فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 31 (زمستان 1392)
  • پیاپی 31 (زمستان 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/11/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسین رضویان*، ساجده مبارکی صفحه 1
    یکی از مفاهیم مطرح در دستور نقش گرای نظام مند هالیدی، استعاره دستوری است که نوعی از استعاره معرفی شده است. هالیدی سه نوع استعاره دستوری - اندیشگانی، بینا فردی و متنی- را معرفی و متمایز کرده است. هدف این مقاله، بررسی میزان و شیوه کاربرد انواع استعاره دستوری در متون ادبی و علمی است. بدین منظور نویسندگان یک اثر علمی با عنوان «درآمدی بر جامعه شناسی زبان» نوشته یحیی مدرسی و یک اثر ادبی با عنوان «تنگسیر» نوشته صادق چوبک را برای نمونه انتخاب و تجزیه و تحلیل کرده اند. نتایج به دست آمده بیانگر آن است که میزان استفاده از انواع استعاره دستوری در متون علمی و ادبی یکسان نیست. به نظر می رسد که نویسنده متون علمی برای غنی سازی محتوای عبارات، فشرده کردن اطلاعات، تخصصی ساختن متن برای مخاطب مخصوص خود، گویاتر ساختن مطالب و دلایل دیگر از استعاره دستوری استفاده کرده است. در مقابل نویسنده متن ادبی، استعاره دستوری را بسیار کم به کار برده است. دلایل یادشده درباره متون ادبی صادق نیست و کاربرد اندک آن را موجه می سازد. بنابراین مقاله با ارائه شواهد کافی از دو متن تلاش دارد تا استعاره دستوری را به عنوان یک شاخص برای تمایز متون علمی و متون ادبی معرفی کند.
    کلیدواژگان: متون علمیف متون ادبی، دستور نقش گرای نظام مند، هالیدی، استعاره دستوری
  • فرزاد قائمی* صفحه 25
    یکی از حوزه هایی که سرایندگان و راویان از عهد باستان تا دوره اسلامی در روند تکوین تاریخی آن نقش داشته اند، شاهنامه سرایی و حماسه های شفاهی بوده است. سرایش سرودها و تشکیل روایات و داستان های حماسی از طریق ترکیب و گسترش نقلی این روایات، داستان های حماسی را ایجاد می کرده است. طبقات کهن راویان چون گوسان ها و خنیاگران که جای خود را به راویان اعصار بعد چون بلبل ها و نقالان می دهند و شکل گیری ادبیات مکتوب بر مبنای ادبیات شفاهی، مهم ترین ویژگی های این حوزه است. این جستار، بر مبنای شواهد متنی و تاریخی موجود، به جایگاه سنت روایت شفاهی در ایران باستان و تداوم سنت های ادبی مربوط بدان در شاهنامه سرایی و شکل گیری حماسه های شفاهی فارسی در ادبیات عصر اسلامی پرداخته، نقش تاریخی این راوی- سرایندگان را در روند نظم روایات پهلوانی بررسی کرده است
    کلیدواژگان: گوسان، خنیاگر، شاهنامه، بلبل، روایت شفاهی
  • حمیرا زمردی*، فاطمه حکیما صفحه 59
    شناسایی اسوه های دینی با تکیه بر تاویل و رمزگشایی، دریچه ای به سوی دریافت حقیقت و شناخت مراتب وجودی آنان است. شیوه ای که در متون عرفانی برای نزدیک شدن به قصد گوینده و کشف لایه های پنهان متن سابقه دارد. این پژوهش با تکیه بر اقوال عارفان قرن چهارم تا پایان قرن هفتم، مراتب وجودی آسیه، همسر فرعون را بررسی کرده است. با توجه به شواهد و مدارک موجود، آسیه، بانویی به کمال رسیده است که خداوند وی را الگویی برای تمام مردان و زنان باایمان قرار داده است. عارفانی چون میبدی، عین القضات، ابن عربی و مولانا، بر اساس تاویل آیات قرآن و روایات، مراتب والایی را چون اوتاد، ابدال، بنده مقرب الهی، ولی و برگزیده حق برای او در نظر گرفته اند و او را از جمله خلیفگان دانسته اند. وی در تقابل با فرعون، زمینه ساز رسالت موسی (ع) است. دعای آسیه(س) هنگام شهادت، محل تاویل های عرفانی قرار گرفته شده و نشان دهنده مقام «فنا» و عندیت است.
