فهرست مطالب

لسان مبین (پژوهش ادب عرب) - سال ششم شماره 19 (بهار 1394)
  • سال ششم شماره 19 (بهار 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/03/19
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد خاقانی اصفهانی*، محمود خورسندی، وجیهه السادات سیدبکایی صفحات 1-22
    بررسی شخصیت عقاد در قالب نوشته داستانی او «ساره»، از دریچه گفتمان کاوی، مخاطب را به ارتباط تفکر و تکلم و اثر آن در بیان وی و هر نویسنده صاحب سبکی هدایت می نماید. عقاد ادیب، متفکر و نویسنده صاحب سبک کشور مصر است. وی کتاب «ساره» را برای بررسی شخصیت زن و مرد در جریان عشق به یکدیگر، در قالب رمان نوشته است. زیرساخت این جستار، دانشی به نام گفتمان کاوی (Analysis discourse) است که به بررسی روح موجود در یک اثر و تفکر حاکم بر آن می پردازد. گفتمان کاوی، تبیین جنبه ارتباطی زبان و اندیشه نویسنده به منظور دستیابی به عمق ایدئولوژی غالب بر یکی از اثرهای اوست. یافته این مقاله مبین آن است که ایدئولوژی عقاد از خلال رابطه تفکر و زبانش به دست می آید. این مهم از طریق بررسی درونی دو حیطه واژه گزینی و مقولات دستوری محقق می گردد. بدین معنا که از رهگذر فوق، دستیابی به تفکر عقاد ما را به نحوه بیان وی سوق، و نوع ایدئولوژی و مکتب فکری وی را نشان می دهد.
    کلیدواژگان: عقاد، گفتمان کاوی، تفکر، زبان، ارتباط، ساره
  • زهرا خسروی، فاطمه السادات ارفع* صفحات 23-50
    عنصر خیال، یکی از عناصر اصلی شعر است که آن را جزء جوهری شعر و فصل مقوم آن دانسته اند. عنصری که بر تمام عرصه های زندگی انسان مخصوصا نحوه تفکر و زندگی ادبی و هنری ادیبان و هنرمندان سیطره دارد و عرصه ای نیست که از حضور و ظهور این نیروی شگفت انگیز و افسونگر تهی باشد؛ لکن در علم بیان و مباحث مهم آن (تشبیه، استعاره و کنایه) نمودی پویا و گسترده دارد. از دیگر سو، ملحمه- که در ادبیات معاصر عرب بر منظومه های شعری طولانی اطلاق می گردد و داستان زندگی انسانی بزرگ را در موقعیت های مختلف به تصویر می کشد- به عنوان یکی از انواع ادبی مطرح شده و در این میان ملحمه های دینی از اهمیتی بیشتر برخوردار بوده اند. به دلیل جایگاه قابل تامل ملحمه بخصوص ملحمه دینی در ادبیات معاصر عرب و شیوه هایی منحصر به فرد که در این نوع ادبی وجود دارد، توجه خاص به این نوع ادبی ضروری می نماید. روشن کردن این بخش از زیبایی های ادبی در ملحمه های فرطوسی و شکور- که معطوف به زندگی رسول خدا(ص) است- هدفی است که در این پژوهش تلاش می شود به آن دست یافته شود. تنوع و گستردگی تصاویر تشبیهی و استعاری در دو ملحمه، ابتکار و نوآوری و عرضه تصاویر جدید در ملحمه شکور، فراوانی انواع کنایه و همچنین استعاره مکنیه در ملحمه شکور بخشی از نتایج این پژوهش به شمار می رود.
