فهرست مطالب

  • پیاپی 23 (پاییز 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/09/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید احمد حسینی کازرونی، افسانه سراجی صفحات 1-16
    رنگ سیاه از جمله رنگ های پیشینه داری است که تاکنون فقط به استخراج جلوه های گوناگون آن در اساطیر، ادیان و متون عرفا نی پرداخته شده و به محتو او رسالت تعلیمی- عرفانی آن در سبک های شعری مختلف پرداخته نشده است. بر همین بنا، در این پژوهش ارزش وجایگاه این رنگ در شاخه های ادبیات تعلیمی، تمثیلی و فولکلور با شیوه آماری-تحلیلی در دو سبک اول شعر فارسی (خراسانی و عراقی) بررسی شده است. در دیوان شاعران سبک خراسانی، این رنگ بر ای توص یفات ساده، طبیع ی و تشبی هات حسی به کار گرفته شده اما به محض تغییر نگرش ها در سبک عراقی، به ویژه در منظومه های عرفانی-تعلیمی و اخلاقی مانند مثنوی، دیوان حافظ و بوستان، رنگ مذکور با زبان استعاره و مجاز برای آموزش و ارشاد مخاطب و تنبیه و تمثی ل به کار رفته است.
    کلیدواژگان: رنگ، رنگ سیاه، نگرش تعلیمی و اخلاقی، سبک خراسانی، سبک عراقی
  • سید مهدی نوریان، مسعود خردمندپور صفحات 17-38
    شعر تعلیمی، پیشینه ای کهن در ادب فارسی دارد و شعر آیینی را یکی از گونه های آن است. این قسم از شعر در دهه های اخیر از رونق بیشتری برخوردار بوده است و آن را در میراث ادبی گذشته فارسی با عنوان هایی همچون ادبیات دینی، ادبیات مذهبی، ادبیات مناسبتی و مانند این ها میشناسیم. این مقاله می کوشد تا تعریف شعر آیینی، ویژگی های چشمگیر این نوع شعر، درون مایه شعر آیینی از دیدگاه تعلیمی و اندیشه های تعلیمی در انواع شعر آیینی را مورد بحث و بررس ی قرار دهد و طیف گسترده حضور این قسم از شعر را که در برگیرنده سروده های توحیدی، مدح و منقبت مذهبی و سوگ سروده های مذهبی در ادب فارسی است نشان دهد و از دریچه ادبیات تعلیمی به بررسی این گونه سروده ها بپردازد.
    کلیدواژگان: شعر تعلیمی، شعر آیینی، مدیحه و منقبت، مرثیه و سوگ سروده
  • عباسعلی وفایی، داوود اسپرهم، سید ذبیح الله طباطبایی صفحات 39-74
    در تاریخ ادبیات فارسی، پاره ای از نوشته ها با نام عمومی شناخته می شوند. «مجالس» مجالس از نظر نوع شناسی ادبی در رده ادبیات تعلیمی جای می گیرد و از فروع آن به، (oratory) شمار می رود. از مهم ترین سرچشمه های مجلس گویی یا خطا به منبری تعلیمات و ارشادات قرآن کریم و نهج البلاغه است. موضو ع مجالس، غالبا وعظ و تذکیر است و با مفاهیمی همچون خطابه، تبلیغ، تعلیم، نصیحت، ارشاد، تذکیر و پند و اندرز در هم می آمیزد و گاه یکجا و با ارزش یکسان به کار می رود. در این نوع ادبی، سخنور با بیان هنجارهای اخلاقی و نشان دادن ناهنجاری ها برای اصلاح اندیشه و رفتارجامعه گام برمی دارد. مجالس وعظی صوفیه به دو شکل عام (منبری) و خاص (خانقاهی) تشکیل مییافته و هر یک شرایط و آداب ویژه ای داشته است. بلاغت» مجلس گویی عام، بلاغتی خاص، جدای از بلاغت ادبی می طلبد و به معروف است که دارای ساختار، ویژگی ها و عناصری مشخص است. در این «منبری جستار، به روش توصیفی- تحلیلی سیر تطور این موضوع از آغاز تا پایان عصر صفوی مورد بررسی واقع شده است.
