فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 27 (زمستان 1391)
  • پیاپی 27 (زمستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/11/24
  • تعداد عناوین: 7
|
  • خدیجه بهرامی رهنما* صفحات 1-23
    یکی از رویکردهای مهم نقد ادبی، نقد کهن الگویی است. کهن الگوها شامل تصاویر بالقوه، ابتدایی و صور مثالی است که در ناخودآگاه جمعی بشر وجود دارد. به اعتقاد «یونگ»، این عناصر، محصول تجربه همگانی است که در همه نسل ها تکرار شده است. «انه اید»، منظومه ای اساطیری است که ریشه در ناخودآگاه جمعی رومی ها دارد. این اثر را می توان با رویکردهای مختلف، از جمله رویکرد نقد کهن الگویی تحلیل و بررسی کرد. بسیاری از کهن الگوها از جمله: کهن الگوی «قهرمان»، «آنیموس»، «پیر دانا» و «سایه» و چگونگی تبلور هر یک از این کهن الگوها بر شخصیت های داستان، به عنوان سئله اصلی پژوهش ارزیابی شد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که انه، کهن الگوی قهرمان است که برای رسیدن به فرآیند فردیت، سه مرحله جست وجو، پاگشایی و بلاگردان را با موفقیت پشت سر می گذارد تا به خویشتن که غایت فرآیند فردیت است دست یابد. کهن الگوی آنیموس بر روان «دیدون» و «کامیل» فرافکنی شده است. «ونوس»، کهن الگوی پیر داناست که قهرمان داستان را در سراسر منظومه یاری داده است و در نهایت، انه به مبارزه با «تورنوس» که سایه درونی اوست، می رود و بر او غلبه می یابد. روش تحقیق، تحلیل محتوا در چارچوب نقد ادبی است. بنابراین هدف پژوهش حاضر، نقد کهن الگویی منظومه انه اید ویرژیل با کید بر آرای یونگ است.
    کلیدواژگان: انه اید، نقد کهن الگویی، قهرمان، آنیموس، پیر دانا و سایه
  • اکبر لطفی*، مهدی ماحوزی صفحات 25-42
    «میبدی» در نوبت سوم کشف الاسرار به تاویل آیات قرانی پرداخته است و با توجه به مذاق عرفانی خویش، دریافت هایی را از آیات قرآن، مفاهیم و موضوعات آن عرضه کرده است؛ البته تاویلات وی درباره همه آیات نیست، بلکه مفسر با توجه به زمینه های مختلف متنی و فرامتنی اغلب به آیاتی پرداخت که چنین تاویلاتی را پذیرا باشند. یکی از موضوعاتی که در این بخش، دیدگاهی تاویلی را به خود معطوف کرده داستان «هبوط» آدم و حواست. به نظر می رسد از نظر میبدی هبوط، تنزل مرتبت والای وجود است که به صورت تجلی و تجافی تحقق و بروز می یابد و اساس آن درباره انسان و خلافت او بر روی زمین مطرح است. در این پژوهش ضمن تبیین معانی واژه هبوط در فرهنگ ها، معانی و مصادیق هبوط، سیر هبوط وگونه گونی آن، اغراض و اهداف هبوط، تفاوت هبوط کریمانه با لعینانه و نفی جنسیت، چگونگی هبوط آدم، شیطان و تمتع شیطان از آن و... بر اساس تفسیر کشف الاسرار بررسی شده است. حاصل پژوهش نشان می دهد هبوط از نظر میبدی برای امتحان انسان بوده که هم به صورت تجلی و هم تجافی روی داده، جنسیت در آن نقش نداشته و هدف آن رسیدن آدم به مقام خلیفه الهی بوده است.
