فهرست مطالب

دانش پیشگیری و مدیریت بحران - سال پنجم شماره 1 (بهار 1394)
  • سال پنجم شماره 1 (بهار 1394)
  • بهای روی جلد: 100,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/06/18
  • تعداد عناوین: 7
|
  • غلامرضا کاظمیان*، سیمین دخت آریش صفحه 9
    زمینه و هدف
    منطقه 9 شهر مشهد با وسعت بیش از 3275 هکتار و جمعیت بالغ بر 329562 نفر، یکی از مهم ترین مناطق این شهر است که با سه گسل مهم (جنوب مشهد، سنگ بست- شاندیز و توس) تهدید شده است. وجود کاربری های مهمی مانند دانشگاه فردوسی، مراکز تربیت معلم شهید خورشیدی و شهید بهشتی، آموزشکده شهید منتظری و همچنین مراکز آموزشی غیرانتفاعی همچون مرکز آموزش سازمان همیاری شهرداری های خراسان رضوی و... نشان دهنده اهمیت بالای این منطقه از دیدگاه شهری است. بنابراین، بررسی های مربوط به آسیب پذیری لرزه ای منطقه 9 شهر مشهد و یافتن بهترین مدل برای بررسی آن یکی از ضروریات مدیریت شهری مشهد است.
    روش
    مطالعه حاضر از نوع توصیفی و ازلحاظ ماهیت کاربردی است. برای جمع آوری داده ها، مطابق استانداردها و پیش نیازهای مدل رادیوس، از سازمان های مربوطه استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با توجه به روش های مبتنی بر پایگاه اطلاعاتی و با بهره گیری از مدل رادیوس و نرم افزارهای مبتنی بر رویکرد سیستم اطلاعات جغرافیایی صورت پذیرفت.
    یافته ها
    در سناریوی گسل جنوب مشهد، بیشترین خسارت و در سناریوی گسل توس، کمترین خسارت به منطقه وارد می شود و در کل، محدوده هایی که دارای تراکم ساختمانی و جمعیتی بالا بوده اند، بیشترین آسیب پذیری و محدوده هایی که نوع خاک از جنس سنگی بوده است و تراکم متوسط و پایینی داشته اند، کم ترین آسیب پذیری را دارند.
    نتیجه گیری
    دوری و نزدیکی از گسل در شدت آسیب پذیری موثر است. با استفاده از یافته ها، مدل رادیوس از سطح دقت و کارایی بالایی برخوردار است.
    کلیدواژگان: مدل رادیوس، زلزله، تخمین خسارت زلزله، منطقه 9 شهرداری مشهد، سناریوی خسارت زلزله، گسل های مشهد
  • نغمه محمدپورلیما*، فرشید عالیزاد، علی خوئینی صفحه 21
    زمینه و هدف
    حوادث طبیعی و غیرمترقبه تحت عنوان بحران، تمامی اقشار و نهادهای یک جامعه و ذهن مسئولین را به خود درگیر می کند. لزوم کنترل بحران و حل آن از سویی و اعزام نیروی متخصص به مناطق آسیب دیده از سوی دیگر، چالشی فراروی مدیریت می نهد؛ این در حالی است که تعداد افراد داوطلب اعزام به مناطق آسیب دیده از شمار انگشتان دست نیز فراتر نمی رود. هدف این پژوهش شناسایی راهکارهایی جهت اعزام و نگهداشت نیروی انسانی در مناطق آسیب دیده است.
    روش
    این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری کارکنان شاغل در نهادهای استان تهران که ملزم به حضور در مناطق آسیب دیده بودند که 220 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها توسط پرسشنامه محقق ساخته که روایی و پایایی آن نیز مورد تایید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون تی از طریق SPSS19 استفاده شد.
    یافته ها
    احساس مفید و موثر بودن، اجبار و ترس از دست دادن شغل از عوامل موثر در اعزام و نگهداشت نیرو در مناطق آسیب دیده بود.
    نتیجه گیری
    مدیریت با توجه به سطوح سازمانی کارکنان و سوابق کاری افراد می تواند از یک یا چند عامل جهت اعزام نیروی موردنظر استفاده نماید که این مهم، جز با داشتن برنامه ای مدون و از پیش آماده محقق نخواهد شد.
