فهرست مطالب

  • شماره 13 (1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/02/14
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد علی آذرشب*، آذرتاش آذرنوش، علی اسودی صفحات 9-27
    دوره عباسی اول عصر شکوفایی فرهنگی و علمی بشمار می رود و این مساله نتیجه طبیعی هم زیستی مسلمانان از قومیت های مختلف و تبادل فرهنگی مثبت میان آن هاست و در حقیقت این همراهی و مشارکت فرهنگی در جهان اسلام آن روز، از یک سو و تلاش مسلمانان با قومیت های مختلف، در غنا بخشیدن به جامعه اسلامی از طریق مشارکت فرهنگی و علمی، همگی باعث شد تا نیازهای جدید جامعه و ابتکارات این عصر در نتیجه یک تمدن و فرهنگ مشترک خود را بظهور برساند.از میان مولفه های فرهنگی دخیل و کارآمد در فرهنگ اسلامی جدید، فرهنگ ایرانی بود که بحق نقش بسزایی در این بازه زمانی ایفا کرد و توانست در پیشرفت فرهنگی و علمی آن روزگار خود را به نمایش بگذارد.
    نوشته های جاحظ سرشار از نمود و ظهور مولفه هایی است که از فرهنگ ایرانی نشات می گیرد و کتاب های او براستی آیینه ای از جامعه آن روزگار و تحولات رخ داده بر زبان و فرهنگ جامعه آن روزها می باشد که در این پژوهش به ردیابی و توضیح این نشانه ها پرداخته ایم تا گواهی بر نقش اثر فرهنگ و تمدن ایرانی در بافت فرهنگ اسلامی داشته باشیم.
    کلیدواژگان: جاحظ، فرهنگ یکپارچه اسلامی، فارسی، تمدن، علم
  • عباس ماهیار، عطاءالله کوپال، فریدون کوره ئی* صفحات 29-43
    خاقانی (595-520ق) شاعر معروف پارسی زبان، صاحب قصایدی فخیم و اشعاری پر مغز و پیچیده است و نماینده سرشناس شاعران سبک آذربایجانی قرن ششم محسوب می گردد. شعر او سرشار از مطالب علمی، اصطلاحات دینی و دایره المعارف آموزه های قرآنی و حدیث است. تسلط او در دانش های گوناگون و به کارگیری این دانسته ها در شعر و ذهن خلاق و آفرینشگر این هنرمند بزرگ درک سخنش را متکلف و پیچیده نموده. او بسیاری از مفاهیم زهدی و اخلاقی را با بهره جویی از احادیث نبوی و آیات قرآنی در شعر خود گنجانده و بدون شک تسلط بر قرآن و تفسیر آن از کلیدهای حل بسیاری از مشکلات ابیات این شاعر ساحر است. در این مقاله تنها به بررسی نحوه استفاده از قرآن و مضامین الهی آن در قصیده دوم دیوان خاقانی پرداخته می شود. البته در آغاز توضیحی اجمالی در مورد شاعر، ارتباط او با قرآن و معرفی قصیده دوم با مطلع: (ای پنج نوبه کوفته در دار ملک لا / لا در چهار بالش وحدت کشد تو را)، آورده می شود.
    کلیدواژگان: خاقانی، قرآن، معراج، اشاره، تاثیر
  • زهرا پارساپور، خدیجه عارفی* صفحات 45-63
    عقل، حسن، و عشق از مفاهیمی است که در آثار عرفانی جایگاه ویژه ای یافته اند. سهروری در «فی حقیقهالعشق» به مفاهیم انتزاعی چون حسن، عشق، و عقل شخصیت بخشیده و داستانی عرفانی و فلسفی پدید آورده است. پس از او، بسیاری از شاعران و نویسندگان به تقلید از اثرش پرداختند و آثاری مشابه خلق کردند که از آن میان می توان به «صحت و مرض» فضولی اشاره کرد. با توجه به شباهت هایی که میان این دو اثر در کاربرد عقل، حسن، و عشق وجود دارد، به بررسی و مقایسه این مفاهیم در دو رساله پرداخته ایم. فضولی بیشتر معنای عرفانی این مفاهیم را در نظر دارد؛ سهروردی به جنبه فلسفی آن نیز توجه دارد. عقل در این دو رساله، معنایی متفاوت از هم دارد؛ اما حسن و عشق تا حد زیادی مفاهیمی نزدیک به هم دارند.
