فهرست مطالب

پژوهشنامه اقتصادی - پیاپی 54 (پاییز 1393)
  • پیاپی 54 (پاییز 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/09/08
  • تعداد عناوین: 7
|
  • فرشاد مومنی، گلروز رمضان زاده ولیس* صفحات 1-32
    هدف این مقاله گشودن افق جدیدی به روی نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع کشور برای پیشبرد اهداف توسعه ملی است. به این منظور با بهره گیری از دستگاه نظری نهادگرایی و با تکیه بر این یافته مهم نهادگرایان تاریخی که «تاریخ توسعه، تاریخ اقتصادی نوآوری های نهادی کاهنده هزینه مبادله است»، به بررسی عوامل زمینه ساز تغییرات نهادی و نقش برجسته دولت و بستر تاریخی در مسیر ترتیبات نوآورانه کاهنده هزینه مبادله پرداخته ایم و در این راستا ویژگی های نوآوری های یادشده را که به توسعه وکاهش هزینه مبادله در جوامع توسعه یافته منجر شده است، مورد بررسی قرار دادیم. همچنین با مراجعه به تاریخ اقتصادی کشورمان، تلاش شده است شواهد مهمی از موفقیت های چشمگیری که در اثر تلاش های معطوف به کاهش هزینه های مبادله وجود دارد مطرح و دستاوردهای آن مورد بررسی قرار گیرد. بدین منظور به دو نمونه از تجربه نوآوری های یادشده در ایران و در سال های اولیه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، «شفاف سازی هزینه و منابع دلاری» و «شفاف سازی مقررات مربوط به تجارت خارجی» اشاره و وضعیت قبل و بعد از این اقدام های نوآورانه تشریح شده است. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که در اقتصاد سیاسی ایران، با استفاده از نوآوری های نهادی معطوف به افزایش هزینه فرصت رانت جویی و جلب اعتماد تولیدکنندگان می توان با سرعت مطلوبی به سمت تحقق اهداف توسعه ملی حرکت کرد.
    کلیدواژگان: نوآوری نهادی، نهادگرایی، هزینه مبادله، توسعه، تاریخ اقتصادی
  • میثم رافعی*، جاوید بهرامی، داوود دانش جعفری صفحات 33-65
    در این مقاله[1] با استفاده از یک مدل تعادل عمومی پویای تصادفی نشان می دهیم که چگونه تکانه های وارد بر اقتصاد ایران از مسیر سیاست های مالی، متغیرهای کلان اقتصادی را متاثر می سازند. برای این منظور، یک مدل دور تجاری حقیقی را در حالت مبنا که دولت هیچ گونه قاعده خاصی را در مخارج خود دنبال نمی کند، در تقابل با مدلی قرار دادیم که دولت در تنظیم مخارج خود، سیاست مالی ضد ادواری و موافق ادواری را دنبال می کند. نتایج حاصل از شبیه سازی مدل نشان داد در زمان هایی که دولت قواعد مالی گذشته نگر را دنبال می کند، در بیشتر موارد باعث تشدید بزرگی انحرافات ایجاد شده در متغیرهای کلان اقتصادی و نیز دوره زمانی بازگشت آنها به وضعیت باثباتشان در پاسخ به تکانه ها می شود. به عبارت دیگر، در یک مدل دور تجاری حقیقی برای ایران نشان دادیم که پیروی دولت از سیاست های مالی مبتنی بر قواعد مشخص در اقتصاد بی ثباتی بیشتر را به همراه دارد.
