فهرست مطالب

علوم و مهندسی محیط زیست - سال دوم شماره 1 (زمستان 1393)
  • سال دوم شماره 1 (زمستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1394/01/23
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سرور اسفنده، افشین دانه کار صفحات 1-9
    امروزه تالاب ها، این اکوسیستم های ارزشمند با طیف وسیعی از استرس ها مانند تغییرات در رژیم هیدرولوژیکی، ورود رواناب های آلوده و تغییرات فیزیکی مانند تکه تکه شدن مواجهند. هر چند تالاب ها در روند تکاملی خود به بستری خشک و عاری از آب مبدل شده، اما فعالیت های انسانی این روند را تسریع کرده و آن را به مرگ زودرس مبتلا می کنند.تالاب های استان هرمزگان با وجود موقعیت ویژه و منحصر بفردی که درمیان تالاب های سایر استان ها دارند به دلیل عدم توجه کافی با تهدیدات زیادی مواجهند; از این رو ضروری به نظر می رسید که این تالاب ها به صورت تطبیقی_مقایسه ای مورد بررسی قرار گرفته و از لحاظ معیارهای مختلف با هممقایسه شوند. براساس نتایج این مطالعه، استان هرمزگان به عنوان یک استان ساحلی در جنوب ایران دارای 18 تالاب طبیعی بوده که حدود5/1 % از مساحت آن را به خود اختصاص داده و همگی ساحلی و متاثر از رفتارهای دریایی و دارای آب دائمی و شور هستند. همچنین از نظر ویژگی های حفاظتی محدوده مورد مطالعه دارای یک تالاب با عنوان پناهگاه حیات وحش، سه تالاب با عنوان منطقه حفاظت شده، یک ذخیره گاه زیستکره،شش تالاب بین المللی ویک منطقه مهم پرندگان (IBA) است. مهمترین عوامل تهدید در این تالاب ها شامل آلودگی های نفتی در 85%، فعالیت های کشاورزی در 72%، فعالیت های صنعتی در 27%،تردد و حمل و نقل های آبی در 16%این تالاب ها بوده و صید غیر مجاز، برداشت بیش از حد گیاهان و سایر عوامل تهدید به میزان اندک در این تالاب ها مشاهده می شوند. نتایج نهایی این مطالعه نشان داد که همه تالاب های استان بجز دلتای رود گز که دارای کد F است، از لحاظ کد رامسر ساحلی هستند. علاوه بر این مطلب، مطابق سیستم طبقه بندیMedWet همه این تالاب ها بجز دلتای رود گز که از نوع مصبی است، از نوع دریایی هستند.
    کلیدواژگان: تلاب، هرمزگان، تطبیقی، MedWet، IBA
  • اعظم سادات میرروشندل، ام البنین خاوندکار صفحات 11-18
    از بین عناصر غذایی مختلف که بر سرعت تولید اولیه و رشد جلبکی در آبهای شیرین اثر می گذارند، فسفر و پس از آن نیتروژن به عنوان عناصر غذایی محدودکننده در آبهای شیرین شناخته شده اند که به طور طبیعی غلظت این مواد در تالابها و رودخانه ها بسیار پایین است اما ورود بار سنگینی از این مواد توسط روان آبهای کشاورزی و شهری موجب شکوفایی جمعیت جلبک ها و باکتری های فتوسنتز کننده می شود که علاوه برآسیب دیدگی آبهای طبیعی، سلامت انسان را نیز به مخاطره میاندازد. این تحقیق به منظور بررسی کیفیت 9 نقطه در سطح تالاب انزلی و 15 رودخانه منتهی به آن و تعیین میزان غلظت ازت و فسفراز اواخر سال 1389 طی پریود زمانی 18 ماهه انجام گرفته استدر طی این تحقیق مقادیر اکسیژن محلول؛ PH؛ TDS؛ EC؛ نیترات؛ نیتریت؛آمونیاک؛نیتروژن کل و فسفات کل در 24 ایستگاه طی پریود زمانی مربوطه اندازه گیری گردید. پایین بودن مقدار اکسیژن محلول در برخی از نقاط نمونه برداری شده و بالا بودن میزان TN و TP در اکثر رودخانه ها و نقاط داخل تالاب و همچنین بالابودن میزان نسبت ازت به فسفر در اکثر ایستگاه های نمونه برداری شده نشاندهنده گرایش به سمت یوتروف بودن است.