    کلیدواژگان: صحت و مرض، فی حقیقه العشق، حسن، عشق، عقل
  • حسن شوندی* صفحات 65-84
    تحولاتی که در سال های اخیر در منطقه اتفاق افتاد نشان از بیداری اسلامی مردم منطقه دارد. البته برخی نقش تعالیم اسلامی را در این بیداری بر نمی تابند و برای قیام های منطقه دلایل دیگری بر می شمارند.
    بی تردید بیداری اسلامی در منطقه با اشغال فلسطین آغاز گشت و پس از آن با درگیری های فکری و در ادامه با برخوردهای میدانی بین نگرش های گوناگونی که بعضی غرب گرا و بعضی گرایش به فرهنگ ملی و دینی داشتند، ادامه یافت.
    این بیداری به وضوح در ادبیات عرب و نیز در ادبیات بحرین - که این مقاله بدان می پردازد - بازتاب دارد. در ادبیات بحرین نیز واژگانی وجود دارد که بر تاثیرپذیری شاعر از تعالیم اسلامی اشاره دارد. وجود الفاظی مانند الله ، النبی، القرآن، الرب، المعراج، الشهید، گواه این تاثیر پذیری است.
    کلیدواژگان: بحرین، شعر، بیداری اسلامی، فلسطین
  • إسماعیل نادری* صفحات 85-102
    مهم ترین مقوله در ادبیات تطبیقی وجود رابطه ادبی، فرهنگی، و تاریخی بین ملت هاست. در عصر حاضر بسیاری از پژوهشگران به دنبال بررسی این روابط در ادبیات فارسی و عربی هستند. در این راستا، محققان عرب بسیاری به ایران سفر کرده اند و پیرامون زبان، ادبیات و فرهنگ ایران به پژوهش پرداخته اند. در میان این پژوهشگران برجسته که به ایران مسافرت کرده اند، می توان به یوسف حسین بکار اردنی اشاره کرد. حضور هشت ساله وی در ایران و آشنایی با مرحوم غلامحسین یوسفی سبب شد تا از نزدیک با سرچشمه-های زلال ادب فارسی آشنا شود. وی آثار فاخر و گران بهایی را در خدمت به زبان و ادبیات فارسی تحریر نموده است. یوسف حسین بکار با توجه به مطالبی که بیان خواهیم کرد، توانسته است گامی ارزش مند در راستای نشان دادن میزان تاثیر و تاثر دو ادبیات عربی و فارسی از یکدیگر بردارد.
    کلیدواژگان: یوسف بکار، ایران، زبان و ادبیات فارسی، غلامحسین یوسفی، ادبیات تطبیقی
  • زرین تاج پرهیزکار، ایرج مهرکی*، مهدی ماحوزی صفحات 103-124
    عدم حمایت دربار صفوی از ادیبان و هنرمندان، سبب مهاجرت گسترده آنان به شبه قاره گردید. در مقابل استقبال گرم گورکانیان – امپراتوری مغول هند – از فارسی گویان و فارسی نویسان و تمامی ادیبان و هنرمندان ایرانی به این مهاجرت ها شدت بیشتری بخشید.
    نفوذ فرهنگ ایرانی و زبان فارسی – که زبان رسمی دربار مغول هند بود - سبب شد تا کلیه فنون ادب بویژه فن فرهنگ نویسی در این دوره رونق خاصی یابد.
    فرهنگ نویسی را در هند می توان به سه دوره: 1. قبل از مغول (قرن 7 تا 9ق) 2. مغول (قرن 10 تا 13ق) 3. پس از مغول یا دوره متاخر (قرن 14ق به بعد) تقسیم نمود. در دوره اول، فرهنگ نویسان تنها به جمع آوری الفاظ شعری پرداختند و به زبان گفتگو یا مکتوب توجهی نمی کردند. لذا فرهنگ های تالیف شده در این عهد «جامع» تلقی نمی شوند.