    کلیدواژگان: مدل تعادل عمومی پویای تصادفی، سیاست مالی، ادوار تجاری
  • حسن حیدری، زهرا صالحیان صالحی نژاد، سلیمان فیضی صفحات 67-99
    با توجه به اهمیت شناسایی ارتباط بین نرخ ارز و تراز تجاری در طراحی موفقیت آمیز سیاست های تعدیل اقتصادی و لزوم برآورد دقیق کشش تراز تجاری نسبت به تغییرات قیمتی و درآمدی برای زمان بندی صحیح اجرای این سیاست ها، در این مطالعه، تاثیر متغیرهای درآمد داخلی، درآمد خارجی و نرخ ارز بر تراز تجاری ایران مورد بررسی قرار می گیرد. در این راستا میزان واکنش تراز تجاری نسبت به تغییر در هر یک از متغیرهای یادشده با استفاده از روش پارامتر زمان متغیر (TVP) و رهیافت فیلتر کالمن طی دوره زمانی 1389-1338 برآورد شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد، ضرایب تراز تجاری به عنوان کشش های قیمتی و درآمدی در طول زمان از روند ثابتی برخوردار نیستند. تغییرات ساختاری مانند وقوع انقلاب اسلامی، جنگ، شوک های قیمتی نفت و سیاست های اقتصادی اعمال شده از جمله عواملی هستند که ضرایب را تحت تاثیر قرار داده اند. با مقایسه روند نرخ ارز واقعی و کشش قیمتی تراز تجاری مشاهده می شود که هم زمان با افزایش نرخ ارز واقعی طی سال های 1350-1347 و 1362-1356، کشش قیمتی تراز تجاری مثبت است و با کاهش نرخ ارز واقعی کشش قیمتی تراز منفی می شود.
    کلیدواژگان: تراز تجاری، نرخ ارز، مدل پارامتر زمان، متغیر
  • ایوب ابوذری، محمدنبی شهیکی تاش، رضا طالبلو صفحات 101-132
    مالیات بر درآمد شرکت ها، سهم عمده ای از درآمد های مالیاتی را شامل می شود و از سویی، ریسک های سیستماتیکی که شرکت ها با آن مواجه هستند، مالیات پرداختی را تحت تاثیر قرار می دهد.در این مقاله ارتباط مالیات بر درآمد شرکت ها با ریسک سیستماتیک، سود قبل از مالیات و سود انباشته ابتدای دوره 283 شرکت در بورس اوراق بهادار تهران از سال 1383 تا سال 1390 با استفاده از روش پنل دیتای اثرات تصادفی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این مطالعه نشان دهنده نبود رابطه مشخص بین ریسک سیستماتیک با مالیات پرداختی در بین شرکت های موجود در بورس اوراق بهادار تهران است، به طوری که از 283 شرکت مورد بررسی، ضریب ریسک سیستماتیک برای 93 شرکت معنا دار شده است. تاثیر ریسک سیستماتیک در این شرکت ها نیز متفاوت است، به طوری که در بعضی از شرکت ها تاثیر مثبت و در بعضی دیگر تاثیر منفی بر نسبت مالیات پرداختی به سرمایه اسمی شرکت ها داشته است. همچنین نسبت های سود قبل از مالیات به سرمایه اسمی شرکت و سود انباشته ابتدای دوره به سرمایه اسمی شرکت، رابطه مثبت و معناداری با نسبت مالیات به سرمایه اسمی شرکت داشته و ضریب تاثیر نسبت سود قبل از مالیات به سرمایه اسمی شرکت بزرگ تر از نسبت سود انباشته ابتدای دوره به سرمایه اسمی شرکت است.
