فهرست مطالب

مطالعات تفسیری - پیاپی 21 (بهار 1394)
  • پیاپی 21 (بهار 1394)
  • 216 صفحه، بهای روی جلد: 62,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/04/25
  • تعداد عناوین: 11
|
  • حمیدرضا نوری* صفحه 7

    در زمینه مفهوم برآمده از آیه شریفه «و لکم فی القصاص حیاه یا اولی الالباب» و دیگر آیات مرتبط با قصاص، دو دیدگاه وجود دارد. برخی معتقدند: مفهوم این آیات شریفه، بر رجحان قصاص نسبت به عفو، دلالت داشته و این مفهوم قرین حکمتی عقلانی است و آن حفظ جان انسان هایی است که با تنبه از قصاص مجرم، از قتل دیگر انسان ها و گرفتار آمدن خود به کام مرگ، جلوگیری می نمایند. در مقابل گروهی بر این باورند که آیات شریفه، فاقد این مفهوم بوده و صرفا بر حیاتبخش بودن قصاص و تقابل به مثل نسبت به تکایل و زیاده روی در انتقام، دلالت دارد و مقایسه ای را بین قصاص و عفو انجام نداده است. این مقاله، دیدگاه دوم را ترجیح داده است و این دیدگاه را با شان نزول آیه و ماهیت مکتب اخلاقی اسلام و تاکید آموزه های دینی بر نهاد عفو، سازگارتر می داند.

    کلیدواژگان: آیه 179، 178 بقره، آیات قصاص، آیات الاحکام، قصاص، حیات، عفو، قتل عمد
  • کرم سیاوشی*، شیرمحمد علی پور عبدلی صفحه 29
    مفسران درباره آیه «ا نا نا تی الارض ننقصها من ا طرافها» دیدگاه های متفاوتی را بیان نموده اند؛ چنان که مقصود از «ارض» سرزمین کفار مکه، سرزمین عموم کفار، اهل زمین، زمین و اهل آن دانسته شده است و درباره مقصود از «نقصان ارض» مواردی از جمله: فتح حوالی مکه توسط پیامبر و یارانش، فتح سرزمین کفار توسط مسلمانان، مرگ علما و بهترین ساکنان زمین، از بین رفتن برکت زمین، بیضوی بودن زمین، کاستن از سرزمین جسم انسان به هنگام پیری، مرگ اهل معرفت، سکوت زبان حق در دوره ای از زمان، کاهش اوصاف ناپسند سرزمین روحانی انسان، هلاکت کافران و ظالمان تکذیب کننده پیامبران، کاسته شدن از نیرو و ثروت اهل باطل بیان شده است. از این رو تلاش برای نزدیک کردن دیدگاه ها و رسیدن به برداشتی استوارتر در این زمینه ضروری است. نظریه مختار دراین باره، پذیرش معنای تنزیلی «تهدید مشرکان و تبشیر مسلمانان» است؛ چنانکه این معنا با پذیرش دیدگاه «مرگ علما و بهترین ساکنان زمین» به عنوان معنایی تاویلی یا بطنی از آیه، منافات ندارد.
    کلیدواژگان: آیه 41 رعد، آیه 44 انبیاء، نقصان ارض، تنزیل، تاویل، بطن
  • مهرداد ویس کرمی*، سید رضا مودب صفحه 51
    آرامش، یکی از مفاهیم کلیدی در زندگی بشر است. قرآن کریم، در آیه 28 رعد ذکر خدا را به عنوان علت انحصاری آرامش دل ها معرفی می کند، اما در آیاتی دیگر ذکر خدا، عامل وجل و ترس از خداوند متعال معرفی شده است؛ مانند آیات «الذین إ ذا ذکر الله و جلت قلوبهم» و «تقشعر منه جلود الذین یخشون ر بهم». در نگاه نخست، این آیات، ناسازگار به نظر می رسند. برای جمع میان این آیات و رفع تعارض، راهکارهای گوناگونی توسط مفسران ارائه شده است. مقاله حاضر در سایه بررسی مفاهیم قرآنی ناظر بر آرامش؛ یعنی سکینت، اطمینان قلبی و امنه، به ارائه راهکاری جدید در این زمینه پرداخته است. نتیجه اینکه هر کدام از این مفاهیم، بار معنایی خاص خود را دارند. سکینت و اطمینان قلبی، به معنای آرامش روحی بوده و با آرامش متعارف (آرامش روانی) تفاوت دارد. با توجه به این نکته مهم، ناسازگاری اولیه آیات، از میان برداشته می شود.
