فهرست مطالب

زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان) - سال ششم شماره 2 (تابستان 1393)
  • سال ششم شماره 2 (تابستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/07/24
  • تعداد عناوین: 8
|
  • بهروز محمودی بختیاری*، فرشید کردمافی، نرگس فرشی جلالی صفحات 149-166
    بهرام بیضایی را می توان از دهه چهل تاکنون در زمره معدود نویسندگان صاحب سبکی منحصر به خود دانست که نامش بیش از هر چیز با نمایشنامه و فیلمنامه پیوند خورده است. این پژوهش در چارچوب نظری «الگوی سفر قهرمان مونث» مورین مرداک به بررسی سه فیلمنامه سگ کشی، اشغالل، و حقایق یرباره لیلا یختر ایریس می پردازد. نظریه مرداک نگاهی نو به مدل جوزف کمبل برای سفر اسطوره ای قهرمان به شمار می آید که در آن سفر قهرمان مونث شامل ده مرحله گسستن از دنیای زنانه، همذات پنداری با مردان، جاده آزمون ها، موفقیت خیالی، «نه!» گفتن زن قوی، تشرف و برخورد با الهه، میل شدید به پیوند دوباره با هویت زنانه، علاج شکاف میان مادر و دختر، یافتن مرد درون، و ورای ثنویت است. پژوهش حاضر با بررسی سیر رخدادها در سه فیلمنامه بیضایی و بهره گیری از جملات شخصیت ها به بررسی تطبیقی سیر تحول شخصیتی زنان در این آثار می پردازد و نشان می دهد که امکان انطباق ساختاری این سه اثر بر الگوی مذکور وجود دارد.
    کلیدواژگان: ادبیات نمایشی ایران، اشغال، بهرام بیضایی، حقایق درباره لیلا دختر ادریس، سگ کشی، قهرمان مونث، مورین مرداک
  • سیده راضیه یاسینی* صفحات 167-187
    این مقاله، پژوهشی درباره منظر نگارگران مسلمان ایران تا پیش از دوران صفوی با موضوع «تصویر زن» با رویکرد دینی و بر مبنای آیات و روایات اسلامی است. مقاله پیش رو در صدد است دریابد که بازتاب تصویری ممیزات مطلوب زنان از منظر اسلام در مآثر اصیل نگارگری چگونه بوده است. با فرض آنکه این بازتاب بر مبنای آیات قرآن کریم و روایاتی است که خود نیز منبع الهام نگارگران برجسته آن دوران بوده است، ادبیات نظری این مقاله برگرفته از متون دینی مذکور است و نگاره های منتخب نیز بر مبنای همین رویکرد تحلیل شده است. تحلیل این آثار نشان می دهد که سیمای زن در شاهکارهای اصیل نگارگری و آثار استادان شهیر، پیش از آنکه به عوارض حاصل از نفوذ تاثیرات هنر مغرب زمین گرفتار آید، مبین مقام و منزلتی از وجود زن است که در تطابق با آموزه های قرآنی و دینی بوده است. بر این مبنا بود که نگارگران مسلمان در آثار خود توانستند در عین حال که زیبایی و لطف الهی را در سیمای زنان رقم می زنند، آنان را در پوشیدگی و مستوری به نمایش درآورند و از حرمت آنان در تصویرگری، حتی خصوصی ترین مراودات نیز، پاسداری کنند. تدقیق در چگونگی بازتولید تصویرگری خلاقانه از زنان با استناد به آثار اصیل هنر نگارگری را، که می تواند به برخی از پیچیدگی های این موضوع در زمینه تولیدات تصویری و رسانه ای جامعه امروز ایران کمک کند، می توان جنبه نوآورانه این مقاله دانست.
