فهرست مطالب

پژوهش نامه اخلاق - پیاپی 24 (تابستان 1393)
  • پیاپی 24 (تابستان 1393)
  • بهای روی جلد: 64,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1393/09/20
  • تعداد عناوین: 9
|
  • مهوش کهریزی*، سیدعلی حسینی زاده، حسین بستان (نجفی) صفحه 7
    در جوامع غربی به موازات گسترش نگرش های فردگرایانه، گرایش به داشتن فرزند کمتر شده است؛ زیرا فرزندان به طور طبیعی محدودیت ها و فشارهای روانی و اقتصادی متعددی را به خانواده تحمیل می کنند و درنتیجه به عاملی موثر در کاهش رضایت زناشویی مبدل شده اند که این امر موجب افزایش خانواده های بدون فرزند در جوامع صنعتی شده است. در مقابل، توصیه های دینی دربردارنده راهکارهایی هستند که اسلام از راه آنها کوشیده است فرزندان را به جای آنکه عاملی برای سرخوردگی و نارضایتی والدین باشند، به عاملی برای افزایش رضایت خاطر آنان و درنتیجه تحکیم پیوند زناشویی تبدیل کند. در آیین اسلام، وجود فرزندان مایه خیرات و برکات دنیوی و اخروی برای والدین است و آنها به هر دلیل، نباید خود را از این بهره مندی محروم سازند. در این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی، دیدگاه های اسلام و فمینیسم در موضوع تولید مثل و فرزندآوری با هم مقایسه شده و سپس چالش های اخلاقی فمینیسم برای خانواده در این موضوع و راهکارهای اسلام برای حل آنها بررسی شده است.
    کلیدواژگان: اسلام، فمینیسم، تولیدمثل، فرزندآوری، چالش های اخلاقی، راهکار
  • حسین اترک* صفحه 25
    نظریه اخلاقی ابن سینا در زمره نظریه های فضیلت گرایی قرار می گیرد. وی نظریه اخلاقی خود را با بحث از سعادت به عنوان غایت نهایی زندگی انسان آغاز می کند و سعادت نهایی انسان را در «قرب به خداوند متعال» و راه رسیدن به مقام قرب را کمال در عمل و نظر می داند. بنابراین سعادت حقیقی انسان در کمال قوه نظری و عملی اوست. کمال قوه عملی در این است که انسان به ملکه عدالت برسد و قوای شهوی و غضبی را تحت کنترل قوه عاقله درآورد و فضائل حکمت، شجاعت و عفت را کسب کند. همچنین کمال قوه نظری در آن است که انسان به حقایق همه اشیا علم پیدا کند و عالم عقلی مضاهی با عالم عینی باشد. ابن سینا فضائل را به فضائل نطقی (یا عقلی) و خلقی تقسیم می کند که فضائل نطقی، فضائل نفس هستند و فضائل خلقی، فضائل بدن اراده کننده در نگاه او، راه رسیدن به فضائل اخلاقی، رعایت قاعده اعتدال است و نکته مهم در نظریه وی، اکثری دانستن این قاعده است. در این مقاله سعی شده است جهات ابتکاری نظریه اخلاقی ابن سینا در مقایسه با دیگر حکمای اسلامی نیز بیان شود.
    کلیدواژگان: ابن سینا، اخلاق، فضیلت گرایی، اعتدال، فضائل و رذایل
  • محمد جواد فلاح* صفحه 45
    اخلاق گفتاری از مهم ترین ویژگی های جامعه مطلوب اخلاقی است که مرهون عوامل بسیاری ازجمله عوامل فرهنگی و اجتماعی است. در این بین رادیو به عنوان رسانه شنیداری نقش کلیدی در این زمینه دارد. در این رسانه عوامل انسانی مستقیم و غیر مستقیم شامل تهیه کنندگان، نویسندگان، گزارشگران، گویندگان، مجریان، کارشناسان و دیگر عوامل موثر در برنامه های تولیدی و زنده رادیو می توانند گام های موثری در این زمینه بردارند. اخلاق حرفه ای رسانه اقتضا می کند عوامل دست اندرکار به ویژه سیاستگذاران کلان در رادیو با آموزش و آگاهی بخشی اخلاق گفتاری در این رسانه ضمن دانستن مصادیق رذایل و فضایل اخلاق و ادب گفتار در رادیو و با تاکید بر اخلاق رسانه ای بتوانند زمینه بهبود شرایط موجود و رسیدن به نتایج و اهداف اخلاقی مورد نظر را فراهم آورند. چالش ها و تعارضات اخلاقی در این حوزه نیز حائز اهمیت است. اینکه آیا عوامل رادیو جهت جذب مخاطب یا حقیقت گویی می توانند برخی ملاحظات اخلاقی مثل عدم اشاعه فحشا و یا مزاح و شوخی غیر مشروع را نادیده بگیرند و اقدام به تولید محتوی کنند مصداق و نمونه ای از این چالش هاست.
