فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال هجدهم شماره 1 (بهار 1394)
  • سال هجدهم شماره 1 (بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/26
  • تعداد عناوین: 9
|
  • فاطمه گریوانی *، حلیمه جهانگرد، ناصر شاهنوشی صفحات 1-19
    آموزش به مثابه موثرترین عامل سرمایه انسانی با ایفای نقشی به سزا در رشد و توسعه اقتصادی کشورها همواره در کانون توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان اقتصادی بوده است. با در نظر گرفتن اهمیت آموزش و تحمل هزینه های سنگین آن برای ارتقای کیفیت نیروی انسانی در ایران، مطالعه حاضر به بررسی تاثیر آموزش بر درآمد افراد روستایی در قالب تابع دریافتی مینسر پرداخته و نکته بارز آن استفاده از الگوی چندسطحی برای برآورد اثرات آموزش و تجربه در درآمد افراد است. بدین منظور، از اطلاعات مرکز آمار ایران در مورد 13953 شاغل روستایی در طرح هزینه- درآمد خانوار روستایی سال 1391 استفاده شد. نتایج مطالعه نشان داد که آموزش دارای نقش مثبت و معنی دار در دریافتی روستاییان است؛ همچنین، با ثابت در نظر گرفتن سایر شرایط، درآمد گروه مردان 62 درصد بیش از گروه زنان روستایی و نقطه حداکثر تجربه کاری آنها هم بیش از زنان است. بنابراین، پیشنهاد می شود که در راستای ارتقای درآمد روستاییان، برنامه ریزان به توسعه آموزش و استفاده بهینه از افراد دارای تحصیلات به ویژه افراد دارای تحصیلات آموزش عالی توجه بیشتری داشته باشند.
    کلیدواژگان: درآمد، سرمایه انسانی، تابع مینسر، الگوهای چندسطحی، شاغلان روستایی
  • حمید رضا کرمی * صفحات 21-43
    بهره برداران محصولات کشاورزی می توانند با انتخاب محصولات متناسب با شرایط طبیعی، اقتصادی و اجتماعی خود، به اشتغال و درآمدی پایدار دست یابند. پژوهش حاضر به بررسی اثرات کشت زعفران بر درآمد و اشتغال بهره برداران پرداخته است. طرح پژوهشی حاضر از روش پیش آزمون و پس آزمون با یک گروه (در دو زمان متفاوت) سود جست که بر این مبنا، اثرات کشت زعفران بر میزان درآمد و اشتغال از طریق مقایسه این متغیرها قبل و بعد از کشت زعفران بررسی شد. جامعه آماری پژوهش، از طریق سرشماری، شامل کلیه تولیدکنندگان و بهره برداران کشت زعفران در استان لرستان (به تعداد 196 نمونه) در سال 1391 بود. به منظور آزمون فرضیات، از آزمون ناپارامتریک ویلکاکسون بهره گیری شد. نتایج پژوهش نشان داد که با وجود کم بودن وسعت مزارع زعفران و میزان برداشت از آنها، در مقایسه با کشت سایر محصولات کشاورزی، میزان درآمد و اشتغال بهره برداران، قبل و بعد از کشت زعفران، تفاوت هایی دارد که در سطح 99 درصد معنی دار است.