    کلیدواژگان: آیه 28 رعد، آیه 2 انفال، آیه 35 حج، آیه 23 زمر، اطمینان قلبی، آرامش روانی، ذکر خدا
  • محمدرضا حاج اسماعیلی*، امیر احمد نژاد، زهرا کلباسی صفحه 67
    اختلاف در مرجع ضمیر «فانساه» در آیه 42 یوسف این آیه را به یکی از آیات چالش برانگیز در حوزه تفسیر و کلام مبدل کرده است. در تفاسیر روایی با استناد به انبوهی از احادیث، حضرت یوسف× مرجع ضمیر دانسته شده و درخواست وی خطایی به شمار آمده که موجب زدوده شدن یاد پروردگار از دل وی گردیده است. در مقابل گروهی از مفسران با استناد به سایر آیات، مرجع ضمیر را به زندانی در شرف آزادی بازگردانده اند. بدین سان شیطان با تاثیر بر هم بند یوسف موجب فراموشی یاد یوسف نزد پادشاه گردیده است. این پژوهش ابتدا به نقد و بررسی سندی و محتوایی روایات پرداخته و پس از ذکر آراء گوناگون مفسران، با استناد به سیاق آیات همجوار آیه مذکور و اسلوب قرآنی که در هنگام نقل خطای انبیاء به ذکر توبه آنان نیز پرداخته، مرجع ضمیر آیه را زندانی دانسته که بنابراین یوسف نبی× از ارتکاب خطای فراموشی یاد پروردگار مبرا بوده است.
    کلیدواژگان: آیه 42 یوسف، عصمت حضرت یوسف، توبه پیامبران، خطای پیامبران
  • حسین علوی مهر*، شبیر فصیحی صفحه 83
    اندیشه حکومت جهانی، توجه بسیاری از دانشمندان را به خود جلب کرده است؛ آنچه در این راستا قابل توجه است، بررسی تطبیقی حکومت جهانی از منظر قرآن و روایات از نگاه مفسران فریقین است. قرآن کریم و به تبع آن روایات، فراگیری حکومت صالحان و مستضعفان و غلبه دین اسلام بر سایر ادیان را بیان نموده است. دانشمندان فریقین ضمن اشتراک در اصل حکومت جهانی و در عین پذیرش کبرای مسئله، از حیث صغروی، اتفاق نظر ندارند. این مقاله سعی کرده است حکومت جهانی را با توجه به آیات اظهار و غلبه به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار دهد. با توجه به آیات اظهار و غلبه و روایات تفسیری، افزون بر ضرورت تحقق حکومت جهانی، تحقق پذیری آن توسط منجی عالم حضرت مهدی# به دست می آید و نیز در روز غلبه اسلام بر تمام ادیان، برهان و استدلال عرضه می شود؛ تحقق پذیرش، مصداق «طوعا» بوده و در این هنگام غلبه فرهنگی صورت می گیرد و در صورت انکار، نوبت به «کرها» و غلبه نظامی خواهد رسید.
