فهرست مطالب

مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی - سال هفتم شماره 2 (پیاپی 26، بهار 1394)
  • سال هفتم شماره 2 (پیاپی 26، بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/19
  • تعداد عناوین: 7
|
  • عباس منوچهری صفحات 1-22
    اندیشه سیاسی، آن نوع نظرورزی است که در رشته های متعددی صورت بندی می شود. فلسفه سیاسی، ایدئولوژی سیاسی، الهیات سیاسی، و ادبیات سیاسی شاخص ترین انواع اندیشه سیاسی هستند. اگر چه در یک سیر تاریخی «علم سیاست» به «علم قدرت» تبدیل شد، ولی اکنون بار دیگر برای دست یافتن به «زندگی خوب»، «سیاست اندیشی» به سرآغازهای خود باز گشته است. با توجه به چرخش معرفتی «علم سیاست» به اخلاق، از یک سو، و چرخشی که در مطالعات توسعه و علم اقتصاد به اندیشه هنجاری صورت گرفته است، از سوی دیگر، بهره بردن از تضمنات عملی اندیشه سیاسی، ضرورتی تاریخی به نظر می رسد. در این مقاله، ابتدا به تحلیل ها و نظریه های شاخصی که درباره چیستی اندیشه سیاسی ارایه شده اند رجوع می شود، آنگاه روایت دلالتی _ پارادایمی به عنوان شیوه ای بدیل برای تبیین میان رشته ای اندیشه سیاسی ارایه می شود.
    کلیدواژگان: اندیشه سیاسی، دلالت، پارادایم، وضعیتی، بنیادین، هنجاری، راهبردی، تضمنی
  • ابراهیم عباسی صفحات 23-56
    این مقاله سعی دارد ابعاد روش شناختی اجتماع گرایی را به عنوان یکی از رهیافت های هنجاری علوم اجتماعی در تبیین پدیده های سیاسی و اجتماعی بررسی کند. بدین سان در پی سوال مولفه های روشی اجتماع گرایی چیست؟ اصول روش شناختی و مفاهیم اصلی آن را از دیدگاه السدیر مک اینتایر به بحث می گذارد. اجتماع گرایان سنت را به جای گفتمان قرار می دهند. پنج مرحله ظهور، عقلانیت، گفت و گو، افول و احیای مجدد سنت های فکری را بررسی می کنند. آنها سازه گرایان عرصه روش شناختی هستند. سطح تحلیل آنها نه خرد و کلان بلکه محلی است و مکان و عقلانیت محیطی برای آنها اهمیت فراوان دارد. در عرصه جامعه شناسی نیز بر اجتماعات تاکید دارند و سیاست را در این عرصه جستجو می کنند. از نظر جامعه شناسی رهیافت فوق ناشی از افول تدریجی ایدئولوژی های بسیج کننده، اعم از چپ و لیبرال در عرصه سیاسی، افول جنبش های پرولتری و فرایندهای غیر سیاسی شدن در کشورهای اروپایی و تحولاتی نظیر جنبش سبزها، حامیان محیط زیست، جنبش های فمینیستی و... بوده است. کاربست این رهیافت به جای دیگر نظریات رویکردهای اثبات گرایی و هرمنوتیکی، به نظر می رسد بتواند رهیافتی بومی را برای فهم و سیاست گذاری در جامعه متکثر ایرانی به دست دهد و به عنوان نظریه ای میان رشته ای برای علوم انسانی به کار آید.
    کلیدواژگان: اجتماع گرایی، روش تحلیل، مک اینتایر، بومی نگری، علوم اجتماعی
  • عباس کاظمی، محبوبه حاج حسینی صفحات 57-79
    در این مقاله چالش های انجام مطالعات فرهنگی به عنوان دانشی بین رشته ای نشان داده خواهد شد. در این تحقیق که از طریق مصاحبه گروهی با فارغ التحصیلان و مصاحبه فردی با متخصصان مطالعات فرهنگی انجام شده است، ابتدا تجربه زیسته ذیل دانشی بین رشته ای را بر اساس تجربه دانشجویان آن در سه دانشگاه «علامه طباطبایی»، «علم و فرهنگ» و «دانشگاه تهران» روایت می کند. سپس چالش ها و غفلت های مطالعات فرهنگی در ایران را بر اساس مصاحبه های فردی با متخصصان این رشته شرح می دهد و در نهایت در باب راه های برون رفت و آینده مطالعات فرهنگی بحث کرده و به داوری در باب دیدگاه های استخراج شده از مصاحبه ها می پردازد.