    کلیدواژگان: اخلاق رسانه، رادیو اخلاقی، اخلاق گفتاری، اخلاق اسلامی، چالش های اخلاقی رادیو
  • حامد شیواپور*، محسن اخباری صفحه 67
    قانون زرین اخلاق از مهم ترین قوانین کلی اخلاقی است. این قانون صورت بندی های گوناگونی دارد که یکی از رایج ترین آنها چنین است: «آنچه برای خود می پسندی، برای دیگران هم بپسند و آنچه برای خود نمی پسندی، برای دیگران نیز نپسند».
    قانون زرین در بیشتر ادیان و ازجمله در ادیان ابراهیمی مورد توجه است. در اسلام نیز روایات فراوانی با مضمون قانون زرین وجود دارد؛ اما در قرآن کریم این قانون با همین قالب بیان نشده و تنها آیات متعددی از قرآن مبتنی بر قانون زرین یا مشیر به آن است. بررسی این آیات در قرآن کریم و تطبیق آنها با بیان قانون زرین به ویژه در یهودیت و مسیحیت حاوی نکاتی است که در این مقاله بررسی می گردد.
    کلیدواژگان: قانون زرین، قانون سیمین، اخلاق در قرآن، دین شناسی تطبیقی
  • میثم قاسمی* صفحه 83
    رسانه خبری، مرجعی اجتماعی برای تامین نیازهای اطلاعاتی جامعه بشری و دارای نقشی بی بدیل است که کلیه نهادهای اجتماعی زندگی، مثل نهادهای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی یک جامعه مستقیم و غیرمستقیم از آن متاثر خواهند بود. ازاین رو تحلیل خبر و اطلاع رسانی رسانه ای، از منظر اخلاقی حائز اهمیت بسیاری است و بی توجهی به رویکردهای اخلاقی در این حوزه به انحراف جامعه هدف در بیشتر نهادهای اجتماعی آن می انجامد. ما در این مقاله، اصول و کدهای اخلاقی را با محوریت مراحل کنشگری حرفه ای رسانه خبری، سامان دهی می کنیم و برخی از اصول و کدهای اخلاق رسانه خبری را برمی شمریم.
    کلیدواژگان: رسانه، خبر، اخلاق رسانه در حوزه خبر و اطلاع رسانی
  • حبیب الله ابراهیمی*، محسن جوادی، سعید رحیمیان صفحه 105
    در فلسفه برای معرفی خداوند بیشتر از اوصاف متافیزیکی همچون وجوب، قدرت و حیات بهره گرفته می شود و از اوصاف اخلاقی کمتر استفاده می شود؛ اما در متون مقدس دینی، ازجمله قرآن کریم، اوصافی مانند عدالت، بخشندگی، مهربانی و وفای به عهد در مورد خداوند به کار رفته است که در زبان متعارف انسانی، به اوصاف اخلاقی معروف اند. بسیاری با ابتنای اخلاق بر امر و نهی الهی، امکان توصیف اخلاقی خداوند را به چالش کشیده اند؛ چنان که در جهان اسلام این دیدگاه را اغلب به اشاعره نسبت داده اند. حال آیا خداوند، واجد اوصاف اخلاقی است؟ این نوشتار با شیوه ای توصیفی تحلیلی و گاه انتقادی، برخی لوازم توصیف اخلاقی خداوند، مانند اندراج اخلاق در علوم فلسفی و جایگاه قضایای اخلاقی در اندیشه ابن سینا را براساس دو تفسیر از محقق لاهیجی و محقق اصفهانی بررسی و اثبات می کند که براساس برداشت محقق لاهیجی می توان از دیدگاه ابن سینا، خداوند را واجد اوصاف اخلاقی دانست و او را با اوصاف اخلاقی توصیف نمود. همچنین در این نوشتار، برخی چالش های توصیف اخلاقی خداوند پاسخ داده شده است.