    کلیدواژگان: تحلیل، هبوط، کشف الاسرار، النوبه الثالثه و میبدی
  • محمد کمالی زاده*، عباس منوچهری، حاتم قادری صفحات 43-70
    در این مقاله با مطالعه برخی رویکردهای سیاسی شاعران سمبولیست اروپایی و بازخوانی نحوه تعامل «نیما» با جریان های روشنفکری زمانه خود، به دنبال آن خواهیم بود تا نشان دهیم که جهت گیری های سیاسی نیما و نوع رابطه او با ایدئولوژی ها و گفتمان های روشنفکری زمانه، قرابت فراوانی با رویکردهای کلی حاکم بر اندیشه و عمل سمبولیست های اروپایی دارد. به عبارت دیگر سمبولیست بودن نیما – البته نه به عنوان تنها مولفه - تاثیر فراوانی بر نوع موضع گیری ها و انتخاب های سیاسی او داشته است. در این میان، گفتمان های روشنفکری حاکم بر زمانه و نوع مواجهه نیما با این گفتمان ها نیز نقشی تعیین کننده در تقویت این جهت گیری ها ایفا کرده است.
    کلیدواژگان: نیما یوشیج، شعر نو، سمبولیسم و جریان های روشنفکری
  • قهرمان شیری*، مینو محمدی، نجمه نظری صفحات 71-97
    وضعیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر دوره، تاثیر مستقیم بر دیدگاه های شاعران بر جا می گذارد. ادبیات رمانتیک، از نوع سیاه و بدبینانه آن به عنوان یک گونه ادبی، پس از یک دهه تحرک و تنش در عرصه های مختلف اجتماعی و سیاسی در جامعه ایران پا به عرصه وجود گذاشت؛ در واقع گونه ای اعتراض به پیامدهای ویرانگر کودتای سال 1332 بود که بسیاری از فعالیت های فرهنگی و سیاسی را به یکباره در افول مطلق فرو برد. شاعران در این عصر، اعتراضات خود را با وجود اختناق و سانسور گسترده، به گونه های مختلف، گاه به صورت نیمه آشکار و زمانی به شیوه غیر مستقیم بیان کردند. سمبولیسم، یکی از شیوه های ناآشکار برای مبارزه با سانسور بود؛ اما ادبیات سیاه و رمانتیک گونه ای مبارزه آشکار و پنهان و البته تا حدی منفی با انسداد سیاسی بود که عصیان و اعتراض شاعر را با تمرکز بر پیامدهای مخرب ناشی از کودتا در حوزه مسائل سیاسی اجتماعی و فرهنگی بازگو می کرد. در این مقاله سعی بر آن است تا به بررسی برخی از عوامل پیدایش این گونه ادبی و بازتاب آن در شعر «نصرت رحمانی» به عنوان شاعر شعر سیاه پرداخته شود.
    کلیدواژگان: شعر سیاه، رمانتیسم سیاه، اعتراض، نصرت رحمانی و کودتای 32
  • رضا صادقی شهپر* صفحات 99-124
    تقسیم بندی نویسندگان و آثارشان بر اساس جغرافیای مکانی و زادگاه آنان فقط زمانی پسندیده و درست است که ویژگی های مشترکی نیز آنها را به یکدیگر پیوند دهد، وگرنه نام گذاری سبک و مکتب بر آثار گروهی از نویسندگان با تکیه صرف بر تعلق اقلیمی شان به یک منطقه، امری بی معنا خواهد بود و نویسنده اعتقادی به آن ندارد. داستان های اقلیمی، داستان هایی هستند دارای مشخصه های مشترک و هماهنگ و در پیوند با یک اقلیم خاص و نیز متناسب با خاستگاه نویسندگان آنها و تاثیری که از آن محیط اقلیمی خاص پذیرفته اند. همین گونه تاثر ها از محیط اقلیمی و بازتاب آن در داستان هاست که سبب اشتراک میان آثار چند نویسنده هم اقلیم با یکدیگر و در عین حال تمایز با آثار دیگر نویسندگان اقلیمی سایر اقلیم ها می شود. در این مقاله، نویسنده پس از بیان سابقه مکتب بندی های متعدد در داستان نویسی معاصر ایران و نقد آنها، به ارائه یک تقسیم بندی تازه، دقیق و روشمند از داستان نویسی اقلیمی، بر اساس معیارهای مشخص و شناخته شده می پردازد و بر این اساس، پنج حوزه یا شاخه داستان نویسی اقلیمی شمال، جنوب، خراسان، غرب (کرمانشاه) و آذربایجان را در ادبیات داستانی معاصر ایران- از مشروطه تا انقلاب اسلامی- مشخص می کند.
