فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 26 (پاییز 1391)
  • پیاپی 26 (پاییز 1391)
  • بهای روی جلد: 60,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/08/16
  • تعداد عناوین: 7
|
  • هوشنگ محمدی افشار* صفحه 1
    خاقانی شروانی سخنور اندیشمند و نکته پرداز و آشنا به علوم و معارف اسلامی و شافعی مذهب است. خاقانی در مجموعه آثار خود از چهار یار پیغمبر(ص) با احترام یاد کرده و رافضیان و اسماعیلیه را نکوهش کرده است؛ اما از امیرالمومنین علی(ع) و خاندان رسالت با احترامی که حاکی از خلوص اعتقاد و ارادت نسبت به ایشان است نام می برد.
    دراین مقاله تلاش شده سیمای امیرمومنان علی(ع) دراشعار خاقانی بررسی گردد. نخست با بهره گیری از منابع تاریخ اسلام، نگاهی به شخصیت، سجایای اخلاقی، صفات، مجاهدت ها و زندگی آن حضرت خواهیم داشت و سپس نمونه اشعاری را که خاقانی در این باره سروده است، ذکر و تحلیل می کنیم. همچنین سیمای اهل بیت(ع) و بیان حقانیت و برتری ایشان نسبت به دیگران از زبان سخنور شروان همراه با شواهد شعری بررسی و تحلیل می گردد.
    روش تحقیق در این جستار به شیوه کتابخانه ای و بر اساس فن توصیف و تحلیل محتواست.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، اشعار خاقانی، القاب و کنیه ها، اهل بیت(ع)
  • نسرین شکیبی ممتاز*، مریم حسینی صفحه 25
    «فرایند فردیت» با مرکزیت حجم قابل توجهی از کهن الگوهای یونگی، یگانگی دو لایه محوری از روان- خوداگاهی و ناخوداگاهی- را درقالب اعمالی نمادین و در طی سفری آیینی برای قهرمان میسر می سازد. در حقیقت، گذر از رویه های مختلف «سایه» و تلاش برای تعدیل نیروی بازدارنده آن، که ریشه در ویژگی های روانی منفی قهرمان دارد، او را در مرحله ای نوین به دیدار «آنیما» مشرف می سازد. بدین ترتیب، قهرمان با شناخت سویه مادینه روان خود، قابلیت چشمگیری در شناخت «پیر خردمند» که همان حقیقت مانای وجود اوست، پیدا می کند. شناخت جایگاه این پیر که خود یکی از کهن ترین سنخ های باستانی روان آدمی است و نیز عمل کردن به فرامین او، مسیر فردانیت قهرمان را به نتیجه ای می رساند که از ویژگی های روان شناختی مهمی برخوردار است. «تولد دوباره» که در حوزه نمادشناسی آیینی همان شناخت «خویشتن» و یگانگی با آن است، زندگی روانی قهرمان را در الگویی مشخص و پیش برنده به هدف غایی خود می رساند.
    در واکاوی روایت زندگی اسفندیار که خود یکی از شخصیت های محوری شاهنامه فردوسی است، با گذر از روساخت حماسی داستان می توان به ژرف ساختی روان شناختی دست یافت که گویای سیر قهرمان برای رسیدن به هدفی خاص از منظر فرایند شناخت خویشتن، یعنی سفر برای کشف فردانیت است. به این ترتیب، وی با گذر از «هفت خوان» که هفت مرحله گذر از سایه تلقی می شود، به نجات خواهران از بند ارجاسب تورانی و نابودی او نایل شده و با موفقیت در چنین مراحلی، در سفر بعدی آمادگی مواجهه با رستم را به عنوان پیر خرد پیدا می کند. او در مراحل پایانی فرایند فردانیت خویش و با از دست دادن چشمان ظاهر، حقانیت پیر خردمند را دریافته و با مرگی آیینی، تولدی دوباره می یابد. نوزایی اسفندیار با سپردن فرزند خود، بهمن، به دست رستم جنبه های نمادین و آیینی خاصی دارد.
