فهرست مطالب

پژوهش های رشد و توسعه اقتصادی - پیاپی 17 (زمستان 1393)
  • پیاپی 17 (زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/10/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیدمجتبی مجاوریان، فاطمه کشیری کلایی*، ذبیح الله فلاحتی صفحات 11-22
    در سال های اخیر تاثیر محرک های غیراقتصادی نظیر رضایت از زندگی و اعتقادات جامعه بر روی رفتارهای اقتصادی مانند رشد و درآمد سرانه مورد توجه قرار گرفته است. هدف از این مطالعه شناسایی رابطه بین شاخص رضایت از زندگی افراد با درآمد سرانه با توجه به شدت اعتقادات مذهبی می باشد. به این منظور از تخمین زن 2SLS و اطلاعات مقطعی 88 کشور در سال 2010 استفاده گردید. نتایج نشان داد که شاخص درآمد سرانه در سطح کشورها تاثیر مثبت و معنی داری بر رضایت از زندگی داشته است. همچنین محدودیت های مذهبی بالاتر در جوامع با رضایت از زندگی کمتری همراه گردید که این مسئله حاکی از دخالت های دولت بر عقاید مذهبی و به دنبال آن کاهش رضایت مردم از زندگی می باشد. در یک نتیجه کلی حاصل از بررسی عوامل موثر بر رضایت از زندگی می توان گفت کشورهای ثروتمندتر، با محدودیت های کمتر مذهبی و با میانگین عمر بالاتر راضی تر نیز می باشند. علاوه بر این متغیرهای سرمایه گذاری، تجارت و مخارج سرانه دولت با درآمد سرانه رابطه مثبت و معنی داری داشته اند. همچنین پارامتر مربوط به متغیر رضایت از زندگی نیز تاثیر مثبت و معنی داری بر درآمد سرانه دارد. لذا بر مبنای اطلاعات مورد استفاده در این مطالعه، رابطه دوطرفه بین رضایت از زندگی و درآمد سرانه وجود دارد.
    کلیدواژگان: تولید ناخالص داخلی سرانه، شادی، رضایت از زندگی، مذهب
  • محمدعلی متفکرآزاد*، زهرا کریمی تکانلو، محمدرضا سلمانی بی شک، الناز حسن نژاد دانشمند صفحات 23-48
    فرایند جهانی شدن و پیامدهای آن در دهه های اخیر در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به ویژه کشورهایی که از تنوع قومی برخوردارند منجر به حرکت هایی از سوی اقلیت های قومی شده است که از این حرکت ها با نام درگیری و کشمکش های قومی یاد می شود. از سوی دیگر، رشد آگاهی های سیاسی و اجتماعی موجب تقویت روحیه، وحدت و همدلی حول منافع و مصالح ملی و افزایش تقاضا نسبت به صلح طلبی، آرامش سیاسی و اجتماعی از جانب اقلیت ها می شود که این فضای آرام و باثبات، شرایط مناسبی برای رشد و توسعه اقتصادی فراهم می کند که در نتیجه آن دسترسی به حقوق اجتماعی و اقتصادی فراهم و نابرابری ها کاهش می یابد و نهایتا این امر به کاهش خشونت ها و درگیری ها و تامین بیشتر امکانات از فضای همدلی منتهی می گردد. در این مطالعه اثر متغیرهای اقتصادی- اجتماعی بر کاهش اختلافات قومی در طی دوره زمانی (2009-1984) و با بهره گیری از رهیافت داده های تابلویی برای یازده کشور حوزه منا (شامل کشورهای بحرین، مصر، ایران، عراق، کویت، لبنان، عمان، عربستان سعودی، سودان، تونس و امارات متحده عربی) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحقیق حاکی از اثر مثبت و معنی دار متغیرهای اقتصادی – اجتماعی (نرخ بیکاری، نرخ تورم، نابرابری درآمدی) بر میزان اختلافات قومی می باشد. از طرف دیگر، رشد اقتصادی اثر منفی و معنی دار و جهانی شدن اثر مثبت و معنی دار بر میزان اختلافات قومی دارد.
