فهرست مطالب

برنامه ریزی و بودجه - پیاپی 144 (بهار 1398)
  • پیاپی 144 (بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • زهرا عزیزی* صفحات 3-24

    رابطه فناوری با مصرف انرژی یکی از موضوع ‏های چالش‏ برانگیز در حوزه سیاستگذاری اقتصاد انرژی است. تاکنون پژوهش ‏های متعددی این رابطه را بررسی می‏ کنند که نتایج یکسانی را به ‏دست نمی‏ دهند. در این پژوهش، با استفاده از شاخص پیچیدگی اقتصادی، این ارتباط برای مصرف انرژی در بخش صنعت ایران در دوره 1395-1355 مورد ارزیابی قرار می گیرد. یافته ‏های این پژوهش نشان می دهند که افزایش پیچیدگی اقتصاد به‏ طور مستقیم به افزایش مصرف انرژی در بخش صنعت منجر می‏ شود که می تواند به دو دلیل غلبه آثار بازگشتی فناوری و همچنین، انتقال تولید به بخش صنعت به سبب تغییر ساختار تولید به سمت کالاهای فناورانه، باشد. از سوی دیگر، با در نظرگرفتن اثرهای تعاملی، پیچیدگی اقتصادی باعث کاهش ضریب مثبت ارزش ‏افزوده بر مصرف انرژی می‏ شود که نشان می دهد هرچه سطح فناوری بالاتر باشد، افزایش تولید، مصرف انرژی را کم‏تر از پیش افزایش می دهد. در نتیجه، از این منظر پیچیدگی اقتصادی می ‏تواند نتایج مثبتی بر مصرف انرژی در بخش صنعت به دنبال داشته باشد.

    کلیدواژگان: پیچیدگی اقتصادی، پیشرفت فناوری، مصرف انرژی، آثار بازگشتی، بخش صنعت
  • محمد حسینی* صفحات 25-50

    این پژوهش به بررسی تغییرهای تحرک شغلی بین‏‏‏ نسلی مردان در ایران از 1375 تا 1395 با استفاده از داده‌های سرشماری و طرح نیروی کار می‌پردازد. روش مورد استفاده برای اندازه‌گیری تحرک شغلی بر مبنای فاصله آلثام بین ماتریس‌‌های تغییر وضعیت در سال‌های مختلف است. نتایج حاکی از کاهش ملایم تحرک شغلی در بازه 1385-1375، سپس کاهش شدیدتر آن در بازه 1390 -1385 است. در 1390 تا 1395 تحرک شغلی تغییر معناداری نداشته ‌است. یکی از عواملی که می‌تواند کاهش تحرک اجتماعی را در این دوره توضیح دهد، تقاضای اشتغال تقریبا ثابت بخش عمومی است. از 1375 تا 1395، با وجود افزایش 10 میلیونی جمعیت فعال، مشاغل بخش عمومی کم‏تر از 1 میلیون افزایش یافته است و داده‌ها نشان می‌دهند که افزایش رقابت برای استخدام در این مشاغل موجب شده ‌است که شانس استخدام در بخش عمومی برای پسرانی که پدر شاغل در این بخش دارند، به‏ طور قابل‏ ملاحظه‌ای افزایش یابد. دو پدیده دیگری که با کاهش شدیدتر تحرک شغلی بعد از 1385 همبستگی دارند و می‌توانند آن ‌را توضیح دهند، افزایش تعداد دانشجویان، و پدیده مقطعی رشد بدون اشتغال در کشور هستند.

