فهرست مطالب

  • سال بیست و سوم شماره 6 (پیاپی 201، شهریور 1393)
  • ویژه فلسفه اخلاق
  • تاریخ انتشار: 1393/06/26
  • تعداد عناوین: 8
|
  • آیت الله علامه محمدتقی مصباح صفحه 5
    این مقال شرحی است بر مناجات ذاکرین امام سجاد علیه السلام، پیرامون حقیقت لذت و نیازمندی های انسان. بی شک انسان به حسب قوای گوناگون خود، دارای لذت های متفاوت است و این لذایذ به مرور در طول زندگی انسان ظهور و بروز دارد؛ زیرا همزمان با رشد کودک، نیازهای جدیدی ایجاد و متناسب با آن لذتی پدید می آید. لذایذ گاهی مادی و گاهی غیرمادی و معنوی است. این لذایذ از طریق دلبستگی و وابستگی انسان به آنها پدید می آید.
    اولیای الهی، و کسانی که روحشان از دلبستگی های مادی رها شده است، به مرحله ای می رسند که پی جویی هر لذتی را جز لذت یاد خدا، برای خود خسران و گناه دانسته، از آن استغفار می کنند. ازاین رو، از کاری جز ذکر و یاد خدا لذت نمی برند.
    کلیدواژگان: لذت، یاد خدا، احساس لذت، اقسام نیازها، دلبستگی به خدا
  • سیده فاطمه موسوی صفحه 13
    بخشودگی، به منزله یک سازه روان شناختی و فضیلتی اخلاقی، به دلیل مزایای آن در حوزه های فردی و خانوادگی، مدتی است موضوع مطالعات گسترده میدانی در غرب قرار گرفته و خاستگاه آن، باورهای دینی قلمداد شده است. در اسلام، این سازه از ابعاد مختلفی مورد توجه قرار گرفته است. این نوشتار، با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی بخشودگی در ادبیات اسلامی و روان شناسی می پردازد. همچنین با مقایسه کیفیت پرداختن این دو حوزه به مقوله مزبور، به ارائه الگویی نظری از رویکرد اسلام به بخشودگی همت گمارده است. نتایج نشان داد بخشودگی در آموزه های اسلامی با توجه به مقتضیات زمان و موقعیت، چند بعدی بوده، سطوح بخشودگی با توجه به درجات ایمان و تقوا در افراد متفاوت می باشد. نیز با توجه به گستره خطا، انگیزه فرد خاطی و پیامد بخشودگی، از دو بعد ممدوح و مذموم برخوردار است. مطالعه ابعاد و سطوح بخشودگی در آموزه های اسلامی و تبدیل آن به یک الگوی نظری می تواند زمینه ای برای کاربرد و آزمون آن در مطالعات تجربی در بستر فرهنگ ایرانی-اسلامی فراهم نماید.
    کلیدواژگان: بخشودگی، الگوی اسلامی، ادبیات روان شناختی
  • محمدسالم محسنی صفحه 25
    سعادت از دغدغه های اساسی هر انسان بوده و از مباحث مهم دین، اخلاق، فلسفه اخلاق و انسان شناسی فلسفی به شمار می آید و عالمان دینی و فیلسوفان اسلامی همواره به مطالعه و تحقیق در آن پرداخته اند. این پژوهش، در پی بررسی چیستی سعادت از دیدگاه فلسفه های مشاء، اشراق و حکمت متعالیه است. از نگاه این مکاتب، سعادت عبارت است از: درک کردن و رسیدن به لذت هایی که برای انسان کمال محسوب می شود. اما ازآنجاکه قوای نفس انسان متعدد بوده و برای هر کدام، لذت های خاصی کمال است، سعادت نیز متکثر و دارای مراتب مختلف می باشد، مانند سعادت حسی، سعادت خیالی و سعادت عقلی. برترین مراتب سعادت، همان لذت های عقلی است که برای نفس ناطقه حاصل می شود و سعادت حقیقی نیز همان است که در بعد نظری با ادراک معقولات و اتصال به مجردات و در بعد عملی با استیلای بر بدن به دست می آید. در نهایت، مکاتب فلسفی مشاء، اشراق و حکمت متعالیه در چیستی سعادت، همسو و هم نظر هستند. این پژوهش با روش تحلیلی توصیفی انجام شده است.
