فهرست مطالب

جامعه، فرهنگ، رسانه - پیاپی 9 (زمستان 1392)
  • پیاپی 9 (زمستان 1392)
  • 166 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1393/01/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • ناصر فکوهی صفحه 11
    پیش بینی آن چه جهان در قرن بیست ویکم شاهد آن بود، از حمله ی تروریستی یازده سپنامبر تا ماجراجویی های نظامی در خاورمیانه و بهار عرب را می توان در آثار برخی از روشنفکران در دهه های 1960 و 1970 یافت. به باور آنان، جهان در آغاز این سده ی نو، با بن بستی سخت روبرو خواهد شد که توان حارج شدن از آن را نخواهد داشت؛ و اگر بتواند از آن خارج شود، باید بهایی بسیار سخت تر از بحران های مشابه در پیش از جنگ جهانی دوم بدهد. هدف اساسی مقاله ی حاضر، تلاشی است برای درک انسان شناسانه ی این موقعیت و قرار دادن امر سیاسی حکومتی، یعنی نظام های سیاسی مدرن، در چارچوب های مناسکی؛ تا شاید بدین ترتیب بتوان بخشی از کنش ها و ساختارهایی را درک کنیم که امروز در حوزه ی سیاسی بر جهان در مفهومی عام و بر نظام های مرکزی و پیرامونی در معنایی خاص تسلط یافته اند.
    کلیدواژگان: مناسک، حوزه سیاسی، مناسکی شدن، وان جنپ
  • عبد الله گیویان، معصومه اسمعیل نژاد صفحه 27
    در سال های اخیر توجه مردم شناسان بیش از گذشته به پدیده رسانه ها و دنیای آنها جلب شده است، از این رو، بررسی آن می تواند از مرحله مردم شناسی تا مردم نگاری رسانه، رادیو، با مطالعات میدانی امکان پذیر شود. تحقیق حاضر نیز به حوزه مطالعات رسانه ای و به طور خاص، به بررسی مردم نگارانه آیین های تهیه در رادیو تهران می پردازد که تداوم هویت فرهنگی ایرانی است که می تواند به نظریه پردازی بومی درباره سازمان رسانه ای رادیو، از طریق دستمایه قراردادن یک گروه اجتماعی(تهیه کننده ها)، رند، برای تفسیر یک پدیده فرهنگ سازمانی، به شناسنامه فرهنگی ایران دست یابد. در این خصوص سعی شده است که گردآوری آیین های تهیه کننده های رادیویی از طریق مطالعه کیفی، مردم نگارانه، تهیه کنندگان و عوامل برنامه ساز انجام و آیین های مدنظر مکتوب و جمع آوری شود.
    کلیدواژگان: رادیو تهران، تهیه کننده، آیین، رند، نظریه بومی
  • جبار رحمانی، یاسمن فرح زاد صفحه 41
    آیین های عزاداری بخشی کلیدی از فرهنگ شیعی هستند. این آیین ها فارغ از کارکردهای مذهبی، دلالت ها و کارکردهای اجتماعی بسیاری نیز دارند. نظام های آیینی را می توان به مثابه نظامی نمادین که بیانگر و بسترساز کنش های ارتباطی هستند، مورد مطالعه قرار داد. در این نوشتار تلاش شده که نظام آیینی محرم به عنوان نظام ارتباطی و تعاملی میان کنشگران آیینی مورد بررسی قرار گیرد. برای این کار از رویکردهای انسان شناسی نمادین و بویژه نظریات ویکتور ترنر استفاده شده است. آیین های عزاداری محرم و نمادهای آیینی آن با قدرت ارجاعی و تراکم معنای که در بطن خود دارند، نقش مهمی در تولید و مبادله معنا در حیات اجتماعی مومنان شیعی را ایفا می کنند. آنچه که از خلال این تجربه های آیینی رخ می دهد، نوعی برساخت جهان اجتماعی شیعی و زمینه سازی و مشروعیت بخشی به تغییرات اجتماعی و فرهنگی جامعه شیعی است. به عبارت دیگر تجربه آیینی در عزاداری، کنشی ارتباطی در برساخت جهان اجتماعی و هویت گروهی مومنان است. این فرآیند آیینی و ارتباطی، امری تاریخ منداست که از خلال تاریخ و بر حسب شرایط تاریخی شکل می گیرد.
