فهرست مطالب

متن پژوهی ادبی - پیاپی 59 (بهار 1393)
  • پیاپی 59 (بهار 1393)
  • بهای روی جلد: 36,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1393/03/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسن ذوالفقاری* صفحه 7
    کلثوم ننه نام کتابی طنزآمیز و انتقادی نوشته آقاجمال خوانساری (1125 ق.) از فقیهان دوره صفویه است. کلثوم ننه در نقد دینداری عامیانه و باورهای خرافی رایج میان زنان و قدیم ترین سند مکتوب درباره اخلاق و آداب و رسوم زنان عامی ایران است. هدف از مقاله، معرفی کتاب و مولف آن سپس متن شناسی این اثر ارزشمند است. کتاب کلثوم ننه به عنوان یکی از آثار مهم ادب عامه در تاریخ ادبی ایران همواره از دید محققان دور مانده است. می کوشیم محتوای کتاب را به روش نقد جامعه شناختی و از سه منظر باورهای عامیانه و تصویر دینداری عامه و وضعیت زنان در عصر مولف بررسی کنیم.
    کلیدواژگان: کلثوم ننه، عقایدالنساء، آقاجمال خوانساری، باورهای عامیانه، رفتارشناسی زنان
  • علی تسلیمی، سهیلا مبارکی* صفحه 27
    منظور از کانونی سازی، کانون دیدی است که در روایت شکل گرفته است و از آن منظر که ممکن است زمانی، مکانی، روانشناختی یا ایدئولوژیک باشد، افراد و وقایع داستانی مورد مشاهده و ارزیابی قرار می گیرند. در دل دلدادگی نیز در میان عناصر سازنده روایت، کانونی سازی حائز اهمیت است. مندنی پور به عنوان یک نویسنده رئالیست و مدرن به جای تک صدایی، صدای شخصیت های مختلف داستان را به گوش خواننده می رساند. در این رمان، راوی دانای کل به سیلان ذهن های شخصیت های اصلی داستان رو می کند و با کانونی سازی درونی و بیرونی به بیان احساسات و عقاید و توصیف زمان و مکان های مختلف داستان می پردازد. کانونی سازی از دیدگاه ژنت با جریان سیال ذهن شخصیت ها در این رمان ارتباط مستقیمی دارد. این مقاله به بررسی کانون روایت در رمان دل دلدادگی بر اساس نظریه ژنت و رابطه آن با جریان سیال ذهن می پردازد.
    کلیدواژگان: جریان سیال ذهن، دل دلدادگی، روایت، ژرار ژنت، شهریار مندنی پور، کانونی سازی
  • احمد تمیم داری*، سمانه عباسی صفحه 43
    ساختارگرایان که بیش از هر چیز به قوانین کلی حاکم بر ساختارها می پردازند، در برخورد با روایت، به جای توجه به زبان موجود در متنی خاص، دغدغه قیاس های زبان شناختی دارند و در نتیجه، برای بررسی طرح هر داستان به دنبال انطباق ساختار یک روایت و نحو یک جمله هستند، تا از این طریق بتوانند به الگویی کلی برای همه داستان ها دست یابند. در همین راستا، بسیاری از روایت شناسان ساختارگرا، از جمله کلود برمون، سعی کرده اند تا این الگوی ساختاری را به گونه ای گسترش دهند که امکان بررسی آن در هر نوع داستان فراهم شود. در مقاله حاضر، پس از مروری کوتاه بر نظریه های روایت، به الگوی برمون که بر پایه چگونگی روابط میان کوچکترین واحدهای روایی استوار است و انطباق آن با طرح داستان شیر و گاو کلیله و دمنه پرداخته می شود تا علاوه بر بررسی طرح این داستان و ویژگی های آن بر اساس دیدگاهی جدید، قابلیت های انطباق پذیری این الگو نیز در چنین داستان هایی مشخص شود.