    کلیدواژگان: سعادت، سعادت حقیقی، لذت، الم، کمال، خیر
  • تقی محدر صفحه 35
    هدف اصلی این مقاله بررسی نسبت دیدگاه اخلاقی ابن سینا با واقع گرایی اخلاقی است، اما ازآنجاکه در تفسیر دیدگاه اخلاقی ابن سینا، اختلاف نظر وجود دارد، در این مقاله سعی بر آن است که ابتدا با روشی توصیفی تحلیلی دیدگاه اخلاقی ابن سینا تبیین گردد و سپس نسبت آن با واقع گرایی اخلاقی بیان شود. نتیجه تحقیق این است که علی رغم اینکه ابن سینا قضایای اخلاقی را بدیهی نمی داند، اما هیچ دلیلی وجود ندارد که آنها را اخباری و قابل صدق و کذب هم نداند. اما اینکه ایشان قضایای اخلاقی را از اقسام مشهورات ذکر کرده، منافاتی با واقع گرایی ندارد؛ زیرا مقصود ایشان که می گوید احکام اخلاقی پایه ای جز شهرت ندارند، این است که اساس معرفتی احکام اخلاقی شهرت است. بنابراین، به نظر می رسد سخن ابن سینا ناظر به مقام اثبات است و نه ثبوت. بر این اساس، تفسیر مرحوم مظفر و محقق اصفهانی، که سخن ابن سینا را ناظر به مقام ثبوت می دانند، صحیح نیست.
    کلیدواژگان: ابن سینا، واقع گرایی اخلاقی، مشهورات، قضایای اخلاقی
  • افضل بلوکی، محمدعلی مصلح نژاد صفحه 47
    یکی از عمده ترین چالش ها در زندگی بشر امروز، شیوه بازشناسی رفتار منطقی و انتخاب مسئولانه در بحران های فکری و اخلاقی است. این مقاله به بیان نقش قواعد فرااخلاقی در رفع تزاحم میان اصول یا افعال اخلاقی می پردازد؛ مواقعی که انسان در برابر دو یا چند اصل یا فعل اخلاقی قرار می گیرد و در مقام امتثال، به دلیل محدودیت ظرفیت ها، قادر به جمع میان آنها نبوده و ناچار به گزینش مورد ارجح است و هدف آن، شناخت رهیافت های نظری در چگونگی تشخیص اولویت اخلاقی، برای رهایی از بن بست عملی و پیش گیری از خسارت هایی است که بر اثر انجام فعل مرجوح بروز می کند. این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته و مهم ترین یافته های آن بدین قرار است: برخی از قواعد فقهی و اصولی ظرفیت تعیین اولویت ها در مواقع تزاحم افعال اخلاقی را دارا هستند؛ همچنین خطوط کلی تعیین اولویت ها در آیات و روایات ارائه شده است و معیار ارزشمندی افعال، مصلحت موجود در آنهاست.
    کلیدواژگان: قواعد فرااخلاقی، قواعد حاکم، دلالت نصوص، تعمیم پذیری، ترتیب مصالح
  • ایمان محکم کار، محمدمهدی حلاج صفحه 63
    شبکه های اجتماعی، نسل نوینی از وب سایت ها می باشند که مورد توجه کاربران جهانی عرصه فضای مجازی قرار گرفته است. از سوی دیگر، هویت به مفهوم مجموعه ای از تعلقات مادی و معنوی افراد، در کلیه ابعاد و جوانب، بی شک متاثر از فضای مجازی و بخصوص شبکه های اجتماعی مجازی خواهد بود. هدف این پژوهش، بررسی «ابعاد، ویژگی ها و کارکردهای شبکه های اجتماعی مجازی در عرصه هویت» می باشد. بنابراین، در پاسخ به این سوال اصلی که «کارکردهای شبکه های اجتماعی مجازی در عرصه هویت ایرانی اسلامی چیست؟»، این فرضیه مطرح شده است که «به کارگیری شبکه های اجتماعی مجازی موجب خدشه دار شدن هویت ایرانی اسلامی در جامعه گردیده است.» آسیب مفروض بر هویت ایرانی اسلامی در این مقاله، تغییر سبک زندگی خانواده هاست که منجر به افزایش طلاق و نقض حریم خصوصی خانواده ها می گردد.