    کلیدواژگان: مجلسگویی، ادب فارسی، متون تعلیمی، عرفانی، وعظ، بلاغت منبری
  • علی اصغر باباصفری، مولود جوانمرد صفحات 75-100
    مدح و ستایش یکی از گونه های مهم ادب غنایی است که بخش عظیم ی از اولین نمونه های شعر فارس ی تا پایان قرن ششم را در برگر فته و تا کنون تحقیقات متعددی درباره آن انجام شده است اما محققان معاصر همواره با دیدگاه نقد اخلاق ی بدان نگریسته اند و بسیاری جنبه های اجتماعی و ادبی آن مغفول مانده است. در این پژوهش در دیدگاه ابونصر «مدینه فاضله» سعی بر آن است که با در نظر گرفتن ویژگی های رهبر فارابی به عنوان الگو یی در فرهنگ اسلامی و مقایسه آن با صفات ممدوح در اشعار مدحی جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، نشان داده شود که جمال الدین در مدایحش به توصیف حاکم آرمانی خویش پرداخته است و به عبارت دیگر، ممدوح را نه آن گونه که هست بلکه آن گونه که باید باشد، به تصویر کشیده است. هشت خصوصیت حکمت، عدالت، برتر ی ذا تی نسبت به د یگران، حاکم یت مطلق، خوش سخنی، دوری از آز، عزم راسخ و جنگاوری، می ان رهبر آرمانشهر فارابی و ممدوح وصف شده در اشعار مدح ی جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی مشترک است و نشانه های دیگری از جمله عدم تطبیق حاکم وصف شده با واقعیت های تاریخی می تواند آرمانی بودن ممدوح جمال الدین نظریه را قوت بخشد.
    کلیدواژگان: آرمانشهر، ابونصر فارابی، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، مدح، ممدوح
  • سید محمدرضا ابن الرسول، فهیمه مارانی صفحات 101-120
    بررسی و مطالعه نظاممند ویژگی های شعری نویسنده، شاعر و هنرمند از جمله راه های دقیق و علمی است که ما را به دنیای آن ها نزدیک می کند. رودک ی، پدر شعر کهن فارسی و بزرگ ترین شاعر دوره سامانی است. با این که از اشعار بی شمار او کمتر از هزار بیت به ما رسیده اما همین مقدار شعر باقی مانده نشان می دهد شعر او گنجینه ای از اندیشه، فکر، پند و حکمت است. شیخ اجل سعدی ش یرازی نی ز با زبانی بس یار برجسته، سخنان خود را به مضامین حکیمانه می آراید. نگارندگان این نوشتار به بررسی اجمالی اندیشه های حکیمانه مشترک این دو شاعر بزرگ در محورهای ناپایداری دنیا، غنیمت شمردن حال، ناگزیری از مرگ، مکافات عمل و... پرداخته اند. از این رو مبحث اصلی نوشتار حاضر، مضامین حکمی مشترک رودکی و سعدی است که به رغم وجود نمونه های قابل توجه، گویا تاکنون مغفول واقع شده است.
    کلیدواژگان: سعدی، رودکی، مضامین حکمی و تعلیمی، ادبیات تطبیقی
  • اطهر تجلی اردکانی صفحات 121-154
    مسئله اخلاق مقوله ای است که از دیرباز در جوامع متمدن، دغدغه خاطر بزرگان فلسفه و ادب و مصلحان اجتماعی بوده است. سعدی نیز به عنوان ادیب و مصلحی اجتماعی، در آثار خود بر این مسئله مهم تاکید و به ترویج محاسن اخلاقی اهتمام می ورزد. وی در تعلیم آموزه های اخلاقی، پس از تعالیم اسلام، به گفتار فیلسوفان هم توجه داشته است. فلاسفه یونان قدیم، به اخلاق عنایتی ویژه داشته و نظر ی ات ارزنده ای در این زمینه عرضه کرده اند. فیلسوفان مسلمان در آثار خود برخی از این اندیشه ها را نقل نموده اند و از طریق آثار آنان، این آرا به آثار ادبی راه یافت است. سعدی بیش تر به واسطه نوشته های ابن مسکویه و ابوالحسن عامری و نه به طور مستقیم، با افکار یونانیان آشنا شده و آن ها را در آثار تعلیمی خود بازتابانده است. در این مقاله، سعی بر آن است تاثیر حکیمان یونان بر سعدی، با توجه به مشابهت گفتار آنان با یکدیگر نموده شود. بنابر این پرسش اصلی مقاله این است که سعدی در چه مواردی تحت تاثیر اندیشه های حکیمان یونان بوده است؟ این پژوهش به دو بخش اصلی فضایل اخلاقی و رذایل اخلاقی تقسیم می شود. در مبحث فضایل اخلاقی، علم و حکمت، تحمل و فروتنی دانایان، شجاعت و ظلم ستیزی، بلندنظری، فضل و توانگری و دوستی و اتحاد از نظر سعدی و حکمای یونان بررس ی می گردد؛ در بخش رذایل اخلاقی، به مباحثی چون خبث طینت، سخن چینی و دروغ از نظر حکیمان و سعدی پرداخته می شود.
