فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال پنجم شماره 16 (تابستان 1393)
  • سال پنجم شماره 16 (تابستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/09/16
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فرشید ترکاشوند* صفحات 1-28
    فرم و محتوا در متن شعر، اگر پیش از آفرینش متن و به دست مولف مشخص شده باشد، متن از ماهیت تک معنایی برخوردار خواهد بود و چنین متونی از نظر معنا ساده و روشن و قابل شرح هستند و در نهایت به معنایی واحد تفسیر می شوند؛ اما در متونی که دامنه آزادی مولف در آفرینش معنا و فرم وسیع تر شود و درحقیقت، متن پس از آفرینش و در پیوند با قوه تخیل خواننده هویت یابد، در آن صورت نشانه های متن تبدیل به نشانه هایی آزاد خواهند شد و خواننده ارتباطی دوسویه با متن ایجاد می کند و در ادبیت آن نیز دخیل خواهد بود. چنین متونی پیچیده، چندلایه و حتی از نظر معنایی مبهم هستند و درحقیقت از مرز شرح و تفسیر گذشته و متونی تاویل پذیرند. نگارنده در مقاله پیش رو به چالشهای فهم و دریافت شعر مدرن عربی پرداخته است و در پی رفع ابهامات موجود در این گونه مباحث به اهمیت تاثیر تفکر و جهان بینی حاکم بر متن به عنوان یک فرضیه توجه نموده و در پایان به نتایجی رسیده است که مهمترین آنها این است که شعر معاصر عربی هرچه بیشتر به واقع گرایی نزدیک باشد، از وضوحی بیشتر برخوردار است و به معنایی واحد ختم می شود. در مقابل، هرچه از واقع گرایی فاصله گرفته، به درون گرایی و حتی امور متافیزیکی نزدیک شود، به پیچیدگی و چند معنایی می انجامد.
    کلیدواژگان: شعر مدرن عربی، تک معنایی، چند معنایی
  • صبری جلیلیان، حامد صدقی* صفحات 29-53
    نمایش نامه به عنوان یک نوع ادبی، بیان تصویری از تصاویر زندگی با استفاده از عنصر گفتگو (دیالوگ) است که چند بازیگر در مقابل مردم بر روی سن، به نمایش می گذارند. نمایش نامه نویسی- آن گونه که در ادبیات معاصر عربی وجود دارد- نوع ادبی تازه ای محسوب می شود که از ادبیات غرب اقتباس شده و احمد شوقی اولین کسی است که به نمایش نامه نویسی منظوم در ادبیات عربی پرداخته است؛ از جمله نمایش نامه های منظوم وی «مجنون لیلی» است. «مجنون لیلی» دومین نمایش نامه شوقی و قصه عشق پاک (حب عذرا) است. شوقی، خمیر مایه اصلی این نمایش نامه را از میراث عربی به ویژه روایات جمع شده تا قرن چهارم هجری در کتاب «الاغانی» ابوالفرج اصفهانی گرفته است و آن را در قالبی برگرفته از نمایش نامه های اروپایی به ویژه، نمایش نامه های شکسپیر طراحی کرده است. هدف ما از نگارش این مقاله، بررسی عناصر تراژدی شکسپیر در مجنون لیلی است. برای وصول به این هدف، با روش توصیفی- تحلیلی هشت عنصر از عناصر تراژدی شکسپیر شامل کشمکش (صراع) در درام و عنصرتعلیق (انتظار)؛ قهرمان تراژدی؛ عنصر قضا و قدر و خطای تراژدی؛ نیروهای خارق العاده و جن؛ پیرنگ؛ جنون؛ مرگ قهرمان داستان در پایان؛ وحدتهای سه گانه (زمان، مکان و موضوع) و عنصر مزاح بررسی شد و بر نمایش نامه «مجنون لیلی» تطبیق یافت.