    جدی ترین کار در خصوص فرهنگ نگاری فارسی در دوره دوم یعنی امپراتوری مغول صورت گرفته است. بهترین نمونه های کمال یافته را در این فن در فرهنگ این دوره – موضوع مقاله حاضر- می بینیم. دوره سوم یا دوره متاخر به عهد تسلط انگلیس بر سرزمین وسیع شبه قاره هند و جمع شدن بساط مغول هند اطلاق می گردد. در دوره ای که سلطه گران با جدیت هرچه تمام تر به جایگزینی زبان انگلیسی و حذف زبان رسمی فارسی اهتمام ورزیدند.
    کلیدواژگان: فرهنگ نویسی، مغول، شبه قاره، صفوی، مهاجرت
  • عبدالقاسم ترابی*، سید حسین سیدی صفحات 125-146
    هر اثر ادبی در شکل گیری و تکامل خود تابع و تحت نفوذ شرایط زمانی و مکانی جامعه بوده و تصور خلق این اثر ادبی در خارج از این شرایط موصوف ممکن نمی باشد. نقد اجتماعی تلاش و کوششی در ظهور روابط بین جامعه و ادب است. علم جامعه شناسی ادبی در قرن نوزدهم میلادی پایه ریزی، و بزرگانی همچون مادام دوستال و ایپولیت تن و سایر اندیشمندان و فیلسوفانی مثل هگل و مارکس، آغازگر و تداوم بخش این تفکر و گسترش آن بوده اند. بدون شک رمان و داستان هایی ادبی تحت تاثیر اوضاع و شرایط اجتماعی خاص ظهور یافته و جامعه نیز متاثر از این افکار و اندیشه در رمان و داستان نویسان هستند. از این رو بین اثر ادبی و جامعه یک ارتباط دو سویه و متقابل وجود دارد.
    نجیب محفوظ یکی از نویسندگانی است که در آثار خود همواره به زوایای اجتماعی جامعه توجه داشته، این تحقیق با روی کرد نقد اجتماعی در برخی از آثار وی، بویژه «اولاد حارتنا» تلاش دارد تا مسائل و مشکلات جامعه را از دیدگاه این نویسنده بررسی و پاسخ دهد که داستان هایش نقش تاثیر گذاری را در روند اجتماعی جامعه مصر از خود بر جای گذاشته است.
    کلیدواژگان: نقد اجتماعی، رمان، نجیب محفوظ، اولاد حارتنا
|
  • Mohammad Ali Azarshab*, Azartash Azarnoush, Ali Aswadi Pages 9-27
    Time of Abbasid I is considered as a cultural and scientific era which is due to the coexistence of different Muslim tribes and their cultural exchanges. In fact, this cultural participation in the Islamic world of the day on the one hand and Muslims endeavor along with other tribes in enriching the Islamic culture all led the society's new needs into the appearance of a common civilization and culture. Of the cultural components in the new Islamic culture was the Iranian culture which served an important role in advancing the scientific and cultural aspects of the time. Jahez's writings are filled with components that originated from Iranian culture; his books are truly a reflection of the events of the time. This paper explores and analyzes these elements to prove the influence of Iranian culture and civilization on the Islamic cultural context.
    Keywords: Jahez, The united Islamic culture, civilization, science
  • Abbas Mahyar, Ataollah Koupal, Fereydoun Koureeei* Pages 29-43
    Khaqani (520-595 A.H.) a famous Persian poet has precious odes (qasideh) and meaningful, complicated poems and is considered as an outstanding poet in Azarbayjani style during 6th century. His poems are full of scientific subjects, religious terms, and can be considered as an encyclopedia of Koranic education and hadith (the words and deeds of prophets and Imams). His mastery in various sciences and application of them in his poems in addition to his creative mind has made his works more complicated. He includes plenty of piousness and moral terms in his poems by using ahadis and the verses of Koran. Undoubtedly mastering Koran and explicating it is a key to solve the complexity of this magic poet.This article studies how he has used Koran and divine meanings in the second odes of khaqani. It should be mentioned that a brief explanation about the poet, his relationship with Koran and an introduction to the second odes are given.