    کلیدواژگان: داستان، اقلیم، شیوه اقلیمی نویسی و حوزه های داستان نویسی اقلیمی ایران
  • مصطفی گرجی*، سیدعلی سراج صفحات 125-158
    رمان سیاسی یکی از اقسام ادبیات داستانی فارسی با مولفه هایی خاص است که از دیگر جریان های داستان نویسی معاصر متمایز است. به دلیل ویژگی و ماهیت منحصر به فرد این نوع از داستان ها و تعامل نزدیک با جامعه و وقایع اجتماعی و سیاسی، روش تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی مناسب در تحلیل این قسم از ادبیات داستانی است. این رویکرد بر هر دو جنبه صورت و معنای متن توجه دارد و در تحلیل متن های ادبی، افزون بر جنبه های صوری و واژگانی، به عوامل گوناگون فرهنگی، اجتماعی و سیاسی که در شکل گیری متن موثرند؛ نظر دارد. از این رو صاحب نظران این رهیافت معتقدند که در تحلیل متن، صرفا با عناصر لغوی تشکیل دهنده جمله، به عنوان عمده ترین مبنای تشریح معنی، یعنی زمینه متن یا همبافت سروکار نداریم؛ بلکه فراتر از آن، به عوامل بیرون از متن، یعنی بافت موقعیتی، فرهنگی، اجتماعی و غیره توجه داریم. «نورمن فرکلاف[1]» از نظریه پردازان تحلیل گفتمان انتقادی است که متون را در سه سطح توصیف[2]، تفسیر[3] و تبیین[4] بررسی می کند. این شیوه از تحلیل، در تبیین و کشف دیدگاه های فکری نویسندگان و رویکردهای سیاسی و اجتماعی آنان، روشی کارآمد است. چهارچوب نظری این پژوهش بر مبنای رویکرد تحلیلی فرکلاف شکل گرفته است. روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی است و بر مبنای رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی می کوشد با تامل و بازخوانش رمان «رازهای سرزمین من»، نوشته رضا براهنی که از برجسته ترین رمان های سیاسی پس از انقلاب اسلامی است، حوادث مهم و جریان ساز سیاسی ایران را با تاکید بر مسائل روانی شخصیت ها و عناصر برجسته حاضر در آن همچون نشانه شناسی عنوان، تصویرها و توصیف ها، شخصیت های داستان (کنشگر-کنش پذیر- راوی)، نحوه روایت پردازی، طرح و درون مایه برتر داستان و... بررسی و تحلیل کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که این رمان به عنوان یک متن ادبی با روش فرکلاف در تعامل با کردار گفتمانی و کردار اجتماعی و هژمونی غالب جامعه بوده و با گفتمان حاکم بر دهه شصت ایران تناسب نزدیکی دارد.
    کلیدواژگان: رمان سیاسی، تحلیل گفتمان انتقادی، رازهای سرزمین من و رضا براهنی
  • مهبود فاضلی*، فاطمه سادات حسینی صفحات 159-176
    رابطه جامعه و ادبیات، یکی از موضوعاتی است که در تحقیقات ادبی به آن پرداخته می شود. رابطه سنت و مدرنیته به عنوان یک مسئله اجتماعی، در آثار ادبی نیز بازتاب یافته است. نمایش عناصر این دو (با تکیه بر نظریات «آنتونی گیدنز») در رمان «همسایه ها»، تبیین رابطه عناصر سنت و مدرنیته و انعکاس نظر نویسندگان درباره این دو، هدف اصلی این پژوهش را شکل می دهد. آنتونی گیدنز معتقد است که سنت ها در مدرن ترین جوامع نیز به حضور خود ادامه می دهند. نتایج پژوهش، بیانگر این نکته است که شاخص های سنتی فرهنگی و اجتماعی بیشتر از عناصر مدرن در این زمینه ها در داستان دیده می شود؛ به همین دلیل هر چند عناصر اقتصادی و سیاسی بیشتر مدرن هستند، در مجموع مغلوب سنت ها می شوند و موفق نمی شوند خود را تثبیت کنند. محمود به بیشتر سنت ها به ویژه سنن فرهنگی نگاهی منفی دارد؛ اما از نقد عناصر مدرن نیز غافل نمی شود.
