فهرست مطالب

پژوهشنامه متین - پیاپی 64 (پاییز 1393)
  • پیاپی 64 (پاییز 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/09/28
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمد موسوی بجنوردی*، راضیه زارعی صفحات 1-18
    جایگاه رشد در تحقق مسئولیت کیفری از مباحثی است که از بعد از انقلاب اسلامی و به دنبال حذف یکباره رشد از زمره ملاک های مسئولیت کیفری در قانون مجازات اسلامی سال 1370 در حقوق ایران رایج گشته است و از مباحثی است که فقها کمتر به آن پرداخته اند.
    با توجه به اهمیت جایگاه رشد در تحقق مسئولیت کیفری و توجه هر چند محدود قانونگذار کنونی به آن، در نوشتار حاضر، پس از بررسی ماهیت رشد، جایگاه رشد در تحقق مسئولیت کیفری مورد بررسی قرار گرفته و در این راستا، نظر فقهی امام خمینی(س) نیز مطرح شده است.
    در پایان با توجه به شروحی که فقهای معاصر، از شاگردان امام خمینی در مورد مساله ایشان در خصوص رشد مطرح نموده اند، به تبیین بیشتر موضوع در کلام امام پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: رشد کیفری، رشد حقوقی، مسئولیت کیفری، زمان، مکان
  • سید حسن خمینی*، سید محمود صادقی صفحات 19-62
    حقیقت معنای «وجوب» و «استحباب»، از مباحث مطرح نزد اصولیون است که هر یک آن را به صورت پراکنده در کتاب های خود مطرح کرده اند. بروجردی در آثار خود پنج قول را برای این مساله برشمرده اند. ایشان البته در شمارش اقوال مزبور، به مساله تمایز میان اشیاء تمسک جسته، و بر همین اساس اقوال مختلف را تحلیل کرده است. در این مقاله تلاش می شود با توجه به آراء و اقوال دانشمندان علم اصول و نیز نگاه خاص و محوری به نظر امام خمینی، حقیقت معنای وجوب و استحباب واکاوی شود.
    کلیدواژگان: وجوب، استحباب، امام خمینی، طلب، اراده، بعث، امر اعتباری، انتزاع مفهوم وجوب
  • از انقلاب سفید تا انقلاب اسلامی / (نقش انقلاب سفید در پیدایش انقلاب اسلامی ایران، با تاکید بر جایگاه امام خمینی(س))
    علی شیرخانی*، محمد رجایی نژاد صفحات 63-86
    انقلاب سفید و انقلاب اسلامی، هر دو از وقایعی هستند که در تاریخ معاصر ایران به وقوع پیوسته اند؛ از جمله تحولات سیاسی و اجتماعی که در عین تفاوت های ماهوی و ظاهری و اساسی بسیار، مرتبط با هم بوده و یکی زمینه ساز و متاثر از دیگری، چرا که در طول هم اتفاق افتاده اند. نخست انقلاب سفید یا همان اصلاحات از بالای محمدرضا پهلوی در دهه چهل، و انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی که انقلابی بود همه جانبه و از پایین در دهه پنجاه.
    حرکت اصلاحی پهلوی به گونه ای پیش رفت که در نهایت، بستری برای فعالیت مخالفان آن و ابزاری در دست آنها جهت تحریک مردم علیه دولت و رژیم وقت شد، لذا پیامد های مختلفی را در پی داشت. مخالفت امام خمینی به همراه سایر مراجع با بعضی از اصول انقلاب سفید که با اهداف خاصی تبیین شده بود، سرانجام موجب دستگیری و زندانی شدن ایشان و قیام 15 خرداد 1342 گردید. این قیام به ظاهر توسط رژیم شاه سرکوب شد، اما نقطه عطف و سرآغاز مبارزات مردم ایران به رهبری امام خمینی گردید و در دهه 50 ادامه پیدا کرده و در نهایت سال 1357 با پیروزی انقلاب اسلامی به ثمر نشست.در این پژوهش تلاش شده تا نقش انقلاب سفید در پیدایش انقلاب اسلامی تبیین گردد.