    کلیدواژگان: اوصاف اخلاقی خداوند، ابن سینا، اندراج اخلاق در فلسفه، قضایای اخلاقی، قضایای یقینی
  • رحیم دهقان سیمکانی*، محمدرضا پورتقی صفحه 125
    در جهان بینی الهی، هر موجودی که در جهان امکانی سهمی از هستی دارد، از سه مبدا «فاعلی»، «داخلی» و «غایی» برخوردار است. انسان نیز دارای این مبادی سه گانه است و علامه طباطبایی این مبادی را مدخلی برای ورود به نظام اخلاق ترسیم نموده که براساس آن می توان نقش انسان شناسی در اخلاق را در نظر ایشان تبیین نمود. ایشان به مقتضای مبدا فاعلی انسان، الگوی «اخلاق توحیدی» را مطرح نموده که نه تنها نگرش انسان محدود در این عالم مادی را به سمت اخلاق مابعدالطبیعه ترغیب می کند، در تحقق عینی ارزش های اخلاقی و نیز ایجاد انگیزه در عامل اخلاقی نیز تاثیر قابل توجهی دارد. همچنین به مقتضای مبدا داخلی، ضمن تحلیل قوای نفس انسان، الگوی «اخلاق عقلانی» را ارائه نموده و مسئولیت اخلاقی انسان را منوط به بهره مندی از درک اخلاقی او دانسته است. ایشان به مقتضای مبدا غایی، داشتن انگیزه الهی را مهم ترین عنصر در اخلاقی بودن فعل قلمداد کرده است. در این مقاله تلاش خواهد شد تا ضمن تبیین این مبادی سه گانه ناظر به انسان، دیدگاه علامه درباره نقش انسان شناسی در اخلاق تبیین و بررسی گردد. روش این مقاله در مراجعه به آرا، استنادی و در تبیین محتوا توصیفی تحلیلی است.
    کلیدواژگان: اخلاق، مبدا فاعلی، مبدا داخلی، مبدا غایی، انسان شناسی، عقل، مسئولیت
  • حامد خانی (فرهنگ مهروش)* صفحه 143
    یکی از ادوار مهم در تاریخ اندیشه اخلاقی جهان اسلام، عصر صحابه پیامبر| است که فرصت داشتند تا آموخته های خویش را از پیامبر اکرم| در زمینه های مختلف، به همراه اجتهاد شخصی شان و به تناسب نیاز بومی که در آن می زیستند، رواج دهند. با این حال، کمتر کوششی برای شناخت نظریه پردازی های عالمان این عصر ازجمله نگرش های اخلاقی ایشان صورت گرفته و بیشتر به نقش آنها در انتقال سنت نبوی توجه شده است. در این مقاله، با نگرشی بازبینانه به این رویکرد فراگیر، اندیشه اخلاقی عبدالله بن مسعود، یکی از عالمان برجسته این دوره، بازشناسی و بازسازی می شود؛ عالمی که به عصر پیش از تدوین در تمدن اسلامی تعلق دارد و همچون بسیاری دیگر از معاصران خویش ناشناخته مانده و اثر وی بر تحول اندیشه اخلاقی در جهان اسلام واکاوی نشده است. بدین منظور، با مروری بر شواهد تاریخی و روایات بازمانده از وی، نخست مبانی هستی شناسانه و نگرش های کلی وی به هستی و انسان و کمال و سپس تفکر اخلاقی خاصی که وی ترویج می کند، بررسی خواهد شد.
    کلیدواژگان: تاریخ اخلاق، مکاتب اخلاق اسلامی، عصر صحابه، سبک زندگی اسلامی، اخلاق ارسطویی
  • عباس عباس زاده* صفحه 163
    جایگاه بنیادی اخلاق، ارتباط وثیق آن با همه ساحات زندگانی بشر و نقش بی بدیل آن در راهنمایی انسان ها و گره گشایی از معضلات گوناگون ما را بر آن می دارد تا از اخلاق و ضمانت اجرایی آن بحث کنیم. اجرای قانون، همواره یکی از دغدغه های قانون گزاران بوده است؛ چراکه ثمره وضع قانون در اجرای آن است و بدون اجرای قانون، وضع آن کاری لغو و بیهوده خواهد بود و اجرای قانون، نیازمند ضمانت هایی است که احتمال اجرا را بالا ببرد و احتمال عدم اجرا را پایین آورد و هرچه ضمانت ها محکم تر باشد، به همان اندازه اجرایی تر خواهد بود. همین بحث در اخلاق نیز مطرح است و امروزه دوربین های پلیس و تحقیقات و نیز احکام قضایی، ضامن اجرای حقوق بشر است که دو عیب اساسی دارد: اول اینکه آنها فقط عمل بیرونی انسان را مشاهده می کنند و از انگیزه درونی فرد که همان نیت اوست، بی خبرند و دوم اینکه فقط از جلوت انسان خبر می گیرند و از خلوت انسان خبری ندارند؛ اما در شریعت الهی، وجدان انسان و نفس لوامه او به مثابه دادگاه اخروی معرفی می شود که قاضی اش همان عامل است. همچنین خداوند ناظر، همان داور است و نعمت های بی پایان بهشت و عذاب های جاوید جهنم به عنوان پاداش و کیفر اعمال نیک و بد انسان معرفی می شوند. در نتیجه دیگر مجالی برای فرار از عدالت باقی نمی ماند و کسی نمی تواند با وجود گناه، خود را تبرئه کند یا با وجود بی گناهی، محکوم شود. در این مقاله درصدد هستیم ضمانت های اجرایی شریعت اسلامی را برشمریم و ترجیح آن را بر ضمانت منهای شریعت نشان دهیم.