    کلیدواژگان: مطالعات فرهنگی، مطالعات بین رشته ای، پایان نامه محوری، چالش های نظری و روشی، بومی گرایی
  • اسماعیل ضرغامی، سید محمد بهروز صفحات 81-99
    «فضا» از اواخر قرن نوزدهم و تا پیش از دهه 1960 در معماری کلیدواژه اصلی بود اما به تدریج اهمیت نظری خود را در دانش معماری از کف داد. این تحول عمدتا به سبب فراگیرشدن نشانه شناسی پسامدرن و نظریات «مکان» در معماری بود. دانش اجتماعی اما مسیر برعکسی را طی نمود، در قرن نوزدهم، در آگاهی مدرن و به واسطه تاریخی گری، فضا یک سره در انقیاد زمان درآمد، «مراحل» زمانی توسعه موردتوجه قرار گرفت، زمان خطی بود و فضا حاشیه ای. در تمام این دوره مراد از «فضا»، فضای انتزاعی دکارتی/نیوتنی بود که نسبت به تاریخ، زمینه و جامعه خنثی و بی اثر بود و لذا در حیطه و بازه مطالعات علوم اجتماعی واقع نمی شد. در قرن بیستم اما فضامندی به تدریج راه خود را به تحلیل های اجتماعی گشود تا آنجا که تحولات اواخر قرن بیستم در این زمینه را «چرخش فضاوار» علوم اجتماعی نامیدند. در این مقاله ضمن بررسی این تحولات در هر دو عرصه در نتیجه گیری اشاره خواهدشد که با روی آوردن به یک هستی شناسی رابطه ای در باب فضا و غنا یافتن آن از مطالعات میان و ترارشته ای، کلیدواژه فضا همچنان در نظریه معماری رهگشا خواهدبود و در رابطه آن با علوم اجتماعی نقشی میانجی گرانه خواهد داشت.
    کلیدواژگان: فضا، نظریه معماری، علوم اجتماعی، چرخش فضاوار، میان رشته ای و ترارشته ای
  • مجید موحد مجد، عباس گرگی صفحات 101-126
    در علوم ایمنی، حادثه رویدادی ناخواسته و غیر برنامه ریزی شده است که به صورت یک یا چند واقعه متوالی به واسطه اعمال ناایمن شرایط ناایمن یا هر دو به وجود می آید. به رغم رشد فزاینده علوم ایمنی در دهه های اخیر، مفهوم حادثه همچنان به عنوان پدیده ای غیراجتماعی، خنثی و فاقد معنا تعریف می گردد که به طور ناخواسته و غیر برنامه ریزی شده توسط کارگران یا ماشین آلات به وجود می آیند. بخش قابل توجهی از تحقیقات انجام شده در این زمینه، به پیروی از سنت همه گیرشناسی و روان شناسی رفتارگرا با تقلیل مسئله ایمنی و بهداشت کار به موضوعی صرفا فنی و تخصصی بر نقش عوامل فردی خطر و خطای انسانی در وقوع حوادث تاکید می کنند. بی توجهی این مطالعات به بسترهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سازمانی در تحلیل حوادث و عدم بهره گیری از یافته های میان رشته ای باعث گردیده تا گزارش های مذکور صرفا به ارایه فهرستی از عوامل خطر و توزیع آماری حوادث برحسب متغیرهای کمی و جمعیت شناختی اکتفا نموده و در نتیجه نسبت به فرایند ساخت اجتماعی حوادث و ماهیت پرابلماتیک مفهوم حادثه اجتناب نمایند. از این رو، پژوهش حاضر درصدد است تا با استفاده از ظرفیت دیگر رشته های علمی، نظیر جامعه شناسی انتقادی و اقتصاد سیاسی محدویت های علوم ایمنی و رویکردهای متعارف فنی و تخصصی آن را در تبیین یک جانبه و تک بعدی حوادث ناشی از کار نشان دهد. به منظور دستیابی به این هدف، در پژوهش حاضر، از روش شناسی کیفی به عنوان روش شناسی غالب و از روش مردم نگاری انتقادی جهت انجام عملیات تحقیق و متعاقبا از روش تحلیل موضوعی جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده شده است. یافته های به دست آمده در این پژوهش شامل هفت مقوله عمده است که در قالب چرخه ساخت اجتماعی حوادث نشان داده شده است. درمجموع، نتایج این تحقیق نشان می دهد که حوادث ناشی از کار، بیش از آنکه به دلیل بی احتیاطی و ویژگی های فردی و روان شناختی کارگران باشد، از شرایط حاکم بر سازمان کار، روابط نابرابر قدرت و تجارب کارگران از محیط کار ناشی می شود.
