فهرست مطالب

پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران - پیاپی 28 (پاییز 1397)
  • پیاپی 28 (پاییز 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/09/01
  • تعداد عناوین: 6
|
  • آرش فخری زاده، حسین توکلیان، سید احمد رضا جلالی نائینی* صفحات 1-49

    رویکرد نوین سیاستگذاری مالی در کشورهای در حال توسعه و صادر کننده کالاهای خام (بویژه نفت) راهکاریاز طریق پایداری و افزایش مقیاس سرمایهگذاری « بنیه هلندی » و هدایت اقتصاد به « بیماری هلندی » برای اجتناب ازدولت، ایجاد ثبات بیشتر در نرخ ارز حقیقی و پایداری رشد اقتصادی است. این موضوع در قالب یک الگوی تعادلعمومی تصادفی پویای نوکینزی برای اقتصادی باز و کوچک مانند ایران ارایه میشود. درآمد حاصل از فروش نفتتوسط دولت با تصریح قواعد مالی برای پسانداز، مخارج جاری و عمرانی تخصیص داده میشود. فرایند این تخصیصشامل دو مرحله است: اول، بخشی از درآمدها در صندوق توسعه ملی ذخیره میشود. دوم، از مقدار باقیمانده بخشیصرف هزینه های جاری و بخشی دیگر صرف هزینه های عمرانی میشود. در این مقاله، با تخمین پارامترهای ساختاریو قواعد ابزاری از روش بیزین، سهم تخصیص یافته به صندوق ذخیره، مخارج مصرفی و عمرانی دولت که متناظر باپایداری و افزایش مقیاس سرمایهگذاری است، تعیین میشود. مقایسه سناریوهای مختلف در اقتصاد ایران نشانمیدهد استفاده از صندوق توسعه ملی به همراه ذخیرهسازی بخشی از ارز حاصل از فروش نفت و عقیم سازیافزایش خالص ذخایر خارجی توسط بانک مرکزی علاوه بر اینکه باعث حداقل شدن تابع زیان سیاستگذار و پایداریبیشتر سرمایهگذاری دولت و کاهش تلاطم نرخ ارز حقیقی میشود، بلکه مقام پولی را هم در اجرای اهداف خودیاری میدهد.

    کلیدواژگان: درآمدهای نفتی، سرمایهگذاری دولت، قواعد مالی، رویکرد پایداری
  • علی حیدری فتح آباد*، عاطفه تکلیف صفحات 51-81

    تلاش های کشورهای واردکننده نفت در زمینه سرمایه گذاری جهت انتقال از سوخت های فسیلی به غیر فسیلی و امکان پذیری بهره برداری تجاری از ذخایر نفت و گاز غیرمتعارف، امنیت تقاضای نفت خام کشورهای صادرکننده را می تواند با خطر جدی مواجه کند. در این مطالعه با محاسبه شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت خام از کشورهای عضو اوپک طی سال های 2014-2000 به بررسی رابطه این متغیر و قیمت نفت با سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت این کشورها طی سال های (2012-2000) با استفاده از مدل داده های تابلویی با اثرات تصادفی  پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد که اثر شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت بر سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت منفی بوده و این اثر معنا دار می باشد. لذا با توجه به مقدار ضریب شاخص ریسک تقاضای صادرات نفت، می توان نتیجه گرفت که یک درصد تغییر در مقدار ریسک تقاضای صادرات نفت، 51/0 درصد سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت در جهت مخالف آن تغییر می کند. همچنین اثر قیمت نفت بر سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت مثبت است، به گونه ای که یک درصد تغییر در قیمت نفت، 12/1 درصد سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت را در همان جهت تغییر می دهد.