    کلیدواژگان: ارزیابی، زعفران، اشتغال، درآمد، لرستان (استان)
  • پروانه صفری الموتی، علی شمس * صفحات 45-70
    تحقیق توصیفی- همبستگی حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر رفتار پیشگیری از تولید پسماند خانگی خانوارهای روستایی شهرستان قزوین صورت گرفت. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه خانوارهای روستایی شهرستان قزوین بود (31338=N)؛ و حجم نمونه با استفاده از رابطه کوکران برابر با 247 خانوار محاسبه و از طریق روش نمونهگیری چندمرحله ای تصادفی انتخاب شد. «رفتار پیشگیری از تولید پسماند خانگی» از طریق شاخصسازی ترکیبی مرکب از هفده گویه در قالب طیف لیکرت سنجیده شد. همچنین، از روش های آماری ضرایب همبستگی پیرسون و اسپیرمن، تحلیل رگرسیون و آزمون های مقایسه میانگین ناپارامتری کروسکال والیس و من ویتنی برای تحلیل داده ها استفاده شد. نتایج نشان داد که بین سن، مسئولیتپذیری زیست محیطی، مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی و منزلت اجتماعی و «رفتار پیشگیری از تولید پسماند خانگی» رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد. همچنین، تحصیلات، درآمد، تعداد افراد خانوار و دانش با «رفتار پیشگیری از تولید پسماند خانگی» رابطه منفی و معنیدار دارند. تحلیل رگرسیونی گام به گام نیز نشان داد که شش متغیر سن، اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، درآمد، مسئولیتپذیری زیستمحیطی و منزلت اجتماعی 57 درصد از واریانس رفتار پیشگیری از تولید پسماند خانگی زنان روستایی را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: مدیریت پسماند، رفتار پیشگیری، پسماند خانگی، زنان روستایی، قزوین(شهرستان)
  • غلامرضا زمانیان، سمانه سادات همراز * صفحات 71-92
    پژوهش حاضر، با استفاده از داده های مقطع زمانی 120 خانوار مشهد، به تعیین ارزش تفریحی منطقه گردشگری اخلمد در استان خراسان رضوی پرداخته است. برای ارزش گذاری، با بهره گیری از روش های ارزش گذاری مشروط و روش هزینه سفر، از ایجاد بازاری فرضی استفاده شد. نتایج نشان داد که متوسط تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان برای ارزش تفریحی این منطقه 27 /15400 ریال برای هر بازدید است. ارزش تفریحی از طریق هزینه سفر و با استفاده از روش حداقل مربعات غیرخطی 54640 ریال برای هر نفر و از روش پواسن 181810 ریال برآورد شد. با در نظر گرفتن 8 /2 میلیون نفر جمعیت شهرستان مشهد به عنوان استفاده کنندگان از این منبع طبیعی ارزش کل تفریحی این مکان به دو روش حداقل مربعات غیر خطی و توزیع پواسن، به ترتیب، 136600 و 454540 میلیون ریال می رسد. ارزش تفریحی قابل توجه این منطقه ییلاقی برای سیاست گذاران و تصمیم گیرندگان بخش گردشگری توجیهی مستدل را فراهم می آورد تا از کیفیت مناطق ییلاقی و سرمایه گذاری در آن حمایت و از تخریب آن جلوگیری کنند.
    کلیدواژگان: ارزش گذاری، تمایل به پرداخت، الگوی لاجیت، اخلمد (روستا)، مشهد (شهرستان)، خراسان رضوی (استان)
  • حسین خوشبخت *، هوشنگ ایروانی، حسین شعبانعلی فمی، یاسر محمدی صفحات 93-111