    کلیدواژگان: متون عرفانی، تاویل، آسیه، کمال، فانی الی الله
  • مینا بهنام*، ابوالقاسم قوام، محمد تقوی، محمدرضا هاشمی صفحه 83
    برخی از غزل های مولوی، ویژگی هایی دارد که ذهن خواننده را به سوی مبانی فکری آثار جریان سیال ذهن معطوف می کند. مقاله حاضر به بررسی مقوله زمان با استفاده از بنیان های نظری این تکنیک درباره زمان در غزل های مولوی می پردازد. پیش فرض پژوهش، پرش های زمانی و رفت و برگشت های مکرر به گذشته و حال در طول غزل و نیز اهمیت زمان حال در لحظه آفرینش شعر مولوی است.
    در یک دسته بندی کلی می توان زمان در غزل وی را به دو نوع خطی و پیوسته و غیرخطی و ناپیوسته تقسیم کرد. نوع دوم زمان، غزل ها را به لحاظ زمانی به آثار جریان سیال ذهنی نزدیک می کند. مبنای محاسبه پرش های زمانی در این مقاله لحظه شروع غزل است. بدین گونه گاه مولوی بر بنیان قانون تداعی آزاد که بر قلمرو ذهن وی تسلط دارد، از زمان حال به گذشته، گاه از گذشته به حال و در مواردی ضمن مرور خاطرات گذشته به آینده سفر می کند و در نمونه هایی نیز میزان پرش ها و رفت و آمد به گذشته و حال سرعت می گیرد و تداوم می یابد. این مسئله می تواند بر زبان، شیوه های روایی، چگونگی تصویرآفرینی و موارد دیگر در غزل وی تاثیر گذارد.
    کلیدواژگان: زمان، غزلیات شمس، تکنیک جریان سیال ذهن، زمان های خطی، زمان های غیر خطی
  • سمیه عطاردی*، مهدخت پورخالقی چترودی صفحه 109
    «والتر بنیامین»، فیلسوفی که نامش با «مکتب فرانکفورت» پیوند خورده است، یکی از اندیشمندانی است که برای زبان، ساحتی فراتر از ساحت کارکردی و ارتباطی آن قائل است و در تقابل با تلقی تقلیل گرایی که زبان را به ابزار ارتباط بیناذهنی کاهش می دهد - به نظریه پردازی پرداخته است.
    به نظر بنیامین، زبان از کنش ارتباطی انسانی فراتر می رود و موقعیتی هستی شناسانه می یابد و اگر زبان را به منش ارتباطی و ابزاری آن تقلیل دهیم، تنها متن های نوشته شده را خواهیم خواند و هرگز قادر به درک «نوشته های بین سطرها» نخواهیم شد. او در تقابل با منش ارتباطی زبان، اصطلاح «منش بیانگری» زبان را به کار گرفت و بر این باور بود که نویسنده با ورود به ساحت بیانگری زبان، یک اثر ادبی خلق می کند. تاریخ بیهقی به عنوان یک اثر هنری ناب، توانش بالایی برای نزدیک شدن به زبانی که از منش ارتباطی زبان گذشته و برای بیان معانی پنهان در پس کلمات، به منش بیانگری زبان رو آورده، دارد. در این مقاله به طرح و بررسی این موضوع پرداخته و به این نتیجه رسیده ایم که بیهقی با توجه به منش بیانگری زبان، اثری ادبی خلق کرده و با استفاده از ابزارهای برجسته سازی در حوزه واژگانی و معنایی زبان و به کارگیری جوهر شعر و نظم در زبان اثرش، توانسته به میزانی از توانش ادبی برسد که بتوان از آن تلقی شعری داشت.
    کلیدواژگان: تاریخ بیهقی، والتر بنیامین، منش بیانگری زبان، جوهر نظم و شعر، آشنایی زدایی
  • مرتضی محسنی*، سیاوش حق جو، مرضیه حقیقی صفحه 131
    تقابل های دوگانه، مهم ترین اساس نظریه ساختارگرایی است که نظریه پردازان این حوزه از آن در حوزه های مختلف زبان شناسی، روایت شناسی، فلسفه، مطالعات فرهنگی، انسان شناسی و روان شناسی بهره برده اند. «کلودلوی استروس» در انسان شناسی، از تقابل های دوگانه برای شناخت ساختار کلی ذهن انسان در پس اسطوره ها و اعمال مختلف فرهنگی سود جسته و معتقد است این تقابل ها، نخستین تلاش بشر برای ادراک محیط پیرامونش بوده است و هستی انسانی به طور کلی درگیر این دوشاخگی های اجتناب ناپذیر است. در پژوهش حاضر، اندیشه های استروس برای خوانش منظومه «خانه سریویلی» نیما یوشیج به کار گرفته شده است. در این منظومه، سریویلی شاعر، در تقابل با شیطانی است که با تمام زمینه های فکری وی در تعارض است. تقابل هایی مانند روستا/ شهر، طبیعت/ فرهنگ، تجدد/ سنت و به طور کلی خودآگاهی و ناخودآگاهی در این منظومه، به صورت جدال شاعر و شیطان به تصویر درآمده است. سریویلی در این منظومه، گرفتار کشمکش و تعارض هایی است که در گفت وگو با شیطان به بار نشسته و این جدال دائمی تا پایان شعر ادامه یافته است. ذهن سرکش نیما، با استفاده از تقابل های دوگانه به بیان مهم ترین تفاوت ها، تضادها و تعارض های اندیشه ای خود با صاحبان قدرت سیاسی پرداخته است. قدرتمندانی که اندیشه های آنان با نماد شیطان به عرصه خودآگاهی شاعر درآمده است.