    کلیدواژگان: ساخت اجتماعی حوادث، حوادث ناشی از کار، مردم نگاری انتقادی، معادن زغال سنگ
  • طاهره شاه جعفری، حسین ابراهیم آبادی، محمدهاشم رضایی، عیسی ابراهیم زاده صفحات 127-147
    این پژوهش چگونگی استفاده از اینترنت را توسط دانش آموزان سال سوم راهنمایی تحصیلی شهر تهران در سال92-1391مورد بررسی قرار داده است. در این چهار چوب با انجام نیاز سنجی، نیازهای نوجوانان ایرانی در محیط های مجازی و فضای اینترنت شناسایی و مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از پرسشنامه محقق ساخته و نیز مصاحبه با متخصصان و صاحب نظران در حوزه های برنامه ریزی درسی، تکنولوژی آموزشی، برنامه ریزی آموزشی و فناوری اطلاعات و ارتباطات بر اساس رویکرد میان رشته ای استفاده گردید. در نهایت نیازهای دانش آموزان بر اساس روش تحلیل عاملی به دو عامل دانش و مهارت و ویژگی های فردی _ اجتماعی تفکیک شده است و الگوی استفاده از اینترنت شامل عوامل فراغتی و دسترسی به اطلاعات و منابع طراحی و ارایه شد. همچنین بر اساس نتایج مشخص شد این عوامل اثر مستقیمی بر ویژگی های شبکه ندارد و این تاثیر در رابطه با عوامل فراغتی از طریق محل برنامه ها صورت می پذیرد. بیشترین علاقه مندی دانش آموزان در اینترنت به دانلود فیلم و آهنگ و سپس بازی های بر خط و برنامه های تفریحی اشاره دارد که لزوم توجه برنامه ریزان را به تهیه و ارایه فیلم و بازی ها و برنامه های آموزنده، علمی و تفریحی _ آموزشی مشخص می نماید.
    کلیدواژگان: نوجوان، الگوی استفاده از اینترنت، شبکه، نیاز سنجی و فضای مجازی
  • زهره نجفی، مهنوش مانی، مهرداد کلانتری صفحات 149-168
    مکتب انسان گرایی در قرن بیستم با دیدگاه های راجرز و مزلو به روان شناسان معرفی شد. این مکتب به بررسی نیازهای آدمی و گرایش های فطری او پرداخته است. آرمان شهر، تجربیات اوج و والا، تجربیات دینی، انگیزه های متعالی و طبیعت انسان از جمله نظریات مزلو و راجرز است. عطار یکی از بزرگ ترین عرفای مسلمان قرن 6 و 7 نیز در غزلیات خود بر اساس آموزه های اسلام به بررسی این امور پرداخته و ضمن بیان آنها به تحلیل و تبیین این موضوعات همت گمارده است. با کاربرد نظریات انسان گرایان می توان بسیاری از اندیشه های عطار را تبیین کرد و دریافت که وی نیز به نظریه پردازی در این زمینه پرداخته است. در واقع آشکار می شود عطار مانند بسیاری دیگر از عارفان در تعلیمات خویش به مباحث روان شناختی روی آورده که دریافت و استخراج این نظریات نیازمند پژوهش های جدی متخصصان علم روان شناسی بر روی متون ادبی است. از طرف دیگر برای تفسیر بسیاری از اندیشه های عرفانی آشنایی با نظریات گوناگون روان شناسی ضرورت دارد. در این پژوهش که به شیوه توصیفی _ تحلیلی انجام گردیده است کوشش می شود با به کارگیری نظریات انسان گرایان درباره نیازهای انسان، انسان کامل، تجربیات اوج و انگیزه های متعالی نظریات عطار تبیین گردد.
