فهرست مطالب

پژوهش نامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی - پیاپی 34 (بهار 1394)
  • پیاپی 34 (بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/19
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد اجاقی، سیدمحمد رضا ابن الرسول صفحه 1
    النحو الغائب اثری است درباره نحو زبان عربی که پدید آورنده آن تلاش دارد با رویکردی متفاوت و روز آمد به توصیف نحو زبان عربی بپردازد، به طوری که این توصیف مناسب و برآورنده نیاز های عربی آموزان عربی زبان و به ویژه غیر عربی زبان باشد. این کتاب، چنان که خود نویسنده هم چنین باوری دارد، دارای سه ویژگی است که در دیگر آثار هم نوع خود یافت نمی شود: 1. تمایز قائل شدن میان عربی زبانان و غیر عربی زبانان در تدوین کتاب های نحوی و آموزش آن؛ 2. رها شدن از سیطره نحو نحات و نزدیک شدن به نحو زبان عربی و 3. توجه به تحول در اصول نحو به جای پرداختن به فروع آن. با توجه به همین رویکرد و ویژگی ها، در این مقاله تلاش می شود اثر یادشده با استفاده از معیار ها و ابزار های علمی بررسی و ارزیابی شود تا مشخص شود که چه اندازه از ویژگی های علمی یک اثر فنی و تخصصی برخوردار است؟
    کلیدواژگان: نحو عربی، عمر یوسف عکاشه، النحو الغائب، آموزش زبان عربی
  • خلیل پروینی صفحه 21
    ادبیات تطبیقی به منزله علم نوپای ادبی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم شکل گرفت. این علم پس از ظهور در فرانسه و سایر کشورهای اروپایی و امریکا، اینک در سراسر دنیا ازجمله کشورهای عربی شناخته شده است. در جهان عرب نخستین بار عبد الرزاق حمیده، ابراهیم سلام، و نجیب العقیقی هر کدام کتاب هایی با عنوان الادب المقارن تالیف کردند؛ اما هیچ کدام نتوانستند اصول این علم را تبیین کنند؛ تا این که محمد غنیمی هلال با تالیف کتاب مشهورش، الادب المقارن، توانست با تبیین درست اصول نظری مکتب فرانسه این رشته را در کشورهای عربی تاسیس کند. در دهه های اخیر پس از تغییر نگرش اساسی به ادبیات تطبیقی در جهان غرب، در جهان عرب نیز چهره هایی پیدا شدند که خواهان تغییر بودند. عبده عبود یکی از این چهره هاست. او با تالیف الادب المقارن مشکلات و آفاق ضمن طرد نکردن کامل مکتب سنتی فرانسه، به افق های جدیدی در ادبیات تطبیقی عربی با هدف بومی سازی آن پرداخت که در نوع خود بی نظیر است. این مقاله ضمن برشمردن افق های جدید در ادبیات تطبیقی و تحلیل نظریه پذیرش با نگاه انتقادی به برخی نواقص صوری و محتوایی این کتاب می پردازد.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، آسیب شناسی ادبیات تطبیقی، ادبیات تطبیقی عربی، نظریه پذیرش، عبده عبود، الادب المقارن مشکلات و آفاق
  • محمد خاقانی اصفهانی صفحه 63
    پژوهش های بلاغی در زبان عربی، که به برکت نزول قرآن کریم پس از مباحث صرفی و نحوی در جهان اسلام گسترش یافت، دیرینه ای بس افتخارآمیز دارد. پژوهشندگان مسلمان فراوانی در فنون گوناگون بلاغت آثار سترگی را به جامعه بشری ارزانی داشتند. اما کاستی های قابل توجهی در بلاغت سنتی، از جمله رویکرد «جمله محور»، زمینه را برای اندیشمندان غربی فراهم کرد تا با رویکرد «متن محور» برای درک زیبایی های تمامیت متن، به جای جمله های منفرد، در رفع کاستی های آن، به توفیق تاسیس دانش سبک شناسی نو نایل شوند. اما آیا در کار بلاغی های سنتی رهیافت هایی هست که به دستاوردهای سبک شناسی نو گره خورد و در پرتو آن ها بازخوانی شود؟ یا مقوله «گسست علمی» (القطیعه المعرفیه) هیچ وفاقی را میان این دو مشرب برنمی تابد؟ فی البلاغه العربیه والاسلوبیات اللسانیه؛ آفاق جدیده اثر ارزش مندی از سعد عبد العزیز مصلوح است که در آن به اثبات امکان بازخوانی متون بلاغت سنتی در پرتو سبک شناسی زبان شناختی پرداخته است. بررسی انتقادی کتاب مزبور با روش تحلیلی توصیفی و میزان توفیق آن به منزله کتاب درسی در دروس علوم بلاغی و سبک شناسی مقاطع تحصیلات تکمیلی گروه های عربی کشور دست مایه نگارش این مقاله است.