    کلیدواژگان: روایت شناسی، کلود برمون، پی رفت، کلیله و دمنه، باب شیر و گاو
  • فریده داودی مقدم*، جنان ایزدی صفحه 61
    ملاصدرا یکی از فیلسوفان بزرگ عصر صفوی است که صوفیان و دانشمندان صاحب قدرت این روزگار را در قالب آثار مختلف خود توصیف، ترسیم و نقد می کند. وی مانند بسیاری از حکما و فلاسفه شیعه در این دوره، مشربی ذوقی و صوفیانه اتخاذ می نماید و در مقام دفاع از تصوف و رد و انکار تشرع خشک ظاهری و فقهای منسوب به حکومت برمی آید و با تلفیق و ترکیب متناسبی از براهین عقلی و کشف و شهودهای عرفانی موجد حکمت صدرایی و عرفان فلسفی و تصوف شیعی می گردد که بازتاب این تفکرات در آثار گوناگون وی دیده می شود. از جمله آثار ذوقی ملاصدرا که جلوه گاه اندیشه های ناب و متعالی اوست، مجموعه اشعار صوفیانه وی می باشد که در عین حال، آیینه تمام نمایی از روزگار و ابنای زمانه اوست و سرشار است از بن مایه های کلی تصوف با رویکردی جدید که عبارتست از ترکیب تعالیم نظری تصوف با عرفان عملی و فلسفه. این پژوهش با بررسی اشعار صوفیانه او به روش تحلیل محتوا ضمن استخراج و معرفی این موتیف های صوفیانه،در صدد پاسخ به این پرسش است که چگونه ملاصدرا با به کارگیری برخی از موتیف ها، اصطلاحات و رمزهای ادبیات تصوف چون عشق، می و ساقی و خرابات و... در منظومه تداعی های عارفانه به توصیف برخی از گروه های اجتماع عصر خویش می پردازد و تا اندازه ای، بعضی منش ها و کنش های صوفیان، عالمان، فقیهان و متشرعان زمانه خویش را باز می نمایاند.
    کلیدواژگان: اشعار ملاصدرا، تصوف، عصر صفوی، گروه های اجتماعی
  • محمود بشیری*، زهرا هرمزی صفحه 85
    روایت شناسی شاخه ای از مطالعات ادبی است که ریشه در ساختارگرایی دارد و در پی یافتن یک دستور زبان جهانی واحد برای متون روایی مختلف است. هر یک از روایت شناسان به برخی از الگوهای تکرار شونده در متون روایی اشاره کرده اند. ژرار ژنت هم یکی از روایت شناسان مطرح ساختار گراست که طرح جامع و کاملی برای بررسی متون روایی پیشنهاد می دهد. او در نظریات خود به بررسی سه جنبه از سخن روایی، یعنی زمان، وجه یا حالت و لحن می پردازد. این سه جنبه با بررسی ساختار زمان، کانون های روایت، فاصله روایت با بیان راوی و انواع دیدگاه به کار رفته در یک اثر روایی مشخص می شوند و با بررسی و تحلیل این سطوح، می توان به تحلیل دقیق و منسجم از یک متن روایی دست یافت و توانایی داستان پردازی نویسنده را در شکل دادن به نظام و ساختار روایی یک اثر داستانی سنجید. در این پژوهش با استفاده از نظریات ژنت سطوح مختلف گفتار روایی و روابط متقابل این سطوح در رمان آفتاب پرست نازنین بررسی و تحلیل می شود. نویسنده این رمان یعنی محمدرضا کاتب از نویسندگان مطرح ادبیات معاصر ایران است و طی سال های اخیر به نوعی به سبک و مخاطب های خاص خود دست یافته است؛ سبکی همراه با پیچیدگی، تعلیق، بازی های زبانی و گرایشی به پست مدرنیسم. اما در آفتاب پرست نازنین این خصوصیات سبکی اندکی تعدیل شده است و آغاز و انجام مشخصی وجود دارد و تلاش شده است تا توجه طیف بیشتری از مخاطبان جلب شود. این مقاله به بررسی تکنیک های روایی مختلفی می پردازد که نویسنده جهت روایت داستان آفتاب پرست نازنین از آنها استفاده کرده است.
    کلیدواژگان: محمدرضا کاتب، آفتاب پرست نازنین، روایت شناسی، ژرار ژنت، کانون روایت، وجه، لحن
  • فاطمه کلاهچیان، سید محمد آرتا* صفحه 101
    شاعران برای آفریدن مضامین ژرف و آراستن کلام خویش از روش های گوناگونی بهره برده اند و سخن شناسان و نقادان نیز کوشیده اند که اسباب و ساز و کار این شیوه ها را بیابند و به رایشان قواعدی وضع نمایند. یکی از شیوه های آراستن کلام، استفاده از ساخت های مقارن نحوی (تکرار نحوی) است که با نظر به وجه هنری زبان خلق می شود و می توان برای آن کارکردهایی مختلف قائل شد. تکرار الگوی نحوی، مقوله ای است که به فرم و ساختار شعر مربوط است؛ از این رو، راز زیبایی و غنای موسیقایی بسیاری از ابیات خاقانی را باید در فرم شعر او جستجو کرد. خاقانی با چیرگی بی بدیل و شگفت انگیزی که در حوزه زبان و واژگان دارد، به شیوه ای بسیار هنرمندانه و با بسامدی بالا، برای آفرینش مضامین و آرایش مظاهر سخن خویش، از ساخت های مقارن نحوی بهره برده است. گفتنی است که هماهنگی بسیاری از این شیوه ها با مفهوم و معنای کلی بیت، در خور توجه است. این مقاله بر آن است تا کارکردهای تکرار نحوی در قصاید خاقانی را از حیث زیبایی آفرینی و معنایی مورد بررسی قرار دهد و شیوه های ظهور آن ها را باز نماید؛ شگردی که از ویژگی های بارز سبکی شعر خاقانی به شمار می آید.