    کلیدواژگان: انقلاب سفید، محمدرضا پهلوی، اصلاحات، امام خمینی، انقلاب اسلامی
  • سید حسین صفایی*، زهرا لامع صفحات 87-109
    قواعد فقهی، احکام کلی و عامی هستند که در استنباط احکام جزئی منطبق با مکان ها و زمان های مختلف، نقش اساسی دارند. یکی از این قواعد که در ابواب مختلف فقه کاربرد دارد، قاعده «بطلان کل عقد بتعذرالوفا بمضمونه» است. این قاعده ثابت می کند هرگاه اجرای یک تعهد غیرممکن باشد، آن تعهد باطل است و مشمول حکم «اوفوا بالعقود» نمی گردد. برای اثبات این قاعده ادله مختلفی در کتب فقهی آورده شده است که از مهم ترین آن ادله می توان به دلیل «لزوم غرر در صورت عدم قدرت بر اجرای عقد» و «لزوم اجتماع نقیضین» اشاره نمود. اساتید حقوق تحت عنوان «شرط قدرت بر تسلیم» در قواعد عمومی قراردادها به این مضمون اشاره دارند. فقیه بزرگوار، امام خمینی، در بعضی از این ادله مناقشه دارند و دیدگاه فقها درباره مفاد قاعده نفی غرر را مورد انتقاد قرار داده اند. یکی از معضلات جامعه امروز ایران که فقها و حقوقدانان را به چاره-جویی واداشته است، مساله مهرهای گزاف و سنگین است که علی رغم عدم توانایی مرد در پرداخت، در عقد ازدواج گنجانده می شود. این مقاله درصدد یافتن راه حلی برای این مساله بغرنج با استفاده از قاعده مذکور است. قاعده «بطلان کل عقد بتعذرالوفاء بمضمونه» می تواند ثابت کند چنین مهرهایی باطل هستند؛ زیرا قدرت بر ادای آنها وجود ندارد.
    کلیدواژگان: قاعده فقهی، غرر، بطلان، قدرت مطلق، قدرت نسبی
  • طاهر علی محمدی* صفحات 111-130
    حیله شرعی عبارت است از راه چاره گریز از مخالفت با قانون و حکم الزامی شرع مقدس، عبور از تنگناهای آن یا جلوگیری از تحقق یک حکم الزامی. غالبا هدف کسانی که از این راه ها استفاده می کنند، فرار از ارتکاب حرام و نجات از مضیقه و تنگناهای شرعی است. در اینکه آیا به کارگیری حیله شرعی جایز است یا خیر، و در صورت جواز، چه نوع حیله-هایی مجاز می باشد، اختلاف نظر وجود دارد. از مهم ترین موارد کاربرد آن، استفاده از حیله در باب ربا می باشد که به دو گونه ربای معاملی و قرضی رخ می دهد. در این پژوهش ضمن بررسی کاربرد حیله در ربای معاملی با رویکردی به نظر امام خمینی، مشروعیت آن رد شده است.
    کلیدواژگان: حیله شرعی، ربای معاملی، مشروعیت، تحریم، امام خمینی
  • افشین متقی*، مصیب قره بیگی صفحات 131-151
    انقلاب اسلامی ایران دارای مشخصه های منحصر به فرد و یگانه ای در زمانه خود بود؛ زمانه ای که از آن دو قطب ژئوپلیتیکی شرق و غرب با جهان بینی های خاص خود بود و همه جریان ها در این دو راستا شناسایی و هویت می یافت. دو قطب جهانی در هنگامه انقلاب اسلامی به رهبری آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی بود و مبادلات و معادلات منطقه ای و فرامنطقه ای با ارجاع به یکی از این دو نیروی متخاصم، تعیین می گشت. اما انقلاب اسلامی ایران، نوعی گریز از این دو جریان سلطه، و بازگشایی قطب «دیگر» بود. این قطب دیگر، بر پایه گفتمان های ویژه ای شکل گرفته بود که مهم ترین آن، گفتمان ژئوپلیتیک «ضد استعمارگرایی» و «ژئوپلیتیک مقاومت» به شمار می رفت. در این مقاله تلاش می شود بدین پرسش، پاسخی درخور داده شود که انقلاب اسلامی ایران از نظرگاه ژئوپلیتیک دارای چه ویژگی های گفتمانی بوده است؟ بر این پایه، به نظر می رسد تقابل هویتی «معنا- ماده» و «ایدئالیسم- فیزیکالیسم» یکی از مهم ترین عناصر شکل گیری گفتمان ژئوپلیتیکی انقلاب اسلامی است.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، گفتمان ژئوپلیتیک، ضد استعمارگرایی، سازه انگاری، ایدئالیسم، فیزیکالیسم
  • سعید نظری توکلی*، زهره نیک عمل صفحات 153-179
    کشتن عمدی یک انسان از جمله زشت ترین کارهایی است که خداوند در قرآن کریم وعده عذاب ابدی برای انجام آن داده است. صرف نظر از دلایل وقوع قتل، یکی از مباحث مهم، چگونگی انجام و سپس مجازات مرتکبین آن است. در این مقاله بر آن هستیم تا موضوع قتل یک انسان توسط چند نفر را از نظر فقه و حقوق اسلامی بررسی کرده، میزان درستی نظریه مشهور فقهای امامیه در جواز قصاص تمامی قاتلان را ارزیابی کنیم. از بررسی دلایل موافقان و مخالفان نظریه جواز قصاص تمام افراد شرکت کننده در قتل یک نفر، چنین برمی آید که از یک سو، دلایل و مستندات نظریه عدم اعتبار مماثلت عددی میان قاتل و مقتول در جواز قصاص، ناکافی و در برخی موارد نادرست است؛ از سوی دیگر، معتبر دانستن مماثلت عددی قاتل و مقتول در جواز قصاص، انطباق بیشتری با موازین کیفری اسلام دارد، چرا که مجازات قصاص در نظام قضایی اسلام مبتنی بر نتیجه حاصل از عمل مجرمانه و تناسب آن نتیجه با مجازات مجرمان است و چون در قتل یک نفر توسط چند نفر، نتیجه حاصل، کشته شدن یک نفر است، جز یک نفر را نمی توان قصاص کرد.