    کلیدواژگان: شبکه های اجتماعی، فضای مجازی، هویت، کارکرد
  • سید محمد شبیری، حسین میبودی، عادله سرادی پور صفحه 83
    چالش های موجود و پیش روی بشر امروز، از قبیل مسائل اقتصادی، محیطی و اجتماعی، از چالش های مهم قرن جدید هستند. به منظور حل این مشکلات از سوی صاحب نظران، ایجاد اخلاق زیست محیطی مطرح گردیده است. این مقاله، با روش توصیفی تحلیلی و در هفت گام با بررسی طرح ضرورت اخلاق زیست محیطی در جامعه، الگویی از عوامل موثر بر ایجاد اخلاق زیست محیطی در شهروندان جهان را طراحی و روابط بین آنها را تحلیل می کند. یافته های پژوهش نشان داد ده مولفه تاثیرگذار بر اخلاق زیست محیطی وجود داشت. اطلاعات زیست محیطی، آگاهی زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، نگرانی زیست محیطی، مذهب، عوامل اقتصادی، رفتار مسئولیت پذیرانه نسبت به محیط زیست، احساس مسئولیت، آموزش حفاظت از محیط زیست و سواد زیست محیطی از جمله عوامل موثری هستند که به آنها اشاره خواهد شد.
    کلیدواژگان: اخلاق زیست محیطی، آموزش حفاظت از محیط زیست، شهروندان
  • نرگس تهوری، محمد بهنام فر صفحه 97
    یکی از مهم ترین آثار اخلاقی قرن نهم هجری، بهارستان جامی است که به تقلید از گلستان سعدی، با نثری آمیخته به نظم نگاشته شده است. در این مقاله به «تحلیل درون مایه های اخلاقی در بهارستان» می پردازیم. روش این پژوهش تحلیلی توصیفی است. نتایج به دست آمده در این تحقیق نشان می دهد که رویکرد جامی در این اثر مبارزه با نفس و رذایلی چون دنیاپرستی و آزمندی است. وی می کوشد آدمیان را به سوی فضایلی چون جود و کرم، جوانمردی، قناعت، عبادت و بندگی درگاه حق ترغیب کند. جامی، در بیان مباحث اخلاقی، هدف نهایی و غایی انسان را تزکیه نفس و دوری از فساد و تباهی برای نیل به کمالات عالی و سرانجام تقرب به خدای یکتا می داند.
    کلیدواژگان: بهارستان، جامی، اخلاق، درون مایه های اخلاقی
|
  • Ayatollah Mohammad Taqi Misbah Page 5
    This paper which elaborates on Imam Sajjad's Monajat-e-Zakerin(whispered prayer of the rememberers) is about the reality of gratification and human needs. Definitely, man, with his various faculties, has different kinds of gratifications which are expressed throughout mans’ life; because the new needs thatcorrespond with gratification arise alongside the child's development. Some of these kinds of gratification are material and some are spiritual. Their appearance has to do with man's attachment to them. God's Friends and those who have freed themselves from the material world manage to reach the stage in which they consider pursuing all kinds of gratification other than the remembrance of God as a sin and loss and they seek forgiveness for them. Therefore they take pleasure in nothing except remembrance of God.
    Keywords: gratification, remembrance of God, gratification, kinds of needs, attachment to God
  • Seyyedeh Fatimah Mousavi Page 13
    As a psychological construct and moral virtue, forgiveness, has been the subject of speculation and inquiry in the West for a time due to its positive advantages to individuals and families. Religious beliefs are regarded as the source of forgiveness. Islam takes special care of the different dimensions of this construct. The present paper studies forgiveness in the light of Islam and psychological literature, using a descriptive- analytical method. Moreover, it seeks to provide a theoretical model approach to forgiveness in Islam by comparing between the attitude of each of Islam and psychology toward it. The results show that according to the religious teachings in Islam forgiveness is multidimensional with regard to the requirements of time and place, and the levels of forgiveness differ according to the different levels of individuals’ faith and piety. Furthermore, taking into account the scope of an offence, the offender's motive and the outcome of forgiveness can either be blameworthy or praiseworthy. Studying the dimensions and levels of forgiveness according to the religious teachings in Islam and providing a theoretical model for it can prepare the ground for applying and testing it through experimental studies in an Iranian-Islamic framework.
    Keywords: forgiveness, Islamic model, psychological literature
  • Mohammad Salem Muhseni Page 25
    Felicity is one of the main concerns of every man and is regarded one of the important issues in religion, ethics, philosophy of ethics and philosophical anthropology, and it has been the subject of speculation and inquiry to Muslim philosophers and religious scholars. The present paper seeks to study the nature of felicity from the view of peripatetic philosophy, philosophy of illumination and transcendent philosophy. Felicity, to these schools, means attaining the kinds of pleasure that correspond to man’s perfection. However, since man’s soul has several faculties and for each of them certain pleasures represent perfection, felicity is multiple and has different levels including sensual pleasure, imaginary pleasure and intellectual pleasure. The highest degree of felicity is the very intellectual pleasure which is realized by intellective soul, and the real felicity is the one which is attained by perceiving the intelligible and attachment to the abstract in theory and by controlling the body in practice. The final point is that peripatetic philosophy, philosophy of illumination and transcendent philosophy all agree about what the nature of felicity is. An analytical-descriptive method is used in this study.