    کلیدواژگان: ساخت های مقارن نحوی، زیباشناسی، کارکرد معنایی، خاقانی
  • احمدرضا کیخای فرزانه، علی وفایی* صفحه 123
    هدف این مقاله تبیین اندیشه های ملامتی و جوانمردانه سعدی و بازتاب این اندیشه ها در غزلیات اوست. بر این مبنا، کوشش نگارنده بر این بوده است تا به این پرسش اصلی پاسخ دهد که «آیا سعدی اساسا اهل ملامت و فتوت بوده است یا خیر؟» و پس از این مقدمه با بررسی غزلیات وی به این نتیجه می توان رسید که وی با توجه به فرضیات مطرح شده، از سقایان زمان خود بوده است. برای پاسخگویی به این پرسش، نخست مقایسه ای مختصر بین دو آیین «فتوت» و «ملامت» صورت گرفت. سپس با تکیه بر اصول عام مربوط به این آیین ها در کتب معتبر و با استناد به شماری از غزلیات سعدی، کوشش شد دیدگاه های او در باب آیین های یاد شده تشریح گردد. آنگاه با ارائه آماری از برخی واژه ها و اصطلاحات کلیدی مطرح در میان اهل فتوت و ملامت در غزلیات شیخ اجل، تلاش شد تا مستنداتی برای صحت برداشت نگارنده ارائه گردد.
    کلیدواژگان: سعدی، غزل، ملامت، فتوت، سقایی
|
  • Hassan Zolfaghari* Page 7
    Kolthum Naneh is the title of a satirical and critical book written by Aqa Jamal Khansari (1713)، a jurisprudent during the Safavid era. Kolthum Naneh reviews the common religious aspects and superstitious beliefs among women، and is a written document about the ethics، rituals، and traditions of ordinary Iranian women. The aim of this article is to introduce the book and its author، and then to study the narratology of this valuable text. As one of the most important popular works in the history of Iran''s literature، the book Kolthum Naneh has always been neglected by researchers. We attempt to investigate the content of the book using the sociological criticism method، and from three points of view of popular beliefs، the popular image of religiosity، and the status of women during the author''s era.
    Keywords: Kolthum Naneh, Aqayed ul, Nisa ('Women's Beliefs'), Aqa Jamal Khansari, popular belief, women's behaviorism
  • Ali Taslimi, Soheila Mobaraki* Page 27
    Focalization refers to a perspective that has been formed within the narration. Since it can be temporal, spatial, psychological or ideological, the characters and story events are observed and evaluated. In Del-e Deldadegi, too, focalization is of paramount importance among other elements that make the story. As a realist and modern writer, Mandanipour gets the voices of various characters in the story to the ears of the readers instead of only a monologue narration. In this novel, the omniscient narrator turns to the streams of consciousness of the main characters in the story, and expresses the emotions and beliefs, and describes the numerous places and time periods in the story by internal and external focalization. From the point of view of Genette, focalization has a direct relationship with the character's stream of consciousness. This article investigates the narration focus in the novel Del-e Deldagi based on the theory of Genette, and its relationship with the stream of consciousness.
    Keywords: Stream of consciousness, Del, e Deldagi, Narration, Gerard Genette, Shahriar Madanipour, Focalization
  • Ahmad Tamimdari*, Samaneh Abbasi Page 43
    Structuralists mostly deal with general rules of structures, and when it comes to narratology, they are mostly concerned about linguistic comparisons instead of paying attention to the language in a specific context. Therefore, in order to study the plot in each story, they look for the accordance between the structure of a narration and the syntax of a sentence, so that they would achieve a general pattern for all stories this way. In line with this, many structuralist narratologists, including Claude Bremond, have attempted to develop this structuralist pattern in a way that would make it possible to analyze it in any type of story. After a brief overview of narration theories, the present paper studies Bremond's model, which is based on the relationship between the smallest narrative units, and its accordance with the plot of Lion and Cow story in Kelileh and Demneh. The aim is to study both the plot and its features based a new approach and also to reveal the accordance of this model in such stories.