    کلیدواژگان: اخلاق، حقوق، قانون، ضمانت، نظارت، دین، شریعت
|
  • Mahvash Kaheizi*, Seyyed Ali Hoseinizadeh, Hosein Bostan (Najafi) Page 7
    Along with expansion of individualistic attitudes in western societies، inclination to have children has been reduced. The reason is that in these societies children naturally impose various psychological and economic limitations as well as pressures on the family; consequently، this problem has been turned into a factor in reduction of marital satisfaction led to increase of the number of the families without children. However، based upon Islamic attitude، instead of being a factor of frustration and dissatisfaction of parents، children have been represented as a factor of increase of satisfaction and consequently strengthening of marriage. In Islam، children are the source of valuable worldly and otherworldly good deeds and blessings for parents and should not deprive themselves from enjoying these good deeds and blessings in any way. In this study، that has an analytico-descriptive method، Islam and feminism perspectives about childbearing and reproduction have been compared with each other followed by discussing and analyzing ethical challenges of feminism for family and Islam’s solutions for this problem.
    Keywords: Islam, Feminism, Reproduction, Childbearing, Ethical Challenges, Solution
  • Hosein Atrak* Page 25
    Avecinna''s ethical theory is classified within ethical virtue-oriented theories. He begins his ethical theory by discussing salvation as the ultimate purpose of human life. In his viewpoint، ultimate salvation of human is achieved though «closeness to God almighty». The way of reaching closeness is perfection in practice and opinion. Therefore، human real salvation is in his perfection of theoretical and practical strength. Reaching the sovereign of justice demands perfection of the practical strength and bringing sensual and anger forces under the control of rational force and it requires Hikmat، courage، and modesty virtues. The perfection of theoretical force is that human will be aware of the realities of all objects، and wisdom (subjective) world is similar to the objective world. Avicenna has divided virtues into logical virtues (rational) and mood virtues in that the logical virtues are the soul virtues and mood virtues are virtues of the willed body. Observing the principle of moderation is the way of obtaining ethical virtues. The important point about Avicenna''s theory is that for him، the moderation principle is known as accepted by the majority. It has also been attempted to mention the innovative aspects of Avicenna''s ethical theory in comparison to other Islamic scholars.
    Keywords: Avicenna, Ethics, Virtue, Orientation, Moderation, Virtues, Vices
  • Mohammadjavad Fallah* Page 45
    Ethics of speech is one of the most important ethical features in a desirable society which is indebted to lots of factors such as cultural and social ones in general and in particular to administrators of culture and education. In this respect، as an auditory media، radio can play a key role in making culture of verbal ethics and spread it to individuals and societies. Direct and indirect human factors including producers، writers، correspondents، narrators، presenters، experts، and other effective factors in productive and live radio programs can make crucial steps in making the society moral as well as in religious teachings with precise and scientific perception and importance of media، especially radio. Professional ethics of media requires various factors and professionals especially macro policymakers in radio who recognize the examples of virtues، vices، and speech etiquettes in radio with emphasis on media ethics accomplished through education and promotion and provide the improvement of the conditions to achieve the required ethical results and purposes. Ethical challenges and conflicts in this area are also important. For instance، the fact that whether the radio administrators can ignore some ethical considerations such as non-proliferation of abomination or illegal joking and humoring then embark on producing the content is a clear example of these kinds of challenges that the paper intends to analyze.
    Keywords: Media Ethics, Ethical Radio, Verbal Ethics, Islamic Ethics, Ethical Challenges of Radio
  • Hamed Shivapoor *, Mohsen Akhbari Page 67
    The golden rule of ethics has various formations and one of the most common ones says: «whatever you like for yourself like it for others too and whatever you do not like for yourself do not like it for others، too.» The golden rule has been discussed in most of the religions including Abrahamic Religions. There are numerous narrations with the concept of golden rule but in the Holy Quran، it has not been stated in this way; however، there are various verses in the Quran being based on the golden rule or referring to it. Study of these verses in the Holy Quran includes some points being discussed in the present paper.