    کلیدواژگان: صور خیال، ملحمه، فرطوسی، شکور
  • نعیم رحمانی*، غلام عباس رضایی هفتادری، یاسین اسمعیلی صفحات 51-75
    مساله خاستگاه شعر یکی از مهم ترین پرسشهای بنیادین در فلسفه ادبیات است. این مقوله از این منظر حائز اهمیت است که اصولا شناخت ماهیت و آبشخور شعر می تواند در شناخت شعر خوب و موثر بسیار مهم باشد. در دوره معاصر شاعران و منتقدان در این باره دیدگاه هایی مطرح کرده اند. علاوه بر آنان نظریه های جدید روانشناسی هم بر این مساله تاثیر گذاشته است. نویسندگان در این مقاله برآنند تا این موضوع را در دیوان ایلیا ابوماضی بررسی کنند. بررسی این موضوع با توجه به دیدگاه های ارائه شده جدید و نیز با در نظر داشتن سنت ادبی گذشته و معانی دو واژه صنعت و الهام صورت خواهد گرفت. این مساله در دیدگاه های ایلیا مهم است که نگاه وی به خاستگاه شعر چگونه بوده؟ بدین منظور با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به تبیین دیدگاه های ابوماضی در باب الهام و صنعت پرداخته ایم. از نتایج تحقیق برمی آید که شعر کامل و پخته ترکیبی از الهام و صنعت است و نمی توان یکی را بدون دیگری در نظر گرفت. همچنین بررسی اشعارش نشان می دهد که خاستگاه شعر، ضمیر ناخودآگاه انسان است، ولی کمال شعر در گرو ویرایش و تنقیح آن است.
    کلیدواژگان: ایلیا ابوماضی، الهام، صنعت، خاستگاه شعر
  • سیده اکرم رخشنده نیا*، فرهاد رجبی، نگار علی نژاد صفحات 76-97
    نثر معاصر عربی و فارسی تحت تاثیر تحولات اجتماعی سیاسی و اوضاع حاکم بر جامعه، گریز از شهر و واقعیت های موجود، متحول شد و گرایش به روستانویسی و ادبیات بومی در میان نویسندگان معاصر رواج یافت. کیلانی و آل احمد، دو نویسنده بزرگ معاصر عربی و فارسی، از جمله نویسندگانی هستند که به روستانویسی روی آوردند و هر دو با توجه به اوضاع جامعه، قالب داستان و ادبیات بومی و روستایی را برای بیان واقعیت های جامعه و مسائل و مصائب مردم مناسب یافتند. این مقاله از منظر ادبیات تطبیقی آمریکایی به بررسی مولفه های ادبیات اقلیمی در «نفرین زمین» جلال آل احمد و «الربیع العاصف» نجیب الکیلانی پرداخته و ویژگی های مشترک دو اثر مذکور را در ترسیم محیط و طبیعت روستایی و آداب و رسوم، باورها، نظام سنتی و مهاجرت واکاوی نموده است که از مهمترین نتایج آن تاثیر دگرگونی ارزش های جامعه، هجوم مظاهر تمدن شهری، برخورد مدرنیته و سنت و... در به هم ریختگی آرامش روستا و درگیری و کشمکش روستاییان است.
    کلیدواژگان: ادبیات روستایی، رمان، نفرین زمین، الربیع العاصف، جلال آل احمد، نجیب کیلانی
  • محمدرضا عزیزی* صفحات 98-121
    بررسی کیفیت برخی از ویژگی های فرهنگ ایرانی در ترجمه های گوناگون دیوان حافظ شیرازی به زبان عربی، هدف این جستار است. ذهن ایرانی میان شمع و پروانه، موم و شمع، گل و پروانه، سرو و چمن و... مناسبتی ظریف برقرار می کند و تلقی خاص هنری از آن ها در ضمیر خود دارد؛ تخلص، کلمات تابع و ردیف شعری از ویژگی های منحصر به فرد زبان فارسی است یا سیمای فراواقعی معشوق در ادبیات فارسی، حضور رند، تعارفات و مبالغه ها در احترام، ارجاعات فرهنگی و تفاوت های آوایی ازجمله مولفه هایی است که فهم و تذوق ترجمه های حافظ را در فرهنگ همسایه، دیریاب می سازد. پژوهش حاضر می کوشد پاره ای از این ویژگی های خاص را در ترجمه های گزیده یا تمام دیوان به عربی، ذکر و تحلیل نماید. مترجمان عرب زبان در برخورد با این پدیده های فرهنگی به شگرد های گوناگونی چون تصریح، حذف و یا تغییر این پدیده ها دست یازیدند؛ اما به هر روی، ناهمخوانی این ویژگی ها به اعتبار فرم یا محتوا در فرهنگ عربی، گواه شخصیت و ادبیات مستقل ایرانیان در جریان پرشور فرهنگ اسلامی است.
