فهرست مطالب

تاریخ اسلام در آینه پژوهش - سال دهم شماره 2 (پیاپی 35، پاییز و زمستان 1392)
  • سال دهم شماره 2 (پیاپی 35، پاییز و زمستان 1392)
  • 154 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1393/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مهدی ابوطالبی* صفحه 5
    جمهوری اسلامی ایران به سبب مقاومت در برابر نظام سلطه، آماج تهاجم های متعددی قرار گرفته است. از جمله این تهاجم ها، تهدیدها و تحریم های اقتصادی است. بر همین اساس، مقام معظم رهبری بحث «اقتصاد مقاومتی» را به عنوان بهترین راهبرد مطرح کردند. از نظر ایشان، یکی از راه کارها حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی است. از آن رو که این گونه تهدیدها و تحریم ها در دوره های گذشته نیز در کشور ما سابقه داشته، این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که در تجربه تاریخی ما، علمای شیعه برای حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی چه راه کارها و اقداماتی داشته اند؟ برای پاسخ به این سوال، عملکرد و بیانات علمای شیعه در دوره قاجار، که دوران هجوم اقتصادی غرب به ایران بوده، در متون تاریخی بر اساس روش «تحلیل محتوای کیفی» بررسی شده است. نتیجه این بررسی آن است که عالمان شیعه با صدور بیانیه، در تحریم کالاهای خارجی و ترویج کالاهای داخلی، تشویق و حمایت از تاسیس شرکت های اقتصادی داخلی و تعهد عملی به استفاده از کالاهای داخلی و قناعت در زندگی، نقش زیادی در این زمینه داشته اند.
    کلیدواژگان: علما شیعه، تولید، ملی، سرمایه، ایرانی، کالا، خارجی، داخلی، تحریم
  • مجید افلاکیان*، مهدی پیشوایی صفحه 27
    اشتغال از ضرورت های زندگی افراد بشر است. شیعیان نیز از این قاعده مستثنا نیستند. سفارش اهل بیت علیه السلام به کسب و کار و نهی از بیکاری و بطالت، از نکات مهم تاثیرگذار در زندگی شیعیان در عصر حضور ائمه اطهار علیه السلام بوده است. شیعیان به گونه ای به شغل و کسب روزی حلال اهتمام داشتند که شهرت برخی از آنها به شغلشان است. هرچند به سبب کمبود منابع، دستیابی به شغل تمام اصحاب ائمه معصوم علیه السلام، دشوار است، اما در این نوشتار سعی شده تا با استقرای کافی و بررسی گسترده، به شغل اصحاب امامان† و فضای اقتصادی دوره ائمه علیه السلام و وضعیت اقتصادی شیعیان در آن دوره دست یابد. بر اساس این استقرا، یاران و راویان ائمه اطهار علیه السلام شغل های متنوعی داشتند که نشان دهنده حضور آنان در عرصه اقتصادی است. از سوی دیگر، آنان در کنار شغل و پیشه عادی، حامل علوم و معارف اهل بیت علیه السلام بودند و بعضی از آنان حافظ هزاران حدیث بودند، و حتی برخی از آنان به مرحله فقاهت و اجتهاد رسیده بودند.
    کلیدواژگان: شغل اصحاب ائمه (ع)، تقید اصحاب ائمه (ع) به مال حلال، وضعیت مالی اصحاب ائمه (ع)، ضرورت داشتن شغل
  • یدالله حاجی زاده* صفحه 51
    واکاوی عقاید غلات در عصر ائمه اطهار علیه السلام و نوع مقابله امامان علیه السلام با آنها از اهمیت خاصی برخوردار است. آشنایی با نوع برخورد ائمه علیه السلام با غالیان، الگوی مناسبی برای مقابله با آنها ارائه می کند. ابوالخطاب به عنوان یکی از مهم ترین غلات دوران ائمه علیه السلام، علاوه بر بیان عقاید افراطی، تاثیر بسیاری بر جریان غلو در زمان خود و غالیان پس از خود داشت. سوالی که مطرح است اینکه ابوالخطاب چه عقاید غالیانه ای را مطرح کرد؟ و چه تاثیری در جریان غلو پس از خود داشت؟ و امامان علیه السلام با این شخصیت غالی و پیروانش چگونه برخورد کرده اند؟ امام صادق† ابوالخطاب، عقائدی همچون نبوت و سپس الوهیت ائمه علیه السلام و در نهایت، الوهیت خودش را مطرح کرد و قائل به اباحی گری شد. همچنین، حرکت منحرفانه وی، در پیدایش اسماعیلیه بی تاثیر نبود. اما در خصوص واکنش ائمه علیه السلام نسبت به او، باید گفت: با جدیت به مقابله با ابوالخطاب پرداخت و او را رسوا ساخت و از وی برائت جست و لعن و تکفیر کرد و از همنشینی با وی نهی نمود و سایر امامان علیه السلام نیز به منظور جلوگیری از تاثیرات مخرب وی، به نوعی همچون امام صادق† با این جریان برخورد کردند.