    کلیدواژگان: تحرک اجتماعی، تحرک بین نسلی، نابرابری، رشد بدون اشتغال، تحصیلات تکمیلی، مشاغل بخش عمومی
  • شعبان مصطفائی*، فرهاد خداداد کاشی، یگانه موسوی جهرمی صفحات 51-75

    در این پژوهش، تاثیر بخش صنعت بر کاهش فقر در کل استان‌های ایران بررسی می‏ شود. بدین منظور، ابتدا شاخص شدت فقر در مناطق شهری استان‌های کشور اندازه‌گیری می‏ شود، سپس ارزش ‏افزوده فعالیت‌های صنعتی ده نفر کارکن و بیش‏تر در سطح کدهای دو رقمی ISIC جمع‏ آوری می‏ شود. در نهایت، با استفاده از الگوی خودتوضیح‏ برداری پانلی (Panel-VAR)، اثرهای بخش صنعت بر فقر در کل استان‌های کشور در دوره 1383 تا 1394 ارزیابی می‏ شود. نتایج پژوهش بیانگر این واقعیت است که در استان‌هایی با بهره‌وری بالای کارگاه‌های صنعتی، شدت فقر مقدار پایینی دارد. از این‏رو، در سطح بهره‌وری بالای کارگاه‌های صنعتی، بین بخش صنعت و فقر رابطه معناداری وجود دارد. همچنین، نتایج حاکی از آن است که در رابطه علی، فقر علیت گرنجری رشد بخش صنعت نیست، شوک ارزش ‏افزوده فعالیت‌های صنعتی بر فقر در لحظه وقوع شوک اثری ندارد، و این‏که در تجزیه واریانس، ارزش‏ افزوده فعالیت‌های صنعتی، شدت فقر شهری را کم‏تر توضیح می‌دهد. بنابراین، نتایج حاصل از کاربرد رویکرد خودتوضیح ‏برداری پانلی بیانگر اثرهای اندک ارزش ‏افزوده فعالیت‌های صنعتی با ده نفر کارکن و بیش‏تر بر شدت فقر شهری است. با توجه به نتایج به‏ دست‏ آمده، این پژوهش دارای راهکارهای اجرایی و پژوهشی است.

    کلیدواژگان: شدت فقر، ارزش ‌افزوده صنعت، رویکرد Panel-VAR، بهره‌وری کارگاه‌های صنعتی، علیت گرنجری
  • حبیب شهبازی* صفحات 77-101

    این پژوهش با هدف بررسی اثر میزان اضافه وزن و چاقی بر هزینه‌های شخصی پزشکی و رفاه ازدست‏ رفته ناشی از آن در ایران انجام می‏ شود و میزان بودجه تحمیلی به بخش عمومی (هزینه نهایی اجتماعی) را اندازه‌گیری می‌کند. برای برآورد الگوی اقتصادسنجی عوامل موثر بر هزینه پزشکی شخصی، از داده‌های پرسشنامه‌ای استفاده می‌شود. سپس هزینه‌های اجتماعی (شخصی و عمومی)، و رفاه از‌دست‌رفته ناشی از اضافه وزن محاسبه می‌شود. داده‌ها از 5 استان تهران، اصفهان، فارس، همدان، و گیلان از تعداد 1250 فرد برای سال 1398 جمع‌آوری گردید. نتایج نشان می‌دهد که متغیرهای سن، تحصیلات، و فقر اثر مثبتی بر هزینه‌های شخصی پزشکی دارند که در این میان، شاخص فقر اثر معناداری ندارد. همچنین، داشتن سابقه بیماری، اثری مثبت و معنادار بر هزینه‌های شخصی پزشکی دارد. برآورد هزینه اضافی ناشی از وجود اضافه وزن و رفاه ازدست‌رفته ناشی از آن، نشان از افزایش فزاینده مقدار اسمی و افزایش نوسان‌دار مقدار حقیقی آن در سال‌های مورد مطالعه دارد؛ به‏ طوری که افزایش 1 واحدی شاخص توده بدنی، هزینه‌های عمومی پزشکی را 31/2 درصد افزایش می‌دهد. بنابراین، با ارایه راهکارهایی در سه زیربخش «بهداشت» (برای مثال، ترویج فرهنگ تغذیه سالم)، «درمان» (برای مثال ارایه شیوه‌های مناسب و ارزان‏تر درمانی و پیشگیری)، و «آموزش» می‌توانیم علاوه بر جلوگیری از شیوع چاقی و اضافه وزن، روند افزایش وزن را کندتر کنیم.