    کلیدواژگان: حافظ شیرازی، ترجمه های عربی، ویژگی های فرهنگ ایران
  • قاسم مختاری*، معصومه زندنا صفحات 122-139
    جریان سیال ذهن، سبکی جدید در داستان نویسی است که در آن نقش نویسنده به حداقل ممکن می رسد؛ چرا که اندیشه ها و احساسات شخصیت ها همان گونه بیان می شود که در ذهن آنان جریان دارد. در این شیوه، ترتیب زمانی، مکانی و نظم منطقی رویدادها به هم می ریزد و روش های روایی؛ مانند تک گویی درونی و حدیث نفس مشابه و گاه همسو با آن است. از نویسندگانی که از این شیوه در آثار خود استفاده کرده اند، می توان به جیمز جویس، ویلیام فاکنر، ویرجینیا ولف و... از دنیای غرب؛ نجیب محفوظ، غسان کنفانی، حلیم برکات و... از دنیای عرب؛ صادق چوبک، عباس معروفی، هوشنگ گلشیری و... از ایران اشاره کرد. این جستار با بررسی و نقد رمان «اللص و الکلاب»(دزد و سگ ها) اثر نجیب محفوظ با معیارهای جریان سیال ذهن، به این نتیجه رسید که نویسنده در این رمان، وظیفه انتقال بخش های مهمی از داستان خود را به عهده گفتگو؛ از جمله تک گویی درونی نهاده است، و بدین وسیله به خواننده اجازه می دهد تا مستقیما و بدون دخالت راوی در جریان افکار و احساسات قهرمان داستان قرار گیرد و نیز، توانست با کمک ویژگی های مختلف تک گویی درونی از قبیل صاحب تک گویی درونی، در نظر نگرفتن مخاطب معهود، شیوه شخصیت پردازی، راهیابی به ذهن قهرمان، پدیده همزمانی، گونه های تک گویی درونی و... شخصیت قهرمان را به مخاطب نشان دهد.
    کلیدواژگان: جریان سیال ذهن، تک گویی درونی، رمان اللص و الکلاب (دزد و سگ ها)، نجیب محفوظ
  • تحلیل نقش عوامل زبانی در ترجمه ناپذیری متن قرآنی / تحلیل نقش عوامل زبانی در ترجمه ناپذیری متن قرآنی (بررسی تطبیقی آیاتی از سوره یوسف در چهار ترجمه مشهور قرآن)
    علیرضا نظری*، فاطمه فیروزان قلعه بین، محدثه سمیعی صفحات 140-163
    در انتقال پیام یک متن و اثرگذاری آن از طریق ترجمه عواملی متعدد نقش دارند. صرف نظر از صلاحیت هایی که مترجم باید در نظریه ترجمه و درخصوص ویژگی های زبان مبدا و مقصد داشته باشد، متن مورد ترجمه نیز از اهمیت ویژه برخوردار است. در متون ادبی که دارای جنبه های بلاغی و اثرگذاری از طریق ویژگی های فرمی خود هستند، موانعی متعدد بر سر راه مترجم ایجاد می شود که اذهان را به ترجمه ناپذیری این نوع متون سوق می دهد. این مساله در متون دینی بویژه قرآن -که صرف نظر از مفاهیم آسمانی و متعالی- متنی با اعجاز زبانی شناخته می شود، کاملا برجسته و نمایان است. تاویل پذیری قرآن کریم و همچنین فاصله زمانی مترجمان با زمان نزول قرآن و تفاوت های بافتی نیز ترجمه قرآن را امری حائز اهمیت قرار می دهد. در مقاله پیش رو، سعی کرده است با بررسی موردی چهار ترجمه مشهور معاصر از قرآن، نقش عوامل زبانشناختی همچون واژگان، مسائل صرفی و نحوی و بلاغی به روش توصیفی- تحلیلی در آیاتی از سوره یوسف، مشخص کند و ترجمه های قرآن در خصوص آن عوامل، مقایسه و ارزیابی شود تا مشخص گردد با توجه به وجود برخی اختلاف قرائت ها و آرای نحوی و نکته های بلاغی، اختلاف در ترجمه قرآن امری اجتناب ناپذیر است. دریافت همه موارد زبانی موجود در قرآن و انتقال همه آن مقوله ها به فارسی امری در نهایت دشواری است و در نتیجه می توان گفت علاوه بر جنبه ایقاعی و ایحای معنایی عناصر زبانی در قرآن، انتقال مفاهیم مورد نظر آن نیز در ترجمه ها با چالش هایی مواجه است.