    کلیدواژگان: نیما یوشیج، خانه سریویلی، کلودلوی استروس، ساختارگرایی، تقابل های دوگانه
  • محمدرضا نصر اصفهانی*، مولود طلایی صفحه 163
    نوشتار حاضر به بررسی زمان و کارکرد آن در داستان کوتاه «مرده کشان جوزان» اثر ابوالقاسم پاینده می پردازد. این عنصر اساسی در این داستان به صورت خاصی منعکس شده است. روال روایت، سیری خطی دارد که با نگاه به گذشته و خاطرات کودکی در زمان حال روایت می شود.
    بسامد تعداد صفحات و توصیف کنشگران، ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارد. هرگاه نویسنده قصد برجسته کردن رذیلت های اخلاقی جامعه عصر خویش را مد نظر داشته باشد، زمان به صورت خاصی اطناب می یابد و عرصه ظهور کنشگران بیش از پیش فراهم می گردد. اما تلخیص زمان، این امکان را از نویسنده سلب می کند. گویی توصیف کنشگران نیز توام با زمان خلاصه می شود.
    نویسندگان در این پژوهش کوشیده اند تا زمانمندی روایت این داستان را بر مبنای نظریه «ژرار ژنت» در بوته نقد و بررسی قرار دهند. ارتباط کنشگران این داستان نیز در پایان بر مبنای نظریه «گراماس» طرح شده و در پایان ارتباط میان این دو عنصر تشریح شده است.
    کلیدواژگان: مرده کشان جوزان، ژرار ژنت، زمان، گراماس، شخصیت پردازی
|
  • Hussein Razavian*, Sajede Mobaraki Page 1
    One of the common concepts in systemic functional grammar of Michael Halliday is grammatical metaphor, generally introduced as a kind of metaphor. Halliday introduced and distinguished three grammatical metaphors: ideational, interpersonal and textual. This article reviewed the degree and method of applying different kinds of grammatical metaphors in scientific and literary texts. To do so, authors selected and analyzed one scientific work titled “an Introduction to Sociology of Language” by Yahya Modarresi and one literary text named “Tangsir” by Sadeq Chubak as their samples. Their findings showed that the degree of using different kinds of grammatical metaphors is not equal in scientific and literary texts. It seems that authors of scientific texts used grammatical metaphors to enrich contents, information summarization, making texts more technical for target audiences, making contents clearer and other reasons. The author of literary text used grammatical metaphors as few as possible. Abovementioned reasons do not apply in literary texts and this justifies its less usage. Therefore, the article attempts to introduce grammatical metaphor as a new criterion for distinguishing scientific and literary texts by providing enough proofs from these two texts.
    Keywords: Scientific texts, Literary texts, Systematic Functional Grammar, M.A.k Halliday, Grammatical Metaphor
  • Farzad Qaemi* Page 25
    One of the main areas whose historical evolution was highly affected by composers and narrators from ancient time to Islamic era is Shahname-composing and verbal epics. Composing hymns and forming narrations and epic stories via combining and quoting broadcasting of these narrations had made many epic stories. Ancient kinds of narrators like musicians, singers and minstrels were replaced by later narrators of later eras like narrator-nightingales and storytellers; forming written literature based on oral (i.e. unwritten) literature is the most important feature in this area. This article dealt with the status of oral narration tradition in ancient Iran and continuing of literary traditions related to this in Shahname-composing and forming oral Persian epics in Islamic Era Literature and reviewed the role of these narrator-composers in process of rhyming epic narrations.
    Keywords: Musicians, Minstrel, Shahname, Bolbol (nightingale), Oral Narration
  • Humeira Zomorrodi*, Fatima Hakima Page 59
    Knowing religious heroes focusing on Hermeneutic and Decoding is a specific way to understanding truth and knowing existential levels. This method was used in mystical texts to approach author’s intention and uncovering hidden layers of texts. The study reviewed existential levels and grades of Asiye, wife of Pharaoh, based on quotations of mystics from 4th century to the end of 7th century. Based on current documents, Asiye is a perfect woman determined a sample for all pious men and women by God. Mystics like Meybodi, Ein-al Qozat, Ibn Arabi and Molana assigned sublime levels like Utad, Abdal, Divine Favored Slave, Guardian, and God-Selected based on the gloss of Quran verses and hadiths, and considered her as one of Allah’s Caliph on Earth. She plots the necessary basis for Moses (PBUH) prophecy. Asiye’s (PBUH) prayer during her martyrdom was subject to mystical interpretations and showed her “Fana” (finitude) and Endiyat (Being in God’s presence).
