فهرست مطالب

نگره - پیاپی 33 (بهار 1394)
  • پیاپی 33 (بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • مریم خدام محمدی، محسن مراثی صفحات 5-15
    ظهور اسلام و اهمیتی که مسلمانان و به ویژه ایرانیان برای زیباسازی قرآن قایل بودند سبب افزایش فعالیت هنرمندان در جهت زیباساختن نگارش آیات قرآنی شد. قاریان به منظور مکث و یا پایان تلاوت روزانه از علامت هایی بهره گرفتند و مذهبین به منظور زیباسازی آیات قرآنی این نشانه ها را تزیین نمودند. یکی از این نشانه ها نشان پنج آیه است. از آنجا که شیوه های گوناگون به کاررفته در تذهیب قرآن بخشی بزرگی از هنر این سرزمین را رقم زده است، این پژوهش سعی برآن دارد تا به شناسایی ویژگی های تزیینی نشانه های پنج آیه به کاررفته در قرآن های سده های اول تا نهم هجری قمری بپردازد. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی با بررسی اسناد کتابخانه ای، مشاهده و مطالعات میدانی به گردآوری داده ها پرداخته است. بنابر یافته های پژوهش در قرآن های سده های اول تا ششم هجری عناصر گیاهی برگرفته از نقوش پیش از اسلام ایران و از سده هفتم هجری نقشمایه های اسلیمی و ختایی متنوع در نقش اندازی نشانه های پنج آیه قابل شناسایی است.
    کلیدواژگان: نشانه 5 آیه، آرایه های قرآن، تذهیب، کتاب آرایی
  • سیده راضیه یاسینی صفحات 17-35
    ابزار هنری واسطه موثر در تحقق معنای اثر هنری است. نوع و شیوه تهیه این ابزار نیز متاثر از هستی شناسی هنرمندان است. در هنرهای اسلامی، ابزار هنری و آداب هنرمندی از ممیزات تاثیرگذار در نتیجه کار هنری هستند. چگونگی مواد انتخابی برای ساخت ابزار، همچنین التزام به آداب انجام کار، مقوم روح معنوی در هنر اسلامی است. این مقاله از طریق مطالعات کتابخانه ای و تحلیل تطبیقی نمونه هایی از آثار هنری تاریخ جهان و ابزار هنری به کاررفته در آنها، در مقایسه با آثاری از هنر اسلامی می کوشد تا نشان دهد که هستی شناسی هنرمندان جهان، به چه میزان در انتخاب نوع ابزار هنری موثر بوده و هست.
    نتایج این مقاله نشان می دهد که استفاده از ابزار هنری در هر دوره از تاریخ رابطه ای مستقیم با تفکر مسلط در آن دوره داشته است. همچنین، در قیاس با ابزار هنری در هنر غیردینی، این ابزار در هنر اسلامی دو ساحت مادی و معنوی دارند که هنرمندان بدان توجه می کردند. علاوه بر این، رعایت آداب خاص فعل هنری نیز به مثابه تضمینی برای تحقق هدف غایی و اظهار عبودیت هنرمندان مسلمان از طریق هنر به درگاه حق بوده است.
    کلیدواژگان: ابزار هنری، آداب هنرمندی، معنویت، هنر اسلامی
  • لیلا حقیقت جو صفحات 37-49
    مرقع گلشن، موجود در کاخ گلستان در تهران، یکی از مهم ترین و کامل ترین مرقعات باقی مانده از نقاشخانه سلطنتی جهانگیرشاه بابری است، اما اوراق دیگری نیز از این مرقع در اقصی نقاط جهان پراکنده است. یکی از این اوراق تنها برگ مرقع گلشن مضبوط در کتابخانه چستربیتی دوبلین است و می تواند با این مرقع در ارتباط باشد. از آنجا که اوراق این مرقع به صورت جدا از هم نگهداری می شود، ترتیب قرارگیری آن ها حاثز اهمیت است. بدین منظور، برای شناخت و مطالعه بهتر این اثر می بایست اوراق پراکنده آن به همراه سایر اوراق مجددا به صورت ترتیبی نظم داده شود. لذا ارائه شناختی منطقی از صفحات مقابل در چیدمان ترتیبی مجدد اوراق این مرقع بسیار موثر خواهد بود. از آنجا که یکی از اوراق مرقع گلشن مضبوط در کاخ گلستان در منظر نخست شباهت زیادی به برگ مرقع چستربیتی دارد، این سوال مطرح می گردد که آیا این دو برگ را می توان به عنوان صفحات مقابل در نظرگرفت؟
    هدف از مقاله حاضر کمک به شناسایی بخشی از صفحات پراکنده مرقع گلشن و ترتیب قرارگیری آنها خواهد بود. از این رو به روش توصیفی تحلیلی و تطبیقی با رجوع به اصل اثر این دو برگ معرفی شده و چه به لحاظ عناصر مشابه ظاهری از قبیل تزیینات به کاررفته و نقوش ترسیم شده و چه به لحاظ متن به کاررفته در آنها با یکدیگر مقایسه شده و نحوه ارتباط و مقابل بودن این دو تبیین شده است. در نهایت این نتیجه حاصل شده است که این دو صفحه با یکدیگر مرتبط بوده و می توانند به عنوان صفحات مقابل در نظر گرفته شوند.