    کلیدواژگان: اسفندیار، رستم، قهرمان، فرایند فردانیت، تولد دوباره
  • زینب نوروزی*، فهیمه مختاری صفحه 51
    نظام زبان و واژگان دارای قدرت و امکاناتی است که می توان به واسطه آن زمینه پیوند شعر با هنرهای تجسمی را فراهم کرد؛ امکاناتی چون صور خیال، واژگان حسی و نحوه بیان آنها، جزئی نگری و توصیف های مینیاتوری، ترسیم تصویرهای عینی و توجه به روساخت، فرم و ساختار روایی شعر بیش از ژرف ساخت آن. در میان شعرای پارسی زبان، نظامی در اشعار خود بیش از هر شاعر دیگری از این امکانات زبانی بهره برده است و در کنار آن به واسطه تمرکز ویژه بر عناصر بصری و القاء رنگ، نور، فضا، خط و غیره توانسته است به هنرهای تجسمی نزدیک شود و قابلیت تجسمی به اشعار خویش ببخشد. بنابراین می توان پیوند شعر و هنرهای تجسمی را در هنر شاعری نظامی با وضوح بیشتری دریافت. این پژوهش با رویکردی تطبیقی سعی بر آن دارد تا جنبه های مختلف هنرهای تجسمی را در هفت گنبد نظامی بازخوانی کند.
    کلیدواژگان: نظامی، هفت پیکر، عناصر هنرهای تجسمی، تصویر، توصیف
  • حمید عابدیها*، جمشید مظاهری، اسحاق طغیانی، غلامحسین شریفی صفحه 71
    ماتمکده، عنوان کتابی است از مولا قربان ابن رمضان بادشتی رودباری قزوینی متخلص به بیدل که موضوع آن مقتل حسینی(ع) است. این کتاب حوادث حماسه سال 61 هجری را از لحظات شهادت امام حسین(ع) تا گسیل داشتن کاروان اسیران با سرهای مطهر شهدا از کربلا به کوفه و شام و نهایتا برگشتن اسرا به کربلا در اربعین اول در بردارد. کتاب که تاریخ اتمام آن 1267 ه. ق است در قالب نظم و نثر تالیف گردیده و از حیث ادبی و بلاغی از اهمیت به سزایی برخوردار است.
    این پژوهش می کوشد تا شرح مختصری پیرامون ترجمه حال مصنف و جایگاه ادبی و میزان تاثیرگذاری وی در نوع ادبی «مرثیه» و مقتل نویسی به دست دهد. آنگاه درباره نام، موضوع، محتوا و ساختار ماتمکده بحث خواهد شد. در ادامه، سبک جایگاه تاریخی اثر نیز به اجمال تحلیل شده و به نقش عنصر تعلیم در این اثر با ذکر بعضی عناوین و نقل نمونه ای مختصر اشاره خواهد شد. آنگاه در نقد محتوایی- ساختاری آن شواهدی ذکر خواهد شد.
    ماتمکده بیدل قزوینی از جمله مهم ترین و کم نظیرترین مقتل های فارسی در تاریخ ادبیات ایران است که هم به لحاظ ادبی و هم به جهت تاریخی اهمیت خاصی دارد و از این رو، تصحیح، توضیح و انتشار آن در راستای احیاء و معرفی یکی از برترین مفاخر مکتوب ادبیات آیینی ایران اسلامی، شایسته و بلکه بایسته می نماید.