    کلیدواژگان: نمایش نامه، احمد شوقی، مجنون لیلی، تراژدی شکسپیر
  • علی اصغر حبیبی* صفحات 54-75
    یکی از مهمترین مولفه های ساختاری در داستان که بار اصلی داستان را بر دوش می کشد، عنصر شخصیت است. در این بین، حضور چشمگیر زن به عنوان یکی از شخصیتهای اصلی و اهتمام به شخصیت پردازی از زنان، از اصلی ترین مباحث مرتبط با داستان است که در چند دهه اخیر مورد توجه داستان نویسان قرار گرفته است. یکی از نویسندگان معاصر عرب که اهتمامی ویژه به نقش زن داشته است «بنت الهدی صدر» است. با توجه به حضور پربسامد زن در داستانهای بنت الهدی صدر، نگارنده این پژوهش، با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی به بررسی شخصیت زن و روش های شخصیت پردازی او در چهارده داستان کوتاه این نویسنده در دو مجموعه «لیتنی کنت اعلم» و «الخاله الضائعه» پرداخته است. ابتدا انواع شخصیت اعم از ایستا و پویا، اصلی و فرعی، ساده و جامع بررسی کرده، در ادامه، شیوه های شخصیت پردازی(مستقیم و غیر مستقیم:گفتگو، کنش و نام) واکاوی شده است. نتایج جستار پیش رو نشان می دهد که تقریبا اغلب شخصیتهای داستانهای بنت الهدی صدر، زنان دیندار و از نوع ایستا و ساده هستند و نویسنده بیشتر ناظر به خصوصیات باطنی و معنوی آنها در پردازش شخصیتهای داستانی، از هر دو روش مستقیم و غیرمستقیم بهره گرفته است.
    کلیدواژگان: شخصیت پردازی، زن، داستان کوتاه، بنت الهدی صدر
  • سمیه حسنعلیان*، سید محمد رضا ابن الرسول صفحات 76-105
    با توجه به اهمیت و جایگاه معلقات در ادب عربی شروحی بسیار بر آنها نگاشته شده که از جمله آنها شرح المعلقات العشر از دانشمند ایرانی الاصل قرن پنجم هجری، خطیب تبریزی، است. با توجه به ضرورت روش شناسی شروح به عنوان کلیدی گران بها برای محققان در متن پژوهی، شرح نگاری و داوری شرحها و نیز برای عرضه روش هایی سودمندتر در شرح نگاری ادبی، مقاله حاضر با شیوه توصیفی تحلیلی، روش خطیب تبریزی را در شرح معلقات، بررسی کرده است. مهمترین یافته های پژوهش نمایان کننده آن است که اگر چه شرح خطیب را می توان خلاصه ای از دو شرح ابن انباری و نحاس دانست، نحوه گزینش مطالب و چینش آنها در کنار یکدیگر به شرح وی اصالت و برتری داده، علاوه بر آنکه جای جای آن از آرای خطیب نیز بی بهره نبوده است. به دیگر سخن روش شبه تکاملی و نگاه همه جانبه خطیب در شرح معلقات، به کتاب وی برتری و تمایز بخشیده است.
    کلیدواژگان: روش شناسی، خطیب تبریزی، شرح المعلقات العشر، شرح نگاری، معلقات
  • منصوره زرکوب*، محمد رحیمی خویگانی، فاطمه گلی صفحات 106-127
    نظریه داغ ننگی که جامعه شناس بزرگ آمریکایی «اروینگ گافمن» ارائه کرده، مبین این مطلب است که سه دسته صفات و القاب جسمی، نژادی و شخصیتی می توانند به عنوان داغ ننگی بر پیشانی شخص ملقب قرار گیرد و زندگی و رفتار اجتماعی او را متاثر سازد. این پژوهش با استناد به این نظریه در صدد است تا طرق شکل گیری القاب شاعران عربی و میزان تاثیرگذاری آنها بر رفتارهای اجتماعی شاعران را بررسی کند. مهمترین یافته های این پژوهش- که با روشی تحلیلی توصیفی به دست آمده است- بیان کننده این مطلب است که یکی از مهمترین طرق شکل گیری لقب در نزد شاعران عربی استفاده از معایب و صفات جسمی و نژادی به عنوان لقب است که به خوبی می تواند با نظریه داغ ننگ مورد تحلیل واقع شود؛ در این پژوهش مشخص شده است که کنشهای شاعرانی چون عنتره، شنفری، تابط شرا و حطیئه در قبال داغهای جسمی و نژادی خود، بسیار متفاوت و از روزن اشعار و گفته های آنان قابل بررسی است.