    کلیدواژگان: آیین، نمادآیینی، عزاداری محرم، کنش ارتباطی
  • مهدی عسکری، موسی الرضا غربی، مریم مصطفوی صفحه 57
    مطالعه آیین های مذهبی که بر خلاف مناسک دینی منشا شریعتی ندارند و اساسا مقوله های اجتماعی هستند،محمل مناسبی برای رسیدن به قرائتی آیینی از جامعه مورد مطالعه و نقشه برداری از ساختار اجتماعی آن جامعه را فراهم می کنند.آیین نخل، آیینی نمایشی است که در برخی از مناطق مرکزی و شرق ایران در ایام عزاداری حسینی در محرم برگزار می شود.این پژوهش با استفاده از روش مردمنگاری درصدد بررسی دلالت های فرهنگی و آیینی، این آیین در منطقه ای از سبزوار است. نتایج این پژوهش نشان می دهد، حضور و مشارکت در آیینهای عاشورایی بویژه آیین نخل در منطقه ی مورد مطالعه فرصتی را برای حضور در جامعه و ارزش های آن و کسب حیثیت اجتماعی بویژه برای اقشاری از جامعه که در طول سال از این نعمت کمتر برخوردارهستند، فراهم می کند.
    کلیدواژگان: آیین، آیین نخل، اقشار فرودست، کسب حیثیت اجتماعی
  • آرش بیدالله خانی، عبدالعظیم چاهه صفحه 71
    امروزه آئینهای فرهنگی به عنوان سوژه های نمادین می تواند بستر ارتباط دهی بین جوامع مختلف را گسترده کند و همزمان به افزایش ارتباطات بیشتر بین آنها منجر شود. درک این حوزه های فرهنگی به عنوان نمادهایی ارتباطی، بستر فرهنگ را گسترده تر کرده و به همان سان باعث باز شدن جهان فرهنگی جوامع مختلف می شود. علاوه بر این ائینهای فرهنگی باعث بوجود آمدن و گستردن نوعی ارتباطات فرامکانی بین کشورهای مختلف شده است. بر همین اساس جهان فرهنگی ایرانی و آئین های فرهنگی آن بستر ارتباطی گسترده ای را برای گسترش ارتباطات بین ایران و همسایگان آن بوجود آورده است. حوزه نمادین و فرانمادین این آئین ها، به عنوان نوعی زبان ارتباطی فراتر از مرزها و زمانها، باعث گسترش ارتباطات درون کشوری و بین کشوری بین ایران و کشورهای دیگر شده است. بر همین اساس زبان به خصوص زبان فارسی به عنوان یک آئین و سوژه نمادین، عید باستانی نوروز و اسلام به عنوان یک آئین و نماد فرهنگی مقاومت که از انقلاب اسلامی ایران ریشه گرفته است و ابژه های آن از جمله عاشورا، تشیع، عدالت خواهی، آزادی و... همه به عنوان آئینهای فرهنگ ایرانی و مولفه های قدرت نرم ایران باعث گسترده شدن حوزه جهان ایرانی و رشد پیوندهای ارتباطی بین ایران و کشورهای دیگر شده است. مقاله حاضر با بررسی این آئین های فرهنگی که نماد قدرت نرم ایران در حوزه بین المللی می باشند، نقش آنها را در گسترش حوزه ارتباطات ایران با کشورهای دیگر از جمله کشورهای همسایه را مورد بررسی قرار می دهد. روش مورد استفاده در این پژوهش روش کتابخانه ای و اسنادی می باشد.
    کلیدواژگان: آئین، ارتباطات، نوروز، اسلام، زبان فارسی
  • دکتر حسن بشیر، زهرا واحد، سیده مهدیس موسوی صفحه 91
    کتاب درسی مهمترین و پر کاربردترین رسانه آموزشی در هر کشور از جمله ایران است. مقاله پیش رو حاصل پژوهشی است که در زمینه بررسی شاخص های ارزش های اخلاقی در کتابهای دوره ابتدایی و راهنمایی تدریس شده در مدارس ایران و به روش تحلیل محتوا انجام شده است. واحد تحلیل در این پژوهش جمله در نظر گرفته شده است. یافته ها حاکی از آن می باشد که متغیر «خیرخواهی و کمک» به همراه «جدیت و تلاش» از بیشترین فراوانی در کتب درسی مقاطع ابتدایی و راهنمایی برخوردار بوده اند. همچنین در کتب فارسی درهر دو مقطع تحصیلی، فراوانی اشاره به ارزش های اخلاقی نسبت به سایر کتب درسی بیشتر بوده است. همچنین یافته ها بیانگر آن است که با افزایش سن و بالاتر رفتن پایه تحصیلی در دوره ابتدایی میزان فراوانی توجه به ارزش های اخلاقی در میان کتب درسی افزایش داشته است.