    کلیدواژگان: مدیریت منابع انسانی در بحران، مدیریت بحران، زلزله، نیروی انسانی متخصص، استان تهران
  • حبیب الله رعنایی کردشولی*، کاظم عسکری فر صفحه 30
    زمینه و هدف
    پیامدهای ناگوار انسانی و خسارات سنگین اقتصادی ناشی از بحران های طبیعی و دست ساز بشر و نیاز به تخصیص حجم زیادی از منابع و فعالیت های کشور در زمان بحران، تمرکز برنامه ریزی را از مرحله مقابله به مراحل قبلی، مانند آمادگی و پیشگیری سوق داده و همین عامل باعث شده که در سال های اخیر به تدوین برنامه های راهبردی مدیریت بحران در سطوح مختلف ملی، منطقه ای و محلی توجه ویژه ای شود. جدید بودن این موضوع در کنار ابعاد گسترده تخصصی مدیریت بحران، سبب شد که در این مطالعه الگوی جامع روش شناختی برای تدوین برنامه راهبردی مدیریت بحران در سطوح ملی و منطقه ای ارائه شود.
    روش
    در این مطالعه مروری با مقایسه روش تدوین اسناد راهبردی در سه کشور امریکا، ژاپن و ترکیه، الگوی آژانس مدیریت بحران فدرال امریکا (FEMA) به عنوان مبنا انتخاب و با تلفیق اسناد موجود، چارچوب نهایی ارائه و سپس به عنوان یک نمونه موردی، سطح پوشش چارچوب ارائه شده با سرفصل های خدمات پژوهشی برنامه مدیریت بحران بافت فرسوده شهر تهران بررسی شده است.
    یافته ها
    چارچوب ارائه شده در چهار مرحله پیش برنامه ریزی، مرحله شناخت شامل تعیین موقعیت و ارزیابی ریسک و تحلیل سوات، مرحله تدوین راهبرد شامل تعیین اهداف، اقدامات، راهبردها و مستندسازی و مرحله اجرای برنامه ارائه و در هر مرحله، فعالیت های لازم تشریح شده است.
    نتیجه گیری
    بررسی اسناد راهبردی سه کشور موردمطالعه نشان داد که الگوی فما علاوه بر جامع بودن، در تعریف روش و ابزار نسبت به الگوی کشورهای ژاپن و ترکیه برتری دارد. بااین وجود می توان با افزودن بخش های فنی و ارائه کار برگ های ویژه هر مرحله بر اساس شرایط خاص کشور، الگویی کامل تر ارائه نمود. بررسی شکلی انطباق چارچوب ارائه شده با درخواست ارائه پیشنهاد تدوین برنامه مدیریت بحران بافت فرسوده شهر تهران نشان می دهد که الگوی پیشنهادی ضمن پوشش شرح خدمات درخواستی، دامنه گسترده تری را دربرمی گیرد.
    کلیدواژگان: برنامه راهبردی مدیریت بحران، ارزیابی آسیب پذیری، بافت فرسوده شهر تهران، آژانس مدیریت بحران فدرال امریکا (FEMA)
  • علیرضا فلاحی، عاطفه امیدخواه* صفحه 43
    زمینه و هدف
    توجه به مسئله ایمنی در برابر آتش سوزی در ساختمان های بلندمرتبه که امروزه بخش عظیمی از ساخت و سازهای شهری را به خود اختصاص می دهند حائز اهمیت است. عدم شناخت مسائل مرتبط با این نوع ابنیه به دلیل مجموعه شرایط منحصر به فرد آن ها می تواند تهدیدی جدی برای جان و مال افراد باشد. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که به چه طریق روش های مطرح آمادگی در برابر آتش سوزی احتمالی امکان اجرایی شدن در شرایط فعلی بلندمرتبه سازی کشورمان را دارا هستند؟
    روش
    این مطالعه مروری به مرور مبانی نظری و تجربیات جهانی در راستای کاهش آسیب پذیری و آمادگی ساختمان های بلند در برابر رخداد سانحه آتش سوزی می پردازد. بدین منظور با مرور متون تخصصی، ضوابط و دستورالعمل های جهانی درزمینه مدیریت ایمنی سانحه آتش سوزی در ساختمان های بلندمرتبه و نیز بررسی راهکارهای نوین شده و نهایتا جمع بندی نتایج با توجه به امکان کاربست آن ها در کشور پرداخته شده است.