    کلیدواژگان: جمال، دین، زن، نگارگری، متانت
  • مهناز شایسته فر، محمد خزایی، شهین عبدالکریمی* صفحات 189-208
    عوامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، و مذهبی دوران صفوی بر حضور زنان در جامعه تاثیرگذار بود. در ساختارهای جدید، نقش زنان بر اساس جایگاه اجتماعی آن ها شکل می گرفت. همچنین، با برپایی آرامش، کودکان در جوار مادرانشان، از امنیت و آموزش و پرورش بهتری برخوردار شدند. این عوامل نگارگران را به ترسیم بیشتر تصویر زنان و کودکان در نگاره هایشان ترغیب کرد. هدف مقاله حاضر شناخت جایگاه اجتماعی زن و کودک در دوره شاه طهماسب، بر اساس نگاره های شاهنامه طهماسبی و هفت اورنگ جامی (نفیس ترین نسخ نگارگری دوره مذکور)، است و پرداختن به آن، با توجه به اینکه در این زمینه پژوهشی انجام نشده، لازم بوده و تلاشی است برای پاسخ به این پرسش که ویژگی های بصری ترسیم نقش زنان و کودکان در نگاره های این دو نسخه کدام است و آیا این ویژگی ها نشان دهنده جایگاه طبقات مختلف اجتماعی آنان است؟ در این پژوهش، که گردآوری مطالب کتابخانه ای است و به روش تطبیقی توصیفی تحلیلی نگاشته شده، از هر نسخه پنج نگاره در موضوعات متفاوت، که نمایانگر نقش زن و کودک در دربارها و سایر طبقات اجتماعی هستند، مورد بررسی و تطبیق قرار گرفته و می توان دریافت که تصویر زن و کودک در نگاره های نسخه درباری شاه طهماسبی بازگو کننده محدودیت های زندگی زنان دربار و اشراف است، اما در نسخه هفت اورنگ جامی زنان و کودکان سایر طبقات اجتماعی در محیط های شهری و روستایی آزادانه تر در فعالیت های اجتماعی حضور دارند.
    کلیدواژگان: جایگاه اجتماعی، زنان و کودکان، شاهنامه طهماسبی، نگارگری دوره شاه طهماسب صفوی، هفت اورنگ جامی
  • اصغر ایزدی جیران* صفحات 209-228
    این مقاله دعوتی است برای پذیرفتن و وارد کردن حس ها به قلمرو پژوهش های مردم نگارانه هنر. تلاش کرده ام تا بعد زیبایی شناختی دست بافته های زنان اجتماع لومه دره، از تیره های طایفه ترکمه در شمال غرب ایران را در جهان حسی جامعه تولیدکننده قرار دهم و به سوی درک آن حرکت کنم. کار میدانی ام در میان لومه دره با تمرکز بر دست بافته ها صورت گرفت. تجربه مردم نگارانه نشان داد که نمی توان تصاویر بافته شده بر این آثار را بر اساس یک دیدگاه کلان و تقلیل گرای متاثر از منابع مکتوب ادبی و اسطوره شناختی ایرانی تحلیل کرد، بلکه باید تلاش کرد تا درکی نزدیک به جامعه تولیدکننده به دست آورد و تصاویر را در داخل این تجربه واقعی از زیست با جامعه قرار داد. طرح های ترنجی در ایران در میان بسیاری از جوامع محلی و قومی رایج است، اما پژوهشگران هنر در ایران همه آن ها را دارای یک معنا یا یک بعد زیبایی شناختی می دانند. بررسی حاضر از برخی طرح های ترنجی در میان لومه دره نشان می دهد که محوریت آب در نقش مایه های بزرگ و مرکزی متن دست بافته ها از ارزش های جمعی و فلسفه بومی از تجربه هنرهای تجسمی سرچشمه می گیرد.
    کلیدواژگان: انسان شناسی زیبایی شناسی، دست بافته ها، قره داغ، لومه، دره، مردم نگاری، مزه تصویر
  • حسین صمدی میارکلایی*، حسنعلی آقاجانی، موسی مشازمینی، حمزه صمدی میارکلایی صفحات 229-247
    رفتار شهروندی سازمانی، رفتار ارزشمند و مفیدی است که افراد به صورت داوطلبانه از خود بروز می دهند. بنابراین، در دنیای پر چالش کنونی، سازمان ها به منظور رقابت در صحنه جهانی، در تلاش اند کارکنانی را به کار گیرند که فراتر از نقش تعیین شده در شغلشان عمل کنند. در واقع، هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و سنجش مولفه های رفتار شهروندی سازمانی در محیط کار میان کارکنان زن ادارات آموزش و پرورش استان مازندران است. جامعه آماری پژوهش نیز، 105 نفر از کارکنان آموزش و پرورش استان مازندران اند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد استفاده شده و تجزیه و تحلیل داده ها به وسیله نرم افزارهای spss و لیزرل انجام شده است. نتایج آزمون باینومینال نشان داده است که رفتار شهروندی سازمانی و همه ابعاد بررسی شده یعنی: نوع دوستی، وظیفه شناسی، جوانمردی، تواضع، و عفت اجتماعی در وضعیت مطلوبی قرار داشته و یافته های مدل معادلات ساختاری نیز بیانگر تایید کلیت مدل و ارتباط معنا دار مولفه ها با رفتار شهروندی سازمانی بود.