    کلیدواژگان: اضافه وزن، چاقی، هزینه های عمومی و اجتماعی، رفاه ازدست رفته، ایران
  • اصغر مبارک، کامبیز هژبر کیانی*، عباس معمارنژاد، کامبیز پیکارجو صفحات 103-133

    در سال‌های اخیر، عوامل موثر بر رشد اقتصادی از عوامل مطرح‌شده در نظریه‌های رشد مرسوم فراتر رفته ‏اند و عوامل نهادی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند. این‌که چرا برخی کشورها از نظر عملکرد اقتصادی به سمت کشورهای ثروتمند همگرایی دارند، پرسشی است که از دیرباز ذهن اقتصاددانان را به ‏خود مشغول داشته است و پاسخ به این پرسش، اساس شکل‌گیری الگوهای رشد اقتصادی محسوب می‌شود. در این پژوهش، بر اساس تقسیم‌بندی کشورها از لحاظ توسعه‌یافتگی، این مسیله بررسی شده است که کدام‌یک از متغیرهای نهادی در تاثیر بر رشد اقتصادی از اولویت بیش‏تری برخوردارند. در پژوهش حاضر، با استفاده از رویکرد داده‌های سیستمی پویا، ابتدا پدیده نفرین منایع در کشورهای مورد مطالعه بررسی شده و سپس با استفاده از متغیرهایی همچون متغیرهای محیط نهادی، سرمایه انسانی و سایر متغیرهای کنترلی تاثیر گذار بر رشد اقتصادی تحلیل شده است. در این پژوهش دو گروه از کشورهای گروه هفت و هشت مورد مطالعه قرار گرفته است که برای دوره زمانی 2016-1995 مورد برآورد ‌و تحلیل قرار می‌گیرند. تحلیل ضرایب تحقیق در کشورهای مورد مطالعه نشان نشان می‌دهند که پدیده نفرین منابع طبیعی در کشورهای گروه هشت تایید شده و برای دیگر کشورهای گروه هفت تایید نشده است. از طرفی تحلیل نتایج ضرایب متغیرهای مدل‌های مختلف نشان می‌دهند که پایین بودن ساختار نهادها و سطح توسعه سرمایه انسانی منجر به تشدید پدیده نفرین منایع در کشورهای مورد مطالعه شده است.

    کلیدواژگان: محیط نهادی، نفرین منابع، سرمایه انسانی، رشد اقتصادی، موجودی سرمایه، حکمرانی خوب
  • شهزاد برومند جزی* صفحات 135-152

    این پژوهش به بررسی رابطه بین سیاست رقابتی، سیاست صنعتی، و تفاوت‌های نظری آن‌ها می‌پردازد. هدف پژوهش حاضر، بررسی سهم نظریه بازی‏ها در سیر تحول دوگانه در اقتصاد صنعتی از پیدایش آن از دهه 1970 تا اوایل دهه 2020 است. در اواخر دهه 1970، بسیاری از ابزارهای نظریه بازی‌ها در تحلیل‌های اقتصاد صنعتی وارد شدند. ابتدا اقتصاددانان صنعتی تغییرهایی را در نظریه بازی‌ها برای سازگاری با نظریه‌های خود ایجاد کردند و سپس آن را به جعبه ابزار خود اضافه کردند. در این راستا، پژوهش حاضر به سه دوره تقسیم می‏شود. دوره نخست دهه 1980 است که از ویژگی این دهه وجود یگانه سیاست رقابتی بدون حضور سیاست صنعتی است. دوره دوم از پایان دهه 1980 تا پایان دهه 1990 است، ویژگی این دوره ترکیب سیاست رقابتی و سیاست صنعتی با یکدیگر برای رویارویی و توسعه رقابت‏های بین‏ المللی است. دوره سوم از سال 2000 تا 2020 است و ویژگی بارز این دوره بحران 2009-2008 و بازسازی صنعت رو به افول و مقابله با بحران اقتصادی و مالی است. از آن‏جایی که این دوره تکمیل نشده است، نمی‌توان توصیف کاملی از سیاست صنعتی و سیاست رقابتی در حال ظهور ارایه داد. با وجود این، می ‏توان برخی از روندهای برجسته آن را پیش ‏بینی کرد، مانند پابرجایی، تداوم، و اجرای سیاست صنعتی مربوط به پایان دهه 1970. در این دوره، سیاست‌های مبتنی‌بر نوآوری تقویت خواهد شد و اقتصاد صنعتی متکی بر نظریه بازی‌ها به روند تکامل دوگانه خود همچنان ادامه خواهد داد.

