فهرست مطالب

پژوهش زبان و ادبیات فارسی - پیاپی 34 (پاییز 1393)
  • پیاپی 34 (پاییز 1393)
  • 176 صفحه، بهای روی جلد: 60,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1393/08/13
  • تعداد عناوین: 7
|
  • بهروز محمودی بختیاری*، فائقه شاه حسینی صفحه 1
    کوتاه سازی نام های خاص در میان ایرانیان امری متداول است و عوامل گوناگونی در فرایند کوتاه سازی نام ها دخیل اند. این نوشتار بر آن است تا توصیفی از این فرآیند ارائه دهد و از میان متغیرهای دخیل، نقش عامل جنسیت در این فرآیند و محدودیت های واجی در نام های کوتاه شده را بررسی و تحلیل کند. رهیافت این پژوهش به مقوله کوتاه سازی نام ها، می تواند نمونه ای از برهم کنش دو دانش صرف و جامعه شناسی زبان باشد. برای انجام این پژوهش، نمونه ها از میان 790 نام خاص در زبان فارسی انتخاب شده اند که از میان آنها، 330 مورد نام های پسرانه و 460 مورد نام های مربوط به دختران است. نمونه های منتخب، از وب سایت رسمی سازمان ثبت احوال ایران استخراج شد. معیار انتخاب نمونه ها، بسامد بالا و نیز تک بخشی بودن نام ها بود؛ بدین معنا که از نام های نادر و کم کاربرد و نیز نام های دوبخشی که متشکل از دو نام مجزا بودند، در این پژوهش استفاده نشد. چهارچوب نظری به کار رفته در این پژوهش، نظریه بهینگی است. بر اساس این نظریه، نام های کوتاه شده بررسی و تحلیل شده اند. نتایج نشان دهنده آن است که کوتاه سازی نام های خاص در زبان فارسی، برخلاف تصور رایج، کمتر قابل پیش بینی است. همچنین از دیگر یافته های مهم می توان به این نکته اشاره کرد که هر چند کوتاه سازی، فرایندی صرفی است، بیش از واحدهای صرفی، واحدهای واجی را در برمی گیرد. بخش های حذف شده در این فرایند به لحاظ اندازه و جایگاه بسیار متنوع است و واژه هایی که طی فرایند کوتاه سازی در صرف زبان فارسی به وجود می آیند، معمولا به لحاظ واجی بی قاعده اند. افزون بر موارد پیش گفته، تحلیل داده های این پژوهش نشان می دهد که جنسیت نیز از جمله متغیرهای تاثیرگذار بر کوتاه سازی نام های خاص در زبان فارسی است.
    کلیدواژگان: فرآیند کوتاه سازی، صرف، واج شناسی، نظریه بهینگی و جنسیت
  • اشرف شیبانی اقدم*، راحله غلامی صفحه 21
    در این مطالعه، کاربرد افعال وجهی در پیکره شش متن از قرن ششم هجری (عتبه الکتبه، اسرارالتوحید، تذکره الاولیا، مقامات حمیدی، کلیله و دمنه و راحه الصدور) بررسی می شود. نتایج نشان می دهد که میزان استفاده از این نوع افعال در کنار دیگر انواع فعل چشمگیر است. در ساخت های وجهی علاوه بر فعل، صفت ها و قیدهای وجهی نیز به تقویت معانی لزوم، احتمال، توانمندی و خواستن کمک کرده اند. با توجه به معانی بافتی و کارکردی، در اثری همچون عتبه الکتبه، مفاهیم تعهد، ضرورت و... نسبت به پنج متن دیگر برجسته تر می نماید. بینش سیاسی، روایی و عرفانی، شخصیت، قدرت و جایگاه اجتماعی، عواملی هستند که در میزان به کارگیری و درجه عناصر وجهی تاثیرگذارند. این تحقیق نشان می دهد که تفاوت ژانرها به اختلاف هایی هر چند اندک کشیده می شود. ترسیم ویژگی های عمومی سبک دوره و تجربه های فردی هر نویسنده با موضوعی ارتباط دارد که به آن پرداخته است.