    کلیدواژگان: آیه 33 توبه، آیه 9 صف، آیات اظهار و غلبه، تفسیر تطبیقی، حکومت جهانی، مهدویت
  • سعیده غروی* صفحه 103
    بررسی ساختار هندسی آیات قرآن کریم بر پایه اهداف سور، رویکرد جدید عصر حاضر است که از آن با عنوان تفسیر ساختاری یاد می شود. غرض اصلی مفسران در این شیوه، تبیین هدف کلی سوره و کشف اهداف جزئی است که بر پایه سیاق در بندهایی مجزا اما مکمل چینش شده و با نظمی منطقی انسجام یافته است، چنان که مبنای تفسیر المیزان بر این اساس پی ریزی شده است. ساختار مقاله حاضر بر اساس ساختاربندی تفسیر المیزان بوده و مطالب آن با تکیه بر نظر تفسیری علامه طباطبایی و بررسی برخی تفاسیر شیعه و اهل سنت تنظیم شده است. نتیجه حاصل از بررسی تفاسیر در ارتباط ساختاری آیات این سوره، بیانگر تبیین اصول اعتقادی دین مبین اسلام است که در آیات اولیه با بحث نبوت آغاز می گردد و پس از تشریح آن، توحید، موضوع سخن قرار گرفته و آنگاه معاد به عنوان سومین اصل مورد تاکید سوره واقع شده است. در بخش دوم سوره، روی سخن به اعراب عصر نزول است. مرور اصول نامبرده، تاکیدی بر ثابت و حقیقی بودن این امور در همه ادیان الهی است. پایان این سوره نمودی از قدرت لایزال الهی است.
    کلیدواژگان: تفسیر ساختاری، سوره یس، تفسیر المیزان، تناسب آیات، سیاق، اصول اعتقادی
  • علی پیرهادی*، مریم رستگار، صالح حسن زاده صفحه 123

    اصل رحمت الهی، تصور عدم دخول مومنان به جهنم و فلسفه ایجاد بهشت برای اهل سعادت و جهنم برای اهل گناه، آیه 71 سوره مریم را به جهت ظهور در داخل شدن مومنان به جهنم، در زمره آیات مشکل قرار داده است. مفسران برای رفع شبهه تعارض آن با آیات و ادله دیگر، تلاش زیادی نموده اند که به آراء مختلفی منتهی شده است، اما فقدان نتیجه واحد، نشان از حل نشدن مسئله دارد. در تفسیر این آیه سه رویکرد عمده وجود دارد: «ورود به معنای دخول»، «ورود به معنای اشراف» و دیگری استفاده اخلاقی و به نوعی تفسیر ذوقی است. اغلب مفسران دقت همه جانبه به تفسیر آیه نداشته اند اما دقت علامه طباطبایی دراین باره قابل توجه است. مقاله حاضر، در بررسی جامع تفاسیر مختلف و با نقض و ابرام ادله و مستندات، نظر علامه طباطبایی ذیل آیه که همان تفسیر دوم است را نزدیک به صواب می داند.

    کلیدواژگان: آیه 71 مریم، آیات مشکل، تفسیر تطبیقی، ورود به جهنم
  • محمد جواد نجفی*، سید محمدتقی موسوی کراماتی صفحه 143
    مفسران معاصر از شیعه و سنی در نگرش تفسیری خود از جنبه های مختلف تاریخی، ادبی، کلامی و حقوقی آیه مباهله را مورد توجه قرار داده اند که هر کدام با هدف اثباتی و انکاری آن را در رهیافت و نتایج متنوعی، معناشناسی نموده اند. در این مقاله کوشش شده با یک رویکرد کاملا تطبیقی آراء مفسران معاصر در بحث های مختلف به ویژه اعتقادی جمع آوری شود و نوع نگرش و تحلیل آنها مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. بررسی ها نشان می دهد که مفسران از شیعه و اهل سنت طیفی از دیدگاه های گوناگون را مطرح کرده اند که بخشی از آنها قابل جمع است و بخش دیگری از آن در طول یکدیگرند و اختلاف های کلامی نتوانسته همگرایی در برخی زمینه های دیگر را منتفی کند. همچنین برداشت از آیه منحصر به ابعاد کلامی نیست بلکه زمینه رهیافت های اجتماعی و حقوقی نوینی هم وجود دارد که می تواند مورد وفاق قرار گیرد و در یک نگرش انتقادی، میزان استواری و سستی آنها بر پایه معیارهای سه گانه تاریخ، ادب و کلام سنجیده شود.