    کلیدواژگان: مالیات بر درآمد شرکت ها، ریسک سیستماتیک، ضریب بتا
  • ناصر خیابانی، حسین امیری* صفحات 133-173
    هدف این مقاله، بررسی تاثیر شوک های قیمت و تولید نفت خام بر متغیرهای پولی و مالی و کلان اقتصادی، در چهارچوب یک مدل DSGE اقتصاد باز نیوکینزی برای ایران است. ازاین رو، یک مدل DSGE با لحاظ بخش های عمده خانوار، بنگاه، بخش تجارت خارجی و با تلفیق دولت و بانک مرکزی برای اقتصاد ایران کالیبره و شبیه سازی شده است. نتایج حاصل از شبیه سازی و تحلیل توابع عکس العمل آنی مدل نشان می دهد، شوک های قیمت و تولید نفت خام بر سرمایه گذاری، تولید ملی، هزینه نهایی تولید و تورم تاثیر مثبت و معنادار دارند. نتایج همچنین نشان می دهد، شوک های یادشده، تاثیر مثبت و معنادار بر مخارج دولت، درآمدهای مالیاتی و اجزای پایه پولی دارند. براساس نتایج، سیاست های پولی و مالی در ایران برپایه درآمدهای نفتی شکل می گیرد که به دلیل وابستگی بالای بودجه دولت به ارزهای حاصل از فروش نفت است. این نتایج نشان می دهد که از یک سو، درآمدهای نفتی به عنوان یک موهبت و از سویی، به عنوان یک نفرین برای اقتصاد ایران محسوب می شود. نتایج به دست آمده بر ضرورت کاهش تسلط دولت بر درآمدهای نفتی، بودجه ریزی مالیاتی دولت و کاهش دسترسی دولت به حساب ذخیره ارزی تاکید دارد.
    کلیدواژگان: شوک قیمت و تولید نفت، سیاست های پولی و مالی، اقتصاد باز، مدل DSGE
  • علیرضا امینی، علی اکبر خسروی نژاد، شادی روحانی* صفحات 175-212
    ظهور نوآوری و انقلاب در مفهوم دانش و گسترش فعالیت های مبتنی بر دانش سبب پیدایش مرحله جدیدی از توسعه شده است. این تحول اساسی و کیفی در اقتصاد جهانی ماهیت فعالیت و رقابت را هم در داخل و هم در بین کشورها دچار دگرگونی کرده و خواهد کرد. در سال های اخیر با ظهور اقتصاد دانش، نوآوری نقش حیاتی تری در اقتصاد کشورها پیدا کرده است، به طوری که در برخی مقالات از اقتصادهای پیشرفته امروزی به عنوان اقتصادهای مبتنی بر نوآوری یاد می شود. این مقاله به بررسی اثر نوآوری در ارتقای بهره وری کل عوامل تولید در بین کشورهای درحال توسعه با درآمد متوسط پرداخته است. بدین منظور، بهره وری کل عوامل تابعی از متغیرهای جایگزین نوآوری(شامل تعداد اختراعات ثبت شده در یک میلیون نفر جمعیت، هزینه تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی و تعداد پژوهشگران در یک میلیون نفر جمعیت)، متغیر نرخ ثبت نام ترکیبی به عنوان جایگزین سرمایه انسانی و در نهایت، متغیر درجه باز بودن اقتصاد در نظر گرفته شده است. نتایج حاصل از برآورد الگو برای16 کشور در حال توسعه با درآمد متوسط جهان طی سال های 2007-1996 به روش پانل دیتا بیان کننده آن است که تمام متغیرهای مورد بررسی با بهره وری کل عوامل تولید رابطه مثبت و معنا داری دارند.