    کلیدواژگان: ماتمکده، بیدل قروینی، ارزش های ادبی، عنصر تعلیم، نقد محتوایی ساختاری
  • علیرضا شاهینی*، محمدرضا نصراصفهانی صفحه 103
    روایت یک داستان، مهم ترین بخش ساختاری آن را تشکیل می دهد. کاربرد درست و موثر شیوه های روایت، پایه اصلی موفقیت یک نویسنده در ماندگاری داستانش است. از این رو، بررسی روایی داستان و نیز تحلیل روش های تازه و بدیع روایت، از جمله مباحث مهم نقد داستان امروز است که فراتر از درون مایه و مضمون اثر، به جلوه های کاملا ادبی متن داستانی پرداخته و شگردهای مختلف آن را آشکار می نماید.
    «زن نویسنده» از جمله داستان های محمود گلابدره ای است که در آفرینش آن، نویسنده به شیوه های روایی داستان نویسی روز، توجهی ویژه نشان داده است. روایت ذهنی درخور توجه و نزدیک شدن به زبان شعر و داستان شاعرانه، و هم چنین سیال بودن جریان روایت که موجب ابهام داستان و در نتیجه برتابیدن برداشت های مختلف خواننده خواهد شد، از ویژگی های روایی این داستان است.
    کلیدواژگان: روایت، داستان، محمود گلابدره ای، داستان شاعرانه، جریان سیال ذهن، خواننده
  • عبدالله حسن زاده میرعلی*، علی ششتمدی صفحه 129
    نقد ساختاری طرح روایی در داستان، روشی برای نقد داستان است. در این مقاله، ابتدا تعریف روایت و ساختمان آن ارائه شده و سپس تمایز آن با عناصر زبانی مطرح می شود. روایت، عنصری از داستان است که در حیطه زبان قرار ندارد و به عنوان جوهره و اساس داستان، قصه، نمایش نامه و دیگر قالب های ادبی مربوط، ساختار محوری اثر هنری را تشکیل می دهد. طرح روایی شامل مواردی از عناصر داستان می شود که در بررسی ساختمان روایت اهمیت به سزایی دارند. طرح روایی در ساختارشناسی داستان بسیار اهمیت دارد و در اینجا به منظور تحلیل طرح روایی و ساختار آن، عناصر طرح بررسی می شوند. ساخت شناسی روایت موتیف های هنری داستان را آشکار می سازد و نحوه ارتباط مخاطب با داستان و روایت از این دیدگاه مطرح خواهد شد. در پایان، روش و شیوه این نقد به صورت مستقل و کاربردی ارائه می شود و اهمیت و ارزش این روش بررسی می گردد.
    کلیدواژگان: روایت، داستان، ساخت شناسی، نقد ساختاری
  • فاطمه راکعی* صفحه 151
    «کک کی» از آن دسته شعرهای نمادین نیماست که تاریخ سروده شدنشان ذیل شعر ذکر نشده است؛ اما نیماپژوهان آن را میان دو شعر «برف» و «پاس ها از شب گذشته» قرار داده اند که به ترتیب دارای تاریخ های 1334 و زمستان 1336 هستند. ساختار، پیام و محتوای شعر نیز بر این امر صحه می گذارد.
    نگارنده در مقاله حاضر، به روشی برگرفته از آراء شلایر ماخر با مطالعه آثار نیما و درباره نیما و اوضاع و شرایط اجتماعی، سیاسی، فرهنگی سال های پس از کودتا تا پایان عمر نیما، به تاویل «کک کی» پرداخته است. وی در مورد شعرهای نمادینی که شاعر در آنها سعی در ابلاغ پیامی اجتماعی- سیاسی دارد، تلاش برای دست یافتن به معنای مورد نظر مولف را از وظایف تاویلگر می داند؛ ضمن این که به سبب تراوش معنی از نماد و اهمیت افق معنایی تاویلگر، بر امکان تاویل های مختلف از این گونه شعرها، با انگیزه های زبان شناختی محض، تاکید می ورزد.