    Keywords: Golden Rule, Silver Rule, Ethics in Quran, Comparative Religion
  • Meysam Ghasemi* Page 83
    Nowadays، as a social reference، news media has a unique contribution in supplying information needs of the human society so that all of the social institutions of life such as economics، politics and culture institutions of a society will be affected directly or indirectly by this media. Therefore، news and information media are very important in respect to ethics، and ignoring the ethical approaches in this area would lead to deviation of the purpose society in most of its social institutions. In this paper، we have organized ethical principles and codes with a focus on stages of professional interaction of the news media and also، some of the principles and codes of ethics in the news media have been mentioned.
    Keywords: Media, News, Media Ethics in News, Information Areas
  • Habibollah Ebrahimi *, Mohsen Javadi, Saeed Rahimian Page 105
    Some descriptions such as necessity، power and life have been used in philosophy to introduce God، but in religious holy texts such as Quran some descriptions such as justice، forgiveness، kindness، and faithfulness are mentioned which are known as ethical descriptions in human conventional language. Some people have undermined the possibility of ethical description of God by attributing ethics to God''s commands and inhibitions so that in general، this viewpoint has been attributed to Ash''arites in Islam world، but the question is that whether God is eligible of ethical descriptions. Having analytico-descriptive and sometimes critical approaches، this paper investigates some requirements of God''s ethical description like entrance of ethics in philosophical sciences and position of ethical propositions in Avicenna''s thoughts based upon two interpretations from Mohaqiq Lahiji and Mohaqiq Esfehani. Finally، the study proves that based upon Mohaqiq Lahiji''s commentary، from Avicenna''s viewpoint، one can consider that God is qualified of ethical qualities and describe Him with ethical descriptions. Some challenges of God''s ethical description are also responded in the study.
    Keywords: God's Ethical Qualities, Avicenna, Entrance of Ethics in Philosophy, Ethical Propositions, Certainty Propositions
  • Rahim Dehghan Simakani*, Mohammad Reza Poortaghi Page 125
    Due to origin of human agency، Allameh Tabatabaie has proposed “Monotheistic Ethics” that not only encourages attitude of limited human in this mundane world toward ethics of metaphysics but also it has considerable effects on objective realization of ethical values as well as creating motivation in ethical factor. Also due to the internal origin، in addition to analyzing human soul forces، he has proposed “rational ethics” and for him، human ethical responsibility is subjected to his entitlement of ethical comprehension. And because of the ultimate origin، it is known for him that the most important element in morality of the act is having divine motivation. Illustrating these three principles concerning human، the paper aims at analyzing and explaining Allameh Tabatabaie viewpoint regarding anthropology in ethics. Referring to opinions، the method of the study is documentary and about illustrating the content، it is analytico-descriptive.
    Keywords: Ethics, Agency Origin, Internal Origin, Ultimate Origin, Anthropology, Reason, Responsibility
  • Hamed Khani (Farhang Mehrvash)* Page 143
    Having a review approach، it has been attempted to recognize and reconstruct ethical ideas of Abdollah Ibn Mas''ud، one of the distinguished scholars of the prophet''s companions. He is a scholar belonging to the age before development of Islamic civilization and like many of his contemporaries he has been remained unknown and his effect on evolution of ethical thought in Islam World has not been investigated. Therefore، reviewing historical evidences and the narrations remained from him، firstly، his ontological foundations and general attitude toward existence، human، and perfection and then، the particular ethical thought promoted by him are discussed.
    Keywords: Ethics History, Islamic Ethics Schools, Companion's Age, Islamic Lifestyle, Aristotelian Ethics
  • Abbas Abbaszadeh* Page 163
    Nowadays، human guarantees have two main deficiencies regarding implementation of human rights: firstly، they only observe the external action of human and they are unaware of internal motivations known as intensions. Secondly، based on human appearance they consider whatever is in the view of the public while in divine Sharia which suggests human conscience and the reproof of conscience as hereafter court whose judge is the same factor and also where it mentions God''s surveillance that is to say، witness is the same as referee and by imagining endless bounties of heaven and eternal torments of hell as reward and punishment of human good and bad deeds، there will not be a chance to escape from justice and nobody with sin is able to acquit himself or somebody with no sin is condemned. This study attempts to enumerate the executive guarantees of Islamic Shari`ah and to show that they are preferred to those suggested void-of-Shari`ah guarantees.
    Keywords: Ethics, Rights, Law, Guarantee, Surveillance, Religion, Shariah