    کلیدواژگان: بلاغت عربی، سبک شناسی، زبان شناسی، سعد عبد العزیز مصلوح
  • تورج زینی وند صفحه 77
    موضوع این جستار نقد و بررسی کتاب نقد و بررسی تطبیقی خمریات رودکی و ابونواس، تالیف سید فضل الله میرقادری است. در این مقاله، ضمن معرفی کلی اثر و تحلیل ابعاد شکلی آن، به بیان «امتیازات»، «کاستی ها»، و «بایسته های» محتوایی آن نیز پرداخته شده است. امانت داری علمی در ذکر منابع، بی طرفی در نقد و نظر، نکته سنجی و دقت در تحلیل، نظریه پردازی در نقد و تحلیل، استفاده از برخی منابع معتبر علمی، ارائه فهرست های گوناگون و کارآمد در پایان کتاب، و رویکرد اخلاقی و دینی به موضوع تطبیق برخی از امتیازات و نوآوری های این کتاب به شمار می آیند. در برابر این امتیازات، عدم اهتمام به نظریه و مبانی نظری روش پژوهش در مطالعات تطبیقی، موضوع محوری توصیفی و گریز از مسئله پژوهی و اهتمام به کشف مجهول، غفلت از یافته های نوین پژوهشی، در حاشیه قرار دادن نقد ادبی و زیبایی شناسی، و رویکرد ذوقی در بخش نقد و نظر ازجمله کاستی های این کتاب است. این پژوهش توصیفی تحلیلی بر آن است تا به تحلیل محتوایی و شکلی امتیازها و کاستی های ذکرشده بپردازد.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، شعر خمری (باده سرایی)، ابونواس، رودکی، نقد ادبی
  • علی سلیمی صفحه 91
    متون آموزشی در رشته های علوم انسانی، علاوه بر جنبه های آموزشی، نقش پرورشی بسیار مهمی نیز به عهده دارد. لذا بازتحلیل مستمر این متون امری ضروری است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکردی انتقادی، کتاب الشعر العربی الحدیث من احمد شوقی الی محمود درویش نوشته میشال خلیل جحا را بررسی کرده است. این کتاب، ضمن کثرت و تنوع نمونه های شعری که حسن آن شمرده می شود، نقص های فراوانی دارد. بی تناسبی میان نام کتاب و محتوای آن، غلبه صبغه تاریخی به جای رویکرد تحلیلی بر کتاب، شتاب زدگی و یک سونگری در داوری، کم توجهی به اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، فراوانی متون و فقدان تحلیل کافی برای آن ها، نامنسجم بودن بخش های مختلف کتاب، تفکیک نشدن شعر سنتی و شعر نو، کم توجهی به شعر پایداری و نبود رویکردی انتقادی به شعر معاصر از جمله عیب های آن است. نتایج به دست آمده از این پژوهش گویای آن است که این کتاب شاکله کتابی تحلیلی در باب شعر معاصر عربی را ندارد و بیش تر به منظور کتاب گزیده متون قابل استفاده است.