    کلیدواژگان: آیه 61 آل عمران، آیه مباهله، تفسیر تطبیقی، مفسران معاصر
  • نیره زکی دیزجی*، حمیدرضا سروریان صفحه 161
    از موضوعات مورد غفلت در مباحث گواهان روز قیامت، بحث ناظران دنیوی است. خداوند نظارت را به عده ای از عاملان دنیوی از جمله پیامبران به ویژه پیامبراکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) تفویض نموده است. مقاله حاضر با بررسی واژه قرآنی نظارت و معادل آن و دیدگاه های تفسیری و ادله روایی و قرائن سیاقی آیات مربوطه بر آن است که هر قومی ناظری برگزیده از سوی خدا دارد که بر اعمال امت خود نظارت می کند. گستره نظارت پیامبر(ص) بر تمام اهل بشر از آغاز تکون عالم امکان تا آخر عالم است. مفسران اهل سنت ناظران بعد از پیامبر(ص) را با روش اجماع پذیرفته اند، اما مفسران شیعه با در نظر گرفتن قرائن و شواهد آیات و ادله روایی، ائمه اطهار(ع) را به عنوان ناظر بر اعمال مردم معرفی کرده اند که نظارت آنان تا روز قیامت در حال حیات و ممات بر امت اسلام گسترده است. در این مقاله آراء اهل سنت بررسی و در نهایت رای صحیح بیان شده است.
    کلیدواژگان: آیه 89 نحل، آیه 41 نساء، ناظران اعمال، نظارت پیامبر(ص)، نظارت ائمه اطهار(ع)
  • محمد شریفانی*، زهرا محب پور حقیقی صفحه 179
    بحث «ظاهر و باطن قرآن کریم» یکی از مباحث تاثیرگذار در تفسیر به شمار می آید. به ویژه بعد باطنی آن که به سبب فراتر بودن از فهم عرفی از ظرافت ها و پیچیدگی های خاصی برخوردار است. سید محمدحسین طباطبایی از جمله دانشمندانی است که در زمینه ماهیت باطن قرآن کریم نظری درخور تحلیل و تامل ارائه کرده است. از این رو در این مقاله تلاش شده تا معناشناسی بطون قرآن و زوایای آن و همچنین ارتباط بین ظاهر و باطن از دیدگاه ایشان تبیین گردد. علامه معتقد است که معانی و معارف قرآن کریم دارای مراتبی است که برحسب تفاوت سطح فهم مخاطبان مختلف می گردد، که این معانی به نسبت ظهور و خفایی که دارند، ظاهر و باطن قرآن خوانده می شوند که در طول هم اراده شده و نسبی اند. همچنین ایشان برآن است که معانی باطنی برحسب مراتب مختلف فهم ها مدلول مطابقی لفظ هستند.
    کلیدواژگان: سید محمدحسین طباطبایی، باطن قرآن، ظاهر قرآن، معانی ذومراتب، دلالت مطابقی
  • چکیده مقالات به زبان عربی
    صفحه 195
|
  • Hamidreza Noori* Page 7

    On the verse: And there is life for you in retaliation, O men of understanding! and other verses of retaliation there can be found two views. Some have viewed the verse to lead to the priority of retaliation to forgiveness; the meaning may be of a reasonable support, i. e. keeping the life of those who noticing the end of retaliation, do not kill men and, therefore, do not put themselves to death. While some other has opposed such a meaning and believes that retaliation prevents any excessive revenge in the field. As is clear, the latter has not regarded retaliation and forgiveness comparatively. The paper has supported the latter; this seems to be in more agreement with the situation of revelation of the verses, with Islamic ethical teachings and with the emphasis of religious teachings on forgiveness.