    کلیدواژگان: قرآن، ترجمه، ترجمه ناپذیری، عوامل زبانی
|
  • Mohammd Khaghani Esfahani*, Mahmmod Khorsandi, Vajiehe Sadate Seyyed Bokaei Pages 1-22
    Discourse analysis of Aqqad’s character in his story Sareh guides the reader to the relationship between thinking and speaking and its effect on his expression and any writer with special styles.Aqqad is an Egyption literary figure and an author with a special style. He wrote Sareh in order to examine men’s and women’s character when they love each other in the form of the novel. This inquiry is a discourse analysis--the study of a work and its dominant thinking. This article argues that language‚ type of expression and discourse of any scientist, particularly Aqqad, will be obtained through understanding of the relationship between their thinking and language. This goal will be achieved through checking two aspects of word selection and grammatical categories. This means that understanding a person’s thinking leads us to their method of expression‚ revealing their ideology and school of thought.
    Keywords: Aqqad ‚ discourse analysis‚ thinking‚ language‚ communication‚ Sareh
  • Zahra Khosravi Vamakani, Fatemeh Al-Sadat Arfa* Pages 23-50
    Imagination is one of the fundamental elements of poetry, also known as the essential part of it, based on which the poetry is appraised. The element of imagination dominates all aspects of human life, especially the mentality and the literary and artistic lives of literary men and artists, so that no area is found to be devoided of the presence of such a wonderful and charming force. Imagination, therefore, emerges dynamically and extensively in the science of ellocution and its important topics (i.e. simile, metaphor, irony). On the other hand, “Mulhama (epic poetry)”, referring in contemporary Arabic literature to long verse narratives depicting the story of a great man in different situations, is considered a literary genre, and religious Mulhama has always been of greater importance. Given the considerable position of Mulhama, especially religious one in contemporary Arabic literature and its unique styles, it seems necessary to pay special attention to this literary genre. This study trys to illuminate this area of the literary beauties in Mulhamas of Fartusi and Shakkur, focused on the life of Prophet Muhammad (SAWS), the Messenger of Allah. The diversity and extent of metaphorical images in two Mulhamas, the innovation, creativity and presentation of new images in Shakkur Mulhamas and the abundance of different types of irony and synecdoche in his work are among the results of this study.
    Keywords: Imagery, Mulhama, Fartusi, Shakkur
  • Naeem Rahmani*, Golam Abbas Rezaee Haftador, Yasin Esmaeely Pages 51-75
    The issue of the origin of poetry is one of the most important and philosophical questions in the philosophy of literature. This issue is important on the grounds that understanding the nature of a poem can be significant in recognizing good and effective poetry. In the contemporary era, some poets and critics have developed some ideas about this issue. In addition, the theories of new psychology have affected this issue. The authors of this paper attempt to investigate this issue in the anthology of Ilia AbuMazi who is one of the great poets of the contemporary world. The investigation of this issue will be done based on the newly-presented ideas and consideration of the literary tradition and the meaning of the words "creation and intuition". This issue is important in the viewpoints of Ilia AbuMazi, and the researchers intend to understand what his idea has been about the origin of poetry and if he has a particular viewpoint or is in agreement with his contemporaries. For this purpose, at first, the poetry of Ilia AbuMazi was explored using a descriptive-analytical method based on which the cases of "creation and intuition" were derived and at the end, this conclusion was reached that mature poetry is a mixture of "creation and intuition" and it is not possible to ignore any of them. In addition, the analysis of his poetry indicates that the origin of poetry is the unconscious mind of human beings, but its perfection depends on editing and revision.