    پژوهش حاضر با هدف واکاوی عملکرد موثر دهیاری ها در توسعه روستایی و چالش های پیش رو از دیدگاه دهیاران استان فارس انجام شد و به لحاظ روش، از نوع تحقیقات توصیفی- همبستگی محسوب می شود. جامعه آماری تحقیق را تمامی دهیاران استان فارس (1231= N) تشکیل دادند که با استفاده از رابطه کوکران تعداد 145 نفر از آنها به عنوان نمونه انتخاب شدند. نمونه گیری با روش خوشه ای چندمرحله ای و در مرحله آخر به صورت تصادفی ساده صورت گرفت. ابزار تحقیق پرسشنامه ای بود که روایی آن بر اساس نظر جمعی از اساتید و کارشناسان تایید و برای تعیین میزان پایایی بخش های مختلف پرسشنامه نیز از آلفای کرونباخ استفاده شد (915/ 0)، که حاکی از مناسب بودن ابزار تحقیق بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد. نتایج آمار توصیفی نشان داد که از نظر دهیاران، سه گویه ناکافی بودن اعتبارات دهیاری ها، انتظارات و توقعات نابجا و بیش از حد مردم از دهیاران، و نرخ بالای بیکاری در روستا، به ترتیب، مهم ترین چالش های پیش روی دهیاران به شمار می روند. همچنین، نتایج تحلیل عاملی نشان داد که چالش های عملکرد دهیاران در شش عامل دیوان سالاری، برنامه ریزی، اقتصادی، فرهنگی- اجتماعی، زیرساختی- تجهیزات، و شناختی دسته بندی می شوند. این شش عامل، در مجموع، در حدود 66/66 درصد از واریانس چالش های پیش روی دهیاری ها در استان فارس را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: دهیاری، توسعه روستایی، مدیریت روستایی، فارس (استان)
  • لطیف محمد زاده، حسن صدیقی *، عنایت عباسی صفحات 111-131
    تحقیق حاضر، به لحاظ هدف، از نوع تحقیقات کاربردی بوده که به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی شاغل در مدیریت هماهنگی ترویج سازمان های جهاد کشاورزی استان های کشور بودند (810= N). با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی، تعداد 189 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه بود که روایی آن به تایید پانلی از اساتید ترویج و آموزش کشاورزی رسید. نتایج تحقیق نشان داد که در شرایط موجود، در بین شش مولفه مورد بررسی، مولفه تعاملات مناسب در اولویت قرار دارد، در حالی که برای خلق یک شرایط مطلوب برای کشاورز- محور شدن فعالیت های آموزشی و ترویجی، باید مولفه سیاست های جامع در اولویت باشد. بر اساس نتایج آزمون t همبسته، بین وضعیت های موجود و مطلوب هر شش مولفه تفاوت معنی دار وجود دارد.
    کلیدواژگان: توسعه کشاورزی، ترویج و آموزش کشاورزی، کشاورز، محوری، سیاست های ترویجی، آموزشی، نظام ترویج کشاورزی ایران
  • غریب فاضل نیا *، سید یاسر حکیم دوست، سارا سالار پور صفحات 133-150
    پژوهش حاضر از نوع کاربردی و همبستگی با رویکرد تحلیلی و هدف آن پایش و پهنه بندی خشکسالی در استان قزوین بود؛ بدین منظور، با استفاده از شاخص اقلیمی SPI، تحلیل نقشه های اقلیمی به شیوه زمین آمار و محاسبه ضریب همبستگی پیرسون بین خشکسالی و مکان گزینی روستاها صورت گرفت. جامعه آماری پژوهش 898 روستای دارای سکنه استان قزوین با جمعیت 365225 نفر بود. نتایج نشان داد که 923 روستای این استان در محدوده ای وسیع از مرکز و نیز شمال و شرق استان با حدود 202566 نفر جمعیت در خطر خشکسالی است؛ روستاهای استان تمایل به مکان گزینی در پهنه های مناسب تر را دارند؛ و همچنین، رابطه خشکسالی با تعداد روستاهای منطقه و جمعیت آنها در سطح یک درصد معنی دار است. نتایج آزمون پیرسون نیز بیانگر وجود ارتباط قوی بین متغیرهای خشکسالی و تعداد روستاها و جمعیت آنها بود؛ از این رو، لازم است در روستاهای با مخاطره بالای خشکسالی تغییر الگوی کشت انجام پذیرد تا از ناپایداری روستاهای منطقه پیشگیری شود.