    کلیدواژگان: اختلافات قومی، کشورهای عضو منا، دموکراسی، جهانی شدن، اقلیت های غالب بازار (MDM)
  • مسعود قربانی*، محمدطاهر احمدی شادمهری، سید مهدی مصطفوی صفحات 49-60
    توسعه زیرساخت ها از الزامات مهم رشد اقتصادی و افزایش رفاه عمومی به شمار می رود. سرمایه گذاری مستقیم بر روی زیرساخت ها باعث فراهم شدن امکانات تولیدی شده و فعالیت های اقتصادی را تحریک نموده و با کاهش هزینه های تجارت و انتقالات باعث بهبود رقابت پذیری می شوند و در نهایت به رشد اقتصادی ایران کمک می نماید. در این مقاله، تلاش شده است زیرساخت های فیزیکی به عنوان نوعی زیرساخت مهم و به صورت یک متغیر کلی مورد بررسی قرار گیرد. برای این منظور از مدل رشد تابع تولید استفاده گردید و برای شناسایی اثر زیرساخت ها بر رشد اقتصادی ایران، از سه نوع متغیر زیرساخت های فیزیکی، اجتماعی و فناوری اطلاعات و ارتباطات استفاده شد. زیرساخت فیزیکی را با استفاده از 4 متغیر که در نهایت با روش تحلیل مولفه های اصلی به یک شاخص تبدیل شدند، معرفی نمودیم و مخارج بهداشتی و سرمایه فناوری اطلاعات و ارتباطات به ترتیب برای زیرساخت اجتماعی و زیرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات به کار برده شد. برای برآورد مدل از روش خودرگرسیون با وقفه های توزیعی (ARDL) در دوره زمانی 1355 تا 1391 استفاده شد. یافته ها نشان داد که طی دوره مورد بررسی تاثیر زیرساخت ها، اعم از زیرساخت های فیزیکی، اجتماعی و فناوری اطلاعات و ارتباطات بر رشد اقتصادی ایران مثبت و معنی دار بوده است.
    کلیدواژگان: زیرساخت ها، رشد اقتصادی، روش خودتوضیح با وقفه های گسترده (ARDL)، روش تحلیل عاملی
  • تیمور رحمانی*، مرتضی مظاهری ماربری صفحات 61-74
    یکی از پدیده هایی که در دهه های گذشته افزایش بی سابقه ای یافته، پدیده مهاجرت بین المللی افراد متخصص یا فرار مغزهاست. در ابتدا تنها اثرات منفی فرار مغزها بر کشورهای مبدا مورد توجه قرار گرفت، اما پس از چند دهه رویکرد جدیدی شکل گرفت که بر اثرات مثبت فرار مغزها بر کشورهای مبدا تاکید می کرد. در این تحقیق با استفاده از داده های پنل بین کشوری، اثر فرار مغزها بر انباشت سرمایه انسانی و رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه در فاصله سال های 1975 تا 2000 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان می دهد که چشم انداز مهاجرت اثری مثبت و معنادار بر انباشت سرمایه انسانی دارد و لذا مکانیسم انگیزش که در ادبیات جدید مورد تاکید قرار گرفته تایید می شود. همچنین خود مهاجرت بالفعل نیز در هر دوره اثر منفی بر انباشت سرمایه انسانی دارد. با توجه به آزمون والد می توان گفت که از لحاظ آماری مجموع برآیند اثرات چشم انداز مهاجرت (اثر انگیزشی مثبت) و خود مهاجرت (اثر منفی) بر انباشت سرمایه انسانی کشور مبدا همدیگر را خنثی می کنند. در مرحله بعدی اثر مهاجرت افراد متخصص بر رشد اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت، نتایج پژوهش نشان داد که اثر مهاجرت فرار مغزها بر رشد اقتصادی کشور مبدا منفی است.