    کلیدواژگان: امامان (ع)، امام صادق (ع)، ابوالخطاب، خطابیه، غلو، باور
  • سیدعلی حسین پور*، محمدرضا جباری صفحه 75
    با رحلت غم بار رسول خداˆ حوادث تلخ دیگری رخ داد که نوک اصلی پیکان این حوادث متوجه اهل بیت رسول خداˆ بود. تجمع تعدادی از مهاجران و انصار در سقیفه، سرآغاز شکل گیری جریان انحراف مسیر خلافت بود؛ جریان اما به اینجا ختم نشد و پیامدهای آن، حتی در شکل هجوم به خانه برترین بانوی هستی و مصدومیت و سپس شهادتش بروز یافت. در فاصله اندک میان اجتماع سقیفه و شهادت حضرت فاطمهƒ حوادثی رخ داده که مستقیم یا غیرمستقیم با شهادت آن حضرت مرتبط است. تاکنون پژوهش های متعددی در خصوص رخداد سقیفه و پیامدهای آن به نگارش درآمده، اما در این خصوص، که تاریخ و ترتیب حوادثی که منتهی به شهادت صدیقه طاهرهƒ شد، چگونه بود، اثری درخور توجه به چشم نمی خورد. با توجه به اینکه گزارش های تاریخی نیز معمولا به تاریخ دقیق حوادث یادشده نپرداخته، در این نوشتار تلاش شده است با بررسی مجموعه شواهد و قراین تاریخی روایی موجود، به تصویری دقیق و نزدیک به واقع در این باره دست یابیم.
    کلیدواژگان: رسول خدا (ع)، علی (ع)، فاطمه (ع)، خلفا، غصب، فدک، اسامه
  • محسن رنجبر* صفحه 101
    پژوهش حاضر به معرفی و نقد کتاب «تذکره الخواص»، نگاشته یکی از عالمان و مورخان قرن هفتم، به نام شمس الدین یوسف بن قزاوغلی، معروف به «سبط ابن جوزی»، می پردازد. پس از بازشناسی تبار و شخصیت و مذهب نویسنده و آگاهی از کتاب و منابع آن، نقد و بررسی محتوایی کتاب در چهار محور سامان یافته است: محور نخست شناسایی گزارش های موافق با باورهای شیعه؛ دوم گزارش های ضعیف و ناهمسو با باورهای شیعه؛ سوم گزارش هایی که در منابع دیگر وجود ندارد و یا کمتر به آن پرداخته شده است. چهارم پاسخ گویی به نقد و تضعیف برخی از اخبار مناقب و فضایل اهل بیت علیه السلام توسط برخی از محدثان و مورخان اهل سنت. یکی از اهداف مهم این پژوهش بازکاوی و پاسخ به دو پرسش مهم است که چرا نویسنده کتاب، که خود از عالمان و اندیشمندان اهل سنت است، با وجود پای بندی به مذهب اهل سنت، به نگارش و تدوین کتابی درباره مناقب و فضایل امامان شیعه پرداخته است؟ و افزون بر این، به برخی از آموزه های اعتقادی شیعه اذعان و اعتراف نیز کرده است؟ و چرا با وجود چنین اعتراف هایی، در نهایت، به مذهب امامیه نگرویده است؟
    کلیدواژگان: تذکر الخواص، سبط ابن حوزوی، مناقب، امامان (ع)، تاریخ، اهل بیت (ع)
  • زهره معماریانی*، محمد دشتی صفحه 121
    جایگاه زن و نحوه حضور و ایفای نقش این قشر در عرصه های گوناگون جامعه در دوره خوارزمشاهیان موضوع این پژوهش است که تا کنون در این خصوص تحقیقی جامع صورت نگرفته. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که در عصر خوارزمشاهیان (628691ق) زنان در عرصه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، هنری و ادبی کم وبیش حضوری فعال داشتند. در عرصه سیاست، تنها زنان درباری ایفای نقش می کردند، اما در دیگر زمینه ها، سایر زنان فعالیت های موثری داشتند. با وجود این، رفتارهای نابهنجار و بازیچه قرار گرفتن برخی زنان در اعمال خلاف عفت، به ویژه توسط اربابان قدرت، امری رایج بود که همین موضوع به سلامت جامعه و کارایی دولت آسیب فراوان وارد ساخت.
    کلیدواژگان: زنان، خوارزمشاهیان، نقش، سیاسی، نظامی، اقتصادی
  • ملخص المقالات
    صفحه 143
|
  • Mahdi Abutalebi* Page 5
    Islamic Republic of Iran has been subjected to several attacks from hegemony system due to its resistance against this system. Economic sanctions and threats are among these attacks. Accordingly, the Supreme Leader proposed resistive economy as the best strategy to confront them. In his view, a good modus operand is to support Iranian national product, work and capital. Since our country was always subjected to such threats and sanctions in the past, the present paper seeks to answer the following question: what were Shi’a scholars’ modus operands and activities to support Iranian national product, work and capital in our historical experience? To answer this question, Shi’a scholars’ functions and sayings in Qajar period, which was the period of West’s economic attack on Iran, were studied in historical texts using the method of “qualitative content analysis”. The results show that Shi’a scholars have had a great role in this respect through issuing declarations to sanction foreign goods and promote domestic ones, encouraging and supporting the establishment of domestic economic companies and practical commitment to use domestic goods, and contentment in life.