    Keywords: Ilia Abumazi, creation, intuition, origin of the poetry
  • Seyyedeh Akram Rakhshandeh *, Farhad Rjabi, Naghar Alinazhad Pages 76-97
    Persian and Arabic contemporary prose wad transformed by the influence of social and political developments, dominant situation of society, enescapment from city and present realities; hence the tendency for rural writing and native literature was created among the writers. Najib Al-Kilani and Jalal Al-e-Ahmad, great contemporary Arab and Iranian writers, are among those who began rural writing, both finding the form of rural story and literature suitable for expressing social and political facts of society and people's issues and troubles, due to society’s conditions.In this article, rural literature features in "Curse of the Earth" by Jalal Al-e-Ahmad and “Stormy Spring” by Najib Al-Kilani have been analyzed from comparative literature viewpoint. Common features of these two works in outlining rural environment and nature, customs and traditions, beliefs, traditional system, and migration are analyzed.Among the most important results obtained are the effects of the transformation of social values, the influx of urban manifestations of civilization, and the clash of modernity and tradition in the disorganization of rural tranquility and the conflict between villagers.
    Keywords: Rural literature, novel, Curse of the Earth, Stormy Spring, Jalal Al-e-Ahmad, Najib Al-Kilani
  • Mohammadreza Azizi* Pages 98-121
    The aim of this research is to study some of the Iranian cultural features in different Arabic translations of Hafiz Shirazi. The Iranian minds make a literary relationship between candle and butterfly, beeswax and candle, flower and butterfly, pine and pasture and so on and have a special, aesthetic concept of them as well. Pseudonym, Radif, subordinate words etc. are some of the characteristics of Persian literature. Unreal form of mistress, presence of the term Rend, Tarofāts (complements), exaggerations in respecting one another, cultural backgrounds and phonetic differences are considered as part of the factors which complicate understanding and taste of Hafiz’s translations in Arabic countries.The current research examines some linguistic and cultural features in the translations of Hafiz's poems and analyzes them in Arabic language. Arab translators in their encounter with cultural phenomena have translated in different ways using explicitation, omission, and shift. However, the heterogeneity of these characteristics as form or theme in Arab culture refers to Iranians’ independent characteristics and literature during the active Islamic culture.
    Keywords: Hafiz Shirazi, Arabic translations, Iranian's characteristics
  • Ghasem Mokhtari *, Masoumeh Zandna Pages 122-139
    Stream of consciousness is a new style in narrating in which an author's role is minimized because thoughts and feelings of characters are expressed as flowing in their minds. In this method, a chronological, locational and logical order of events is cluttered and narrative techniques include inner monologue, self hadith, and wise speaker. The writers who used the technique in their works can be referred to as James Joyce, William Faulkner, Virginia Woolf, etc. from the West; Najib Mahfouz, Ghassan Kanafani, Halim Barekat, etc. from the Arab world; and Sadeq Chubak, Abbas Maroufi, Hooshang Golshiri, etc. from Iran. The aim of this research is to criticize the novel "Robber and Dogs" by Najib Mahfouz using the criteria of the stream of consciousness and reach the conclusion that the author in the novel makes the transfer function of main parts of the story through talks, including the inner monologue, thereby letting the reader be informed directly and without the narrator's intervention of the stream of thoughts, and of hero's feelings in the story. He also shows the hero's character to addressees using various characteristics of the inner monologue like inner monologue's owner, neglecting agreed addressees, the way of characterizing, access to the hero's mind, synchronization phenomenon, and inner monologue types.
    Keywords: stream of consciousness, inner monologue, self hadith, robber, dogs
  • Alireza Nazari*, Fatemeh Firoozan Ghalebin, Mohaddeseh Samyee Pages 140-163
    In conveying the message of a text and the influence of that through translation, many factors play a pivotal role. Aside from the qualifications a translator should possess regarding the theories of translation and the features of the native and the target language, the text to be translated is of special importance. This significance concerning the literary texts which carry rhetorical aspects through their formal features sets up various barriers against the translator, implying the untranslatability of these kinds of texts. This is most outstanding in religious texts especially the Holy Quran which, aside from the celestial and transcendental concepts, is known as a linguistic miracle. The interpretability of Quran also the time span between the translators and the revelation as well as the contextual differences also attach importance to the translation of the Holy Quran. Investigating four known translations of the Quran, the present study strives to study the role of the linguistic factors such as vocabulary and the morphological, syntactic and rhetorical issues in ayes from the Sura Yusuf and to compare and assess the Quranic translations regarding these factors. This is to specify if regarding some variations in reciting, and the syntactic views and the rhetorical points, the differences in the translation of Quran is unavoidable and if the appreciation of all linguistic issues in Quran and rendering all those categories into Farsi is ultimately difficult.
    Keywords: Quran, translation, untranslatability, linguistic factors