    کلیدواژگان: قصاص، قتل، قتل ناشی از عمل چند نفر، مجنی علیه، ولی دم
|
  • Seyed Mohammad Moosavi Bojnourdi*, Raziyeh Zarei Pages 1-18
    The Role of growth in realization of penal responsibility is among the issues that became prevalent after the victory of the Islamic Revolution when it was omitted as a criteria of penal responsibility in the Islamic Penal Code 1991 and also is the among the issues that has not been properly studied by jurisprudents.Given the significance of the role of growth in realization of penal responsibility and lopsided attention of the legislator to it, the present paper is an attempt to study the nature of growth and its role in realization of penal responsibility with special reference to Imam Khomeini’s viewpoints. In conclusion the issue of growth will be discussed in details relying on the expositions written by Imam’s disciples on his viewpoints in this regard.
    Keywords: penal growth, legal growth, penal responsibility, time, space
  • Seyed Hassan Khomeini*, Seyed Mahmoud Sadeqi Pages 19-62
    The truth of the meaning of the necessity and the desirability (recommendable) is among the serious issues discussed by experts of principles of jurisprudence, who have discussed them sporadically in their books. Boroujerdi has mentioned five narrations on this issue in his book. In enumerating the narrations, he has made distention between things and analyzed the narrations on the basis of this distinction. Attempts have been made in this article to restudy the truth of meaning of necessity and desirability (recommendable)in the light of the viewpoints and narrations of experts of the principles of jurisprudence with special reference to the viewpoints of Imam Khomeini.
    Keywords: necessity, desirability (recommendable), Imam Khomeini, demand, will, raising, abstract meaning of necessity
  • Ali Shirkhani*, Mohammad Rajainejad Pages 63-86
    The White Revolution and the Islamic Revolution both occurred in contemporary history of Iran. Although they have many essential and formal differences, they are sociopolitical developments that are related to each other. Indeed the former prepared the grounds for the latter, for they occurred one after another. First the White Revolution or the reform from above by Mohammad Reza Pahlavi occurred in the 1960s and then the Islamic Revolution under the leadership of Imam Khomeini occurred which was a full-fledged revolution from below in the 1970s. The Pahlavi’s reformist program moved in a direction that finally prepared the grounds for the activities of opponents who provoked the people against the government and regime and hence had different consequences. The opposition of Imam Khomeini and some other religious authorities to some of the principles of the White Revolution, that had been formulated with specific goals, finally led to his arrest and imprisonment in June 1963. The uprising was apparently suppressed by the Shah’s regime, but was in fact the turning point of the struggles of Iranian nation against the Shah under the leadership of Imam Khomeini that continued through 1970s and culminated in victory in 1979. The present paper is an attempt to study the role of the White Revolution in unfolding of the Islamic Revolution.