    کلیدواژگان: فرار مغزها، مهاجرت، سرمایه انسانی، رشد اقتصادی
  • اسمعیل ابونوری*، عبدالحامد نیک پور صفحات 75-90
    هدف اصلی از این پژوهش بررسی اثر شاخص های بار مالیاتی بر حجم اقتصاد پنهان در ایران طی دوره زمانی 1390-1345 می باشد. بدین منظور در مرحله اول: شاخص حجم اقتصاد پنهان با نرم افزار لیزرل و با رویکرد علل چندگانه- آثار چندگانه (MIMIC)، با متغیرهای علل (کنش): بارمالیاتی، درآمدهای حاصل از منابع طبیعی، نرخ بیکاری، محدودیت تجاری، درآمد سرانه، تورم و حجم دولت، و متغیرهای اثر (واکنش): نرخ رشد GDP واقعی و تقاضای پول در گردش، محاسبه شد و با استفاده از اطلاعات جانبی و کالیبره کردن سری زمانی اندازه مطلق و نسبی اقتصاد پنهان بر حسب قیمت پایه سال 1376 به دست آمد. در مرحله دوم: اثر شاخص های مختلف بار مالیاتی بر رشد اقتصاد پنهان برآورد گشت. نتایج گام اول نشان داد که بار مالیاتی، حجم دولت و محدودیت تجاری عوامل اصلی پیدایش اقتصاد پنهان در ایران هستند در حالی که درآمد سرانه اثر معناداری در پیدایش آن ندارد. نتایج گام دوم نیز نشان داد که رشد بار مالیات بر واردات موجب افزایش حجم اقتصاد پنهان می گردد و رشد بار مالیات کل (تعریف1) حجم اقتصاد پنهان را کاهش می دهد. در مجموع، اثر نهایی متغیر بار مالیاتی بر اندازه اقتصاد پنهان مثبت و معنادار می باشد.
    کلیدواژگان: اقتصاد پنهان، بار مالیاتی، علل چندگانه، آثار چندگانه
  • غلامرضا زمانیان، محمدحسن فطرس*، الهام رضایی صفحات 91-108
    تحقیق و توسعهبه عنوان مهم ترین روش پیشرفت فناوری و تقویت رقابت و نوآوری صنایع تولیدی تلقی شده است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی اثر سرریز های تحقیق و توسعه از طریق واردات بر بهره وری کل عوامل تولید زیر بخش های صنایع کارخانه ای با استفاده از روش GMM دو مرحله ای در دوره زمانی 1387-1379 است. بدین منظور از اطلاعات آماری سطح صنایع کارخانه ای ایران و انباشت تحقیق و توسعه صنایع داخلی و خارجی و واردات 15 شریک تجاری ایران در 19 کد ISIC دو رقمی استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که اثر متقابل سرمایه انسانی و انباشت تحقیق و توسعه خارجی، اثر متقابل واردات و انباشت تحقیق و توسعه خارجی و اثر انباشت تحقیق و توسعه خارجی و داخلی به ترتیب بیش ترین تاثیر مثبت را بر بهره وری کل صنایع کارخانه ای ایران داشته اند. به طوری که هزینه های تحقیق و توسعه داخلی در طی دوره مورد بررسی نتوانسته است تاثیر چشمگیری را بر رشد بهره وری کل عوامل صنایع کارخانه ای ایران اعمال نماید.
    کلیدواژگان: سرریز تحقیق و توسعه، سرمایه انسانی، بهره وری کل عوامل تولید، صنایع کارخانه ای، روش GMM
  • زهرا عربی*، ابوطالب کاظمی صفحات 109-124
    مطابق نظریات جدید رشد، سرمایه انسانی به عنوان یکی از متغیرهای موثر بر رشد و توسعه مد نظر می باشد. بنابراین در صورت ایجاد بسترهای لازم برای آن، شاهد افزایش تولید و توسعه خواهیم بود. شاخص توسعه انسانی با در نظر گرفتن مولفه های اساسی چون سلامت، آموزش و درآمد نیروی انسانی که در برخی از متون به عنوان بخش نرم افزاری رشد از آنها یاد می شود، می تواند سهم قابل ملاحظه ای را در توسعه اقتصادی داشته باشد. این مطالعه به بررسی تاثیر شاخص توسعه انسانی بر تولید ناخالص داخلی ایران طی دوره 1390-1350 پرداخته است. مطالعه حاضر به دنبال پاسخ به این سوال است که چه رابطه تعادلی (بلندمدت و کوتاه مدت) بین متغیرها وجود دارد. بدین منظور با استفاده از روش ARDL ابتدا تاثیر شاخص توسعه انسانی بر تولید ناخالص داخلی را ارزیابی کرده و سپس به منظور شناخت دقیق اثر، تاثیر مولفه های موجود در شاخص توسعه انسانی بر تولید ناخالص داخلی را مورد آزمون قرار داده است. نتایج برآورد مدل اول نشان داد که شاخص توسعه انسانی در کوتاه مدت اثر ناچیز و غیرقابل ملاحظه ای بر تولید ناخالص داخلی دارد، ولی این اثر در بلندمدت قوی تر می شود. نتایج مدل دوم نیز نشان داد که تاثیر هر یک از مولفه های شاخص توسعه انسانی در بلندمدت نسبت به کوتاه مدت قوی تر می باشد.