    کلیدواژگان: نیما یوشیج، نمادگرایی، هرمنوتیک، کک کی، اعتراض
|
  • Hooshang Muhammadi Afshar* Page 1
    Khaqani Sheravani was a punctilious orator and was familiar with Islamic knowledge and educations and also was follower of Edris Shafei. Khaqani values four buddies of Holy Prophet respectively and rebuked the heretic (Raafedhi) and Ismailis; however، he mentions Imam Ali (PBUH) and the family of Prophet honorably which shows the purity of his faith and regards toward them. This article attempts to review the image of Imam Ali (PBUH) in Khaqani’s poems. Firstly، we will look to the personality، ethical characteristics، features، attempts and lives of Imam Ali، applying the resources of Islam’s History; then we will mention and analyze some examples of Khaqani’s poems in this regard. After that، the image of Prophet’s household and their expression of right and excellence over others would be analyzed and reviewed in tongue of Khaqani Sheravani along with his poems. The Research Method in this inquiry is library based and would be based on the technique of description and content analysis.
    Keywords: Imam Ali (PBUH), Khaqani's poems, surname, agnomens, Prophet's household
  • Nasrin Shakibi Momtaz*, Maryam Husseini Page 25
    “The process of individuality” with centrality of considerable amount of Jungian archetypes makes the double-based unification of psyche - self awareness and non-self awareness – possible in the frame of symbolic acts and along the ceremonial journey for the hero. In fact, by passing the different layers of “shade” and attempting to modify its deterrent force which has roots in the negative psyche features of hero, he is in a new step visiting “anima”; therefore, knowing his feminine direction of his psyche, hero achieves great capability in knowing “wise old” who is the real durable truth of existence. Knowing the status of this wise old, which he himself is one of the most archaic kind of ancient human psyche, and obeying his decrees passes the path of individuality of hero to a conclusion which has significant psychological features. “Rebirth” which is equal to knowing “self” and integrating with it in ceremonial symbology, carries hero’s psychological life in a determined and advancing sample toward its ultimate goal. In excavation of narrative of Esfandiyar’s life who is one the main characteristics of Ferdowsi’ Shah-Name, we can come into the psychological deep structure of story by passing the epic surface structure which shows the hero’s journey to reach a special goal from the aspect of knowing self, meaning to discover individuality; therefore, passing “seven steps” which are regarded as the seven steps of passing shade, hero can kill Arjasb Tourani and saved his sisters and achieving victory in this step, he gets ready in next journey to combat with Rustam as the wise old. In the last step of his individuality and losing his eyes, understands the right of old wise and with a ceremonial death achieves a rebirth. Esfandiyar’s rebirth has symbolic and ceremonial aspects depositing his son – Bahman.
    Keywords: Esfandiyar, Rustam, Hero, the process of Individuality, Rebirth
  • Zeynab Norouzi*, Fahimeh Mokhtari Page 51
    The system of language and words has a capacity and strength that can make a bridge between poetry and visual arts; possibilities like forms of imagination, sensual words and the kind of their expression, discrimination and descriptions of miniatures, drawing of concrete pictures, and attention to surface structure, form and narrative structure of poetry more than its deep structure. Nezami Among the Persian poets has applied these possibilities more; he also could approach visual arts via focusing on the visual elements and implantation of color, light, line and so on and could add the visual and visual element to his poetry; Therefore, we can find the association between poetry and visual arts in Nezami’s poesy art more obviously. This research, having a comparative view, attempts to readout and repeat different aspects of visual arts in Nezami’s Seven Domes.