    کلیدواژگان: نظریه بازی ها، سیاست های رقابتی، سیاست های صنعتی، اقتصاد صنعتی، رقابت ناقص
|
  • Zahra Azizi* Pages 3-24

    The relationship between technology and energy consumption is one of the most challenging issues in the field of energy policy. Various studies have investigated this relationship but did not come up with the same results. In this paper, using the economic complexity index, this relationship is evaluated for energy consumption in the industrial sector of Iran for the period 1971-2016. The findings show that the increasing complexity of the economy has led to an increase in energy consumption in the industrial sector, which can be due to two reasons: first, the rebound effects of technology, and second, the transfer of production to the industrial sector due to the change in the structure of production towards technological goods. On the other hand, as regards the cross-effects, economic complexity has reduced the positive coefficient of income, which indicates that with higher technology, increase in production, will increase energy consumption to a lesser extent. Consequently, from this perspective, economic complexity can lead to positive results in energy consumption in the industrial sector.

    Keywords: Economic Complexity, Improvement of Technology, Energy Consumption, Rebound Effects, Industrial Sector
  • Mohammad Hoseini* Pages 25-50

    This paper documents the changes in intergenerational occupational mobility among men in Iran for the last two decades. To measure intergenerational mobility, the Altham distance between the job transition matrices has been used for during the period in question. The results suggest that for the period (1996-2011), occupational mobility declined; this downward trend is steeper in 2006-2011, and it has leveled off until 2016. One of the factors that explains this decrease in occupational mobility is the flat supply of public sector jobs. In the period in question, while active population increases by more than 10 million, the public sector jobs rise by less than 1 million, bringing about a higher level of competition for obtaining those jobs. The analysis shows that following this phenomenon, the chance for obtaining public sector job has increased greatly for those whose father had a public sector job. In
    addition, jobless growth and higher education boom are two potential reasons for the sharper reduction in mobility during 2005-2011.

    Keywords: Social mobility, intergenerational mobility, inequality, jobless growth, higher education boom, public sector employment
  • Shaban Mostafaei*, Farhad Khodadad-Kashi, Yeganeh Mosavi Jahromi Pages 51-75

    This paper examines the impact of industrial sector on poverty reduction in all provinces of Iran. For this purpose, squared poverty gap index (FGT(2)) was first measured in the urban areas of provinces; Then the value added of those industrial activities that are carried out by ten or more employees are gathered at the ISIC 2-digit code level. Finally, using Panel-VAR approach, the impacts of industrial sector on poverty in all provinces of Iran were evaluated for the period (2004-2015). The results indicate that in those provinces which have high levels of productivity in industrial workshops, poverty intensity is low. Therefore, at high level of productivity of industrial workshops, there is a significant relationship between industry and poverty. The results also show that with regard to causal relationship, poverty is not the Granger-cause of industry growth; also, the added value shock of industrial activities had no impact on poverty at the moment of shock occurrence. Moreover, in the analysis of variance, the value added of industrial activities does not explain the as much of intensity of urban poverty as much. Therefore, the results of applying the panel-VAR approach indicate the small impacts of the value added of industrial activities with ten employees and more on the severity of urban poverty. These findings can be used in developing executive and research strategies.