    کلیدواژگان: القاب شاعران عربی، تحلیل جامعه شناختی، داغ ننگ، اروینگ گافمن
  • مرتضی قائمی*، مجیدصمدی صفحات 128-152
    توجه به امور انسانی و مسائل مربوط به جامعه، سیاست و حکومت از دیرباز در شعر شاعران عرب جریان داشت؛ اما در سالهای اخیر این اهتمام به مسائل و مشکلات جامعه، شکلی منسجم و جدی تر به خود گرفته است و شاعران بیش از پیش، خود را به رعایت این امر ملزم می دانند. فاروق جویده، از جمله شاعرانی است که در برابر حاکمیت استبدادی مصر، به ویژه در دوران حسنی مبارک، احساس تعهد و مسوولیت نموده و ذوق ادبی خود را در مسیر وطن، مبارزه طلبی و مقابله با حکومت مبارک قرار داده است. او همواره از منتقدان دولت مصر بوده و در کنار مردم معترض و انقلابی کشورش به مبارزه برخاسته و در کسوت شاعری روشنفکر و آگاه به امور جامعه، با سحر قلم و جادوی خیال خود، نقشی بسزایی در پیشبرد اهداف انقلابی هم میهنانش در جریان انقلاب 25 ژانویه 2011 م. مصر ایفا نموده است. هدف این مقاله بررسی مضامین سیاسی اشعار جویده و تاثیر آن در انقلاب 2011 مصر هست؛ چرا که اشعار شاعرانی چون فاروق جویده در جریان انقلاب اخیر این کشور نقشی بسزا در تشویق جوانان مصری به انقلاب برضد حکومت حسنی مبارک داشته است و در پیشبرد براندازی حکومت حسنی مبارک موثر واقع شد. روش این تحقیق عمدتا به صورت توصیفی تحلیلی است و و با بررسی و تحلیل قصاید سیاسی شاعر در مسیر مبارزه طلبی و انقلاب صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: شعر سیاسی، انقلاب 25 ژانویه مصر، فاروق جویده
  • زینب نوروزی*، محدثه هاشمی صفحات 153-181
    ادبیات شگرف که تزوتان تودورف، فیلسوف و نظریه پرداز بلغاری (1939م)، در کتاب «پیش درآمدی بر ادبیات شگرف» مطرح کرد، یکی از انواع ادبی است که با اتفاقات و رخدادهایی خاص سروکار دارد و خواننده در نگاه اول نمی تواند واقعی بودن یا غیرواقعی و طبیعی یا فراطبیعی بودن آن را تشخیص دهد. خواننده در طول رمان درمی یابد اتفاقاتی که رخ می دهد، واقعی است و در ادامه با توجیهات عقلانی و منطقی خاصی، ماجراها را طبیعی قلمداد می کند. علاوه براین، تودورف در متن ادبیات شگرف، تحقق شروطی را لازم می داند، هر کدام از این شروط به گونه ای مرتبط با تردید؛ یعنی مهمترین ویژگی ادبیات شگرف است. این تردید از راوی و شخصیت داستان آغاز و به خواننده منتقل می شود. در این مقاله سعی شده است، رمان «کوابیس بیروت» را از منظر ادبیات شگرف، تحلیل و بررسی شود. از میان عناصر و تکنیکهای داستانی توصیف شخصیتها، زاویه دید، کانونی شدگی و تک گویی درونی، بیان کننده تردید شخصیت است و جریان سیال ذهن، مضمون، تداعی معانی و تقابل به خواننده این امکان را می دهد تا در برداشتهایش به تردیدی پی ببرد که در شخصیت و متن به وجود آمده است. نکته دیگر اینکه، هرکدام از عناصر و شگردها، یا در ایجاد تردید موثرند یا پیامد تردید به حساب می آیند.