    کلیدواژگان: ادارات آموزش و پرورش، رفتار شهروندی سازمانی، کارکنان زن، مدل معادلات ساختاری
  • بهمن فیروزمندی، مژگان خان مرادی* صفحات 249-264
    این پژوهش به مطالعه نقش و جایگاه زن در دوره اشکانی می پردازد. منابع تاریخی بسیار گذرا به زنان این دوره پرداخته و اطلاعاتی سطحی و گاه بدور از واقعیت ارائه کرده اند. این منابع صرفا چند تن از زنان درباری، محدودیت های اجتماعی زنان، برخی ازدواج های سیاسی، و موضوع ازدواج با محارم را بر ما هویدا ساخته اند. در این نوشتار، برای دستیابی به وضعیت زن در این دوره آثار مکشوفه از سراسر امپراتوری اشکانی اعم از قلمرو غربی (هترا، آشور، سلوکیه، نیپور، بابل، دورا اروپوس، پالمیر، و...)، قلمرو شرقی (کوه خواجه)، و مناطقی چون الیمایس و نواحی مرکزی ایران بررسی شد. در این دوره، برخلاف دوره هخامنشی، بیشتر به شمایل نگاری زن پرداخته شده؛ به گونه ای که نقش زن بر روی سکه، گچبری، نقاشی دیواری، نقش برجسته، و اشیا به تصویر درآمده یا شمایل زن در قالب مجسمه، پیکرک، و... ساخته شده است. مطالعه و بررسی آثار باستان شناختی یادشده نشان می دهد که زنان در دوره اشکانی در عرصه های مختلف مذهبی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، و هنری حضور داشته اند.
    کلیدواژگان: زن، دوره اشکانی، زنان درباری، ملکه ها، شمایل نگاری
  • منیژه پورنعمت رودسری*، مهتا بذرافکن، علی روحانی صفحات 265-281
    ادبیات فارسی افزون بر زیبایی، فصاحت، و بلاغت، منبع مهم اطلاعاتی ای برای درک سیر تحول فرهنگی و ساختارهای اجتماعی است. ادبیات شفاهی شاخه ای از ادبیات است که کارکردهای مهمی در حوزه اجتماعی و فرهنگی دارد. لالایی ها نیز در واقع بخش مهمی از همین ادبیات شفاهی اند. مطالعه اجتماعی لالایی ها از چند جهت اهمیت دارد؛ از یک سو وسیله ای برای شناسایی فرهنگ و شناخت متقابل فرهنگ های دیگر محسوب می شود و از سویی دیگر موجب شناخت موضوع «مادری کردن» می شود. در این میان مادری کردن علاوه بر اینکه یک مسئله روان شناسانه است، رویکردی جامعه شناسانه را نیز دربر می گیرد و در چرخه تغییرات اجتماعی قرار دارد و مملو از نمودهای فرهنگی و اجتماعی است. برای بررسی نظری این موضوع نظریه کنش متقابل نمادین و همچنین نظریه ننسی چودرو در حوزه مادری کردن استفاده شد. سپس با استفاده از رویکرد کیفی، با شیوه بازنمایی اجتماعی متن لالایی های استان بوشهر بررسی شدند. نتایج بازنمایی این لالایی ها نشان دهنده این واقعیت بودند که علاوه بر حس مادرانه در لالایی ها، این اشعار منعکس کننده فرهنگ بومی و اوضاع اجتماعی و فرهنگی هم هستند. این سروده های زنان همچنین مملو از انگاره های اجتماعی بوده است که درباره زنان در جامعه و فرهنگ بومی وجود داشته و اصولا درک زنان از موقعیتشان در این لالایی ها منعکس شده است.
    کلیدواژگان: ادبیات شفاهی، بازتولید فرهنگی، دیگری تعمیم یافته، فرهنگ، مادری کردن، من اجتماعی
  • ملیحه شهرستانی*، احمد اعتمادی، محسن سلیمی صفحات 283-296
    پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش رویکرد تلفیقی شناختی روان نمایشگری بر اصلاح باورهای ارتباطی ناکارآمد زنان متاهل صورت گرفت. جامعه آماری این پژوهش کلیه زنان متاهل ساکن خوابگاه های دانشگاه علامه طباطبایی در سال 1390 بودند. سی نفر که بالاترین نمره را در سیاهه باورهای ارتباطی به دست آورده بودند به صورت تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزار استفاده شده در این پژوهش سیاهه باورهای ارتباطی زناشویی (RBI) است. روش تحقیق شبه آزمایشی بود و از طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد. گروه آزمایش در نه جلسه، هر هفته یک جلسه، آموزش با رویکرد تلفیقی شناختی روان نمایشگری شرکت کردند. پس از اتمام برنامه آموزشی، از هر دو گروه پس آزمون به عمل آمد. یافته های تحقیق با استفاده از روش تحلیل کواریانس تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که آموزش رویکرد تلفیقی شناختی روان نمایشگری بر اصلاح باورهای ارتباطی ناکارآمد زنان متاهل در گروه آزمایش موثر بوده است.