    کلیدواژگان: نثر قرن ششم، افعال وجهی، صفت وجهی، قید وجهی و کارکرد
  • محمد تمدن*، عبدالحسین فرزاد صفحه 45
    برخی از صاحب نظران بر این باورند که پیشینه داستان «سمک عیار» به پیش از اسلام و احتمالا به دوره پارت ها می رسد. مقاله پیش رو در یک مطالعه تطبیقی، مقایسه ای است درباره آموزش هایی که «خورشید شاه»، از قهرمانان اصلی کتاب سمک عیار (مکتوب 585 ه.ق) و «ریدک خوش آرزو»، از اشراف زادگان ساسانی (متن پهلوی خسرو قبادان و ریدکی) در کودکی می بینند و مهارت هایی که می آموزند. شباهت بسیاری میان این آموزش ها وجود دارد که این شباهت ها شاید بتواند ظن پیشا اسلامی بودن اصل داستان سمک عیار را تقویت کند. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی- مقایسه ای و مبتنی بر شواهدی از این دو متن و کوشش در تایید فرض پیش گفته است.
    کلیدواژگان: داستان سمک عیار، خسرو قبادیان و ریدکی، آموزش در دوره ساسانی، ادب میدان داری و آموزش موسیقی
  • عبدالعلی اویسی کهخا*، محمود عباسی، حسین اتحادی صفحه 65
    تکرار در سطح حروف و واژه ها که یکی از روش های ایجاد و یا افزایش موسیقی کلام است، از دو منظر می تواند مورد توجه قرار گیرد؛ نخست از لحاظ ارزش های موسیقیایی و دیگر از نظر ارزش های بلاغی. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، انواع تکرار حروف و شگردهای مختلف تکرار واژه ها، از این دو منظر در شعر فرخی سیستانی بررسی شده است. یافته های این تحقیق نشان می دهد که سخنور سیستانی از همه شگردهای تکرار در سطحی گسترده در کلامش بهره برده است. تکرارهای پی درپی حروف، واژه ها، هجاها، عبارات و حتی مصراع ها، به شیوه های مختلف شعر فرخی را سرشار از خوشه های موسیقیایی اصوات مختلف کرده است. در پاره ای موارد وی شگردهای تازه ای از تکرار را خلق کرده که سبب افزایش غنای موسیقایی کلام او شده است. از لحاظ بلاغی نیز این تکرارها، ارزش های فراوانی دارد، به گونه ای که شواهد متعددی می توان در شعر فرخی سراغ گرفت، که تکرار حرف یا واژه متناسب با مضمون شعر، در خدمت انتقال معنا و مفهوم شعر و گاه القای احساس مورد نظر شاعر بوده اند.