    کلیدواژگان: داستان شگرف، تزوتان تودورف، غاده السمان، کوابیس بیروت
|
  • Farshid Torkashvand* Pages 1-28
    If the poem embodies poetic issues and motivations and its form and content are determined by its writer before its creation, the text bears one single meaning. Such texts are simple, clear, and explainable in terms of meaning or their interpretation leads to one meaning. However, in texts where the scope of freedom is wider for the writer in creating meaning and form and in fact the text is created after and in parallel with the reader’s power of imagination, the texts references turn into free references. This way, the reader has an interactive relation with the text and is furthermore involved with its literariness. Such complex texts are multiple layered and are enclosed in terms of meaning. These texts lead to more than one meaning; in fact they go beyond the boundary of past explanations and interpretations and are interpretable texts. The present researcher discusses the comprehension and perception of modern Arabic poems. The researcher hypothesizes that thought and worldview may affect the text. The researcher concludes that the modern Arabic poems are more transparent and lead a single meaning if they are more realistic. On the contrary, modern Arabic poems are more complicated and lead to multiple meanings if they deviate from realism and turn to metaphysics.
    Keywords: Modern Arabic Poems, Single meaning, Multiple meaning
  • Hamed Sedghi*, Sabri Jaliliyan Pages 29-53
    Play as a literary genre is an instance of life instances employing the element of dialogue and where several players perform their roles in front of the spectators. Play writing, as it is written in contemporary Arabic literature, is a new literary genre taken from the Western literature. Ahmad Shoghy is the first who has written poetical play in the Arabic literature; Majnoon Layla is one of the kind. This play is his second play and it is the story of an innocent love. the content of the play is manly taken from Abu Alfaraj’s Alghani, a collection of popular narratives up to 4th Century Hejra, and set in a European framework, especially that of Shakespeare. The aim of this article is to study the elements of Shakespeare’s tragedy in Majnoon Layla. To achieve this aim a descriptive-analytical method of the eight elements of Shakespeare’s tragedy is put forward: conflict, suspense, hero and heroine, mistake and destiny, plot, genies, madness, the death of hero at the end of the tragedy, the tree unities (action, time and place) and humor. These elements are studied and traced in the mentioned play.
    Keywords: Play, Ahmad Showghi, Majnoon Layla, Shakespeare's tragedy
  • Ali Asghar Habibi* Pages 54-75
    One of the most important structural elements in a story which bears the main burden is characterization. Considerable presence of women as one of the main characters in all stories and attempts for the characterization of women has been of the important subjects in the recent decades for writers. Among the Arab writers who has played a special role in this field is Bint-Al Huda Sadr. Because of the ample presence of women in her stories, the researcher tries to study these characters in two series of short stories called: “Had I but Known” and “The Lost aunt”. First main types of characters were studied including static and dynamic, major and minor, simple and comprehensive characters. Then characterization methods (direct and indirect, dialogue and action) were examined. Results of this study shows that most characters of her stories are religious, static, and simple women. The writer is more concerned with the spiritual features and has used direct and indirect methods of characterization.