    کلیدواژگان: امنیت تقاضای انرژی، اوپک، سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت
  • سعید راسخی*، رویا ساعدی صفحات 83-104
    هدف از پژوهش حاضر، آزمون دو فرضیه در ارتباط با اهمیت تعامل میان رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی در تعیین شدت انرژی می باشد. بر اساس فرضیه اول تحقیق حاضر، رانت منابع طبیعی(کیفیت حکمرانی) بطور مستقل شدت انرژی را افزایش(کاهش) می دهد در حالی که بر اساس فرضیه دوم، شدت انرژی متاثر از تعامل رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی می باشد، به طوری که اثر نهایی رانت منابع و کیفیت حکمرانی بر شدت انرژی، با وجود اثرات تعاملی، می تواند تقویت یا تضعیف گردد. فرضیه های تحقیق برای 58کشور صادرکننده سوخت به روش گشتاورهای تعمیم یافته طی دوره 2015-1998 آزمون شده است. نتایج نشانگر تایید فرضیه های پژوهش و نقش تعیین کننده کیفیت حکمرانی بر اثرگذاری رانت منابع بر شدت انرژی می باشد. نتایج پژوهش نشان می دهدکه اثرات رانت منابع طبیعی و کیفیت حکمرانی، به صورت مستقل بر شدت انرژی، به ترتیب مثبت و منفی است. همچنین بر اساس اثر تعاملی، اثر افزایشی رانت منابع بر شدت انرژی با وجود کیفیت حکمرانی تضعیف شده و کاهش می یابد و اثر کیفیت حکمرانی بر شدت انرژی با وجود رانت منابع طبیعی همچنان منفی بوده و حتی در تعامل با رانت منابع طبیعی می تواند تقویت گردد که بیانگر نقش اساسی کیفیت حکمرانی در شدت انرژی می باشد.
    کلیدواژگان: کیفیت حکمرانی، شدت انرژی، رانت جویی، کشورهای صادرکننده سوخت
  • زهرا عزیزی* صفحات 105-132
    یکی از موضوعات مهم در اقتصاد انرژی جهت سیاستگذاری در این بخش شناخت مناسب تقاضای انرژی و برآورد صحیح کشش پذیری قیمتی و درآمدی آن است. تاکنون تلاش های گسترده ای جهت تخمین کشش پذیری تابع تقاضای انرژی در ایران صورت گرفته است اما مساله نامتقارن بودن پویای های تقاضا و تغییر ضرایب الگو در دوران رونق و رکود اقتصادی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از اینرو در مقاله حاضر با در نظر گرفتن یک الگوی آستانه ای تصحیح خطا، پویایی های تقاضای انرژی در ایران طی دوره 1393-1357، با لحاظ نمودن تفاوت در دوران رکود و رونق اقتصادی، برآورد گردیده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد دو رژیم متفاوت در پویایی های تقاضای انرژی در ایران وجود داشته است. در شرایط رکود کششهای قیمتی و درآمدی تقاضا و همچنین سرعت تعدیل پایین تر بوده، در حالی که در زمان رونق انعطاف تقاضاکنندگان برای عکس العمل بیشتر و بنابراین کشش های قیمتی و درآمدی و سرعت تعدیل بالاتر بوده است. بر این اساس اگرچه در تقاضای انرژی هم در زمان رونق و هم در رکود کشش ناپذیر است و اجرای سیاست های قیمتی نمی تواند بر تقاضا موثر باشد، اما کارایی این سیاستها می تواند در زمان رونق اقتصادی بیشتر از زمان رکود باشد.
    کلیدواژگان: انرژی، پویایی های تقاضای انرژی، عدم تقارن، الگوی تصحیح خطای آستانه ای، رکود و رونق اقتصادی
  • حسین محمدی*، شیرین ظریف صفحات 133-156
    با توجه به اینکه امروزه رشد اقتصادی هدف اصلی بسیاری از سیاست های اقتصادی دولت هاست و این سیاست ها می تواند دارای اثرات جانبی همچون زیان های زیست محیطی باشد، توجه به عواملی که منجر به بهبود عملکرد محیط زیست می شوند، بسیار حائز اهمیت است. در این مطالعه اثرگذاری متغیرهایی همچون شدت انرژی(به عنوان یکی از متغیرهای رایج کارایی انرژی)، مصرف کودهای شیمیایی، شاخص توسعه انسانی و ارزش افزوده بخش صنعت نسبت به ارزش افزوده کل، بر شاخص عملکرد محیط زیست برای دو گروه کشورهای اوپک و کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی مورد بررسی قرار گرفته است. روش مورد استفاده در تحقیق، مدل داده های تابلویی پویا طی سال های 2007 الی 2014 است. نتایج نشان داد که افزایش متغیرهایی همچون مصرف شدت انرژی، مصرف کودهای شیمیایی و ارزش افزوده بخش صنعت، منجر به کاهش شاخص عملکرد محیط زیست خواهد شد، به طوری که افزایش یک واحد در متغیر شدت انرژی به ترتیب منجر به کاهش 019/0 و 029/0 واحد در شاخص عملکرد محیط زیست در کشورهای اوپک و OECD خواهد شد. با توجه به نتایج تحقیق، می توان با اتخاذ سیاست هایی همچون اجرای مقررات سخت گیرانه برای آلوده کنندگان محیط زیست و نیز ایجاد محدودیت برای شدت مصرف انرژی، همراه با رشد اقتصادی، به کاهش آلودگی زیست محیطی کمک کرد.
    کلیدواژگان: شاخص عملکرد محیط زیست، کارایی انرژی، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، اوپک، داده های تابلویی
  • سید مهدی موسویان*، زهرا کریمی تکانلو، سید کمال صادقی، محسن پورعبادالهان کویچ صفحات 157-184
    تدوین سیاست های موثر بر کاهش شدت (افزایش بهره وری) انرژی نیازمند مطالعه کامل عوامل موثر بر آن است. از طرفی طی سال های اخیر، مصرف نهایی انرژی بخش صنعت در بین بخش های مختلف مصرف در ایران افزایش زیادی داشته است. هدف این مطالعه بررسی عوامل موثر بر شدت انرژی در صنایع کارخانه ای ایران به‎ویژه اثر متغیرهای مخارج عمرانی دولت و سرمایه گذاری مستقیم خارجی بر شدت انرژی در این صنایع به تفکیک استان و کنترل اثرات سرریز فضایی بین آن‎ها با استفاده از داده های تابلویی 28 استان کشور طی دوره 1379 تا 1393 می باشد. به منظور بررسی وجود اثرات سرریز فضایی از آزمون های Wald، LR و Panel (Robust) LM استفاده شده است و پس از تائید وجود اثرات فضایی و نوع آن، مدل دوربین فضایی (SDM) جهت بررسی شدت انرژی انتخاب شده است. مطابق نتایج، قیمت انرژی، سهم مالکیت خصوصی و مخارج عمرانی دولت اثر منفی بر شدت انرژی داشته اند درحالی که متغیرهای نسبت صادرات به ارزش افزوده و نسبت سرمایه به نیروی کار دارای اثر مثبت بر شدت انرژی بوده اند. سرمایه گذاری مستقیم خارجی نیز اثر معناداری بر روی شدت انرژی نداشته است. این نتایج لزوم توجه بیشتر به اتخاذ فناوری های بالاتر تولید در سرمایه گذاری ها و تاثیر دولت در تغییرات شدت انرژی را بیان می کنند ضمن اینکه امکان استفاده از سیاست های مرتبط با غنی سازی همسایه در جهت افزایش بهره وری انرژی را نیز متصور می سازد.
    کلیدواژگان: دولت، انرژی، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، اثرات فضایی
|
  • Arash Fakhrizadeh, Hossein Tavakolian, Seyyed Ahmad Reza Jalali Naini * Pages 1-49