    کلیدواژگان: تالاب انزلی، یوتروف، ازت، فسفر، اکسیژن محلول
  • محمدرضا رحمانی، مهناز اردلان صفحات 19-27
    جزایر مرجانی از مهمترین منابع تولید انرژی در اکوسیستم های دریایی هستند که میزان تولید انرژی در این اکوسیستم ها، معادل جنگل های حاره ای است. مرجان ها همچنین تامین کننده سرپناهی مناسب برای دیگر گونه های جانوران آبزی بوده و به عنوان مهمترین مراکز تنوع زیستی در دریا محسوب می گردند. روند نگران کننده کاهش تنوع زیستی در مرجان های سازنده آب سنگ ها نیز مشاهده شده است. با توجه به این که تنوع موجودات وابسته به آبسنگ های مرجانی با تنوع آبسنگ ها رابطه مستقیم دارد، لذا کاهش تنوع مرجان ها اهمیتی مضاعف دارد. جهت انجام مطالعات تنوع گونه ای، از فرم تغییریافته ترانسکت خطی با فواصل مشخص شده در عمق های 3، 6 و 9 متری جزایر لارک، فارور و خارک استفاده گردید. بررسی شاخص ها حاکی از آن است که کلیه اندیس های مورد ارزیابی (تنوع، غنای گونه و یکنواختی فراوانی گونه ها)، در امتداد طول خلیج فارس کاهش معنی داری را از سمت شرق به غرب نشان می دهند. این کاهش می تواند به دلیل یا دلایل رابطه معکوس جزیره و سرزمین اصلی، وجود شیب فزاینده فاکتورها در جهت شرق به غرب یا نوسانات شدید آنها در آن راستا و احتمال دخالت عوامل بیوتیک (از جمله رقابت) باشد.
    کلیدواژگان: Acropora، مرجان های سخت، تنوع زیستی، آبسنگ، خلیج فارس
  • ناصح قادری، مصطفی کریمی صفحات 29-34
    تغییر اقلیم از طریق بروز تغییرات مهم در منابع آبی حیات زیستمندان را با مشکل مواجه می سازد. پیش بینی این تغییرات می تواند به حفاظت از بیوم ها کمک کند. با هدف پیش بینی اثر تغییر اقلیم بر کیفیت آب و بار آلودگی وارده به دریاچه زریبار مریوان، از دو مدل اقلیمی و کیفیت آب استفاده شده است. ابتدا به کمک مدل اقلیمی HAD-CM3 و SDSM دمای منطقه برای دوره 2040 پیش بینی، ریزمقیاس نمایی و از طریق رابطه بین عناصر اقلیمی، بارش پیش بینی گردید. با استفاده از مدل ریاضی AQUALM، روانآب و بار آلودگی حوضه به دریاچه از سطح هر کاربری زمین پیش بینی ودرمحدوده زمانی سالهای 2000، 2011 و 2040 روند تغییرات زمانی بار آلودگی های TN وTP با فرض 10% و20% تغییر در کاربری زمین مدلسازی گردید. نتایج حاکی از وجود ارتباط معنی دار بین دمای ثبت شده در حوضه زریبار و دمای شبیه سازی شده مدل اقلیمی می باشد. نتایج نشان می دهد رابطه معنا داری بین میزان رطوبت نسبی و بارش ثبت شده در حوضه وجود دارد و بارش حوضه از طریق همبستگی بارش و رطوبت قابل محاسبه است. در پایان دوره 2040 میزان بارش سالانه حوضه کم می شود و به تبع آن رواناب حوضه بدلیل کاهش بارندگی و تغییر رژیم و نوع بارش کاهش می یابد. آب کمتری به دریاچه وارد می شود، غلظت آلودگی وارده در واحد حجم رواناب افزایش و تعداد ماه های با بار آلودگی بالا بیشتر می شوند. با افزایش جمعیت و گرمایش جهانی میزان انتقال آلودگی به دریاچه به ویژه درصورت تبدیل کاربری طبیعی به کشاورزی و شهری ده ها تا صدها برابر افزایش خواهد یافت.