    کلیدواژگان: فرخی سیستانی، تکرار، ارزش موسیقیایی، ارزش بلاغی
  • پروین امین الرعایا*، شهلا شریفی، محمود الیاسی صفحه 89
    هدف از نگارش این مقاله، آشنایی با دیدگاه های متفاوت نسبت به زنان و حقوق آنان از دیدگاه جنسیتی و توصیف فرهنگ اصیل و رایج ایرانی درباره زنان با تکیه بر بخشی از ادبیات شفاهی یعنی ضرب المثل هاست. پیکره مورد بررسی در این پژوهش، شامل 382 ضرب المثل است که از کتب و فرهنگ ضرب المثل های معتبر زبان فارسی جمع آوری شده است. با توجه به ماهیت موضوع، برای تحلیل این پیکره از تحلیل محتوای کیفی استفاده شده و با بررسی، جداسازی و تفکیک ضرب المثل هایی که به نوعی در ارتباط با زنان بوده، به بررسی سه حوزه محوری و کلی درباره زنان پرداخته شده است. نخست، بررسی ویژگی های فیزیکی و روان شناختی زنان، در مرحله دوم بررسی مقوله های اخلاقی و عاطفی، در نهایت روابط خانوادگی و اجتماعی آنهاست. نتایج تحقیق نشان می دهد که ساختار تمثیل های یادشده، جایگاه واقعی زن را آنچنان که باید نشان نمی دهد و عمدتا بر برجسته کردن جنبه های منفی شخصیت زن تاکید دارد. همچنین در بررسی ضرب المثل ها می توان آشکارا جایگاه متغیر زنان را مشاهده کرد، زیرا او گاه با زبانی محترمانه و فاضلانه توصیف می شود و در اوج است و گاه با داوری های بی رحمانه و مغرضانه تا حد ابلیس نزول می یابد. بنابراین در این تحقیق سعی شده جایگاه زن در ضرب المثل های فارسی نشان داده شود و معلوم شود نگاه به زن در این ضرب المثل ها چگونه است و با شرایط کنونی جامعه و وضعیت فعلی زنان ما در این فرهنگ چه تفاوتی دارد؛ با توجه به اینکه امروزه دیدگاه جامعه نسبت به وی مثبت تر شده و شرایط لازم برای ارتقای جایگاه آنان به وجود آمده است.
    کلیدواژگان: زن، ضرب المثل های فارسی، جنسیت و فرهنگ، زبان شناسی اجتماعی
  • لیلا کردبچه* صفحه 121
    ایجاز، پیراستن کلام از حواشی و عناصر غیر لازم است، به گونه ای که بیشترین مضمون با ارائه کمترین کلمات بیان شود؛ شیوه ای که هر چند در ادبیات قدیم نیز به کار می رفته، توجه ویژه به آن را باید از مهم ترین دستاوردهای شعر معاصر دانست که علاوه بر موجزکردن کلام، تحولی نیز در سازه های نحوی ایجاد کرده است. توجه شاعران معاصر به برخی از این شیوه ها، عملا رویکردی به سازه های زبانی کهن است، اما برخی دیگر، از دستاوردهای زبانی ادبیات معاصر محسوب می شود. در این پژوهش، شیوه های رسیدن به ایجاز را در دو گروه عمده سازه های ایجازی و شیوه های حذف، در شعر گروهی از شاعران معاصر بررسی و آنها را با شیوه های حذف و ایجاز در ادبیات قدیم مقایسه کرده ایم، با این هدف که در کنار شناخت این شیوه ها در شعر معاصر، تاثیر سازوکارهای زبانی ادبیات قدیم را بر بخشی از سازه های ایجازی شعر معاصر و نیز نوآورانه بودن برخی شیوه های حذف را در شعر این روزگار نشان دهیم.
    کلیدواژگان: شعر معاصر، ایجاز، سازه های ایجازی، حذف و شیوه های حذف
  • مرضیه سادات رضوی*، فریبا قطره صفحه 145
    مطالعه زبان فارسی به دلیل تفاوت های امروز آن میان گفتار و نوشتار، اهمیتی خاص دارد. در بسیاری از زبان ها میان این دو گونه زبانی، تفاوت هایی به ویژه از نظر الگوهای دستوری و واژگان مشاهده می شود که اهمیت و ضرورت مطالعه جداگانه هر یک را دو چندان می کند. بر این اساس، مقاله حاضر به بررسی و تحلیل واژه هایی می پردازد که معمولا در گفتار فارسی زبانان به کار می روند و در نوشتار یا اصلا به کار نمی روند، یا به ندرت استفاده می شوند و بر مبنای دیدگاه «بوی» (2007)، حاصل فرایندهای واژه آفرینی هستند نه واژه سازی. داده های مورد بررسی در پژوهش حاضر نیز به تبعیت از رویکرد بوی، بر اساس نوع فرایندهای واژه آفرینی شامل کوتاه سازی، آمیزش، ابداع، قیاس، قرض گیری، گسترش استعاری و تبدیل عبارت به واژه در چهار مقوله اسم، فعل، صفت و قید طبقه بندی و بررسی شدند. یافته های این پژوهش نشان می دهد که از میان فرایندها و شیوه های یادشده، کوتاه سازی با بیشترین درصد (58/32 درصد) و تبدیل عبارت به واژه و آمیزش با کمترین درصد (به ترتیب با 62/5 و 49/4 درصد) در واژه سازی نقش دارند.