    کلیدواژگان: مرقع گلشن و گلستان، نگارگری هند و ایرانی، کاخ گلستان، کتابخانه چستربیتی
  • اضعر جوانی، اصغر ایزدی جیران، افسانه قانی صفحات 50-65
    هنر هر قوم و منطقه ای تبلور آئین، آداب ورسوم، اعتقادات مذهبی و دارای ریشه های کهنی است که آن جامعه می تواند با تکیه بر این ارزش ها برای توجیه افکار و عقاید خود از آن استفاده کند. منطقه چالش تر یکی از مناطق ویژه در حوزه هنرهای سنتی، صنایع دستی و به خصوص قالی دستباف است. قالی این منطقه، به دلیل داشتن شاخصه هایی نظیر طرح، نقش و رنگ مختص خود، دارای جایگاهی ویژه در دنیای فرش است. نقش مایه های موجود در یکی از معروف ترین قالی های منطقه قالی های خشتی دارای بیان تصویری جهان شمولی هستند که بیشتر جهت ارائه پیام یا تزئینات استفاده شده اند. این مقاله سعی در پاسخ دادن به این مسئله دارد که مهم ترین عوامل تاثیرگذار در پیدایش نقوش قالی های خشتی چالش تر کدام ند. لذا ابتدا طبق تحقیقات میدانی از منازل منطقه چالش تر و مجموعه داران، نمونه هایی از اصیل ترین قالی های خشتی منطقه بر اساس قدمت و کیفیت بصری انتخاب، تک تک نقوش داخل خشت ها شناسایی و گروه بندی و سپس به ریشه یابی نقوش داخل خشت ها پرداخته شد. به نظر می رسد که برخی از نقوش ریشه کهن دارند و از عواملی همچون: طبیعت، اعتقادات، تاثیرات فرهنگی و سبک بومی منطقه سرچشمه گرفته اند. مقاله حاضر به روش توصیفی در پی دستیابی به مهم ترین عوامل تاثیرگذار در به وجود آمدن برخی از نقش مایه های قالی های خشتی چالش تر است. یافته جدید این تحقیق نشان می دهد که عامل طبیعت و تاثیرات فرهنگی بیشترین تاثیرگذاری بر پیدایش نقوش قالی های خشتی چالش تر را داشته اند.
    کلیدواژگان: فرهنگ، طبیعت، مذهب و اعتقادات، چالش تر، قالی خشتی، نقوش
  • ماه منیر شیرازی، ابوالقاسم دادور، فاطمه کاتب، مریم حسینی صفحات 67-81
    نامه خسروان، اثر جلال الدین میرزا، فرزند فتحعلی شاه قاجار است که در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار تالیف شده است. نسخه خطی و مصور نامه خسروان با توجه به نحوه تفکر این دوره، دارای ویژگی هایی همچون نحوه نگارش به فارسی با حذف لغات و واژگان عربی و تصویرسازی از پادشاهان ایران باستان با توجه به داستان های شاهنامه است. این نسخه در چند دهه پس از تالیف از نمونه هایی است که سیاست های باستانگرایی در دوره قاجار را نشان می دهد. از این جهت، این مقاله ضمن بررسی نسخه و تصاویر آن، به بازتاب تصاویر آن، در هنرهای تصویری دوره قاجار پرداخته است. سوالاتی که این مقاله در صدد پاسخ به آنهاست به این شرح است:ویژگی های نسخه خطی و مصور نامه خسروان چیست؟
    تصاویر نسخه مذکور در کدام یک از هنرهای تصویری دوره قاجار بازتاب یافته است؟
    روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی_تحلیلی همراه با تفسیر داده ها (تصاویر) و تطبیق آنهاست. شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و میدانی، همچنین ابزار گردآوری داده ها شامل منابع اسنادی، تهیه برگه شناسه (فیش) و تصاویر گزینش شده است. نتایج نشان می دهد که نمونه های تصویری ساخته شده در نسخه مذکور به عنوان الگو به وفور در آثار هنری این دوره همچون تزیینات وابسته به معماری، نقاشی و حجاری تاثیرگذار بوده است.