    کلیدواژگان: اخلاق، سعدی، افلاطون، ارسطو، ابن مسکویه، ابوالحسن عامری
  • محمود صادق زاده، سهاد صایغ صفحات 155-184
    نماد پردازی در ادبیات کودک و نوجوان از اهمیت ویژه ای برخوردار است و سبب می شود تا بسیاری از مفاهیم اخلاقی و فرهنگی به آسانی و غیر م ستقیم به کودکان انتقال یابد. در این جستار به شیوه توصیفی و تحلیلی، به طبقه بندی، ارزیابی کمی و بررسی انواع نمادهای به کار رفته در 9 داستان آموزشی و تربیتی کودک در دهه هشتاد پرداخته می شود. ابتدا این آثار بازخوانی، خلاصه نویسی و به لحاظ نوع داستانی و موضوعی و کاربرد نمادین طبقه بندی شده، سپس انواع نمادها استخراج، تقسیم بندی و بسامد مضامین آن ها تحلیل و بررسی شده است. از 64 نماد بررسی شده، نماد واژه ای با فراوانی 54 و نماد شخصی با فراوانی 64 و نماد انسانی(مثبت) با فراوانی 25 بیشتر استفاده شده است. در داستان های یاد شده، علاوه بر کاربرد نمادهای تقویت حس اعتماد به نفس و شناخت استعدادها و آموزش مسائل دینی، نمادهای مفهومی حرکت، با بسامد «؟ چه کسی پنیرم را برداشت» تغییر، تقویت هوش و دانایی، به ویژه در داستان 100 و نمادهای شناخت ویژگی های شخصیتی، تمرین شکوفایی توانایی ها، اراده و «ترس بد است» با بسامد 65 و «راز موجود عجیب» پشتکار، به ویژه در داستان های با بسامد 60 بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند.
    کلیدواژگان: نمادپردازی، داستان کودک، مضامین اخلاقی، تربیتی، آموزشی
|
  • Pages 1-16
    Some of the colors in different period of Persian literature have mysterious aspects of human life that have been decoded. Among these colors، black is one of the colors that has been used in the area of theology، religious، mysticism، spirituality، Sufi، literature and folklore. However each one has had different view points toward this special color. A short look at Persian literature shows in different periods the contents and educational missions and mystical aspect of this color has been emphasisedd. Accordingly، this study analyses this color in two styles of Persian poetry (khorasani and Iraqi). We found that in khorasani style، less than hundred cases، these colors have been used based on virtual language. The rest use of it has been for simple description and sensory metaphor. However، in Iraqi style often mystical text of Mathanvi education as well as a metaphorical and virtual language has been used.
    Keywords: color, black color, educational, ethical approach, Khorasani style, Iraqi style
  • Pages 17-38
    Didactic poetry has a long history in the Persian literature. This article tries to investigate the ceremonial poetry as a type of didactic poetry. Recently، this type of poetry has been used frequently. Ceremony poetry in the Persian literature has been called with different names such as religious literature، occasional literature، and so forth. This paper tries investigating some important issues in the ceremonial literature like the definition of ceremonial literature، the salient feature of this genre، the theme of ceremonial poetry from didactic point of view، and didactic thoughts in different types of ceremonial poetry. Moreover، a wide variety of this type of poetry is investigated that included monotheistic chant، religious eulogy and elegy in the Persian literature and all of them have been reflected in the study.
    Keywords: didactic poetry, ritual poetry, Eulogy, elegy, threnody, theme
  • Pages 39-74
    In the history of Persian literature، some works have been entitled which is a general name. Majales is a type of didactic literature from the point of litrary typology and it is subcategory of it. Some of the important resourses of Majles Goyie or oratory are instructions and guidances of holy Quran and Nahjolbalaghe. The frequent subject of Majales is preaching and notification. Preaching interwoven with concepts like rehetoric، proselytize، didactics، advice، guidance، notification، admonition and sometimes it uses with same value. In this type of literature، preacher tries، in front of audiences، to say moral norms and deemphasise abnormalities for reformation of idea and behavior of society. The topic of those gatherings is didactic lessons which has been done in two forms (public and specific)، each one has its own special conditions and customs. Talking in public demands special oratory which is different from literary oratory and it is called «Pulpit oratory» which have special characterstics and specific elements. In this article the evolution of the topic from the beginning to the end of Safavi dynasty has been analysed.