    Keywords: White Revolution, Mohammad Reza Pahlavi, reforms, Imam Khomeini, Islamic Revolution
  • Seyed Hossein Safai*, Zahra Lame' Pages 87-109
    Jurisprudential rules are general and universal decrees that play an essential role in inferring particular rules congruent with different times and spaces. One of such rules that is used in different jurisprudential fields is the rule of “invalidity of the entire contract due to breach of its content”. This rule states that when the undertaking of one commitment is impossible, contract for such a commitment is invalid and the rule of “abide by your contracts” does not apply to it. There are many reasons in jurisprudential books for proving of this argument. One of these reasons is the “necessity of betrayal in case of inability to implement the contract” and another is “necessity of unity of contractions or opposites”. Lawyers refer to this theme in general rules of the contracts. Imam Khomeini has criticized the viewpoint of some of the jurisprudents regarding the contents of the rule of denial of betrayal. One of the problems of today’s Iranian society that has pushed the jurisprudents to find a solution is the heavy marriage portions, which are mentioned in the marriage contracts despite the inability of the husband to pay them to their wives. Attempts have been made in this paper to find a solution to the said problem on the basis of the said rule. The rule of “invalidity of the entire contract due to breach of its content” can prove that such marriage portions are invalid, for there is no ability to pay them.
    Keywords: jurisprudential rule, betrayal, nullification, absolute power, relative power
  • Taher Ali Mohammadi* Pages 111-130
    Canonical trick means finding a way to evade opposition to the biding law and decree of the Sharia, putting its bottlenecks behind or preventing the implementation of a binding decree. Normally those who play such tricks, aim to avoid commitment of an unlawful act or put a canonical bottleneck behind. There are differences of opinion about the lawfulness of use of canonical tricks and the permitted kinds of tricks. Among the most important usages of trick is playing trick in the field of usury, which takes place in the forms of transactional usury and loan usury. The present paper is an attempt to study the application of trick in transactional usury and its legality with special reference to Imam Khomeini’s viewpoints.
    Keywords: canonical trick, transactional usury, legality, sanction, Imam Khomeini
  • Afshin Motaqi*, Mosayeb Qarabeigi Pages 131-151
    The Islamic Revolution enjoyed unique features in its time; when two geopolitical poles of the East and West and all other currents were identified with their specific worldviews in the directions of the said two poles. The two main global poles at the time of the Islamic Revolution were the Soviet Union and the United States and regional and extra-regional equations and interactions were determined by referring to one of the said poles. But the Islamic Revolution of Iran was a kind of evasion of the two domineering currents and introduction of a new pole. This new pole was formed on the basis of specific discourses, the most important of which were anti-colonial geopolitical discourse and geopolitics of resistance. Attempts have been made in this paper to restudy the geopolitical discourse of the Islamic Revolution through descriptive-analytical method to explain the geopolitical features of the Islamic Revolution. The contention of this paper is that identity confrontation of meaning-matter and idealism-physicalism is among the most important elements of the geopolitical discourse of the Islamic Revolution.
    Keywords: Islamic Revolution, geopolitical discourse, anti, colonialism, constructionism, idealism, physicalism
  • Saeed Nazari Tavakoli*, Zohreh Nik Amal Pages 153-179
    Intentional murder of a person is among the most heinous acts, whose punishment according to the holy Quran is eternal chastisement. Regardless of the reasons for murder, one of the significant related issues is the way of its commitment and punishment of culprits. The objective of this article is to study the murder of one person by several persons and its punishment in Islamic law and jurisprudence. Also attempts have been made to verify the authenticity of the known notion of Imamiyah jurisprudents, who permit the killing of all the murderers in retaliation for killing one person. A study of the reasons of the advocates and opponents of permissibility of killing of all the murderers of one person indicates that, on the one hand, the reasons and theoretical documents regarding invalidity of numerical similarity between the murderer and slain forwarded by advocates of permissibility of retaliation are not enough and in some cases are not correct. On the other hand, considering the numerical similarity between the murderer and the slain as a valid base for permitting retaliation is more compatible with penal codes of Islam, for the punishment or retaliation in Islamic judicial system is based on the result of criminal act and its congruity with the punishment of the culprits. Since in murder of one person by several persons, the outcome is death of one person, and hence not more than one person can be killed in retaliation.
    Keywords: retaliation, murder, murder by act of several persons, victim, custodian of slain