    کلیدواژگان: خشکسالی، شاخص SPI، زمین آمار، مکان گزینی روستا، قزوین (استان)
  • سمانه راعی *، جواد شهرکی، ابراهیم زارع صفحات 151-168
    در مطالعه حاضر، با توجه به اثرات اجتماعی و اقتصادی فعالیت های آبخیزداری، نگرش بهره برداران و عوامل موثر بر آن در حوزه آبخیز کلستان در استان فارس بررسی شد. جامعه آماری شامل 382 خانوار بهره بردار در روستای کلستان بود که از آن میان، تعداد 97 خانوار به روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده انتخاب شدند. عوامل موثر بر نگرش بهره برداران با استفاده از مدل اقتصاد سنجی لاجیت برآورد شد. نتایج نشان داد که افزایش بازدهی زراعی، کاهش خسارت سیل به راه ها، افزایش آب دهی چشمه ها و افزایش درآمد بهره برداران بر نگرش بهره برداران نسبت به فعالیت آبخیزداری اثر مثبت و معنی دار دارند. محاسبه اثرات نهایی متغیرها نشان داد که با یک درصد افزایش در بازدهی زراعی، کاهش خسارت سیل به راه ها، آب دهی چشمه ها و درآمد بهره بردار، احتمال نگرش مثبت نسبت به فعالیت های آبخیزداری، به ترتیب، 46، 36، 33، و 29 درصد افزایش می یابد.
    کلیدواژگان: نگرش، مدل لاجیت، آبخیزداری، فارس (استان)، کلستان (روستا)
  • مژگان قلمبر * صفحات 169-181
|
  • Pages 1-19
    Education as the most influential factor in human capital with a significant role in the growth and economic development has always been of interest to economic planners and policy-makers. Given the importance of education and training and bearing heavy costs for improving the quality of human force in Iran, this study tried to assess the impact of education on rural people's income in the form of incoming Mincer function, and its focal point was to use multilevel models to estimate the effects of education and experience on the income. For this purpose, we used the data collected from rural household expenditure-income plan of Statistical Center of Iran for 13953 rural workers in 2012. Study results indicated that education had a significant positive role in the rural income; also, given a constant condition for other factors, rural men's incomes were 62% higher than rural womens, and their maximum experience was also more than that of the women group. Therefore, to enhance the rural income, the planners should pay more attention to educational development and optimal use of educated people, especially those with higher education.
    Keywords: Income, Human Capital, Mincer Function, Multilevel Models, Rural Workers
  • Pages 21-43
    Agricultural production operators can achieve a sustainable income and employment by adopting the products in accordance with their natural, economic and social conditions. This study aimed at assessing the effects of saffron cultivation on the income and employment of operators. The research plan used a methodology of pre-test and post-test with the same group (at two different times) by comparing the variables of income and employment extents before and after saffron cultivation. The statistical society included all saffron producers and operators in Lorestan province of Iran (196 samples) in 2012. For data collection, the survey method was used by means of questionnaires and interviews. Study results showed that despite the small size of the saffron farms and harvest mostly in their early years, compared with other cultivated crops, the income and employment of the operators before and after saffron cultivation were different and these differences were significant at the level of 99 percent.
    Keywords: Assessment, Saffron, Employment, Income, Lorestan (Province)
  • Pages 45-70
    This descriptive-correlational study aimed at investigating factors affecting the household waste prevention behavior of rural households in Qazvin County of Iran. The statistical population consisted of all the rural households of the county (N=31338), out of which 247 households were selected by means of Cochran sampling formula in randomized multi-stage sampling method. The 'household waste prevention behavior' was measured by a composite index consisting of 17 items in Likert-scale type. In addition, for the purpose of data analysis, the statistical analytical methods including correlational coefficients, regression analysis and nonparametric compare mean tests of Mann-whitney and Kruskal-Wallis were applied. The study analyses showed that age, environmental responsibility, social participation, social trust and social status had significant positive correlations with household waste prevention behavior; in contrast, education level, income, household size and knowledge had negative relations with that. Multiple regressions analysis showed that six variables including age, social trust, social participation, income, environmental responsibility, and social status of the rural women explained 57 percent of household waste prevention behavior variance.
    Keywords: Waste Management, Prevention Behavior, Household Waste, Rural Women, Qazvin (County)
  • Pages 71-92
    Given the importance of countryside on physical and mental health of the people, this study tried to determine the recreational value of Akhlamad countryside in Khorasan Razavi province of Iran by using cross section data of 120 eco- tourist households of Mashhad County. For evaluation under hypothetical market creating value, 'contingent valuation' and ' travel cost' methods were used. The results showed that the average willingness to pay (of visitors) for recreational value of this area is 15400.27 Rials for each visit. For travel cost, the recreational value estimated in non-linear least square method was 54640 Rials and in Poisson method was 181810 Rials for each visitor. By considering Mashhad’s population (about 2.8 million) as the main users of the concerned natural resources, the estimated total recreational value of this countryside area in two methods of 'non-linear least square's and 'Poisson distribution' was about 136600 and 454540 million Rials, respectively. Significant recreational value of this area provides a reasonable means for policy-makers and decision-makers in the tourism sector to justify investments in quality and summering areas to support these and prevent their destruction.