    کلیدواژگان: کتابهای درسی ابتدایی، کتابهای درسی راهنمایی، شاخص های ارزش های اجتماعی، شاخص های ارزش های اخلاقی، تحلیل محتوا، تحلیل محتوای کتب درسی مدارس ایران
  • دکتر علی ربانی، زهرا ماهر صفحه 115
    ویژگی عمده جامعه شناسی معرفت و علم جدید تاکید بر فرهنگ و تحلیل فرهنگی در مطالعات علم و فن آوری است. کارین نورستینا یکی از پیشگامان جامعه شناسی جدید علم است که نقش مهمی در شکل گیری رویکرد فرهنگی نسبت به دانش ایفا کرده است و مصادیقی از روابط و پیوندهای میان علم و فرهنگ را به نمایش گذاشته است. مفهوم «فرهنگ معرفتی» نورستینا، فرهنگ را در روش های خرد آزمایشگاهی و سایر جایگاه های محدود و مشخص تولید دانش قرار می دهد. کارین نورستینا، همچنین، به بررسی مفاهیم «فرهنگ دانش» و «فرهنگ معرفتی» در جامعه دانایی می پردازد. به اعتقاد وی تمامی اجتماعات تولید دانش، فضاهای محدود و مشخص آزمایشگاهی نیستند و قضیه ای که مطرح است این است که در جامعه دانایی، موقعیت های تعمیم یافته بیش تری از لحاظ تجربی به این مسئله اختصاص داده شده است. وی این امر را با مطرح کردن مفهوم «کلان معرفتی» ها میسر کرده است. این مفهوم درتوصیف شبکه های گسترده تر تولید دانش از جمله «جنبه های معرفت شناختی مبادلات اقتصادی و بازارهای پولی» به کار می رود. در این مقاله، این مفاهیم توضیح داده می شود.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی جدید علم، جامعه دانایی، فرهنگ معرفتی، فرهنگ دانایی، کارین نور ستینا
  • ابوالفضل حاجی زاده صفحه 139
    لاکلائو و موفه از تاثیرگزارترین متفکران معاصر می باشند. هم اکنون در حوزه های مطالعاتی گوناگون از جمله علوم سیاسی، علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی از نظریه آنها جهت پژوهش استفاده می شود. در این مقاله ضمن اشاره به خاستگاه های نظریه ی آنها به رئوس آن خواهم پرداخت و تلاش می کنم نوآوری های نظری آنها را نشان دهم. نظریه ی گفتمان می تواند در پژوهش های اجتماعی و فرهنگی انتقادی بکار رود.
    کلیدواژگان: گفتمان، امر سیاسی، دال مرکزی، قدرت، هژمونی، آنتاگونیسم
|
  • Nasser Fakouhi Page 11
    Whatever happened in the first decade of 21st century, from September 11 to militaristic interventions in middle-east and Arab spring, was foretold, one way or another, by intellectuals of 1960s and 70s. From their point of view, the world at the dawn of this new century would face a severe deadlock, with no hope to exit but by prices much higher than what was paid prior to Second World War. The main goal of this essay, hence, would be to provide an anthropological understanding of this situation, and putting the political, or better said “modern political systems” in a ritual context, aiming to understand acts and structures dominating political sphere in general, and center-periphery systems specifically.
    Keywords: Rites, Political Sphere, Ritualization, Van Jenep
  • Abdollah Guivian, Masoumehesmailnezhad Page 27
    Producing is the most important profession in Radio. Choosing and acceptance as well as programm making of the Radio producer are based on rituals and unwritten rules that are formed during the time. These rules are not taught formally, however, they are actually governed by force and un-disrespectability. These rules appeared in the form of production rituals, have much power; they recognize the border between producers and no producers. Those who offend against these rituals, they are discarded from producer groups; and accepting among producer groups depends on learning, fidelity and loyalty to these rituals. Values, characteristics, unwritten rules, relation with program making team, and programming with the special view of the producers are taken in to account as different aspects of producing rituals. The main question of this research is to determine rituals of the Radio producers and radio producing processes. This is a qualitative study performed using ethnography method for collecting the necessary data to recognizing and interpretation of the meanings in the rituals of the producing. Collecting instruments for research findings are observation, cooperative observation, and interview, and also the 8-year professional activity experiences of the researcher's as a producer are applied. Characteristics and different kinds of producers, types of program making, the relation between producer and programmers, terms, current rules and values among producers, the way of employment in Tehran Radio, the necessary skills in producing and acceptance or discard of producers are among rituals and activities as well as ritual symbols related to the producers of Tehran Radio. Production rituals are divided into four categories: general, preproduction, on the production and postproduction. In this study, it has been tried to establish a relation between rituals and symbolic actions in the Iranian cultural field in order to understand the meaning of the rituals. "Rend(profligate)" is an intensive symbol in the Iranian culture provided a permanent cultural model for consciously interaction with the power, during the centuries. We have tried to make an interpretation from the meaning of producer and producing through this meaning.