    Keywords: Poverty Severity, Value Added of Industry, Panel VAR Approach, Pro ductivity of Industrial Workshops, Granger Causality
  • Habib Shahbazi* Pages 77-101

    The purpose of this study is to investigate the effect of overweight and obesity on personal medical expenses and deadweight loss in Iran; this study also measures the portion of budget imposed on the public sector due to obedity. To this end, questionnaire data were used to estimate the econometric model of factors affecting personal medical expense. Hence, the social costs (personal and public) and dead weight loss due to overweight are calculated. Data were collected from 1250 individuals in 5 provinces of Tehran, Isfahan, Fars, Hamadan and Guilan for the year 2019. Then the social costs (personal and public) and dead weight loss due to overweight are calculated. The results show that age, education, and poverty have a positive impact on personal medical expenditures; However, the poverty index has no significant impact on such expenditures. Moreover, having a history of disease in health records has positive and significant effect on personal medical expenses. Estimates of the additional cost of overweight and deadweight loss indicate an increase in the nominal value and a fluctuating increase in real value over the years under study. Thus, a one-unit increase in body mass index would increase general medical costs by 2.31%. The policies in “health subsector” (such as promoting the culture of having a healthy diet), “treatment subsector” (such as offering appropriate and cheaper therapies and prevention), and in “education subsector”, can help to prevent the prevalence of obesity and overweight.

    Keywords: Overweight, Obesity, Public, Social Expenditure, DeadWeight Loss, Iran
  • Asghar Mobarak, Kambiz Hojabr Kiani*, Abbas Memarnejad, Kambiz Peykarjou Pages 103-133

    In recent years, the factors that influence economic growth have traversed beyond the set of factors that are proposed in conventional growth theories; namely, institutional factors have been considered by researchers. Why some countries are moving toward rich countries in terms of economic performance is a question that has long occupied the minds of economists, and the answer to this question is fundamental as to the formation of economic growth patterns. In this study, based on the division of countries in terms of development, it has been examined as to which of the institutional variables have the highest priority in influencing economic growth. To this end, using a dynamic system data approach, the resource curse phenomenon in the studied countries is first studied and then analyzed using variables such as variables of the institutional environment, human capital, and other control variables affecting economic growth. In this study, two groups of (developing and developed) countries have been studied, which are estimated and analyzed for the period 1995-2016. Analysis of research coefficients shows that the resource curse phenomenon is existent in the developing countries but not in developed countries. On the other hand, the analysis of the results of the coefficients of the variables of different models show that the weak institutional qualities and the low level of development of human capital have led to the intensification of the resource curse in the countries in question.

    Keywords: Institutional Environment, Resource Curse, Human Capital, Economic Growth, Capital Inventory, Good Governance
  • Shahzad Broumand* Pages 135-152

    This article investigates the relationship between competition policy, industrial policy, and the theoretical differences between them. The purpose of this study is to examine the contribution of game theory in the dual evolution of industrial economics since its emergence in the 1970s to the early 2020s. In the late 1970s, many game theory tools were incorporated into the industrial economic analysis; in the beginning, industrial economists made changes in game theory in order to adapt it to their own theories and then added this to their toolbox. In this regard, the present study is divided into three periods. The first period is the 1980s which is characterized by the existence of a unique competition policy without the presence of industrial policy.The second period, from the late 1980s to the late 1990s, is characterized by a combination of competition and industrial policy to meet and develop international competitions. The third period relates to 2000-2020, with the highlight of this period being the crisis of 2008 and 2009 and the restructuring of the declining industry to deal with economic and financial crisis. Since this period has not been over yet, a comprehensive description of emerging industrial and competition policy cannot be provided. However, some of the prominent trends can be anticipated, including the persistence, continuity, and implementation of industrial policy pertaining to the late 1970s. In this period, innovation-based policies will be strengthened and game-based industrial economy will continue to evolve.

    Keywords: Game Theory, Competition Policies, Industrial Policies, Industrial Economics, Imperfect Competion