    Keywords: Characterization, Woman, Short story, Bint, Al Huda Sadr
  • Somayeh Hasan Alian*, Seyyed Mohammad Reza Ibn Al Rasool Pages 76-105
    Due to the place and importance of Mu‘allaqāt in Arabic literature various explanations have been written on the text that “The Explanation of the Muallaqat al- a’shr is written by Khatib Tbrizi, an Iranian scholar of 5th Hijra. Considering the reputation of the Khatib Tabriz’s book, the present study intends to study the methodology employed by him in "The Explanation of the Muallaqat al- a’shr", using a descriptive - analytical method. The results of this study reveals that although "The Explanation of the Muallaqat al- a’shr” can be considered as a summary of the previous explanations of Ibn Anbari and Nahas. Selection of the materials and arranging them has given his explanations authenticity and excellence. Moreover, the book has benefited from Khatib’s perspectives; in other words his qouzi-revolutionary methodology and comprehensive look has made his book different and distinguishable in its kind.
    Keywords: Methodology, Khatib Tabrizi, Journalism
  • Mansooreh Zarkoob*, Mohammad Rahimi Khoigani, Fatemeh Goli Pages 106-127
    Irving Goffman's stigma theory suggests that social stigma can result from the perception of physical, racial and personal traits. This disapproval is attached to the person as a stigma and effects the person's character and how one lives in the society. This study intends to rely on this theory to analyze the development of the titles of the Arabic poets and its influence on their social behavior. The main findings of this study has been achieved through a descriptive- analytical method; it shows that one of the formation of the titles of the Arabic poets is mainly by physical, personal, and racial traits, that can well be studied using Goffman's theory. In this research, reaction of poets such as Antarah, Shanfari, Tabbeta Sharan, and Hota towards their physical and racial stigma are quite different and can be studied through their poems and sayings.
    Keywords: Arabic poet's titles, Sociological analysis, Stigma, Irving Goffman
  • Morteza Ghaemi*, Majid Samadi Pages 128-152
    Attending human affairs, social issues, politics and government, has long been seen in the Arab poems however, in recent years this dedication to community problems has become a more coherent and serious one. Thus, poets comply with the social issues more than before. Farouk Goweda is one of the Egyptian poets who feels a sense of commitment and responsibility against the authoritarian ruler of Egypt, especially during the reign of Hosni Mubarak. He has used his literary talent to challenge and confront Mubarak’s regime. He has always been critical of the Egyptian government and has opposed along with the revolutionary protesters. As an intellectual poet who is well aware of his society’s needs, his magical writings has played a great role in advancing the revolutionary goals of his compatriots during the Egypt’s revolution of 25th January 2011. This paper reviews the political and revolutionary poems of Goweda and its impact on the 2011 Egyptian revolution; poems of such poets during the recent revolution has encountered the young Egyptians against Mubarak's regime and has been effective in promoting the overthrow of Hosni Mubarak. The method of this study is mainly descriptive-analytical and bears a theoretical nature and has been carried out with the study and analysis of the pot’s political intentions in the course of militancy and revolution.
    Keywords: Political poetry, Egypt's January 25th Revolution, Farouk Gowed
  • Zeynab Norouzi*, Mohadeseh Hashemi Pages 153-181
    Uncanny Literature that has been introduced by Tzvetan Todorov (1939), the Bulgarian theorist in the book “A Prologue in uncanny Literature” One of the literary genres that in its encounter with events and occurrences that the reader cannot decide in the first sight whether they are realistic or unrealistic, natural or supernatural. Throughout the novel, the reader realizes the events are realistic and assumes the incidents natural with rational and logical justification. Moreover, Todorov postulates some conditions in the Fantasy Literature, each of them is related to hesitance which is the most important feature of Fantasy Literature. This hesitance begins with the narrator and characters and is transferred to the reader. In this paper we have tried to study and analyze the novel “Beirut Nightmares” from the view of Fantasy Literature. Among the elements and techniques introduced defining characters, points of view, focal disruption, and interior monologue show the hesitance of character. Stream of consciousness, theme, association of meanings, and contrast give the reader this chance to discover the hesitance of character and text. Another point is that, each of the elements and techniques either causes hesitance or the result of it.
    Keywords: Uncanny Fiction, Tzvetan Todorov, Ghada Al Samman, Beirut Nightmares