and tests such as the chi-square significance test، were applied. The objectives of this study were to identify the users'' needs along with the relationship between their needs and social variables such as their age، level of education and also field of study. Upon analysis، it became clear that the users'' field of study was the only determining factor in the amount of dictionary use، the success rate in finding information and in user’soverall satisfaction.
    Keywords: Lexicography, Persian, General monolingual dictionaries, User
  • Ahmad Saffarmoqaddam Pages 115-140
    The present paperhas considered speaking in language teaching and studied both traditional and modern teaching approaches. The researcher has focused on teaching Persian to non-Persian speakers from elementary to advanced levels and has emphasized the significant differences of spoken and written Persianin the course of learning. The paper has presenteda list of the most common phonemic، syntactic and morphological differences between spoken and written Persian، focal in teaching Persian to non-Persian speakers. The data have been mainly obtained from the two research projects the Persian Language and Spoken Persian (Saffar Moqaddam، 2008 & 2012)، conducted in The Institute for Humanities and Cultural Studies and they were compiled by the help of library resources. Since most of the foreign and Iranian teachers are not fully competent in the theories of linguistics، the researcher has tried to avoid intricacies and technical jargon as far as possible. The findings of the current paper were truly illuminating in designing any courseof study in teaching spoken Persian to Non-Persian speakers. Thus، it was aimed to facilitate teaching Persian and to improve the status of Persian Studies in non-Persianuni versities and research centers.
    Keywords: Language teaching, Spoken variant, Non, Persian speakers, Standard, colloquial spoken Persian, Changes in spoken Persian
  • Farzaneh Goshtasb, Nadia Hajipour Pages 141-163
    Five manuscripts of the Wise Ōšnar’s advice book have been found so far (K20،P33،M90،R410،C165). The manuscripts have a similar content and manuscripts R410 andC165 consist of 22 stanzas of the other three. The present study has introduced a new manuscript (TD26)، which was attributed to the Wise Ōšnar. TD26 is quite different from the other manuscripts; it does not include as many pieces of advice; and instead it has some new ones، composed in the same manner، and therefore the researchers are certain that the current manuscript is an extract of the original Ōšnar’s advice book.
    Keywords: Advice book, Wise Ōšnar, Jāvidān Xerad, Pahlavi literature
  • Fereshteh Momeni, Shahla Raghibdoost Pages 165-178
    The relation between language and thought has been studied from different perspectives. Analytic philosophy with language as its core subject، considers the mentioned relation as the main subject of analysis، which is clearly traceable in the speech of the individuals who have deficiency either in their thought or in their language. Hence، the speech of those schizophrenic patients who have no problem in their language، but have thought disorders could be an appropriate choice. This paper was aimed to present an analysis based on analytic philosophy، on the relation of language and thought in such patients، indicative in their Auditory Verbal Hallucinations (AVHs) and delusions. The framework was the philosophy of mind، which considers the nature، state and functions of mind، and also discusses the foundation of the Theory of Mind (ToM). Disorders of ToM will lead to auditory verbal hallucinations and delusional speech، both based on inner speech.
    Keywords: Schizophrenia, Language, thought, Hallucination, Delusion, Theory of Mind (ToM), Discharge corollary