    Keywords: khaqani, Koran, second odes, allusion
  • Zahra Parsa Pour, Khadijeh Arefi* Pages 45-63
    Wisdom, love, and goodness are some concepts that have a special position in the mystical works. Among the various mystical works that have investigated these concepts is On the reality of Love (Fi Haghighat Al-Eshgh) which is a unique work. In this work Suhrawardi has characterized abstract concepts such as love, wisdom and goodness and has created a mystical and philosophical story. After him, many poets and writers have begun to imitate his work and created similar works. One of these is Fozouli's Health and Disease (Sehhat va Maraz). Given the similarities between the two works is the application of reason and good and love we considered and compared these concepts in these two treatises. Fozouli has paid more attention to the mystical meaning of these concepts; Suhrawardi has also considered the philosophical dimension of them. The reason has different meanings in the two treatises; but love and goodness have really close meanings.
    Keywords: Sehhat va Maraz, Fi Haghighat Al Eshgh, Goodness, Love, Reason
  • Hassan Shavandi* Pages 65-84
    Changes which occurred during the recent years reveal the area's sense of Islamic awakening. Of course some do not accept the influence of Islamic learning in this awakening and recount other reasons. Undoubtedly Islamic awakening began with occupation of Palestine in the region and continued with different ideologies some of which were west oriented and some national religious oriented ones. This sense of awakening is clearly reflected in Arabic literature as well as Bahrain's literature which is the subject of this paper. Special terminology indicates the effect of Islamic learning on the poet. For example, in Bahrain's literature one can observe terms such as Allah (God), Alnabi (prophet),Alkoran (Holy Koran), Alrab (God), Almeraj(salvation), Alshahid(martyr)w which is a proof to this influence.
    Keywords: Bahrain, poetry, Islamic awakening, Palestine
  • Esmail Naderi Pages 85-102
    The most important concept in comparative literature is the existence of a literary, cultural, and historical relationship between cultures. In the present era, many researchers have focused on the investigation of these relations. For the same reason many scholars have traveled to Iran for further and closer investigation. Among them one can refer to Yusef Hossien Bakka r. His eight year residence in Iran and his acquaintance with Gholam Hossein Lotfi helped him be more familiar with the sources of Persian Literature. He has written invaluable works which serve Persian literature. As it will be explained he has been truly successful in the interaction between these two languages.
    Keywords: Yusef Bakkar, Iran, Persian Literature, Gholam Hossein Yusefi, Comparative literature
  • Zarrin Taj Parhizkar, Iraj Mehraki *, Mehdi Mahouzi Pages 103-124
    Lack of support of Safavid court of writers and artists made them to migrate to the Indian subcontinent. Gurkanis'(India's Mogul emperorship) warm welcome of Persian writers increased these migrations.The effect of Persian culture and language which was the official language of court contributed to the flourishing of all literary genres especially lexicography in this era. Lexicography can be categorized into three periods: first pre Moguls(7-9 century A.H.);second Mogul's era(10-13 century A.H.); third post Moguls(14 century A.H.). During the first period lexicographers relied merely on gathering poetic terms and disregarded vernacular or written language. Therefore, dictionaries written in this period are not deemed as comprehensive. The most serious works concerning lexicography are written during the second period, i.e. Mogul's emperorship. The most accomplished works in this genre –which is the subject of this paper-belong to this period. The third or recent period refers to the dominance of Britain over the continent and the disempowering of Moguls, a period in which the colonizers did their best to eliminate Persian language and substitute English language.
    Keywords: lexicography, Mogul, Indian subcontinent, Safavid, migration
  • Abdol Ghasem Torabi*, Seyyed Hossein Seyedi Pages 125-146
    The formation and creation of every work of art is influenced by social milieu. The sociological criticism is an attempt to reveal the relationship between society and literature. The science of sociology started during nineteenth century and great authors such as Madame de Stael, Hippolyte Taine, and great philosophers and thinkers such as Marx, and Hegel developed it more comprehensively. Undoubtedly novels and stories are influenced by social conditions and the society is also influenced by these works. Thus there is a mutual relationship between a literary work and society. Naguib Mahfouz is one of the authors who has paid attention to different social aspects. This paper which approaches his works based on sociological criticism –with a close look at Children of Gebelawi- tries to deal with social problems and shows that his works have affected the improvement of the Egyptian society.
    Keywords: sociological criticism, novel, Naguib Mahfouz, Children of Gebelawi