    کلیدواژگان: صرف، فارسی گفتاری، واژه آفرینی و واژه سازی و زایایی
|
  • Behruz Mahmoudi Baxtiari*, Faeqeh Shah Husseini Page 1
    Shortening Proper Nouns is so current and common among Iranian and different kinds of processes are involved in this process. The article describes this process and reviews the role of gender in this process and phonological limitations in shortened nouns. Our approach toward shortening nouns can be an example of interaction of two sciences of Inflection and Sociolinguistics. The samples of study were chosen from 790 Farsi Proper nouns among which 330 are boy names and 460 are girl names. The selected samples were extracted from the official website of National Organization for Civil Registration. The standard for selecting samples includes high frequency and being one-part nouns; so we did not use rare and lowused names and those with more than two parts which involves two or more separate nouns. The applied theoretical framework is the Optimality Theory. Shortened nouns were reviewed and analyzed based on this theory. The results show that shortening Proper Nouns in Farsi is rarely predictable against the common belief Iranian may have. The other considerable result worth noting is that although shortening is an inflectional process, it involves phonological units more than inflectional units. Removed parts in this process are so varied in size and status and words that are created in shortening processes of Farsi inflection are usually phonologically ungrammatical. Moreover, the analysis of data shows that gender is also an effective variable on shortening Proper Nouns in Farsi.
    Keywords: The Process of Shortening, Inflection, Phonemics, Optimality Theory, Gender
  • Ashraf Sheibani Aghdam*, Raheleh Qolami Page 21
    The usage of modal verbs are reviewed in corpus of six texts from 6th Hegira (Atbat-al Katba, Asrar al-Tawhid, Tazkerat-al Ulia, Maqamat-e Hamidi, Kelileh and Demneh and Rahat-al Sudur). The results show that the usage amount of these verbs is considerable among other kinds of verbs. In modal constructs, modal adjectives and adverbs help enrich the meaning of necessity, possibility, capability and wanting in addition to modal verbs. Regarding the contextual and functional meaning, the concepts of commitment, necessity and … are more considerable in a work like Atbat-al Katba. Political, narrative and mystical insights, character, social power and status are among the factors the affect their amount of application and degree of modal elements. The study shows that the difference of genres brings about even little differences. The depiction of general features of a period style and personal experiences of every author are related to a subject which is dealt with in this study.
    Keywords: 6th Century Prose, Modal Verbs, Modal Adjectives, Modal Adverbs, Function
  • Muhammad Tamadon*, Abd Al Hussein Farzad Page 45
    Some scholars believe that the history of “Samak Ayyar” story roots in pre-Islamic era and possibly in Parthia era. The comparative article is a comparison on educations provided and skills taught for “Khorshid Shah”, one the main heroes of “Samak Ayyar” book (written in 585 Hegira) and “well-ambitious Ridak”, one of the Sassanid noblemen (The Pahlavi Text of Khosrow Ghobadan and Ridaki);. There are many similarities between their educations that can strengthen this possibility that Samak Ayyar is a pre-Islamic story. Research Method is a Library one and based on evidences from these two texts and attempts to prove abovementioned point.