    کلیدواژگان: باورهای ارتباطی ناکارآمد، شناخت درمانی، روان نمایشگری، رویکرد تلفیقی شناختی، روان نمایشگری
|
  • Behrooz Mahmoodi-Bakhtiari*, Farshid Kord-Mafi, Narges Farshi-Jalali Pages 149-166
    Bahram Beizayi can be regarded as one of the few contemporary Iranian writers with a specific style since 1960s. He is a person mostly recalled to be a director and playwright. However، a remarkable part of his activities which has not received the attention is his method of screen writing. It can be claimed that his screen plays have not yet been studied as well as his plays. The current research tries to study three screen plays of Beiza’i within the theoretical framework of Maureen Murdock named The Heroine`s Journey، which is a new approach to Joseph Campbell’s model of analyzing the characters as the mythical travelers. The three screenplays considered are Sag-Koshi (Killing Dogs)، Eshqâl (Invasion)، and Haqâyeq dar bâreye Leylâ doxtare Edris (Facts about Leila، Edris’s Daughter)، and tries to show that Murdock’s model may be applicable to the heroines of these three screenplays.
    Keywords: Bahram Beizai, Haqâyeq dar bâreye Leylâ doxtare Edris, Maureen Murdock, Persian dramatic literature, Sag, Koshi, Eshqâl
  • Seyedeh Razieh Yasini* Pages 167-187
    This article is a study on the religious approach of pre-Safavid Iranian Muslim miniaturists to female depiction based on Quranic verses and other religious narratives. This article is to find the way of visual reflecting female admired qualifications based on Islam view at original and novel miniatures. Assuming that mentioned visual reflection is based on Quranic and religious narratives or Hadiths which have been a source revelation for that era outstanding miniaturists, the theoretical literature of this paper is mentioned religious texts which have been analyzed based on this approach. The analysis of these works shows that image of female at original Persian miniature masterpiece and outstanding master works, before affecting by Western art effects, describing a position and stance for female existence which is compatible to religious and Quranic teachings. Based on this approach the Muslim miniaturists managed to depict divine mercy and beauty with coverdness in depicting women and protect the women sanctity even at depicting most private interactions of women. Scrutinizing at bushfully depicting women by referring to old and original miniature works which can help in managing the complexities of this issue in current Iranian media and visual productions is the contribution of this paper.
    Keywords: beauty, female, miniature (Iranian painting), religion
  • Mahnaz Shayesteh Far, Mohammad Khazaei, Shahin Abdolkarimi* Pages 189-208
    Different political, economical, cultural factors and religious status of Safavi period have influenced on the presence of women in society of that ages. In new structures, women roles were based on their social position and class. Also, children who were near their mothers received more calm, safety and also education. These factors encouraged painters to draw the pictures of women and children in their paintings. The goal of present study is determining the social status of woman and child in Shah Tahmasb period based on charts of Tahmasbi’s Shahnamen and Jami’s Haft Orang (the most exquisite painting in mentioned period). With no previous research in this field, we try to answer to this question: “What are visual features of drawing the role of women and children corpus in charts of these two manuscripts? and “Is this indicative of their different social classes?” In this research, from each mentioned period, 5 charts in different subjects have been surveyed which are the indicative of the role of woman and child in courts and other social classes. This research has been written by descriptive– analytical approach and collecting practice is library. From survey and adaptation of these charts we found that drawing woman and child picture in charts of Shah Tahmasbi’s manuscript which were a court manuscript is repeater of limitations of life situation of court women and noblesse but in Jami’s Haft Orang manuscript, women and children of other social classes in rural, urban environments were drawn more freely and participate in social activities.
    Keywords: Jami's Haft Orang, Shah Tahmasb Safavi painting, social class, women, children, Tahmasbi's Shahnameh
  • Asghar Izadi Jeiran* Pages 209-228
    This paper is an invitation to accept and to apply the senses in the field of ethnographic research of art. I tried to embed the aesthetic dimension of handmade fabrics woven by Lümə-Dərə community– one of Tərəkəmə clans in Northwest Iran- in their sensual world and make an approach toward understanding it. Therefore, I have made a bridge between anthropology of aesthetics and the anthropology of the senses. Focused on handmade fabrics, my field work has done in Lümə-Dərə. My ethnographic experience showed me that the motifs and designs woven on these fabrics cannot be analyzed via a macro-level and reductionist approach using written literary and mythological resources. In contrast, one should try to achieve a perception close to people creating fabrics, and to embed these forms in a context of real lived experience amongst those people. Toranj is a common shape among Iranian local and ethnic communities and art researchers mostly comprehend this shape by its meaning or aesthetic dimension. In this research, however, it is shown by reviewing Lümə-Dərə designs that the importance of water in images woven on the fabrics is routed in common values and local philosophy of this ethnic community.