    کلیدواژگان: باستان گرایی، نامه خسروان، هنرهای تصویری قاجار
  • آرمین ولی پور، خشایار قاضی زاده صفحات 81-98
    شباهت های ساختاری در بیانگری تصویری دو شیوه هنری نقاشی خیالی نگاری و هنر صنعت داستان های مصور دنباله دار به عنوان شاخه ای جدید و نوپا در جهان معاصر بسیار حائز اهمیت و قابل توجه است. ارائه شیوه های روایی در قالب داستان های متنوع و به جهت نمایش و ارائه موضوع در هر دو حوزه یکی می نماید، اما کارکردهای ساختاری و محتوایی دو گونه روایی، به دلیل ویژگی های فرهنگی متفاوت، دارای بیان و تاثیرات کاملا متفاوتی هستند.
    در داستان های مصور دنباله دار ارزش مبادلات فکری و تنوع بخشی بدان به جهت جریان دهی فرهنگی و سیاسی به جوامع از اهم موضوعات و اشکال شناخته می شود، در حالی که این امر در میان نقاشی های خیالی نگاری بدون دخل و تصرف در افکار و اعتقادات و تنها در یاری رساندن به مخاطب برای فهم و درک موضوع و نیز تجسم واقعه و داستان کاربرد یافته است. نتیجه حاصل از این تحقیق نشان می دهد که تفاوت ها و اشتراکات ساختاری هرکدام از حوزه ها وابسته به جهان بینی و فرهنگ هنرمندان هر حوزه است. در حوزه نقاشی خیالی نگاری اعتقادات و مرزهای شمایل نگاری و مذهبی و باورها و سنت شاکله اصلی سازنده تصاویر است و در دیگر سو داستان مصور که با موضوعات این جهانی از حیث عدم تفکر معنوی و تنها با کارکرد های بروز و مادی گرایانه در قالب داستان های «پندار واقع گرایی» تولید شده اند. از این رو، مقایسه کارکردهای دو حوزه در شناخت رابطه دیداری آنها در مواجهه با مخاطب و جامعه با ذکر موارد به صورت مجزا مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. در این مقاله، روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی بوده و روش جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: نقاشی، خیالی نگاری، داستان های مصور دنباله دار، ساختار هنری
|
  • Maryam Khoddam Mohammadi, Mohsen Marasi Pages 5-15
    Emergence of Islam and the importance given to Quran decoration by the Muslims and specifically by the Iranians, enhanced the artist's attempts to adorn the inscription of Quranic verses. Reciters used some signs to specify pauses or the end of the daily Quran reading which were ornamented by illuminators to add to the beauty of the Quranic verses. One of these signs is the Five-verse sign. Since the various styles of illumination in Quran manuscripts have formed a great deal of the country's art, in this study we are going to identify the decorative characteristics of the Five-Verse signs in the Qurans of the 1st-9th centuries of the Hegira. The research method was descriptive-analytical, based on library sources, observations and field research. According to the findings of the study, in the Qurans of the 1st-6th centuries of the Hegira, vegetal patterns drawn from the pre-Islamic era motifs; and a variety of floral sprays and arabesque motifs from the 7th century of the Hegira are recognizable in the Five-Verse sign designs.
    Keywords: Five, Verse Sign, Ornamentations of Quran, Illumination, Arts of the Book
  • Seyedeh Razieh Yasini Pages 17-35
    The art tools are effective intermediates in emergence of the meaning of a work of art. The types and production techniques of these tools are affected by the artists’ ontology. The art tools and artistic manners are influential factors on the resulting work of art. The way materials are selected for making tools and the commitment to the manners of the work, reinforce the spiritual aspect of Islamic art. Using library sources and comparative analysis of samples of artworks from the world’s history and art tools used in them, in comparison to examples from Islamic art, this paper attempts to indicate the extent of the influence world’s artists’ ontology have had on the selection of types of the art tools. The results indicate that the use of art tools in every phase of the history is in direct relation to the prevalent thinking of that period. Also in comparison to the art tools in non-religious art, these tools have two material and spiritual dimensions which artists cared about in the Islamic art. Besides the commitment to the specific manners of artistic act was regarded as guarantee for the realization of the final goal and the expression of the Muslim artists’ servitude to God through art.
    Keywords: Art Tools, Artistic Manners, Spirituality, Islamic Art
  • Leila Haghighatjoo Pages 37-49
    The Gulshan Album (Muraqqa'-e Gulshan) kept in the Golestan Palace in Tehran, is one of the most significant and intact remaining albums from the Mughal Emperor Jahangir’s workshop, though other pages of this album are dispersed throughout the world. One of these pages is the only page of the Gulshan Album kept in the Chester Beatty Library in Dublin which may be connected to the mentioned album. Whereas the folios of this album are kept separate from each other, the order of their arrangement is very important. In order to appreciate and study this manuscript more thoroughly, its separate pages should be rearranged along with other pages. Therefore offering a logical explanation of the facing folios, in the rearranged order of the album’s folios, would be highly influential. Since one of the pages of the Gulshan Album in the Golestan Palace, seems very similar to the page of the Chester Beatty album at first glance, the question is whether these two pages can be considered as facing folios? The goal of this paper is to help identify some of the scattered pages of Gulshan Album and their order of arrangement. Therefore using comparative and descriptive- analytical methods, with reference to the original works, these two pages were introduced and compared in both similar visual elements including ornamentations and depicted motifs, and the text they contain, also the way these pages related to each other as facing folios were articulated. Lastly it is concluded that these two pages related to each other and can be considered as facing pages.