    Keywords: narratology, Claude Bremond, Kalilah, Dimnah, Lion, Cow
  • Farideh Davoodi Moqaddam*, Janan Izadi Page 61
    Molla Sadra is one of the great philosophers in Safavid era, who describes and criticizes the powerful Sufis and scientists in their different works. Just like many other Shia philosophers in this era, Molla Sadra adopts a Sufism approach. He defends Sufism, rejects tasharru' ('the superficial advocates of Sharia'), and by combining the rational proofs and mystical intuitions, he creates Sadraean wisdom and contributes to the philosophical mysticism and Shia Sufism. These thoughts are observed in his different works, the most important of which is the collection of his sufistic poems. The poems are a reflection of the foundations in his time and are full of general Sufism themes with a new approach. The new approach is the combination of theoretical sufistic education and practical and philosophical mysticism. This paper analyses his sufistic poems with content analysis method and extracts these sufistic motifs. The paper attempts to find out how Molla Sadra describes some of the social groups in his era by using some common motifs, terms and codes in sufistic literature like love, wine, Saqi, etc., and how he reflects some of the behaviors of sufis, Alims, Faqihs and Motesharrean ('authoritarian clergy') at his time.
    Keywords: Molla Sadra's poems, Sufism, Safavid era, Social groups
  • Mahmoud Bashiri*, Zahra Hormozi Page 85
    Narratology is a branch of literary studies and has its roots in structuralism. It seeks to find a unified universal grammar for various narrative texts. Narratologists have each referred to some of the repetitive models in narrative texts. Gerard Genette is one of the prominent structuralist narratologists who offers a comprehensive plan for analysis of narrative texts. In his theories, Gerard Genette investigates three dimensions of narrative speech, namely time, aspect, and intonation. These three dimensions are made clear by investigating the structure of time, the narration focuses, the narration distance from the narrator's narration, and the numerous viewpoints used in the work. By investigating and analyzing these dimensions, one can achieve an accurate and coherent analysis of a narrative text and assess the fictional ability of the writer in shaping the narrative system and structure of a fictional work. Using Genette's theories, the study explores numerous dimensions of narrative speech and the mutual relations of these dimensions in the novel Aftab-parast-e Nazanin. Mohammadreza Kateb, the author of this novel is a prominent writer in Iran’s contemporary literature and has achieved a special style and readers in recent years. His style is accompanied by complexity, suspension, linguistic games and a tendency towards post-modernism. However, in Aftab-parast-e Nazanin, these stylistic features have been modified a bit. There is a specified beginning and end, and the author tries to attract the attention of a wider range of readers. The present paper studies the different narrative techniques used by the author for the narration of the above said story.
    Keywords: Mohammadreza Kateb, Aftab, parast, e Nazanin, Narratology, Gerard Genette, Narration focus, Aspect, Intonation
  • Fatemeh Kolahchian, Sayyid Mohammad Arta* Page 101
    Poets use a variety of methods to create in-depth themes and adorn their words. Speech scholars and critics have also attempted to find the tools and mechanisms for such methods, and establish rules using their theories. One of the methods to adorn words is using syntactic symmetric structures (syntactic repetition) which is created by taking account of the artistic aspect of language, and one can consider a number of functions for it. The repetition of syntactic model is an issue related to the form and structure of poem; thus, the secret about the beauty and musical richness of many poems by Khaghani should be searched in his form of poem. With his unique and amazing command on language and lexicon, Khaghani has tapped into syntactic symmetric structures with a very artistic method and with a high frequency to create themes and adorn the representations of his words. It is worth mentioning that the coordination of many of these methods with the overall meaning and purpose of the verse is worth noticing. This article attempts to explore the syntactic repetition functions in Khaghani's odes in terms of creating beauty and meaning and explain their emergence process; something quite particular to Khaghani's poetic style.
    Keywords: Syntactic Symmetric Structures, Esthetics, Semantic Function, Khaghani
  • Ahmadreza Keykhay Farzaneh, Ali Vafaee* Page 123
    The purpose of this study is to explain the Sa’di’s Malamati ('Reproaching') and Fatayan ('Manly') thoughts and their reflection on his ghazals. On this basis, the paper attempts to answer the question, asking whether Sa’di was basically into Malamati and Fatayan hierarchies or not. Then, by analyzing his ghazals, it is concluded that given the hypothesis in this study, Sa’di was a member of the Saqqayan in his own time. To answer the question above, a brief comparison is made between two hierarchies of Malamati and Fatayan. Then, by relying on the general principles related to these traditions in valid books and with reference to some of Sa’di’s ghazals, his views about the said two customs are explained. Later on, statistics are presented about some of the key words and terms used among the people of reproach and manliness in Sheykh Sadi’s ghazals. This way, the accuracy of the hypothesis in this is approved.
    Keywords: Sadi, ghazal, Malamat ('a member of Malamati hierarchy'), Futuwwat ('Fatayan hierarchy'), Saqqayi (a member of Saqqayan hierarchy')