    Keywords: felicity, real felicity, pleasure, pain, perfection, good
  • Taghi Mohadder Page 35
    The question of realism and non-realism is among the most important issues of ethical philosophy which helps in the classification of the different ethical schools according to their major differences. Considering the disagreement about Ibn Sina's ethical interpretation, this paper tries first to explain Ibn Sina's ethical view using a descriptive analytical method, and then expounds its relationship with ethical realism.The research results show that, although Ibn Sina does not regard moral issues as evident, there is no evidence that he does not consider them as narrational and trustworthy or untrustworthy. As for his referring to moral issues as types of accepted premises, this is not against realism, because by saying that ethical rules have no basis except reputation he means that the epistemic basis of ethical rules is reputation. Therefore, Ibn Sina's view seems to be related to the state of assertion, not affirmation. Therefore, the interpretation made by Mozafar and Mohaqiq Isfahani considering Ibn Sina's view as a state of affirmation is unsound.
    Keywords: Ibn Sina, ethical realism, accepted premisses, ethical issues
  • Afzal Boluki, Mohammad Ali Mosleh Nijad Page 47
    One of the most essential challenges in human life is the way of recognizing logical behavior and making decisions about intellectual and ethical crises. This paper sheds light on the role of meta-ethical rules in resolving the conflict between ethical principles or actions at times when man encounters two or more ethical principles or actions and needs to respond, and so, because of his limited capacity, fails to decide upon all of them and cannot help choosing the preferred one, with the aim of recognizing the theoretical approaches to distinguishing how to sort out moral priorities and resolve the practical deadlock and prevent the damages which results from performing the preferred act. This paper uses a descriptive-analytical method and summarizes the main points as follows: certain fiqhi rules and principles which can contribute to identifying the priorities when conflict occurs between ethical actions, the general rules of determining the priorities referred to in Quranic verses and narrations and the criterion for calculating the value of actions and the expediency they envolve.
    Keywords: meta, ethical rules, prevailing rules, the purport of texts, generalizability, the order of expediencies
  • Imman Mohkamkar, Mohammad Mahdi Hallaj Page 63
    Social networks are new versions of websites which have been of special interest to users of virtual network the world over.On the other hand, identity in the sense of collection of people's material and spiritual dependences in all aspects will certainly be affected by the virtual space, especially virtual social networks. This paper aims at investigating the dimensions,characteristics and functions of social network with regard to identity. Therefore, the paper seeks to answer this question:"what are the functions of virtual social networks in the area of Iranian-Islamic identity", and holds the view that using virtual social networks has blemished the Islamic-Iranian identity of the society. The supposition of this paper is that the harm which comes to the Islamic-Iranian identity is represented in the change in the family' lifestyle which leads to increase in the rate of divorce and violation of familie's right to privacy.
    Keywords: public networks, virtual space, identity, function
  • Seyyed Mohammad Shobeiri, Hussein Meiboodi, Adeleh Saradipour Page 83
    Economic, environmental and social problems are among the important challenges facing modern man in the present century. Scholars propose that prevalence of environmental morals can contribute to solving these problems. Using a descriptive-analytical method and expounding the necessity of prevalence of environmental morals in society, the present paper provides a model of the contributing factors of the prevalence of environmental morals among the citizens worldwide, and analyzes the interrelationships of these moral in seven steps. The research findings point to ten components which influence environmental morality. Environmental information, environmental awareness, environmental attitude, environmental concern, religion, economic factors, responsible attitude towards environment, accountability, teaching environmental conservation and environmental literacy are among the influential factors to which this paper refers.
    Keywords: environmental morality, teaching environmental conservation, citizens
  • Narges Tahavvori, Mohammad Behnamfar Page 97
    One of the most important works of morals in the ninth century (‘AH’) is Jami’s book, Baharestan, which, following the example of Sa’di’s Golestan, contains both prose and poetry. Using an analytical- descriptive method, the present paper “analyzes the moral themes in Baharestan”. The research findings show that the approach used by Jami in this work focuses on combatting the self and such vices like worldliness and greediness. He urges people to achieve such virtues like generosity and munificence, chivalry, contentment, and worship of God. When discussing moral issues, Jami considers that man’s ultimate aim is self-purification and aloofness from corruption for the sake of achieving highest degrees of perfection to finally attain nearness to God.
    Keywords: Baharestan, Jami, morality, moral themes