    یافته ها
    در کشورهای توسعه یافته ازلحاظ دانش ساخت و سازهای بلندمرتبه سه روش پیشگیری بکار گرفته می شود. اولین روش «محاسبه زمان تخلیه جهت طراحی مسیر تخلیه مطلوبی» است که امکان خروج بار جمعیتی ساکن در ساختمان را در مدت زمان محدود به سمت فضای امن داشته باشد. روش دوم بر «تجهیز و کاربرد آسانسورهای ساختمان» جهت تسریع فرآیند تخلیه تمرکز دارد و نهایتا روش سوم با در نظر گرفتن احتمال عدم وجود شرایط خروج و یا صرف نظر کردن از آن به دلیل شرایط جسمی یا روحی افراد بر محافظت از ساکنان در نقاطی امن در زیربنای ساختمان تحت عنوان «طبقات یا فضاهای پناه» تاکید می ورزد.
    نتیجه گیری
    افزون بر این ها توجه به ابعاد سانحه و آسیب پذیری های ساختمان در برابر آن از زمان شروع طراحی و به کارگیری چندین گزینه جایگزین جهت تامین ایمنی به همراه تشکیل تیم مدیریت بحران و برنامه ریزی های مداوم در مدیریت ایمنی ساختمان های بلند نیز می تواند به اثربخشی اقدامات کمک نماید.
    کلیدواژگان: آمادگی در برابر آتش سوزی، ساختمان بلندمرتبه، ضوابط بلندمرتبه سازی، ایمنی ساختمان ها، تخلیه اضطراری، زمان تخلیه، طبقات پناه، تخلیه ایمن
  • آزاده خدابنده لو*، علی علیدوستی صفحه 58
    زمینه و هدف
    پس از برنامه ریزی و تعریف فرایندها و فعالیت های اصلی مدیریت بحران در سازمان های مختلف، توجه به معرفی متولیانی برای انجام امور گوناگون در مقاطع زمانی قبل، حین و پس از وقوع سوانح، ساختاردهی به آن ها و فراهم آوردن منابع و ابزارهای لازم برای آن ها، موجب کسب اطمینان از اجرای طرح ها و برنامه ها به شکل سازمان دهی شده و مدیریت بهینه شرایط اضطراری می گردد؛ بنابراین در این مقاله، شناسایی اصول و عواملی که باید در طراحی چنین ساختاری در نظر گرفته شوند، موردتوجه است.
    روش
    در این مطالعه مروری، با در نظر گرفتن الگوها و مدل های منتخب دنیا (سیستم ملی مدیریت بحران ایالات متحده آمریکا، برنامه واکنش ملی ایالات متحده آمریکا و چارچوب مدیریت بحران استانداردشده کالیفرنیا) به تعریف سطوح اصلی در طراحی ساختارهای مدیریت بحران، تعیین روابط این سطوح و نحوه پشتیبانی آن ها از یکدیگر پرداخته می شود.
    یافته ها
    اصول کلی حاکم در زمینه طراحی ساختار مدیریت بحران، سطح بندی مراکز مختلف برای طراحی ساختار اجرایی و ابزارهای طراحی ساختار اجرایی، از مدل های منتخب دنیا به دست آمد.
    نتیجه گیری
    توصیه هایی به منظور طراحی ساختار اجرایی عملیات پاسخگویی به بحران در سطوح مختلف شامل این موارد ارائه گردید: تعیین سطوح عملیاتی در طراحی ساختار مدیریت بحران، طراحی ساختار و تعریف ارتباطات درون و بین سطوح و تعیین وظایف سطوح مختلف.