    کلیدواژگان: شعر معاصر عربی، میشال خلیل جحا، نقد متون آموزش عربی دانشگاه ها
  • مسعود فکری صفحه 125
    تولید بسته های آموزشی هدف مند و مطابق با فرایند آموزش، که به انسجام و هماهنگی میان اجزا به خوبی توجه داشته باشد، از ضرورت های تحول و بهینه سازی نظام و ساختار آموزشی در هر جامعه است. این بایستگی در عرصه فراگیری های مهارتی، از جمله زبان، علاوه بر اهمیت بیش تر، دشواری های بیش تری دارد و دقت فراوان تری در فراهم آوردن مواد آموزشی می طلبد. کمبود چشم گیر منابع آموزشی در عرصه زبان عربی، هم در وجه مهارتی و هم در وجه دانشی آن با در نظر گرفتن ویژگی های فراگیرنده فارسی زبان، که به میزان بالایی در طبقه بندی مشترکی با زبان عربی قرار می گیرد، بازدهی آموزش های رایج را کاهش می دهد. با وجود تلاش های پی در پی در دو دهه اخیر که در پدید آمدن کتاب ها و بسته های آموزشی زبان عربی انجام شده است، بررسی کاستی ها و یافتن روش های بهتر برای ارتقای سطح کیفی آموزش این زبان، هم چنان موضوعی درخور اهمیت است. مقاله حاضر ضمن بررسی یکی از منابع تولیدشده در سال های اخیر، می کوشد نقاط ضعف و قوت آن به همراه ارائه پیشنهادهای مرتبط برای بهبود پیمودن گام های بعدی در راستای تولید مواد آموزشی را ارائه نماید.
    کلیدواژگان: لغه الاعلام، عدنان اشکوری، مواد آموزشی، زبان رسانه، مهارت شنیدن، فهم شنیداری
  • نرگس قندیل زاده صفحه 141
    اقبال روزافزون دانش پژوهان به «ادبیات تطبیقی» تالیف و ترجمه آثار استواری در این باب را ضروری می کند. از آثار ترجمه شده در این حوزه، کتاب ادبیات تطبیقی: پژوهشی تطبیقی در ادبیات عربی و فارسی اثر محمد سعید جمال الدین و ترجمه سعید حسام پور و حسین کیانی است که هم بررسی مستقل و غیر مقابله ای و هم کیفیت سنجی آن بر اساس مقابله با متن اصلی نشان می دهد که این اثر، به رغم برخی نقاط قوت، بدون بازبینی و اصلاحات کلی و جزئی، صلاحیت لازم برای تدریس به دانشجویان را ندارد و برای استفاده سایر علاقه مندان نیز چندان مفید نیست.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، جمال الدین، ادبیات فارسی و عربی، ترجمه، نقد ترجمه
  • وصال میمندی، نعیمه خبازی اشرف صفحه 167
    ماده درسی و آموزشی از اصلی ترین ارکان فراگیری و آموزش به شمار می رود که نوآوری، تغییر و تنوع مبتنی بر اوضاع آموزشی و احوال مخاطبان را می طلبد. علم صرف به عنوان یکی از شاخه های زبان عربی، پس از جدایی از نحو به دست پیشتازانی چون «ابن حاجب»، در هر عصری کتب و رساله های آموزشی مختلف و گوناگونی را به خود اختصاص داد که این آثار ضمن تکمیل و ضابطه مند کردن این علم با شیوه های مختلف، آموزش آن، به ویژه برای غیر عرب زبانان، را تسهیل کرد.
    الصرف 1 اثر احمد پاشازانوس از آخرین آثار نگاشته شده با هدف و رویکرد آموزش مبحث فعل و تحلیل صرفی آن در علم صرف است که در این مقاله در راستای بررسی و نقد منابع و متون آموزشی زبان قرآن، به زعم خود، با نگاهی منصفانه پژوهش و واکاوی شده و ضمن بیان برجستگی ها و امتیازات آن، در قیاس با دیگر آثار مکتوب در زمینه علم صرف، به ذکر پاره ای از کاستی های بخش های مختلف کتاب پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: علم صرف، فعل، تحلیل صرفی، نقد
|
  • Mohammad Ojaqi, Mohammad Reza Ibn Al Rasool Page 1
    Al-nnahv – Al-ghayeb is a study in syntax of Arabic that its author makes an attempt to explain syntax of Arabic، by completely different approaches and updated in order that the outline applicable and meets the wants of Arabic learner and non Arabic learner. As its author additionally believes this book has 3 characteristics not found in alternative works of its kind. These characteristics are: 1. Distinction between Arabic learner and non Arabic learner in the compilation of syntax books and training. 2. Getting rid of the rule of Nohat syntax and Approaching to syntax of the Arabic language. 3. Efforts to the principles of transformational syntax، instead of addressing the trivia. According to this approach، and attributes attempt during this paper، to ought to be monitored the work that mentioned on top of mistreatment criteria and scientific instruments to accurately confirm what quantity of characteristics of scientific and technical experience has a sway.