    کلیدواژگان: تغییر اقلیم، بارندگی، رواناب، آلودگی، دریاچه زریبار
  • لعبت تقوی، نگین ناصح، بهنام باریک بین، علیرضا حریفی صفحات 45-56
    وجود فلزات سنگین در محلولهای آبی، خصوصا آب آبیاری در کشاورزی با غلظت های بالاتر از حد مجازموجب زیان به محیط زیست و به خطر افتادن سلامت انسان میگردد. بنابراین حذف این فلزات از منابع آبی، گامی مثبت در جهت رسیدن به توسعه پایدار محسوب میشود. کروم یکی از فلزات سنگین خطرناک است که غلظت های بالای آن عاملی تنشزا برای گیاهان به شمار میرود و میتواند به عنوان یک عامل محدود کننده رشد، خصوصیات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی آنها را تحت تاثیر قرار گیرد. بنابراین باید با یک روش موثر و به صرفه قبل از مصرف برای هر نوع کاربردی به خصوص آبیاری زمین های کشاورزی از آب های آلوده حذف گردد. هدف از این مطالعه، بررسی حذف کروم شش ظرفیتی از محلول های آبی با استفاده از پوسته سبز بادام می باشد. در این مطالعه، تمامی مراحل آزمایش اعم از زمان تماس، غلظت،pH، دوز جاذب و دما، در یک سیستم ناپیوسته اجرا شد. در پایان برای سنجش کروم شش ظرفیتی از اسپکتروفتومترUV/Vis Spectrometer T80+ در طول موج 540 نانومتر استفاده گردید. در این تحقیق مشخص شد که حذف کروم از محلول آبی وابستگی زیادی بهpH دارد (2=pH). بعلاوه، با افزایش دوز جاذب، زمان تماس و دما، درصد حذف، افزایش داشت و به دلیل محل های محدود در جاذب، با افزایش غلظت اولیه کروم، راندمان حذف، از 99/99% به 87/61% کاهش یافت. نتایج نشان داد که می توان از پوست سبز بادام به عنوان یک جاذب موثر برای حذف کروم شش ظرفیتی از محلول های آبی استفاده نمود.
    کلیدواژگان: آب، فلزات سنگین، کروم شش ظرفیتی، جاذب زیستی، توسعه پایدار
  • محمدحسین صیادی، رضا کارگر بیده صفحات 57-65
    تالاب مصنوعی سیستمی طبیعی در تصفیه فاضلاب می باشد که با توجه به سادگی ساخت و راهبری، سازگاری با محیط زیست و بازدهی بالا، در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. در این مطالعه با توجه به تحقیقات انجام شده، انواع تالاب مصنوعی از لحاظ عوامل اقلیمی، هیدرولیکی و گیاهان مورد بررسی قرار گرفته است. عملکرد مناسب انواع تالاب مصنوعی در تصفیه منابع مختلف فاضلاب از قبیل شهری، صنعتی، کشاورزی و شیرابه لندفیل، در کنار امکان انتخاب سیستم متناسب با منطقه مورد نظر، تالاب مصنوعی را سیستمی انعطاف پذیر قرار داده است. با توجه به وابستگی کم به منابع انرژی و صرفه اقتصادی، تالاب مصنوعی گزینه ای جذاب برای متخصصین محیط زیست و دولت ها در بحث تصفیه فاضلاب می باشد. کمیت و کیفیت فاضلاب، اقلیم منطقه و میزان تصفیه مورد نظر از عواملی است که در انتخاب نوع سیستم و طراحی آن باید در نظر گرفته شود.