    کلیدواژگان: عطار، مزلو، راجرز، مکتب انسان گرایی، میان رشته ای
|
  • Abbas Manoochehri Pages 1-22
    Political thought is the kind of thinking which is formulated in different disciplines; political philosophy، political ideology، political theology، and political literature are some of its important examples. Although in the course of history political science was transformed to the “science of power”، once again it has returned to its origins for articulating ways to achieve “good life” and “political thinking”. Considering this epistemic turn to ethics and the normative turn in the study of development and economics، benefiting from the practical implications of political thought seems to be a historical necessity. In the present article، first we discuss the main analyses and theories concerning the nature of political thought، and then a paradigmatic-implicative narrative is presented as an alternative for the interdisciplinary explanation of political thought.
    Keywords: Political thought, implication, paradigm, situational, fundamental, normative, strategic, implicative
  • Ebrahim Abbasi Pages 23-56
    The present article tries to study communitarianism as one of the important normative approaches in social science, and present its methodological components in the explanation of political and social developments. However, the question is: what are the concepts and methodological principles of communitarianism in the views of Alasdair MacIntyre? Communitarians select tradition instead of discourse and study five steps of rise, rationality, dialog, crisis and revival of thinking traditions. They are the constructivists of methodological domain. Their analysis is not at macro or micro level, but at local level. Contextual rationality and locality are very important for them. In sociological area, they put emphasis on communities and seek politics in them. Their rise is the result of the gradual fall of mobilizing ideologies such as the left and liberal in the political area, the decline of proletarian movements, the process of depoliticization of Europeans countries and the decline of the Green Party, the supporters of the environment, and the feminist movements. It seems that using this methodology instead of positivistic and hermeneutic approaches can help us develop a local approach for our perception of policymaking in the plural society of Iran and it can be used as an interdisciplinary theory for the humanities.
    Keywords: Communitarianism, MacIntyre, localization, analytical method, social science
  • Abbas V. Kazemi, Mahboube H. Hoseini Pages 57-79
    In the present article the challenges of doing cultural studies, as an interdisciplinary field, have been discussed. We conducted this research through individual interviews and focused group interviews with university graduates and Iranian experts on cultural studies. First, we present the lived experiences of cultural studies students at three universities (University of Tehran, Allameh Tabatabai University, Science and Culture University) and then, we discuss challenges and shortages of cultural studies in Iran through individual interviews with experts in this field. Finally, we discuss the future of cultural studies and examine the viewpoints obtained from these interviews.
    Keywords: Cultural studies, interdisciplinary studies, thesis, oriented, theoretical challenges, localism
  • Esamaeil Zarghami, Seyyed Mohammad Behrooz Pages 81-99
    Space” was architecture’s main keyword between the 1890s and 1960s, but it lost its significance in architecture gradually; this was mainly due to the prevalence of postmodern semiotics and theories of “place” in architecture. Social science however went through an inverse path. In the nineteenth century, in modern consciousness and through historicism, space became subordinate to time, time became linear, space became marginalized, and the temporal “stages” of development gained importance. Space in this period was a Cartesian/Newtonian abstract notion which was neutral in relation to society, history and context; and thus it was not in the domain of social sciences studies. In twentieth century, however, the social analyses adopted spatiality gradually, to the extent that the late twentieth century transformations in this field were called “the spatial turn”. Through investigating these two lines of evolution, it will be discussed in this article that with the adoption of a relational ontology concerning space and its enrichment through inter- and trans-disciplinary studies, “space”, as a keyword, can continue to be of importance in architectural theory and play a mediating role in its relation with social science.