    Keywords: Valuation, Willingness to Pay (WTP), Logit Model, Akhlamad (Village), Khorasan Razavi (Province)
  • Pages 93-111
    This study aimed at exploring the effective performance of Rural Assistance Offices (Dehyaris) in rural development and challenges ahead from Rural Assistants (Dehyars) perspective in Fars province of Iran. It was a descriptive-correlation study based on survey quantitative methods. The statistical population included all the rural assistants in the province (1231 individuals). The method of sampling was multistage stratified sampling method, through which 145 people were identified as the sample by calculating Cochran’s formula. The results of descriptive analysis showed that three challenges of insufficient funds of rural assistance offices, inappropriate and excessive public expectations of rural assistants, and high unemployment rate in the villages were the most important challenges of these institutions. The study results of factor analysis also revealed that challenges ahead of effective performance of the rural assistance offices can be summarized into six factors including bureaucratic, the lack of planning, economic, cultural and social, infrastructure-equipment and cognitive challenges. These factors explained about 66.66 percent of the total variance of the performance challenges ahead of the rural assistance offices.
    Keywords: Rural Assistance Office (Dehyari), Rural Development, Rural Management, Fars (Province)
  • Pages 111-131
    This study aimed at determining the characteristics of farmer-oriented extension trainings in agricultural extension system of Iran. It was an applied research conducted in a survey method. The statistical population consisted of all 810 specialists of Agricultural Extension and Education who were working in the Cooperation Management of Extension in the Organizations of Jihad for Agriculture in all provinces of Iran (N=810). Using a stratified random sampling, 189 persons were selected as the sample. The data were collected through a questionnaire, the validity of which was confirmed by a panel of extension and education experts. The study results indicated that among the studied characteristics, the suitable interactions were in the highest priority in current situation, while for creating a desirable situation, comprehensiveness of policy should be paid more attention. The results of paired t- test showed that there were significant differences between current and desirable situations of all six components.
    Keywords: Agricultural Development, Farmer, Oriented, Extension Trainings, Agricultural Extension System, Iran
  • Pages 133-150
    This analytical applied and correlational study aimed at investigating and analyzing geostatistical and climate maps and calculating Pearson correlation ratio among rural locations and drought by using SPI climate index and SPSS and ARC GIS10 softwares. The statistical society included 898 inhabited villages of Qazvin province of Iran with the population of 365225 people. The findings indicated that 923 villages of Qazvin County with about 202566 populations were at risk of drought. The results indicated that there was a significant relation between drought and the number of district villages and their populations at the level of 0.01; also, the results of Pearson test indicated a significant relation between the variables of drought and the number of villages and their populations.
    Keywords: Analysis, Drought Risk, Rural Location, Qazvin (Province)
  • Pages 151-168
    With respect to economic and social effects of watershed management activities, this study aimed at investigating the effective factors on the attitudes of operators in Kelestan watershed area in Fars province of Iran. The Statistical population included 382 operator households in Kelestan village, out of which 97 households were selected in a stratified random sampling method. The factors were estimated by a Logit econometric model. Study results showed that the variables of increase in agricultural efficiency, decrease in damages of roads by floods, increase in waters of springs, and increase in exploiters’ incomes were significantly and positively related to attitudes towards the watershed management activities; and the marginal effects of these variables showed that their increase by one percent would result in an increase in the probability of positive attitude towards watershed management activities by 46, 36, 33, and 29 percent, respectively.
    Keywords: Attitude, Logit Model, Watershed, Fars (Province), Kelestan (Village)