    کلیدواژگان: تصفیه فاضلاب، تالاب مصنوعی، آلودگی، گیاهان
  • علیرضا محمدی، نگار گل زاده، قربانعلی محمدپور صفحات 67-75
    نگرانی در مورد اثرات دراز مدت فلزات سنگین به عنوان آلاینده های زیست محیطی افزایش یافته است و مشخص شده که پایش زیستی می تواند روش مطلوب و رضایتمندی برای اندازه گیری میزان فلزات سنگین و در دسترس بودن زیستی آنها باشد. به جهت پیچیدگی های شناسایی اثرات زیستی در زیستگاه اندازه گیری مقادیر آلاینده منطقی تر است. بیان شده است که پرندگان به جهت قرار داشتن در سطح تغذیه ای بالا در اکوسیستم و همچنین حساسیت پذیری بالای آنها به مواد سمی، شاخص های مفیدی برای آلودگی فلزات سنگین می باشند. به همین جهت تحقیق حاضر که از لحاظ طبقه بندی مطالعات سم شناسی در مرحله بررسی (Survey) قرار می گیرد، به اندازه گیری میزان فلزات سنگین Cu، Zn، Fe، Cd و Cr موجود در اندام های کبد، کلیه و عضله گونه حواصیل خاکستری در تالاب آبشینه در سال 1392 پرداخت. نتایج آزمون های آماری نشان داد که غلظت Cd موجود در کبد افراد بالغ به طور معنی داری از افراد نابالغ بالاتر بود (α=0/05) که می تواند به در معرض قرار گیری مزمن پرنده با غلظت کم و طولانی مدت این عنصر مربوط شود. میزان Zn و Fe موجود در عضله ماده در سطح اطمینان 95% و 99% و Cr موجود در کلیه جنس نر در سطح اطمینان 99% بالاتر بود. همچنین مقایسه میانگین غلظت عناصر مورد نظر در هر سه اندام با مقادیر پیشنهاد شده جهانی برای پرندگاه آبزی نشان می دهد که میزان Cd و Cr از مقادیر ارائه شده کمتر بود، با این وجود بالا بودن غلظت این عناصر در برخی نمونه ها نشان می دهد که این پرندگان در محیط زیستشان در معرض این فلزات قرار دارند. میزان Fe، Zn و Cu در برخی اندام ها بالاتر از مقادیر ارائه شده بود. به طور کلی فعالیت های مختلف انسانی در قسمت های اطراف تالاب و ورود فاضلاب های گوناگون را می توان منبع اصلی آلودگی و عامل موثر بر افزایش این فلزات دانست. بنابراین مسیر یابی منابع آلاینده در محدوده این زیستگاه از اهمیت زیادی برخوردار می باشد. نتایج تحقیق حاضر می تواند در پایش مستمر فلزات سنگین در حواصیل خاکستری تالاب آبشینه مورد استفاده قرار گیرد.
    کلیدواژگان: عناصر سنگین، آلودگی، حواصیل خاکستری، تالاب آبشینه
  • کیادخت رضایی، سمیرا کیانی، منا مقدم، سعید پهلوانی، بهزاد سعیدپور صفحات 77-84
    رودخانه جاجرود رودخانه ای باجریان دایمی آب است که در30 کیلومتری شمال شرق تهران قراردارد. افزایش صنایع فعال درمنطقه جاجرود و دفع غیراصولی پساب های صنعتی و شیمیایی موجب آلودگی آب های سطحی و زیرزمینی این منطقه شده است.در این مطالعه جامعه بنتوزدر سه ایستگاه مورد بررسی قرارگرفت که مطابق با شاخص های هلسینهوف و EPT مناطقی که دورتراز حضورفعالیت های انسانی بودند و فرصت خودپالایی رودخانه نیزدر آن هابیشتر بود دارای آبی با کیفیت نسبتا مناسب بودند، اما منطقه ای که به سازه ها و سکونت انسانی نزدیکتراست، شرایط کیفی آب بسیار ضعیف بود.در این مطالعه جوامع کفزی شناسایی شده با بیشترین فراوانی در هرسه ایستگاه از Ephemeroptera بودندکه بنابرشرایط رودخانه ای خانواده های متفاوتی راشامل می شدند.همچنین با افزایش آلودگی تنوع گونه ای کاهش داشته و فراوانی گونه های مقاوم به کمبود اکسیژن مشاهده شد.با استفاده ازآنالیزخوشه ای تشابه بین ایستگاه های موردمطالعه براساس حضور کفزیان وشاخص های به کاربرده شده نیز به دست آمد که تاییدی برمطالعات آزمایشگاهی بود.
    کلیدواژگان: رودخانه جاجرود، جوامع بنتیک، شاخص زیستی