    کلیدواژگان: تولید ناخالص داخلی، شاخص توسعه انسانی، ARDL
|
  • Seyed Mojtaba Mojaverian, Fatemeh Kashiri Kolaei*, Zabihollah Falahati Pages 11-22
    In recent years، the impact of non-economic incentives such as life satisfaction and beliefs of community has been examined on economic behavior، such as growth and per capita income. The purpose of this study is to identify the correlation between life satisfaction index and per capita income with the intensity of religious beliefs. To this end، 2SLS estimator and cross-sectional data in 88 countries in 2010 were used. The results showed that the index of per capita income has a significant positive impact on life satisfaction. Also higher religious restrictions in communities were associated with less life satisfaction، and this shows government involvement in religious beliefs and consequently loss of life satisfaction. In addition، investment، government expenditure and trade variables have a positive and significant relationship with per capita income. Also، life satisfaction has a significant and positive effect on per capita income. Based on the used data in this study، there is a mutual relationship between life satisfaction and percapita income.
    Keywords: GDP Per Capita, Happiness, Life Satisfaction, Religion
  • Mohammadali Motafakker Azad*, Zahra Karimi Takanlo, Mohammadreza Salmani Bishak, Elnaz Hasan Nezhad Daneshmand Pages 23-48
    In recent decades, the process of globalization and its effects have resulted in movements on the side of ethnic minorities, called ethnic conflicts and ethnic tensions in developing countries particularly in those with ethnic varieties. On the other hand, increase in social and political awareness leads to reinforced morale and solidarity towards common national preferences and interests besides an increased plea for pacifism and social and political equilibrium on the side of minorities. As a consequence, this new stable and peaceful status will pave the path for economic growth as a results of which access to social and economic rights will be facilitated and injustice will decrease. Finally, the foregoing results will lead to decreased violence and conflicts and the provision of more facilities under this new air of mutual understanding. In this study, we examined the effect of economic –social variables on ethnic tensions in selected 11 countries of the MENA (Bahrain, Egypt, Iran, Iraq, Kuwait, Lebanon, Oman, Saudi Arabia, Sudan, Tunisia and the United Arab Emirates) by using panel data for (1984-2009) period. Results show that economic - social variables (unemployment, inflation, income inequality) have positive significant effects on ethnic conflicts. On the other side, economic growth has negative significant effect on ethnic conflict.
    Keywords: Ethnic Tensions, MENA countries, Democracy, Globalization, Market Dominant Minorities (MDM)
  • Masoud Ghorbani *, Mohammadtaher Ahmadi Shadmehri, Sayyedmahdi Mostafavi Pages 49-60
    infrastructure development is one of the important requirements of economic growth and increasing welfare. Direct investment on infrastructure causes providing the manufacturing facilities, stimulate economic activities and improve competitiveness by decreasing the costs of trade and transfer and finally facilitate the economic growth of Iran. In this study, we had attempted to examine the effect of physical infrastructure as an important infrastructure on economic growth. For this purpose; we used the production function model and we have used three types of variables including physical, social and ICT infrastructures, to identify the effect of infrastructure on economic growth. weve introduced the physical infrastructure by using 4 variables which via factor analysis method becomes one indicator. Also, we have used the health expenditure and ICT capital stock as social and ICT infrastructures respectively. for estimating the model, we were used the auto regressive distributed lag(ARDL) method in the period 1976 to 2012. Results showed that in the period under review, the impact of physical, social and ICT infrastructures on economic growth has been positive and significant.