    Keywords: Mystical texts, Hermeneutic, Asiye, Perfection, Mortal for Allah
  • Mina Behnam*, Abolghasam Ghavam, Muhammad Taghavi, Muhammad Reza Hashemi Page 83
    Some of Molavi’s ghazals have specific features that guide readers’ mind through intellectual basics of stream of consciousness works. The study reviewed the category of Time in Molavi’s ghazals using theoretical bases of this technique about Time. Research hypothesis is as follows: time warps, repetitive round trips to past and present time during every Ghazal and the importance of present time in creation moment of Molavi’s poem. We can divide time in his Ghazals, in a general categorization, to two linear-continuous and nonlinear- discontinuous kinds. Second kind of time closes Ghazals to stream of consciousness works. Measuring basis for time warps is start moment of Ghazal in the study. Molavi, based on rule of free association dominating his mental domain travels from present to past, past to present, and in some cases, travels to future reviewing past mementos and in some cases, time warps and round trips to past and present are so fast and continuous. This issue can affect language, narrative methods, kind of imagery and other cases in Ghazal.
    Keywords: Time, Shams Ghazals, Stream Of Consciousness Technique, Linear Times, non, linear times
  • Somaye Atarodi*, Mahdokht, E. Pourkhaleqi Chatrudi Page 109
    “Walter Benjamin”, whose name is associated with “Frankfurt School”, is a thinker who allows a dominion superior than practical and communicative dominions and in contrast with reductionism- that reduces language to an inter-subjective tool- he deals with theorization in this field. In Benjamin’s view, language is superior than communicative action of human and gets an existential status; if we reduce language just to its communicative and instrumental trait, we would read the lines of texts and would never understand in-between texts. He applies “Assertive act” in contrast with communicative quality of language and believes that author can produce a literary text by entering into expressive dominion of language. Tarikh-e Beihaqi as a pure artistic work has great capacities to approach a language that has surpassed communicative trait and applies an expressive quality of language to express hidden meanings behind the words. The study dealt with this issue and concluded that Beihaqi produced a literary work with high literary competence based on expressive quality of language that one can interpret it poetically as he applied highlighting tools in lexical and semantic areas of language and the essence of poetry and poem in his work.
    Keywords: Tarikhe Beihaqi (Beihaqi's History), Walter Benjamin, Expressive Trait of Language, Essence of Poem, Poetry, Defamiliarization
  • Morteza Mohseni*, Siavash Haqjou, Marziye Haghighi Page 131
    Twofold contrast is the most important basis of Structuralism that its theorists had applied it in different areas like linguistics, narratology, philosophy, cultural studies, anthropology, and psychology. Claude Lévi-Strauss used twofold contrasts to know general structure of human mind behind myths and different cultural actions and believed that these contrasts were the first human effort to understand his/her surrounding environment and the human existence were involved in these unavoidable twofolds. The study applied Lévi-Strauss thoughts in reading “Serivili's Home” of Nima Yushij. Serivili, the poet, is in contrast with an evil in this poem that is in opposition with all his thoughts. Oppositions like village/city, nature/culture, modernity/tradition, and in general consciousness and unconsciousness are depicted as oppositions between the poet and evil. Serivili is involved with tensions and oppositions that are resulted from conversation with evil and this continuous tension continues to the end of poem. Disobedient mind of Nima used twofold contrasts to express his most important intellectual differences, contrasts, and oppositions with owners of political power whose thoughts come to one’s conscious mind with evil symbols.
    Keywords: Nima Yushij, Serivili's Home, Claude Lévi, Strauss, Structuralism, Twofold Contrasts
  • Muhammad Reza Nasr Isfahani*, Mulud Talaee Page 163
    The study reviewed time and its application in “Morde-Keshan Jozan” short story by Abolqasem Payande. This basic element has specific manifests in this story. Narration process is linear that narrates present time looking to past and childhood mementoes. There is a direct relation between the frequency of page numbers and actors’ descriptions. When author intends to highlights morality inferiorities of his contemporary era, time would get circumlocution specifically and actors would emerge more than ever; but time summarization prevents author from this opportunity; then, it seems that actors’ descriptions would be summarized simultaneously with time. Authors of the study tried to critic the temporality of narration of this story based on “Gérard Genette” theory. The relation of its actors is expressed based on “Grimas” theory in final section and then the relation of these two elements is explained.
    Keywords: Morde, Keshan e Jozan, Gérard Genette, Time, Grimas, Characterization