    Keywords: Golestan, Gulshan Album, Persian, Indian Miniature Painting, Golestan Palace, Chester Beatty Library
  • Asqar Javani, Asghar Ezadi Jeiran, Afsaneh Ghani Pages 50-65
    Every Ethnic and regional art is the crystallization of regional rituals, customs, and religious beliefs, which have ancient roots; relying on these values the community can justify its ideas and beliefs. Chaleshtor region is one of the special areas in the field of traditional arts, handicrafts and particularly hand woven rugs. Its rugs have a special place in the carpet world because of the factors such as its unique colors, designs and motifs. Motifs in one of the most famous rugs of this region, Kheshti (or brick-shaped) rugs, have a universal visual expression which are depicted mainly to convey a given content or used as ornamentations. This paper attempts to answer the question - what are the most important influential factors in emergence of the Kheshti rug designs of Chaleshtor? Therefore samples of the most authentic Kheshti rugs of the region were collected based on their antiquity and visual quality during the field work, all the motifs inside the brick-like shapes were identified and categorized, after which their origins were studied. It seems that some of the motifs have ancient roots, originating from – nature, beliefs, cultural influences and the local style. This paper using descriptive method, aims at finding out the most important influential factors in emergence of some of the Keshti rug motifs of Chaleshtor. The results showed that the nature and cultural factors have the most influence on Kheshti rug designs of Chaleshtor.
    Keywords: Culture, Nature, Religion, Beliefs, Chaleshtor, Kheshti Rugs, motifs
  • Mahmonir Shirazi, Abolghasem Dadvar, Fateme Kateb, Maryam Hoseini Pages 67-81
    Nameh-ye_Khosravan is a work of Jalal al-Din Mirza, Son of Fath Ali Shah Qajar, Which was written during the reign of Naser al-Din Shah Qajar. In accordance to this era’s way of thinking, the illustrated manuscript of the Nameh-ye Khosravan is characteristically written in Persian script, the Arabic words and vocabularies are removed from it and the kings of the pre-Islamic era of Iran are illustrated with regard to the Shahnameh stories. This manuscript, several decades after its writing, is considered as one of the examples which indicates the archaistic policies in the Qajar era. Therefore this paper studies the manuscript and its illustrations along with the reflection of these illustrations in the visual arts of the Qajar period. This paper aims at answering the following questions: What are the characteristics of the illustrated manuscript of the Nameh-ye Khosravan? In which type of the visual arts of the Qajar period are the mentioned illustrations reflected? The research method is descriptive- analytical, along with the explanation of the data (the illustrations) and their comparison. The data were collected from library sources and field research by means of documentary sources, note taking and selected illustrations. The results indicate that the visual instances in the mentioned manuscript were influential as models for much of the artworks of this period including architectural ornamentations, paintings, carvings, etc.
    Keywords: Archaism, Nameh, ye Khosravan, Qajar Visual Arts
  • Armin Valipour, Khashayar Ghazizadeh Pages 81-98
    Structural similarities in visual narratives of two artistic styles, namely Coffeehouse (Ghahveh Khaneh or Khiali Negari) painting and art/ industry of comic strips as a newborn branch in contemporary world are significant and notable. Employing narrative methods in form of various stories in order to present and portray the story seems to be similar in both areas, but structural and content related functions in these two narrative styles have absolutely different expressions and effects because of the different cultural characteristics. In comic strips, the value of cultural conduction and its pluralization to culturally and politically manipulate the communities is known to be important. However in Coffeehouse paintings, this is exercised without meddling in opinions and beliefs, merely to help the audience understand and appreciate the subject and visualize the event and the story. Results of this study show that the structural distinctions and similarities between these two areas depend on the world view and culture of the artists in each area. In the Coffeehouse painting style, on one hand, the beliefs and limits of the religious iconography and tradition are the main components of the images, and on the other hand, the comic strips are made around the worldly themes with a modern and materialistic functions, devoid of spiritual thinking, in form of stories of “delusion of realism”. Therefore the functions of these two areas in understanding their visual contact with the audience and the society were compared, mentioning and examining the cases separately. The research method was descriptive-analytical, based on library sources.
    Keywords: Painting, Coffeehouse Painting, Comic Strips, Artistic Structure