    Keywords: anthropology of aesthetics, ethnography, Lümə Dərə Qaradagh, taste of image, weavings
  • Hossein Samadi Miarkolaei*, Hassanali Aghajani, Mousa Mashazamini, Hamzeh Samadi Miarkolaei Pages 229-247
    Organization citizenship behavior is a useful valuable behavior manifested by individuals voluntarily. Thus, in the challenging world we live in, organizations seek competitive advantages by employing individuals who act beyond their tasks. In facts the main purpose of present research is explanation and evaluation organizational citizenship behavior culture components among women. Statistical population of present study includes 105 employees’ women of Mazandaran province’s education and training organization. Data is collected by using standard questionnaires. Data analysis was done by SPSS and LISREL software. The results of binominal test demonstrated that organizational citizenship behavior and all of evaluated dimensions, namely altruism, courtesy, sportsmanship, consciousness, and civic virtue placed in desirable status and the results of structural equation modeling demonstrated that models’ totality upheld and showed that there was significant relationship between organization citizenship behavior and its components.
    Keywords: education, training administrations, organization citizenship behavior, structure equation model, women staffs
  • Bahman Firozmandi, Mohgan Khanmoradi* Pages 249-264
    The present study is investigating the role and situation of women in Parthian period. The role of women in Parthian era based on archaeological evidences and historical literatures is unknown. The literature had a brief look to this and even leading to the misunderstanding. Such literatures concerning generally to the women and their personal attributes in the court like political marriages. In order to receive a comprehensive view regarding to the women statute in Parthian era, we investigated archaeological evidences throughout Parthian Empire including western (Hatra, Ashur, Seleucia, Babylonia, Dura Europos, Palmyra) and eastern territories (Kuh-i Khwaja) and also regions such as Elymais and central part of Iran. These investigations demonstrate that depiction of women figure in Parthian era was more common comparing to Achaemenid times. The depiction of women can be seen on coins, stuccos, wall paintings and base reliefs. Surveying of archaeological evidences mentioned above showing that women have a main role and place in Parthian era and attending in different states and activated in religious, economic, social, and artistic ground.
    Keywords: courtier women, iconography, Parthian period, queens, woman
  • Manizheh Pournemat*, Mahta Bazrafkan, Ali Ruhani Pages 265-281
    In addition to the beauty of Persian literature and rhetoric, it is an important source of information for understanding the evolution of cultural and social structures. Branch of the functions of oral literature, folk literature is an important social and cultural area. Lalaeis are also a major part of the oral literature. Lalaeis social study is important from several directions. On the other hand, ii means for the identification and understanding of other cultures and the concern for the "mother". It also has psychological and sociological approach to the mother. The theory of symbolic interaction is used. The theory of this subject is the field of mother of Nancy Chodorow for this topic. Qualitative research was examined with the social representation of Bushehr’s Lalaies. The results represent the Lalaeis reflects the fact that in addition to feeling mother Lalaeis, these are poems reflect local culture and social and cultural situation in the context of time. It was full of social ideas about women in society, and indigenous cultures exist primarily reflected the position of women.
    Keywords: culture, cultural reproduction, generalized other, maternity, oral literature, social I
  • Maliheh Sharestany*, Ahmad Etamadi, Mohsen Salimi Pages 283-296
    This study sets out to investigate the effectiveness of the integrated Cognitive-Psychodrama training on modifying irrational relationship beliefs among married women. Statistical population included all of married women living in Allameh Tabatabaei University dormitories in 2011. 30 samples were randomly selected among the married women with high relationship beliefs grades and distributed randomly in experimental and control groups. The research procedure was semi-experimental with pre-test and post-test design and control group. Measurement tool consisted of Relationship Belief Inventory (RBI). The experimental group participated in 9 sessions (1 session per week) of the integrated Cognitive-Psychodrama training. The results were analyzed with covariate using SPSS software. The results revealed that all hypotheses concerning the effectiveness of the integrated Cognitive-Psychodrama training on modifying irrational relationship beliefs among married women were confirmed.
    Keywords: cognitive therapy, integrated cognitive, psychodrama approach, irrational relationship beliefs, psychodrama