    Keywords: Samak Ayyar Story, Khosrow Ghobadan, Ridaki, Education in Sassanid Era, the courtesy of field, managing, Educating Music
  • Abd Al Ali Oveisi Kehkha*, Mahmud Abbasi, Hussein Etehadi Page 65
    Repetition in level of letters and words, which is one of the methods of creating and or increasing the music of speech, can be reviewed from two perspectives: first, from musical values and second from rhetorical values. The study uses descriptive and analytic methods to review the different kinds and methods of letter repetition in Farrokhi Sistani poem. The findings show that Sistani orator applied all repetition methods in widespread amount in his speech. Continuous repetitions of letters, words, syllables, phrases and even hemistich with different methods filled Farrokhi poetry with Musical bunches of phones. In some cases, he created new methods of repetition which increase the musical richness of his speech. These repetitions are so valuable from rhetorical aspect that there are many evidences in Farrokhi poetry that letter repetition or word proportionate to poetry theme serve the semantic transfer and poetry content and sometimes help in inspiration of given emotion of poet.
    Keywords: Farrokhi Sistani, Repetition, Musical Value, Rhetorical Value
  • Parvin Amin Al Roaya*, Shahla Sharifi, Mahmuad Eliyasi Page 89
    The aim of this article is to become familiar with different views toward women and their rights from gender perspective and to describe the original and common Iranian culture about women focusing on one part of Oral Literature which is Proverb. The under review corpus of the study involves 382 proverbs that are collected from valid Persian books and Proverbs dictionaries. Regarding the importance of this subject, the qualitative analysis of content is used for analyzing this corpus; and we reviewed three pivotal and general areas about women by reviewing, separating and distinguishing proverbs which were somehow related to women. First, we review the physical and psychological features of women, then their moral and emotional features and finally their family and social relations. The findings show that the structure of above proverbs does not show the real status of women and focuses mainly on highlighting the negative aspects of woman character. Moreover, the varied status of women becomes obvious in reviewing the proverbs, since she is sometimes described with respectful and scholarly language and she is in climax; and she is sometime faced with unconscionable and partial judgments that consider her as Satan. Therefore, the article shows the status of women in Persian Proverbs and public views toward women in these proverbs and how much these views are different with the current social and women condition; due to this fact that the social view toward women is more positive today, the necessary condition for improving the status of women are ready now.
    Keywords: Woman in Proverbs, Persian Proverbs, Gender, Culture, Sociolinguistics
  • Leila Kordbache* Page 121
    Brevity means decorating speech from additional comments and unnecessary elements, so that the most content may be stated by the lowest number of words; this method, which is also used in oldliterature but its special consideration is one the most significant successes of Contemporary Poetry, changed the syntactical structures in addition to speech briefing. The focus of some contemporary poetsto some of these methods is practically an approach toward old linguistic structures, but some others can be regarded as the linguisticachievements of Contemporary Literature. The article reviews the methods of achieving Brevity in two main groups of brevity and deletion methods in poems of a group of contemporary poets and compares them with deletion and brevity methods in Old Classic Literature; we aimed to show the effect of Old Classic Literature linguistic structures on some part of brevity structures and the degree of innovation in some deletion methods of Contemporary Poem, in addition to identifying these methods in Contemporary Poem.
    Keywords: Contemporary Poetry, Brevity, Brief Constructs, Deletion, Deleting Methods
  • Marziyeh Sadat Razavi*, Fariba Qatreh Page 145
    The study of Farsi is so important due to current today differences between colloquial and written Farsi. There are many differences between these two types in many languages particularly from grammatical and lexical patterns that double the significance and necessity of separately studying these two. Based on this, the article reviews and analyzes words that are usually applied in conversation of Farsi speakers and are never or rarely used in written Farsi; and based on Boy’s view (2007) they are the result of word creation processes but not word formation. Following Boy view, under review data were categorized and reviewed based on the kind of word formation processes like shortening, combination, innovation, comparison, loaning, metaphorical expansion and phrasal conversion into four categories of Noun, Verb, Adjective and Adverb. The findings show that Shortening have the highest frequency (32.58 %) and phrasal conversion and combination have the lowest frequency (5.62 and 4.49 % respectively) in word formation.
    Keywords: inflection, colloquial Farsi, word creation, word formation, generation