    کلیدواژگان: اقتصاد دانش، بهره وری، نوآوری، اختراعات، هزینه های تحقیق و توسعه، پژوهشگران
  • پونه افتخاریان*، مصطفی سلیمی فر صفحات 213-238
    نخستین گام در مسیر برنامه ریزی مبارزه با فقر و کاهش نابرابری در راستای سیاست گذاری در زمینه توسعه، شناخت صحیح و آگاهی از وضعیت فقر است. با توجه به این موضوع، این مقاله به تعیین خط فقر و بررسی وضعیت فقر نسبی در مناطق شهری استان کرمان طی سال های 1391-1385 و مقایسه آن با کل کشور برمبنای 50 درصد و 66 درصد میانگین و میانه متوسط مخارج دهک های مختلف خانوارها و سپس، محاسبه شاخص های فقر مانند نسبت سرشمار، نسبت شکاف فقر و شاخص سن می پردازد. نتایج نشان می دهد، خط فقر نسبی در مناطق شهری استان کرمان به استثنای سال 1388 نسبت به سال 1387 و همچنین کل کشور طی سال های مورد بررسی روند صعودی داشته است. همچنین در مجموع، خط فقر مناطق شهری کشور بالاتر از خط فقر مناطق شهری استان کرمان طی سال های مورد بررسی بوده است، به طوری که متوسط رشد سالیانه خط فقر در مناطق شهری استان کرمان، 19 درصد و در مناطق شهری کشور، 24 درصد بوده است، اما نتایج محاسبه شاخص های فقر نشان دهنده روند نزولی فقر در مناطق شهری استان کرمان و بهبود وضعیت فقر طی دوره مورد بررسی است.
    کلیدواژگان: استان کرمان، خط فقر نسبی، شاخص های فقر، عدالت و نابرابری
|
  • Farshad Momeni, Golrooz Ramezanzadeh Velis* Pages 1-32
    The purpose of this paper is to open new horizons for decision-making and resource allocation system in Iran in order to meet the national development goals. To this end، we have relied on theoretical framework of institutionalism and the important finding of historical institutionalists that “History of development is the economic history of institutional innovations that reduce transactions cost” to analize underlying factors of institutional changes and significant role of government and historical context in path of institutional innovations of reducing transaction cost and features of said innovations that result in development and reduction of transaction cost in developed societies. Also،by referring to the economic history of our country، we have tried to render and study important evidence of prominent achievements to reduce transactions cost. To achieve such purpose، we have presented two samples of said innovations in post-revolution Iran «clarification of costs and sources that are based on dollar unit» and «clarification of foreign trade rules» and we have compared the situation before and after these innovations. The result of this research indicates that in the context of the political economy of Iran، it is possible to increase the speed of realization of national development goals trough institutional innovations of increasing opportunity cost for rent seeking and drowing up manufacturers’s trust.
    Keywords: Institutional Innovations, Instituionalism, Transactions Cost, Development, Economic History
  • Meysam Rafei*, Javid Bahrami, Davood Daneshjafari Pages 33-65
    In this paper by using a dynamic stochastic general equilibrium model we study how macroeconomic variables are affected by different shocks using fiscal reaction functions for Iran’s economy. For this purpose we compare the results of a real business cycles model in a baseline scenario، in which the government does not follow any specific reaction to the shocks and alternatives in which the government reacts counter and pro cyclically to the shocks. Results of the simulations indicate that when the government follows backward looking fiscal rules the deviation of the variables from steady state increases. In other words، in a real business cycle model for the Iranian economy، we show that the consequence of the government’s intervention in the economy is economic instability in Iran.
    Keywords: dynamic stochastic general equilibrium model, fiscal policy, business cycles
  • Hassan Heidari, Zahra Salehiyan Salehi Nejad, Soleiman Feizi Pages 67-99
    Given the importance of identifying the relationship between exchange rate and trade balance in adoption of appropriate economic adjustment policies and the requirement of accurate estimation of elasticity of trade balance to income and price changes for proper timing of such policies، in this study the effect of domestic and foreign income and real exchange rates on the Iranian trade balance has been investigated. Moreover، the reactions of trade balance to changes in the variables of interest have been estimated using time varying parameter models over the period of 1338-1389. The results show that the coefficients of the estimated model are not constant over the time and they are influenced by structural changes such as: oil price shocks، economic policies and exogenous shocks such as the imposed war and the Islamic revolution. By comparing the price elasticity of the balance of trade and the real exchange rate، it can be seen that by increasing real exchange rates during the period of 47-50 and 56-67، the price elasticity is positive and becomes negative when real exchange rates reduce.