  • Jabbar Rahmani, Yasaman Farokhzad Page 41
    Mourning rituals of Muharram are as a central part of Shia culture. These rituals beside of their religious function, have many social and cultural function. Ritual system can be considered as symbolic system that provide a context for communicative action.In this paper the ritual system of Muharram studies as communicative and interactive system among actors. This issue analyzed through symbolic anthropology and Turner`s theory on ritual. Mourning rituals of Muharram and their ritual symbols as a meaningful complex, have a key role in production and exchange of meanings in social life of Shias. What happens through these rituals is a kind of social construct of Shia community and representing and legitimating of social and cultural changes. By these communicative interactions, shia identity is constructed. This ritual process is a historical and contextual process.
    Keywords: Ritual, Ritual Symbol, Mourning rituals of Muharram, Communicative interaction
  • Mehdi Askari, Mosareza Gharbi, Maryam Mostafavi Page 57
    As much as cultural specialists there are definitions of ritual in the ethnographyliterature. In spite of this variety and disagreement, however some convergences have been emerged recently. One accepted common notion is the social nature of rituals so that it can be said that rituals are community oriented and social constructed phenomena. In this regard investigations of religious rituals which have not been originated from religion- and are basically social categories- are informative and useful for studying social structure. Nakhl ritual is hold during Moharram mourning in some central and eastern regions of Iran. Through ethnographic method this paper studies cultural and ritual implications of Nakhl ritual in Sheshtamad town. Results show that Nakhg ritual provides people specially lower status ones with participation opportunity to achieve social prestige.
    Keywords: ritual, Nakhl ritual, social prestige, Sheshtamad
  • Arash Beidollahkhani, Abdolazim Chahe Page 71
    Today, cultural rituals as symbolic subjects can expand communicative platform between different communities and simultaneously will lead to increased communication between them. Understanding the cultural realms as cultural symbols has broadened the cultural basis and equally has opened culturally world of diverse communities. In addition, Iranian cultural rituals cause spread some sort of external communications between different countries. Based on this, world of Iranian culture and its cultural rituals have created a broad communication Platform to expand communications between Iran and its neighbors.Symbolic realm and beyond the symbolic rituals as some sort of communicative language beyond borders and languages,promote communication within a country and between countries. Accordingly language, especially Persian language as a ritual and symbolic subject, the ancient festival of Nowruz and Islam as a ritual and cultural symbol of resistance that have taken roots from Islamic Revolution and its objects of Ashura, Shia, justice and. .., all as the cultural rituals of Iran and Iranian soft power components, have Caused expansion of the Iranian realm and promotion of links between Iran and other countries. This article by studying the cultural rituals as the Iranian soft power components, studies its role in expanding Iran's relations with other countries such as neighbor countries. The method used in this research is a method ofusing Library and Documents.
    Keywords: Rituals, Relations, Nowrooz, Islam, Persian language
  • Dr. Hassan Bashir, Zahra Vahed, Sayyedeh Mahdis Mosavi Page 91
    School textbooks are the most important and used textbooks in any country, including Iran. This article is the result of research by content analysis in the field of moral values indexes taught in Iran's elementary and junior high schools. The unit of analysis in this study is sentence.The findings suggest that the variable "good help" with "seriousness and effort" are the most frequent in the primary and junior high schools curriculum.In the Persian texts both in degree and frequency related to the moral values are higher than other textbooks.The results, also, indicate that with increasing age and higher grade in primary school, the frequency of moral values among textbooks are increased.
    Keywords: Elementary Textbooks, Junior High Schools Textbooks, values, Social Index, Ethical Values Index, Content Analysis, Content Analysis of School Textbooks in Iran
  • Page 115
    the basic character of “new sociology of knowledge and science” is the emphasis on culture and cultural analysis in science and technology studies.Karin knorr cetina is one of the prominent of new sociology of science that has played important role in the formation of cultural approach toward scientific knowledge and has displayed examples of relations between science and culture. The concept of "epistemic culture", relocating culture in the micropractices of laboratories and other bounded habitats of knowledge production. also, Karin knorr cetina explores the concepts of "knowledge culture" and "epistemic culture" in knowledge society. According to her idea, not all places of knowledge production, however, are bounded spaces, and there is a case to be made for including in the empirical agenda more distributed location. She is done by introducing the concept of "macro epistemics ", to describe wider networks of knowledge productions such as what is often known as the "epistemization of economic transactions and financial markets ". In this article, these concepts are explained.
    Keywords: new sociology of science, knowledge society, epistemic culture, knowledge culture, karin knorr cetina.
  • Abolfazl Hajizadeh Page 139
    Laclau and Mouffe are the pivotal contemporary thinkers. This theory Be used in Various studies in the fields of political science, social science and cultural studies. The article refers to the origins of the their theory, and I try to show their theoretical innovations. Discourse theory can be applied in the critical social and cultural researches.
    Keywords: Discourse, the political, nodal point, power, hegemony, antagonism