    The present article adopts the new approach to fiscal policy in the commodity (oil) exporting developing countries to avoid the "Dutch Disease" phenomenon and instead guide the economy toward "Dutch Vigor" through “sustainability and scaling up of public investment”. This approach results in greater stability of the real exchange rate and economic growth. We cast this issue in the context of a multi-sector dynamic stochastic general equilibrium (DSGE) for the Iranian economy. Three fiscal rules are used to allocate oil revenues for saving, current government expenditures, and government investments. The allocation process is done in two stages. First, the share of oil revenues to a sovereign wealth fund (SWF) is determined. Second, the remainder is allocated between current and investment expenditures. We look for a smooth public investment path. By estimating the structural parameters of the model, the share of SWF, current, and investment expenditures that are consistent with the objectives of sustainability and higher investment scale can be measured. Comparison of the results of simulations of the model show that a smooth public investment path and saving in SWF combined with central bank sterilization of the money base, due to increases in the net foreign assets, not only contributes to sustainability of investment and reduced real exchange rate volatility, but also helps the monetary authority to pursue its objectives.

    Keywords: Oil Revenues, Public Investment, Fiscal Rules, Sustainable
  • Ali Heydari Fathabad *, Atefeh Taklif Pages 51-81

    The efforts of oil importing countries to transfer from fossil fuels to non-fossil fuels and the feasibility of commercial exploitation of unconventional oil and gas reserves can jeopardize the security of demand for crude oil by exporting countries. . In this study, by calculating the oil demand risk index from OPEC member countries during the years 2000-2014, the relationship between this variable and the price of oil by investing in the upstream sector of the oil industry of these countries during the years (2000-2012) Using panel data model with random effects has been investigated. The results show that the effect of the index of risk of demand for oil exports on investment in the upstream sector of the oil industry is negative and this effect is significant. Therefore, given the coefficient of the risk index of demand for oil exports, it can be concluded that a percentage change in the risk of demand for oil exports makes up 0.51percent of investment in the upstream sector of the oil industry in the opposite direction. In addition, the effect of oil prices on investment in the upstream of the oil industry is positive, so that a 1percent change in oil prices changes 1،12percent of investment in the upstream sector of the oil industry in the same direction.