    کلیدواژگان: ساختار اجرایی سازمان، مدیریت بحران، طراحی ساختار، سیستم ملی مدیریت بحران ایالات متحده آمریکا، برنامه واکنش ملی ایالات متحده آمریکا، چارچوب مدیریت بحران استانداردشده کالیفرنیا
  • سانجایا بهاتیا* ترجمه: مهناز خردمند صفحه 69
    فضاها و امکانات آموزشی به ویژه مدارس جز مراکز حیاتی هر جامعه هستند. مدارس در سرتاسر دنیا در جریان وقوع زلزله در مناطق زلزله خیز یا به طور کلی تخریب شده یا به گونه ای آسیب می بینند که عملا غیر قابل استفاده می شوند. در این مقاله به تجربیات هند برای مقاوم سازی ساختمان مدارس در برابر زلزله می پردازد. در بخش اصلی به روش شناسی نظامند برای کاهش خطرات زلزله در بخش آموزش و پرورش پرداخته شده است.
|
  • Gholamreza Kazemian*, Simindokht Arish Page 9
    Background And Objective
    District 9 of Mashhad municipality with a spread over 3275 hectares and the population over 329562 people, is one of the most important districts of Mashhad, which is threatened by three major faults (South of Mashhad, Sang Bast – Shandiz and Tous). Existence of important sites such as Ferdowsi University, Shahid Khorshidi and Shahid Beheshti teacher training centers, Shahid Montazeri School and also non profit educational centers such as cooperation organization training center of Khorasan Razavi municipalities and etc. reflect the high importance of this district from the urban view. Therefore, the studies related to the seismic vulnerability of district 9 of Mashhad and finding the best model for the study of urban management requirements of Mashhad.
    Method
    This is an applied- descriptive study. Data was gathered from relevant organizations in accordance with the standards and requirements of RADIUS model. Data analysis was performed according to methods based on database and utilize the RADIUS model and softwares based on the geographic information system approach.
    Findings
    The greatest damage caused by South of Mashhad fault scenario and the least damage was caused by Tous fault scenario. In total, the greatest vulnerability is in the areas that have a high population and density building and areas which type of their soil is rocky and have low and medium density, have the least vulnerability.
    Conclusion
    Being near and far from the fault is effective in vulnerability intensity. By using the findings, the radius model has the highest accuracy and performance.
    Keywords: RADIUS Model, Earthquake, Earthquake damage estimation, District 9 of Mashhad Municipality, Earthquake Damage Scenario, Mashad Faults. uCitation (APA 6th ed.): Kazemian, GR, Arish
  • Naghme Mohamadpourlima*, Farshid Aalizad, Ali Khoeini Page 21
    Background And Objectives
    Unexpected natural incidents entitled as disasters, involve all sectors and organizations of a society in addition the minds of the authorities. The need to control the disaster and solve it on the one hand and dispatching trained and skilled manpower in the affected areas on the other hand, puts a challenge for disaster managers. However, the number of volunteers dispatched to the affected areas does not exceed the number of fingers. The aim of this study was to identify strategies for dispatching and retention of human resources in the affected areas.
    Method
    This was a descriptive-analytical study. The statistical populations were 220 employees working in the institutions which are obliged to participate in the affected areas. The data were gathered by researcher-made questionnaire: its reliability and validity was verified. T-test was used to analyze the data by SPSS19 software.
    Findings
    Feeling useful and effective and obligation and fearing of losing job were the key factors in dispatching and retaining manpowers in affected areas.
    Conclusion
    Manageing due to the organizational levels of staffs and their work experiences can use some factors to dispatch man powers to the affected area which will not be achieved unless with a pre-planned program.
    Keywords: Human resource management in disasters, Disater management, Earthquakes, Expert human resources, Tehran province
  • Habibollah Ranaei Kordshouli*, Kazem Askarifar Page 30
    Background And Objectives
    The human adverse consequences and economic heavy losses caused by natural and man-made disasters and the need to allocate large amounts of country resources and activities in the times of disasters, have led the focus of planning from the response phase to earlier phases such as preparation and prevention. This factor, in recent years, has caused to be paid special attention to disaster management, strategic plans at different levels of national, regional and local. Being new to this subject, along with extensive dimensions of disaster management, led to provide a methodological comprehensive model for developing a disaster management strategic plan at national and regional levels.
    Method
    In this review study, with studying the methods of developing strategic documents in three countries (USA, Japan and Turkey), the model of the Federal Emergency Management Agency (FEMA) was selected as the basis and by combining of existing documents the final framework was presented and then as a case study the coverage level of provided framework has been investigated with headings of research services of the disaster management program of the worn texture of Tehran.