    کلیدواژگان: سنت، مدرنیته، نقد جامعه شناختی، احمد محمود و رمان همسایه ها
|
  • Khadije Bahrami Rahnama* Pages 1-23
    One of the significant events of literary criticism is archetypical criticism. Archetypes include potential and elementary images and ideas that are in collective unconscious of human. In Jung’s view, these elements are product of collective experience that repeated in all generations’ lives. Aeneid is a mythical poem that is rooted in Romans collective unconscious. This work can be analyzed from different approaches like archetypical criticism. Archetypes such as “hero”, “animus”, “Old Wise”, and “shade” and their manner of manifest on every character of story are analyzed as the main issue of this research. Results show that Aene is hero archetype who passes successfully three stages of searching, debuting, scapegoat to reach individuality stage which is selfhood, the ultimate of individuality process. Archetype of Animus is overhang on “Didon” and “Camille” psyche. Venus is Old Wise archetype who helped the hero all over the poem and finally, fights against “Tornus” who is his internal shade and then dominates him. Research methodology is content analysis in framework of literary criticism. Therefore, the aim of current research is archetypical criticism of Aeneid by Virgil based on Jung ideas.
    Keywords: Aeneid, Archetypical Criticism, Hero, Animus, Old Wise, Shade
  • Akbar Lotfi*, Mahdi Mahoozi Pages 25-42
    Meybudi interpreted Quranic verses in the Third Section of Kashf-al Asrar and proposes some understandings from Quranic verses, concepts and issues based on his mystical taste; however, his interpretations are not about all Quranic verses, and the interpreter, Meybudi, dealt with Verses which are open to these kinds of interpretations based on different textual and extratextual contexts. One of the issues that attracted interpretive views to itself is story of “the Fall” of Adam and Eve. In Meybudi’s view, it seems that “the Fall” is a degradation of sublime status of existence which is realized and occurred in form of manifestation and non-manifestation and its base is about human and his caliphate on earth. In this study, along with explanation of different meanings of Adam and Eve Fall in different cultures, these issues are reviewed based on Kashf-al Asrar: meanings and examples of Adam and Eve Fall, evolution of Adam and Eve Fall and its variants, aims and purposes of Adam and Eve Fall, difference between cursed and generous Adam and Eve Fall, and refusal of gender, how of Adam Fall, evil and enjoyment of evil from the Fall, and so on. Results show that Adam and Eve Fall in Meybudi’s view was designed to test human which was occurred in form of manifestation and non-manifestation, gender had no role in it and its purpose was to help human reach God’s caliphate on earth.
    Keywords: Analysis, Adam, Eve Fall, Kashf, al Asrar, Third Section, Meybudi
  • Muhammad Kamali Zade*, Abbas Manuchehri, Hatam Qaderi Pages 43-70
    We study in this article some political approaches of European Symbolist poets and reread Nima’s method of interaction with his time intellectual Currents to show that Nima’s political trends and his relation with intellectual ideologies and discourses of his time has close similarity with dominant approaches found in thought and action of European Symbolists; in other words, Nima’s advocacy of symbolism- not the only factor- has a lot effect on his political trends and decisions. Among these, hegemonic intellectual discourses of his time and his method of facing with these discourses also had determinative role in promoting these trends.
    Keywords: Nima Yushij, Modern Poetry, Symbolism, Intellectual Currents
  • Ghahreman Shiri*, Mino Muhammadi, Najme Nazari Pages 71-97
    Political, social, and cultural situation of every era has direct effects on poets’ views. Black and pessimist Romantic literature as a literary genre has emerged in Iran’s society after one decade of mobility and tension in different social and political areas; it was indeed a kind of Protest against destructive consequences of coup detat 1332 (1953) which suddenly sunk many social and cultural activities in complete stagnation. Poets, in this era, expressed their Protests in various kinds, sometimes semi-obvious and sometimes indirectly, though there were severe censorship and strangulation. Symbolism was one the invisible methods of fighting against censorship; however, black and romantic literature was an obvious and hidden and somehow negative battle against political blockage that reflected poet’s rebellion and Protest focusing on destructive consequences caused by coup detat in political, social and cultural areas. It is tried in this article to review some reasons of emergence of this literary genre and its reflection in “Nosrat Rahmani” poet as a poet of Black Poetry.