    Keywords: Verses 178, 179 of Baqara, Verses of Retaliation, Verses of Jurisprudental laws, Retaliation, Life, Forgiveness, Murder
  • Karam Siyavoshi*, Shirmohammad Alipoor Abdolli Page 29
    On the verse: See they not know how We visit the land, reducing it of its outlying parts, commentators, focusing on the word land, have presented different views; land of unbelievers in Mecca, land of all unbelievers, all habitants of the earth, the earth and all those living on it are the meanings viewed by commentators. Again, for the reducing of land`s outlying parts, the meanings of the Prophet and his friends` conquest of Mecca`s outer parts, Muslims` conquest of unbelievers` land, death of religious scholars and the best habitants of the earth, destruction of the lands` gifts, geometrical form of the earth, reduction of human body during old ages, stopping speeches on right during some periods of time, reduction of vices of one`s inner land, death of pagans and cruels, reduction of unlawful wealth of those opposing right. It is, therefore, necessary to comment the verse on a more agreeable base. The paper has taken the Quranic phrase to mean threatening unbelievers and giving glad tiding to believers. The meaning may agree with death of religious scholars and the best habitants of land as a hermeneutic meaning.
    Keywords: Verse 41 of Rad, Verse 44 of Anbiyaa, Reduction of Land, Revelation, Hermeneutic, Inner Meaning
  • Mehrdad Veis Karami*, Seyyed Reza Moaddab Page 51
    Peace of mind has been regarded as one of the key concepts in human life. The verse 28 of Ra`d has known remembrance of God as the only cause for human peace of mind, while in other verses remembrance of God has been known as a cause of fear of which may be counted the verses: those whose hearts feel fear when Allah is mentioned, and, Whereat doth creep the flesh of those who fear their Lord. At a cursory glance there seems to be a disagreement in the field. To solving the problem and finding the harmony of the verses, commentators have given different solutions. The paper relying on the family words of peace of reassurance, the state of heart`s being at ease and clown security, has suggested a new solution. As is understood here, each of the phrases has its own meaning, the first and the second refer to the state of heart not to what commonly understood of the peace of mind.
    Keywords: Verse 28 of Rad, Verse Two of Anfal, Verse 35 of Hajj, Verse 23 of Zommar, Heart's Ease, Peace of Mind, God's Remembrance
  • Mohammadreza Haj Esmaeili*, Amir Ahmadnejad, Zahra Kalbasi Page 67
    Difference on reference of the pronoun in ansahu, forgot him in the verse 42 of R`ad has turned it to one challengeable verse in the field of commentary and theology. In traditional commentary relying on a great number of traditions, Yusuf a. has been taken as the reference of the mentioned phrase and his demand has been introduced to be a wrong action being a cause for his forgetting God`s remembrance. Some of commentators have known the reference the man in prison with Yusuf who affected by Satan forgot Yusuf remembrance before the king. The paper, weakening the validity of traditions in the field in both sides of matter and line of transition, reviewing different views, and relying on the context of verses and the Quranic manner of mentioning messengers` cases of errors being followed by their penitence, has viewed the reference to be the man in prison with Yusuf and, therefore, the prophet has known pure of forgetting.
    Keywords: Verse 42 of Yusuf, Infallibility of Yusuf, Prophet's Penitence, Prophets Error
  • Hosein Alavi Mehr*, Shobeir Fasihi Page 83
    The Idea of Global Government has attracted the attention of many scholars; what requests attention in the field consists in studying the subject based on Quran and traditions comparatively in the view of fariqain commentators. Quran and traditions have viewed the pious and the poor rule and conquest of Islam over other religions. Fariqain scholars, being in common on the idea of global government and on main statement of the proof, are in a partial disagreement. The paper has studied the subject on the basis of the verses of making prevail and making conquer comparatively. As is understood by such verses and commentary traditions, in addition to the necessity of global government, it has become clear that the government will be founded by Imam Mahdi and arguments and proofs will be given on the day of conquest of Islam over all religions.
    Keywords: Verse 33 of Tauba, Verse Nine of Saff, Verses of Making Prevail, Verses of Making Conquest, Comparative Commentary, Global Government, Mahdaviyyat
  • Saeedeh Gharavi* Page 103
    Studying geometrical structure of Quranic verses upon their purposes is known as current approach of the day dealt with under the title structural commentary. Commentators` main intention of the method consists in explaining the universal purpose in chapters and finding partial purposes being arranged on context in separate, yet complementary, parts with a logical order as is seen in Al-Mizan. The paper has been organized in accordance with Al-Mizan structure and its content has been ordered on the basis of this commentary and some other commentaries of Shiite and Sunni. As is understood by the method of the paper, the purpose in the chapter of Yasin may be regarded as explaining the principles of religious; in the first part of chapter, faith beginning from prophecy, then, unity of God and finally, the problem of the hereafter. In the second part, A`rab of revelation age have been addressed. By the emphasis on the principles, one understands that they are established and accepted in all religions. The last verses have brought to eye God`s absolute power.