    Keywords: Majles Goyie, Persian literature, didactic, mystical texts, preaching, Pulpit oratory
  • Pages 75-100
    Eulogy is one of the important branches of lyrical literature that contain a large part of Persian poetry up to the end of 6th century. Several researches have been done about it but Contemporary researchers have always considered it as a ethical criticism subject. As a result، they have not mentioned many social and literary aspects of it. In this research we have tried، with considering the feature of leader of Utopia in Hakin Abu Nasre Farabi views – as a model in Islamic culture – and with comparison of it with Mamdooh in the poetry of Jamaluddin Abdul Razzaq، we have shown that this poetry has described his ideal leader in his praised poetry. In other words، the poetry has shown him how he should to be not how he is. According to these studies، eight features like: wisdom، justice، inherent superiority، sovereignty، well-spoken، stay away from greed، willpower and warrior are the same between leader of Utopia of Farabi and Jamaluddin Abdul Razzaq and Mamdooh described in his poetry and other signs such as mismatch between his described leader with historical facts have strengthen this theory.
    Keywords: Utopia, Abu Nasr, Farabi, Jamaluddin Abdul Razzaq Esfahani, Eulogy, Mamdooh
  • Pages 101-120
    Systematic study about poetic characteristics of writer and poet and artist is an accurate and scientific method that leads us to their world. Rudaki is father of ancient Persian poem and the greatest poet of the Samanid. Despite his numerous poems، we received less than a thousand couplets، but the rest of the lyrics show his poem is a treasure of ideas، thoughts، advice and wisdom. Sheikh Ajal (Afsahol Motakallemin) Saadi Shirazi ornaments his speeches to philosophical contents artistically. The authors of this article have investigated common philosophical thoughts of these two great poet briefly، such as instability of world، seizing the present moment، inevitability of death، punishment of acts…Therefore، main subject of this essay is about common philosophical contents in Saadi and Rudaki''s poems that despite of these considerable contents have been newglected.
    Keywords: Saadi, Rudaki, philosophical, didactic themes, comparative literature
  • Pages 121-154
    The subject of morality is an issue that the great philosophers، scholars and social peacemakers have been concerned about it in civilized communities. Saadi as a scholar and social peacemaker has emphasized on this important subject in his works ad he has tried to promote moral beneficences. He has notified to speech of philosophers in educating of moral courses، of course after the Islamic catechisms. The ancient Greek philosophers have had a special notification in morality and presented precious views. Moslem philosophers transcribe some of these thoughts in their works and through of these works، the thoughts of Greek philosophers have acceded to literary works. Saadi has accustomed to Greek philosophers'' viewpoints through of Ibn Moskouya''s and Abu- Al- Hassan Ameri''s books (not directly by reading Greek works) and he has reflected these opinions in his didactic works. This article tries to show impression of the Greek philosophers'' view on Saadi''s by studying the similarity of their speeches. Therefore، the original question is in which cases Saadi has been under impression of Greek philosophers? This survey divides to two chapters: virtues and wicked acts. In virtues، similarities of Saadi’s speeches about: science and philosophy، toleranceand humility of wises، braveness and fighting against cruelty، proper pride، excellence and richness، and finally friendship and unity compare to Greek philosophers words. And in wicked acts، similarities of speeches in: being ill- natured، tale – bearing and lie are proceeded.
    Keywords: Saadi, Plato, Aristotle, Ibn Moskouya, Abu Al Hassan Ameri
  • Pages 155-184
    Correct use of symbolism in children''s stories is highly important and it causes many ethical and lessons that easily transferred to the children. In this paper through analytically and descriptively approaches different symbols that are used in the educational stories of children in 1380s have been classified، evaluated and investigated. Firstly، these works were readout، summarized and classified according to type of symbol. Then all types of symbols were extracted and classified and segmented frequency of their contents analyzed and reviewed. From reviewed 64 symbols، word symbols with 54 frequency، personals symbols with 64 frequency and positive human symbols with 25 frequencies have been identified with greater frequency. In the above stories، in addition to reinforcing، self confidence and identification of talents and training of religious issues، symbols of concepts and movements، change and improvement of intelligence and knowledge; particularly، in the story «Who has picked my cheese?» with 100 frequency. The symbol of recognition of characteristic، training development of skills، and diligence; particularly، in the stories of «The secret of strange creature» with 65 frequency and «Fear is bad» with 60 frequency have been taken attention
    Keywords: symbolism, children's stories, ethical, educational themes