    Keywords: Trade Balance, Exchange Rate, Time Varying Parameter
  • Ayub Abozari, Mohammad Nabi Shahiki Tash, Reza Taleblo Pages 101-132
    Corporate income taxes are the major source of tax revenues. This tax affects the systematic risks that companies confront with. Based on the data about 283 companies over period 2004-2011، we use random effects panel data models to examine the relationship between companies'' income، profit before tax and the beginning retained earnings Results of this study indicate that there is no specific relationship between systematic risk and the amount of tax paid by the companies; Among all companies only 93 fail to show significant effects of systematic risk. Additionally، the sign of the coefficient for the systematic risk variable is not the same for all the companies. The findings also imply that there is a significant and positive relationship between the ratios of profit before tax to nominal capital and the beginning retained earnings with ratio of tax to nominal capital of the companies. Moreover، the magnitude of the coefficient on the ratio of profit before tax to nominal capital is larger than the beginning retained earnings to nominal capital.
    Keywords: Corporate income tax, Systematic Risk, Beta Coefficient
  • Naser Khiabani, Hossein Amiri* Pages 133-173
    The purpose of this paper is to examine the impact of crude oil production and price shocks on the monetary، fiscal and macroeconomic variables in the framework of new Keynesian open economy DSGE model for Iran. Accordingly، the paper estimates a DSGE model composed of households، firms، foreign trade and consolidated accounts of government and central bankfor the Iran economy to be calibrated and simulated. The results of simulation and analysis of impulse response function indicate that the effects of crude oil prices and production shocks on investment، national output، marginal costs of production and inflation are positive and significant. They also show that the shocks have significantly positive effects on government spending، tax revenues and the monetary base. The findings suggest that monetary and fiscal policies in Iran are mainly formed by oil revenue due to the dependency of public budget through the currency obtained from oil export revenues. The results indicate that oil revenue is both a blessing and a curse for the economy. The results stress to reduce the dominance of government on oil revenues، government tax budgeting and limit the government’s access to foreign currency reserves.
    Keywords: oil, production shocks, monetary, fiscal policy, open economy, DSGE model
  • Alireza Amini, Ali Akbar Khosravinezhad, Shadi Rouhani* Pages 175-212
    The genesis of innovation، the revolution in the conception of knowledge and improvement of related activities have established a new stage of development. This fundamental change in the economy leads to a tremendous change in the nature of activities and competition inside the country as well as other countries. In recent years، with the rise of knowledge based economy، innovation has played an important role in the economy. For this reason، developed economies are often so-called “innovation based economies”. This article studies the innovation effect on the growth of total factor productivity using panel data for 16 developing countries for years spanning 1996 to 2007. In this study، variables such as amount of recorded patents in one million populations، research and development expenditure (% gross domestic production) and amount of researchers in one million populations have been used as proxy measures of innovation? combined student registration rate is a proxy for human capital. The results indicate that the variables have positive and significant effects on total factor production.
  • Pooneh Eftekharian*, Mostafa Salimifar Pages 213-238
    The first step to fight against poverty and inequalities reduction in line with development policy، is correct understanding and awareness of poverty situation. Due to this thread، this paper studies the relative poverty in urban areas of Kerman province during 1391 - 1385 and comparewith the whole country. For this purpose، the relative poverty line and its indicators were determined and compared during the sample years. results show that the general trend of relative poverty in urban areas of Kerman province and the whole country has been upward with an exception in year 88 when compared with year 87 in Kerman. furthermore، the poverty line in urban areas of the country is higher than Kerman province during the period considered in this study. the average annual growth rate of poverty line in the urban areas of Kerman was 19 per cent when compared to 24 per cent in urban areas of the country. Although there also appears to be a downward trend in poverty in urban areas of Kerman province، the results shows that there has been an improvement in the poverty situation during the relevent period.
    Keywords: relative poverty line, poverty indicators, justice, injustice(inequality), Kerman Province