    Keywords: Structural commentary, Chapter Yasin, Al, Mizan Commentary, verse's proportion, Context, Principles of Faith
  • Ali Pirhadi*, Maryam Rastegar, Saleh Hasanzadeh Page 123

    The principle of Divine grace, the idea of believers` non entrance into the Hell and the reason why of creating the Garden and the Hell for people of happiness and people of sin respectively, have put the verse 71 of Maryam among difficult verses. Commentators have sought very much to oppose any idea of disagreement with regard to other verses and reasons and in this way various views have been presented. Lack of a publicly accepted conclusion is a sign for not the problem not to be solved. Three approaches may be found in the commentary of the verse: in one the entrance has been taken to mean entering into, in another to mean dominance and the third is an ethical usage. Contrary to the most commentators, Allameh Tabtaba`I has paid a special attention to the problem. The paper, studying comprehensively and critically different commentaries, has viewed Allameh`s solution as the right one.

    Keywords: verse 71 of Maryam, Difficult verses, Comparative Commentary, entering into the Hell
  • Mohammadjavad Najafi *, Seyyed Mohammadtaqi Musavi Keramati Page 143
    Contemporary Shiite and Sunni commentators have studied the verse of mubahala with regard to different fields of history, literature, theology and law. Each has studied it and concluded affirmatively and negatively various ends. In the paper, commentators opinions in different aspect, particularly theological aspect, have been gathered and their manner of thought and analysis have been evaluated. As is understood, commentators have presented a group of different views, some of which may turn into one another and some other have been ordered one being established upon the other and theological disagreements have failed to omit their being interconnection in some grounds. Further, one may find agreeable social and legal approaches, measured critically by the standards of history, literature and theology.
    Keywords: Verse 61 of Al Imran, Verse of Mubahala, comparative commentary, Contemporary Commentators
  • Nayyereh Zaki Dizchi*, Hamidreza Sarvarian Page 161
    The problem of earthly world`s supervisors may be considered one of the neglected issues of the Hereafter witnesses. God has taken earthly worlds` supervision as a duty for earthly agents, particularly for prophets and more particularly for the Prophet of Islam and pure Imams. The paper, studying the Quranic word of supervision and its synonymous, commentary views, traditional proofs and contextual indications, has concluded that God has chosen a witness for each nation to oversee its actions. The Prophet of Islam has been known as the supervisor of all nations from the beginning to the end of earthly life. Sunni commentators have viewed witnesses after Prophet`s death to be chosen in the way of consensus, while Shiite commentators has related the supervision to pure Imam. Imams` duty in the field includes all times and it is during their life and death alike.
    Keywords: Verse 89 of Nahl, Verse 41 of Nisaa, witnesses for actions, Prophet's Supervision, Pure Imam's Supervision
  • Mohammad Sharifani*, Zahra Muheb Pourhaqiqi Page 179
    Interior meaning and exterior meaning of the holy Quran, particularly its inner aspect being beyond the usual minds and of special delicacies and difficulties, is one effective subject in Quranic commentaries. Seyyed Mohammad Hosein Tabataba`i is regarded as one of those commentators of considerable view. It, therefore, has been sought in the paper to explain semantics of Quranic exterior aspect and its relation to the exterior one. Allamah has thought Quranic meanings and sciences of degrees differing based on its addressees` different level of mind. The Quranic meanings, being one based upon the other, are called interior and exterior with regard to their state of appearance and disappearance. Again, he considers interior meanings as what meant by the words with regard to different level of understanding.
    Keywords: Seyyed Mohammad Hosein Tabatabai, exterior meaning of Quran, interior meaning of Quran, Meanings with Gradation