    Keywords: Space, architecture theory, social science, interdisciplinary, transdisciplinary
  • Majid Movahed Majd, Abbas Gorgi Pages 101-126
    In safety sciences, accidents are unintended and non-scheduled events happening as one or more consecutive incidents as a result of unsafe acts or unsafe conditions, or both. Despite growing improvements in safety sciences in recent decades, the concept of accident, as a non-social phenomenon, is defined as neutral and meaningless, which occurs in an unintended and non-scheduled way through workers or machines. A significant amount of the research carried out in this field, following the tradition of epidemiology and behavioral psychology and by reducing the problem of safety and work health to a technical issue, emphasizes the role of individuals’ risk factors and human error in the occurrence of accidents. These studies neglect social, economic, cultural and institutional contexts in the analysis of accidents and take no advantage of interdisciplinary findings, as a result of which such reports only provide a list of risk factors and the statistical distribution of events in terms of quantitative and demographic variables; thus, they disregard the process of the social construction of accidents and the problematic nature of the concept of accidents. Therefore, the present study intends to expose the limitations of safety sciences and its conventional technical approaches in the unilateral and one-dimensional explanation of work-related accidents. For this purpose, in this research, qualitative methodology has been used as the dominant methodology, and critical ethnography has been utilized for the research process, and also thematic analysis has been employed for data analysis. The findings of the study include seven main categories which are shown in the form of the social construction cycle of accidents. Finally, the results show that work-related accidents are mainly due to the conditions governing the organization, unequal power relations and workers’ experiences of work environment than carelessness and the individual and psychological characteristics of workers.
    Keywords: Social construction of accidents, work, related accidents, critical ethnography, coal mines
  • Tahereh Shahjafari, Hossein Ebrahimabadi, Mohammad Hashem Rezaei, Isa Ebrahimzadeh Pages 127-147
    The present research studies the pattern of the Internet usage by the third grade students of middle schools in the school year 2012-13 in Tehran. For this purpose, the needs of Iranian teenagers in virtual and cyber space have been identified and studied through an interdisciplinary approach. A researcher-made questionnaire and interviews with specialists and scholars in the fields of curriculum planning, educational technology, educational planning, information technology and communication were used based on an interdisciplinary approach. Finally, the needs of the students were divided and categorized into two factors of knowledge and skill, and individual and social characteristics on the basis of factor analysis method; the pattern of the Internet usage, including leisure factors and accessibility to information and sources, was designed and presented. Also, the results indicate that these factors have no direct effect on the network features and this effect occurs in relation to leisure factors through the location of the programs. Students’ interest in the Internet was mainly for the purposes of downloading videos and music and also playing online games and entertainment programs. This implies the necessity of attention on the part of planners to preparing and providing videos, games and educational, scientific and entertaining programs.
    Keywords: Teenager, internet usage pattern, network, needs assessment, cyber space
  • Zohre Najafi, Mahnoush Mani, Mehrdad Kalantari Pages 149-168
    Humanism was introduced to psychologists through Maslow and Rogers’s views in the twentieth century. This school deals with the human needs and his innate tendencies. Utopia, exalted experiences, religious experiences, high motivations and human nature are among Maslow and Rogers’s ideas. Attar, one of the greatest Muslim mystics of the 6th and 7th centuries has also considered these subjects in his poems and has tried to explain and interpret them. Many of Attar’s ideas can be explained using ideas and principles in humanism and it can be highlighted that he has tried to advance some theories in this field. In fact, it is obvious that, like many other mystics, Attar has utilized psychological concepts in his teachings, and his ideas and theories in this regard can be unraveled through scholarly research on his writings on the part of experts in psychology. On the other hand, to interpret many of the mystical ideas, it is necessary to be familiar with some theories in psychology. The present research, as a descriptive-analytical research, tries to explain Attar’s ideas about human needs, perfect man, exalted experiences and high motivation using the ideas and principles in humanism.
    Keywords: Attar, Maslow, Rogers, humanism, interdisciplinary