    Keywords: Nezami Ganjavi, Haft Gonbad (Seven Domes), Elements of Visual Arts, Picture, Description
  • Hamid Abediha*, Jamshid Mazaheri, Isaac Toghyani, Gholam, Hussein Sharifi Page 71
    Matam-Kade (Grief House), is the title of a book by Mulla Qorban Ibn-e Ramazan Badashti Rudbari Qazvini whose pseudonym is Bidel; it is related to the martyrdom place of Imam Hussein (PBUH). This book includes the events in 61st lunar year of Hegira from the martyrdom time of Imam Hussein (PBUH) to sending the slaves caravan with the pure heads of martyrs from Karbala to Koufe and Sham and finally returning slaves to Karbala in the first fortieth after Karbala Event. The book whose finishing date is 1267th lunar year of Hegira is in prose and poetry form and it is so significant from literary and rhetorical aspects. This research attempts to briefly explain about the author and his literary status and his impression on the literary variety of “Marsie (threnode or elegy)” and murder-place writing. Then we will discuss about the name, theme, content and structure of Matam-Kade. After that, the style ofhistorical status of this work would be briefly analyzed and the role of pedagogy element in this work would be mentioned by some titles and quoting some samples. Following this, we will mention some examples in content-structure criticism. Matam-kade of Bidel Qazvini is one the most significant and exotic works in this genre in Iran’s Literature History that is significant in literary and historical aspects and therefore, it is necessary to correct, interpret and publish it to regenerate and introduce one of the best written masterpieces of ceremonial literature of Islamic Iran.
    Keywords: Matam, kade, Bidel Qazvini, Literary Values, the Element of Pedagogy, the Content, structure Criticism
  • Alireza Shahini*, Muhammad Reza Nasr Isfahani Page 103
    Narrative of a story is the most important structural part of it. Appropriate and effective application of narrative methods is the main success base for every author to make his/her work lasting; therefore, narratological reviewing of a story and analysis of the new and creative methods of narrative are two important discussions in contemporary story criticism which, beyond motif and theme and content of the work, deals with the completely literary manifests of story text and reveals its different devices. “Women Writer” by Mahmoud Golab-Darei is a story which in its creation, writer particularly focuses on the contemporary narrative methods of story-writing. The considerable mental narrative and approaching to the language of poetry and poetic story, and also fluidity of narrative current which causes ambiguity in story and therefore tolerating different conclusions from reader is of the narrative feature of this story.
    Keywords: Narrative, Mahmud Gold, Darei, Poetical Story, Fluid Current of Mind, Reader
  • Abdollah Hasan, Zade Mir Ali*, Ali Sheshtamadi Page 129
    Structural criticism of narrative sketch in story is a method to story criticism. In this article, first the definition of narrative and its construction is proposed and then its discrimination with linguistic elements is provided. Narrative is a story element which is not in the domain of language and as the essence and base of story, tale, fiction, drama, and other related literary forms, creates the main structure of an artistic work. Narrative sketch includes some elements of story which are significant in reviewing the structure of narrative. The role of narrative sketch is very significant in story morphology and to review the narrative sketch and its structure, we should review its sketch elements. Narrative morphology reveals artistic motifs of story and the kind of addressee relation with story and narrative would be proposed from this perspective. In last part, the method and technique of this criticism would be proposed independently and functionally and the significance and value of this method would be reviewed.
    Keywords: Narrative, Story, Morphology, Structural Criticism
  • Fateme Rakei* Page 151
    “Kak-kei” is one of the symbolic poems of Nima whose date of composition is not mentioned by Nima; however, Nima-researchers has lodged it among two poems named “Barf” (Snow) and “Pass-ha az Shab Gozashte” (long hours has passed from the night) which are respectively dated from 1955 and winter 1957. Structure, message and content of the poem itself prove this too. The author in this article, applying a method using Schleiermacher ideas and studying Nima’s works and works about Nima and reviewing social, political and cultural conditions and situations after the coup detat until the death of Nima, attempts to interpret “Kak-kei”. The author considers attempting to reach the given meaning of poet as the tasks of Interpreter in symbolic poems in which the poet tries to give social-political message; whilst due to the semantic leakage from symbol and the significance of semantic horizon of the Interpreter, the author emphasizes on the different interpretations of such poems, having pure linguistic purposes in mind.
    Keywords: Nima Youshij, Symbolism, Hermeneutic, Kak, kei, Objection