    Keywords: Arabic grammar, Omar Joseph Okashah, Al, nnahv Al ghayeb, learning Arabic
  • Khalil Parvini Page 21
    Comparative literature as an emerging literary field has evolved in the late of nineteenth century and beginning of twentieth century and after the first appearance in France and other European and American countries is now considered as a known and developing field in the Arab countries. Abdolrazagh Hamideh, Ebrahim Salam and Najib AlAghighi each have authored books titled “Al Adab Al Mogharen” for the first time in the Arab world, but none of these books could define the principles of this field – which was the basis of the current French school principles of that time – and give a clear definition of which and present practical comparative examples based on the model until Mohammad Ganimi Helal could define the theoretical principles of the French school and laid the practical and theoretical foundation of the field in the Arab world by his famous book “Al Adab Al Mogharen”. After the fundamental change of attitudes toward the Comparative Literature in the Occident in the recent years, some figures also appeared in the Arab world that demanded change. Abde Aboode is one of such figures. With a new attitude toward the Comparative Literature based on modern criticism and other new approaches, he writes and teaches. The book “Al Adab Almogharen Afagha va Moshkelat” not only does not completely deny the Traditional French School but also sets of for new horizons to Comparative Literature to localize it which are unique in its own right; horizons like: the relation of Arabic literature and globalization, the relation of Arabic literature and the Oriental studies, Arabic language teaching and its relation with the aims of the Comparative Literature and issues like translation and literary reception theory etc. In this paper an effort is made to consider the new horizons in the Comparative Literature and analysis of literary reception theory (as one of the most important horizon) and also some shortcomings of the book about the content and the form are also discussed with a critical view.
    Keywords: Keywords: Comparative literature, problematization of the Comparative Literature, Arabic Comparative Literature, Reception Theory, Abde Abood, Al Adab Al Magharen Moshkelat va Afagh
  • Mohammad Khaqani Isfahani Page 63
    Rhetorical Studies in Arabic literature have been developed by Holly Quran, aftermorphological and syntactic Studies in the Muslim world. Many Muslim scholars believe that the value of this rhetorical query is not less than syntactic studies for understanding the Quranic points. By this point of view they offered many studies in this field. But some big shortcomings like their focos on sintacs of the sentence mad western scholars to begin some niew ways in rhetorics studies by focosing on the field of text instead of sentence, which had switched to stablishing stylistics studies. The big question now is searchig for any relationship between clacical rhethorics and modern stylistics. In this study we have a look on the book of Professor Saad Maslooh to know if he had succed in this relationship.
    Keywords: Arabic Rhetoric, Stylistics, Linguistics
  • Tooraj Zeinivand Page 77
    The study and criticism on the book entitled” the comparative analysis on Roodaki’s and Aboo Navas’s Khomriat”comprised by Said Fazl Alah Mir Ghaderi is to be examined here. This essay is to introduce this work as well as to analyze the different aspects of it, due to “properties”,”failures”, and “should”. Some of innovations in this work including: the scientific saving in the unbiased references in criticism, carefulness in the analysis, the use of authentic scientific sources, the presentation of different lists at the end of book, the moral, religious approach to the comparative issue. The findings of essay show some failures including: to ignore the methodology in the comparative study, the descriptive-based issue, to avoid the research as well as to explore the unknown issues, to ignore the new research-based findings, to marginalize the literary criticism and aesthetic, the moody approach in the criticism…and this study is descriptive-analytical to examine Roodaki’s and Aboo Navas’s Khomriat on the context.