    Keywords: Energy Demand Security, OPEC, Investment in the upstream sector of the oil industry
  • Saeed Rasekhi *, Roya Saedi Pages 83-104
    The purpose of the present study is to examine two hypotheses implying the importance of the resource rent and the governance quality interactive effect on determining energy intensity. Based on the first hypothesis, the resource rent (governance quality) independently increases (decreases) the energy intensity, while according to the second one, the energy intensity is affected by the interaction of the two mentioned factors and in this line, the final effect of the resource rent and the governance quality on the energy intensity may be strengthened or weakened. These hypotheses have been tested by employing GMM for 58 fuel exporting countries including Iran during the time period 1998-2015. The results confirm the hypotheses and verify the vital role of the governance quality in affecting the rent on the energy intensity. The findings of this paper indicate that the independent impact of the resource rent and the governance quality on the energy intensity is positive and negative, respectively. Furthermore, based on the interactive effect, the positive impact of the resource rent becomes weaker while improving the governance quality. On the other hand, the effect of the governance quality on the energy intensity is negative even in the presence of the resource rent that shows the essential role of this factor in determining of the energy intensity.
    Keywords: Governance Quality, Energy Intensity, Rent Seeking, Fuel Exporting Countries
  • Zahra Azizi * Pages 105-132
    One of the important issues in the energy economy for policy making is the proper understanding of energy demand and the correct estimation of price and income elasticity. So far, extensive efforts have been made to estimate the elasticity of the energy demand in Iran, but the problem of the asymmetry of the demand dynamics and the change in the coefficients of the model during the boom and recession have been less widely considered. Therefore, in the present paper, considering the threshold error correction model, the dynamics of energy demand in Iran during the period of 1978-2014, is estimated with the consideration of the difference in the recession and economic boom. The results of this study indicate that there are two different regimes in energy demand dynamics in Iran. In recession, price and income elasticity of demand as well as the speed of adjustment is lower. While at the time of the boom, the flexibility of the demanders for reaction was greater, and so the price and income elasticity and speed of adjustment were higher. On this basis, although energy demand is inelastic at the time of the boom and in recession, and hence the implementation of pricing policies cannot be effective on demand, the effectiveness of these policies can be greater during the economic boom than the recession.
    Keywords: energy, Energy Demand Dynamics, Asymmetry, threshold error correction model, Economic Boom, Recession
  • Hosein Mohammadi *, Shirin Zarif Pages 133-156
    Given that economic growth is one of the main goals of many of the economic policies of governments, and these policies can have side effects, such as environmental damage, attention to factors that improve the performance of the environment is important. In this study, the effects of variables such as energy intensity (as one of the common variables of energy efficiency), use of chemical fertilizers, human development index and industrial value added, on the environmental performance index for the two groups of OPEC and OECD countries have been investigated using dynamic panel data approach during 2007-2014. The results showed that the increase of variables such as consumption of energy intensity, consumption of chemical fertilizers and industrial value added would decrease the EPI, so that the increase of one unit in the energy intensity variable will result in a decrease of 0.019 and 0.029 units in the environmental performance index in OPEC and OECD countries. According to the results of the study, it is possible to reduce environmental pollution by adopting policies such as implementing stringent regulations for environmental pollutants and limiting the use of energy, along with economic growth.
    Keywords: Environmental Performance Index, Energy Efficiency, Organization for Economic Cooperation, Development, OPEC, Panel Data
  • Seyed Mehdi Mousavian *, Zahra Karimi Takanlu, Seyed Kamal Sadeghi, Mohsen Pourebadollahan Covich Pages 157-184
    The formulation of effective energy efficiency (reducing the energy intensity) policies requires study of the factors affecting energy intensity. The final consumption of energy in the manufacturing sector of Iran has grown significantly in recent years. The purpose of this study was to investigate the factors affecting the energy intensity in the manufacturing industries of Iran, especially the effect of government expenditures and foreign direct investment on the energy intensity in these industries and controlling the spillover effects between provinces using provincial panel data of Iran from 2000 to 2014. Based on Panel (Robust) LM, Wald and LR tests, Spatial Durbin Model (SDM) has been used to investigate the spillover impact effects of energy intensity. According to the results, energy prices, private ownership and government capital expenditures have a negative effect on energy intensity, while export-value added and capital-labor ratios have a positive impact on energy intensity. Foreign direct investment also did not have a significant effect on energy intensity. These results call for greater attention to the adoption of higher production technologies in investment and the role of the government in energy intensity changes. The results indicate possibility of using neighboring enrichment policies to increase energy efficiency.
    Keywords: Government, energy, Foreign Direct Investment, Spatial Effects