    Keywords: Shia scholars, national product, capital, Iranian, goods, foreign, domestic, sanction
  • Majid Aflakian*, Mahdi Pishvaii Page 27
    Infallible Imams’ recommendation on occupation and prohibition of idleness and unemployment is one of the important and influential points in Imamiyyah Shi’as life during Imams’ presence. Shi’as were so eager to have an occupation and earn Halal (permitted) sustenance that some of them were known by their occupation. Occupation is a necessity of man’s life and Shi’as are no exception. Conducting a sufficient induction and a comprehensive review, the present paper seeks to find out the occupations of Infallible Imams’ companions, economic atmosphere of Imams’ period and Shi’as’ economic status in that period, though it is difficult to find out the occupations of all Imams’ companions due to lack of resources. According to the induction, Imams’ companions and friends had various occupations, that is, they were active in economic domain. On the other hand, they conveyed Infallible Imams’ sciences and knowledge along with their common jobs, some of them had memorized thousands of hadiths and some others had reached the stage of independent reasoning and jurisprudence.
  • Yadollah Hajizadeh* Page 51
    An investigation of the extremist's beliefs in the era of Shia Imams (A) and the ways Imams confronted with them is of paramount importance. Familiarity with Imam's attitude towards the extremists offers a good model for confrontation with them. As one of the main extremists in Imam's era, Abo – al-khatab voiced his extremist ideas and both in his own time and after his death had a significant effect on hyperbole movement. Questions that, are raised in this regard are what kind of extremist ideas did Abo –al-khatab put forward, what effects did he have on the hyperbole movement after him, and how did the Imams react to this extremist character and his followers? In addition to Imam Sadiq' who seriously opposed him, disgraced him, avoided him, cursed him, forbad his company judged him as an unbeliever, the other Shia Imams, too, had a similar reaction in order to prevent his destructive influences.
    Keywords: Imams, Imam Sadiq, Abo –al, khatab, oration, hyperbole, faith
  • Sayeed Ali Hossein Poor*, Mohammad Reza Jabbari Page 75
    With the piteous demise of Prophet (pbuh), some other tragic events happened to His Holy Household. The gathering of some of Meccan emigrants and the helpers of Prophet in Saqifa was the origin of deviance in the Caliphate path. But it was not ended there, and its consequences manifested themselves as raiding the house of the most supreme lady in the world, injuring and finally martyring her. In the short interval between Saqifa' aggregation and Fatima's (pbuh) martyrdom, some events took place which were directly or in directly related to her martyrdom. Up to now several researches have been carried out about Saqifa' event and its consequences. But there has been no significant research about the history and march of events which led to her holiness Fatima's (pbuh) (Sedighe Tahere) martyrdom. Considering the fact that the historical reports have not dealt with the exact date of the mentioned events either, this paper seeks to depict a clear and realistic picture in this regard, by investigating the available historical and narrational evidence.
    Keywords: God's messenger, Ali (A), Fatima (pbuh), caliphs, usurpation, Fadak, Osameh
  • Mohsen Ranjbar* Page 101
    The present research introduces and criticizes the book ''Tazkera-al Khavas'', written by one of the scholars and historians of the seventh century, called Shams Aldin Yusof Ibn Qeazveghli, known as Sebt Ibn-Juzi. After reviewing the extraction, character and religion of the writer and coming to know the book and its sources, content analysis of the book has been performed based on four pivots: first, recognition of reports congruent with Shia beliefs; second, un confirmed reports incongruent with the Shia beliefs; third, reports with no reference or only a passing reference in other sources. Fourth, responding to some Sunni scholars of Hadith and historians who criticized and weakened some traditions on the glorious deeds and virtues of Imam's (A) and scholars of Hadith. One of the main aims of this research is to investigate and answer two important questions: first why did the book's writer, who is a Sunni scholar and thinker, write a book on the glorious deeds eulogies and virtues of Shia Imams despite fidelity to Sunni religion, and why did he admit and acknowledge some of the shia doctrines. And still refrained from following the twelver's religion?
    Keywords: Tazkera, al Khavas, Sebt Ibn Juzi, glorious deeds, Imams, history, Holy Household(A)
  • Zohreh Memariani*, Mohammad Dashti Page 121
    The present paper seeks to study women’s status, presence and role in different domains of society in Khwarazmian period (628-691 Hijra), which has not been investigated comprehensively yet. The results show that women had a more or less active presence in political, economic, social, artistic and literary domains in this period. In political domain, royal women had an active role, but other women had an influential role in other domains. However, abnormal behaviors and trifling women in salacious activities, especially by those in power, were common in this period, which greatly hurt society’s health and government’s efficiency.
    Keywords: women, Khwarazmian, role, political, military, economic