    Findings
    The presented framework is provided in four steps such as pre programing step, recognition step that includes positioning, risk assessment and SWOT analysis; the strategy development step that includes setting goals, actions, strategies and documentation; and program implementation as the final step. In all the above mentioned steps, any necessary actions have been described.
    Conclusion
    Reviewing strategic documents of three studied countries showed that the FEMA pattern in addition to comprehensiveness is superior in defining methods and tools to Japan and Turkey. However, a more complete model could be provided by adding the technical parts and providing special worksheets of each step based on the specific circumstances of the country. Checking the form of providing a compliance framework with RFP of developing programs of disaster management of Tehran worn textures show that the proposed model addition to covering requested services, involves the broader range.
    Keywords: Strategic plan of disaster management, Vulnerability assessment, Tehran Worn Texture, Federal Emergency Management Agency (FEMA)
  • Alireza Fallahi, Atefe Omidkhah* Page 43
    Background And Objectives
    Fire safety issues in high-rise buildings which are the dominant trend of urban new developments are critically noticeable. Lack of knowledge about fire safety problems in these types of construction seriously threats people’s lives and properties. This article seeks to answer the question that in what ways methods of preparedness against possible fire has the possibility of implementing in the current situation of high rise building of our country.
    Method
    This article reviews the literature and international experience in preparedness and vulnerability reduction in highrise buildings against fire incidents. For this purpose by reviewing of the specialized literature, international standards and guidelines in the field of safety management of fire incident in high rise buildings as well as search for new solutions, finally it has been concluded due to the possibility of their use in our country.
    Findings
    In developed countries in terms of knowledge of high rise construction three preventive methods were used. The first method is “to calculate the evacuation time to design an optimal evacuation route” which may provide the population to exit the building in a limited safe time. The second method focuses on “mobilization and application of the building lifts” to expedite the evacuation process. Finally, the third method, taking into account the probability of some residents becomes unable to evacuate or face sets of difficulties because of physical disabilities, propose “defend-in place concept by constructing refuge zones or floors”.
    Conclusion
    In addition, paying attention to the dimensions of the incident and building vulnerabilities against it since the beginning of the design of high-rise building and applying some alternative options to ensure safety along with the disaster management team and ongoing planning in safety management of high-rise building can contribute to effectiveness of measures.
    Keywords: Preparedness against Fire, High, Rise Building, Standards of High, Rise Buildings, Safety of Buildings, Emergency Evacuation, Evacuation Time, Refuge Floors, Safe Evacuation
  • Azadeh Khodabandelou*, Ali Alidousti Page 58
    Background And Objective
    After planning and defining processes and main activities of disaster management in different organizations, paying attention to addressing authorities in order to perform various tasks in the time periods of before, during and after disasters; giving structure to them and providing the necessary resources and tools caused ensuring the implementation of projects and programs in an organized form and optimal emergency management. Therefore in this study, identifying principles and factors that must be considered in designing such a structure are concerned.
    Method
    In this review study by considering world selected patterns and models such as a National Disaster Management System of USA, the National Response Plan of USA and California Standardized Emergency Management, define the main levels in designing disaster management structures, determining the relationship between these levels and the method of supporting them from each other.
    Findings
    The governing general principles in the field of designing structure of disaster management, classifying different centers for designing the administrative structure and designing tools for executive structure were obtained from world selected models.
    Conclusion
    Some recommendations in order to design the executive structure of disaster respond operations at different levels were presented such as: determining the operational levels in designing the structure of disaster management, designing structures and defining communication within and between levels and assigning tasks of different levels.
    Keywords: Executive structure of an organization, Disaster management, National Disaster Management System of USA, the National Response Plan of USA, California Standardized Emergency Management
  • Sanjaya Bhatia*, Translated By: Mahnaz Kheradmand Page 69
    Educational facilities, particularly schools, are critical centers of each community. Schools all over the world during the earthquake in earthquake-prone areas destroyed completely or damaged so that they are practically useless. In this article we address India experiences for retrofitting school buildings against earthquakes. In the main part, we discuss a systematic methodology for earthquake risk reduction in the education sector.
    Keywords: Safe Schools, Earthquake resistant schools, Earthquake, India, Educational buildings, The United Nation Development Program (UNDP), The Education for All Project, Resilient schools, Training masons