    Keywords: Infrastructure, Economic Growth, Auto Regressive Distributed Lag (ARDL) Method, Factor Analysis Method
  • Teymur Rahmani *, Morteza Mazaheri Marbori Pages 61-74
    Migration of highly talented people (brain drain) has increased sharply in recent decades. In the past, it was supposed that brain drain just had negative effects on the origin countries. But, it is confirmed now that migration might have positive effects on those countries, too.We examine the effects of the brain drain on the formation of human capital and economic growth of the origin countries (developing countries) during 1975 to 2000 by using panel data method. Our results show that the prospect of migration has a positive and significant effect on the formation of human capital via the incentive mechanism. On the other hand, the direct effect of migration of highly educated people on human capital accumulation of the country of origin is negative. Our findings imply that those opposite effects cancel out each other. Therefore, the net effect of migration on human capital accumulation is zero. Also, we examine the effect of brain drain on economic growth in the country of origin. Our findings indicate that migration of skilled or highly educated people has a negative and significant effect on the economic growth of those countries. So, our results do not imply a brain gain for sending countries.
    Keywords: Brain Drain, Migration, Human Capital, Economic Growth
  • Esmaiel Abounoori*, Abdolhamed Nikpour Pages 75-90
    The main aim of this study is estimation of hidden economy and its relationship whit tax burden in Iran during the period 1966-2011. In the first stage: size of the hidden economy is estimated using Lisrel software concerning multiple indicators - multiple causes approach. The tax burden, natural sources of income, unemployment rate, trade restriction, per capita income, inflation and size of the government are regarded as the cause variables while the real GDP growth rate and demand for money in circulation are used as the indicator variables. So, the hidden economy is calculated using extra information and calibration; the time series of absolute and relative size of the hidden economy is obtained on in term of the based price in 1997. In the second stage we have estimated the effect of the tax burden on the size of the hidden economy. The first stage results show that tax burden, size of the government and trade restrictions, are the main reason generating the hidden economy in Iran while the per capita income does not have any significant effect. The results from the second stage indicate that: increase in tax burden on imports increases the size of the hidden economy and the growth of the total tax burden (definition1) decreases the size of the hidden economy. In general, the final effect of the tax burden on the size of the hidden economy is positive and significant.
    Keywords: Hidden Economy, Tax Burden, Multiple Indicators, Multiple Causes (MIMIC)
  • Gholamreza Zamanian, Mohammad Hasan Fotros *, Elham Rezaei Pages 91-108
    Research and development (R&D) has been condsidered as the most important method for a rapid advancement of technology and manufacturing competitiveness and innovation. This study aims to assess R&D spillovers on the total productivity factors (TFP) of Iranian manufacturing industries in the period 2000-2008. This study employing two-stage GMM method uses statistical data of domestic R&D accumulation of industries in nineteen code of the two-digit ISIC, foreign R&D and imports of fifteen trading partners of Iran to measure the effect of R&D spillovers on the TFP of Iranian manufacturing industries. Results indicate that the interaction between human capital and foreign R&D accumulation, the interaction between import and foreign R&D accumulation, effects of external R&D accumulation and internal R&D have most positive impact on total factor productivity of Iranian manufacturing industries respectively. Internal expenditures on R&D in the chosen period have failed to provide new products and services and imperove competitiveness, technology and increasing TFP growth.
    Keywords: Research, Development Spillovers, Human Capital, Total Factor Productivity, Manufacturing Industries, GMM Method
  • Zahra Arabi*, Abootaleb Kazemi Pages 109-124
    According to the new growth theories, human capital is considered as one of the main variables affecting growth and development. Therefore, with providing and creation of appropriate context for it, we will see an increase in the production and development of GDP. Human development index can have a significant contribution to economic development with considering the fundamental factors such as health, education and labor income that have been mentioned as parts of growth software in some text. The aim of this paper is to investigate the effect of human development index on Iranian GDP over the period of 1971-2011. This study aims to answer the question that what is the equilibrium relationship (long run and short run) within these variables. To do so, firstly the effects of human development index on the GDP were tested by using ARDL. Then, to determine the exact effects, the impact of components of human development index on GDP were tested. The results showed that in the short-run human development effect on GDP was small and insignificant. But, this effect is stronger in the long run. The second model results showed that the impact of each component of human development in the long run is stronger in comparison to the short run.
    Keywords: GDP, Human Development Index, ARDL