    Keywords: Black Poetry, Black Romanticism, Protest, Nosrat Rohmani, Coup detat 1332 (1953)
  • Reza Sadeqi Shahpar* Pages 99-124
    Dividing authors and their works based on their geographical location and birthplace is appropriate and true only when their similar features connect them to each other, otherwise naming a school and style of its authors’ works only based on their regional trend toward an area is meaningless and unjustifiable. Regional stories have similar and harmonic features and are accepted in connection with a special region and appropriate with birthplaces of authors and effects that they get from a special region. It is these effects from regional environment and its reflection in stories that caused some sort of similarities among works of some authors living in a same region and simultaneously caused some sort of differences with works of authors from other regions. Author in this article, after expressing the history of schooling in Iran’s contemporary story writing and their criticisms, proposes a new, precise and systematic division of regional story-writing based on definite and defined criteria and defines five area or branch of regional story-writing based on this criteria: north, south, Khorasan, west (Kerman Shah) and Azerbaijan in Iran’s contemporary story writing from constitutional era to Islamic Revolution.
    Keywords: Story, Region, Region, writing Method, Regional Storywriting Area of Iran
  • Mostafa Gorji*, Seyd Ali Seraj Pages 125-158
    Political Novel is one the fiction types of Persian literature with special features that is distinct from other movements of contemporary story writing. Due to its uniqueness of these kinds of stories, and their close interaction with society and social and political events, critical discourse analysis (CDA) method is an appropriate approach in analyzing this kind of fiction. This approach focuses on form and meaning and in analyzing literary texts, it focuses also on different cultural, social, and political factors that are effective in text formation; it is for this reason that CDA theoreticians maintain that we do not deal just with lexical elements forming sentences as the main criteria for explaining meaning, that is co-text, but also beyond that, factors outside of text, i.e. situational, cultural, social and so on context. Norman Fairclough is a CDA theoretician who reviews texts in three levels, descriptive, interpretive and expressive. This method of analyzing is so useful in discovering and expressing intellectual ideas of authors and their political and social approaches. Theoretical framework of this research is based on Fairclough CDA. Research method is descriptive-analytic and it tries, based on CDA, to reflect on and reread “My Homeland's Secrets” Novel by Reza Barahini which is one the most brilliant political novels after Islamic Revolution, and reviews and analyzes main political events in Iran focusing on psychological issues like personalities and brilliant elements in it like title semiotics, images and descriptions, story’s characters (agent, passive and narrator), type of narration, design and dominant theme of story and …. Results show that this novel, as a literary text, is in interaction with Fairclough method of Discoursal action and social action and dominant hegemony and has close affinities with hegemonic discourse of three decade ago.
    Keywords: Political Novel, Critical Discourse Analysis (CDA), My Homeland's Secrets, Reza Baraheni
  • Mahbud Fazeli*, Fateme Sādāt Husseini Pages 159-176
    The relation of society and literature is one of the issues under constant research in literary studies. The relation of tradition and modernity as a social matter has been manifested in literary works too. The manifestations of these elements of these two (focusing on Anthony Giddens ideas) in “Neighbors” novel and expressing the relation of elements of tradition and modernity and reflection of other authors’ ideas about these two are main purposes of this article. Anthony Giddens believes that traditions are present even in the most modern societies. Research Results show that traditional indexes of culture and society are observed more than modern elements in these contexts in the story; due to this reason, although economical and political elements are mostly modern, they are dominated by tradition and fail to verify themselves. Mahmood has a negative view of most traditions especially cultural customs; however he does not ignore criticizing modern elements too.
    Keywords: Tradition, Modernity, Sociological Criticism, Ahmad Mahmood, “Neighbors” Novel