    Keywords: Comparative literature, mirth making poem, Roodaki, Aboo Navas, literary criticism
  • Ali Salimi Page 91
    Texts in humanities disciplines in addition to teaching role, also has a very important role in breeding. The ongoing analysis of the texts, is essential. In this study, descriptive, and analytical, the book "Contemporary Arabic poetry of Mahmoud Darwish Ahmed Shoghi up" by Khalil Mishal Jha has been investigated. In this book, there are many poems it is considered good, but the book has many flaws. Lack of coordination between book and its contents, to overcome the historical overlay rather than analytical approach to the book, grab an Svngry ¬ rejection of arbitration little attention to the political, social, cultural, material abundance, and lack of sufficient analysis, the lack of coherence between different parts of the book, not from traditional poetry of poetry, short poem, consistent attention to the lack of critical aspects of contemporary poetry, troubleshooting book. The results obtained from this study indicate that the book is an analytical book on Arabic poetry is. And more of a selection of textbooks and educational literature.
    Keywords: Modern Arabic Poetry, Khalil Mishal Jha, criticism Arabic literature, education, universities
  • Masaoud Fekri Page 125
    The production of purposive educational packages which are based on learning principles and whose constitutes enjoy decent coherence and coordination are essential in reforming and optimizing educational systems and structures of any society. The importance of this endeavor becomes even more evident when it comes to teaching skills, including language silks, and preparing such educational materials creates many problems and demands investing a lot of energy and time. An acute shortage of educational materials to teach the Arabic language, either its skills or content, plus the characteristics of the Persian-speaking learners of Arabic, which shares a lot in common with Persian, have reduced the effectiveness of the existing teaching practices. Although attempts were made in the last two decades to improve the situation, seen mainly in the form of textbooks and other materials published by universities and educational institutes to teach Arabic, studying the problems and finding solutions to emolliate the situation still constitutes an important research topic. This paper evaluates one such textbook published in the recent past and offers suggestions to improve the production of the textbooks and materials to teach Arabic.
    Keywords: Logha Tol Elam, Adnan Eshkori, teaching materials, media language, listening, comprehension
  • Narges Ghandilzadeh Page 141
    Welcoming to Comparative Literature makes it necessary that creditable writing and translating of such books should be strongly done. One of translating works in this field is A review on Comparative Literature: A Comparative Study of Persian and Arabic Literature by M.S.Jamal-aldin translated into Persian by S.Hessampour and H.Kiani. Independent, non-comparative and quality evaluation against original text shows that such book cannot be qualified to be learned to university students and also is not useful for others without reviewing and general and particular rectifying.
    Keywords: Comparative literature, Jamal, aldin, Persian, Arabic Literature, Criticism, Translation Criticism
  • Vesal Meymandi, Naiemeh Khabazi Ashraf Page 167
    Curriculums and educational materials are considered as one of the main bases of each science and knowledge’ learning phenomenon. They come to existence in the form of books or any scripts and educational tools; they develop in the light of progressing and specialization of sciences; hence there is an increasing need on the half of learners to achieve innovation and changes based on educational status and specific needs of attendants. After being separated from Syntactics, morphophonemicsas a branch of Arabic language has acquired various educational books especially by pioneers like “Ebn-Hajeb”; these worksnot only completed and arranged a systematic form for this science, but also they tried and still try to facilitate the education of this science to especially non-Arab individuals. AlSarf (1) Book written by “Dr. Ahmad Pashazanous” is among the latest works aiming at educating morphophonemic analysis and verbs in Morphophonemics. Based on investigation and criticism of Quran language’ educational texts and sources, this study tries tofairly investigate its outstanding features and privileges in comparison to other written works regarding morphophonemics on one hand, and express some of its present shortcomings existed in different parts of this book, like definitions, expressing problem and subject, exercises, referring to texts, fluent Arabic language, and finally referencing to the previous main sources on the other hand.
    Keywords: Morphophonemics, Verb, Morphophonemic analysis, Criticism