آرشیو دو‌شنبه ۲۹ آذر ۱۳۹۵، شماره ۳۶۹۷
جهان
۱۱
نگاه روز

وقت پایان جنگ های نیابتی است

دکتر مصطفی زندیه (کارشناس ارشد مسائل جنوب آسیا)

در جریان برگزاری کنفرانس قلب آسیا در شهر آمریتسار هند، شرکت کنندگان تمام تمرکز خود را بر تقویت همکاری هماهنگ منطقه ای و بین المللی برای اطمینان از حذف تروریسم در تمام اشکال و مظاهر آن گذاشتند. «برخورد با چالش ها، دستیابی به رفاه» شعار کنفرانس امسال بود. در همین رابطه در کنفرانس یاد شده، تروریسم، خشونت طلبی افراطی و تندروی به عنوان بزرگ ترین چالش های منطقه قلب آسیا شناخته شد. واقعیت این است که در طول یک سال گذشته کنفرانس قلب آسیا به طور قابل توجهی تمرکز خود را از موضوع «اتصال منطقه ای و همکاری های اقتصادی» به «مبارزه با تروریسم» در منطقه قلب آسیا تغییر داده است. از سوی دیگر در طول برگزاری کنفرانس قلب آسیا در آمریتسار هند، پاکستان مورد انتقاد شدید قرار گرفت. اشرف غنی رییس جمهور افغانستان آشکارا پاکستان را متهم به راه اندازی یک جنگ اعلام نشده در افغانستان از طریق حمایت پنهانی از شبکه های تروریستی متهم کرد. همچنین مودی نخست وزیر هند در جریان سخنرانی خود خواستار انجام اقدامات سختگیرانه در برابر کسانی شد که برای تروریسم، سرپناه و حامی مالی محسوب می شوند. وی بدون آنکه نامی از پاکستان ببرد، سکوت و انفعال در برابر تروریسم جاری در افغانستان و منطقه را تنها باعث جسورتر شدن تروریست ها و آمران شان دانست. واقعیت این است که آنچه که در جریان کنفرانس قلب آسیا نمود عریانی پیدا کرد، نفرت و خصومت قابل ملاحظه هر دو کشور افغانستان و هند نسبت به پاکستان بود که باعث شد تا تقریبا هرگونه پروتکل و تعارفات دیپلماتیک را نادیده بگیرد. رخدادها و حواشی کنفرانس قلب آسیا نشان داد که هر دو کشور برای تحقیر پاکستان از هیچ کوششی تلاش نخواهند کرد.

حواشی رخ داده درکنفرانس قلب آسیا سوالات انتقادی متعددی را از سوی افکار عمومی و جامعه رسانه ای پاکستان بر علیه رهبری مدنی و نظامی این کشور مطرح کرد. از جمله اینکه: 20 کشور به همکاری برای خاتمه جنگ داخلی افغانستان و کمک به ثبات سیاسی و اقتصادی متعهد شده اند اما تاکنون شکل عملی به خود نگرفته است. چرا عملیات طالبان همچنان ادامه دارد؟ کابل در یاس و ناامیدی غرق شده است و دهلی نو پاکستان را ریشه تمام مسائل خود نشان می دهد. حال اشرف غنی نیز همراه آن شده است. همچنین گروهی دیگر از رسانه های پاکستانی از دولت این کشور انتقاد کردند که چرا به اتهامات اشرف غنی و مودی پاسخ لازم را نداده است. در این میان نماینده شرکت کننده در کنفرانس قلب آسیا از سوی پاکستان یعنی سرتاج عزیز (مشاور نخست وزیر در امور سیاست خارجی) با انتقادات شدید مواجه شد. به نظر می رسد این انتقاد تا حدی درست است و برای بررسی امور امنیت ملی و تنظیم دیپلماسی بر اساس آن، میان ارتش و دولت پاکستان ارتباط و نظام سازنده ای وجود ندارد. همچنین برخی از منتقدین عدم حضور یک فرد مشخص به عنوان وزیر امورخارجه در کابینه دولت مرکزی را دلیل بروز این وضعیت می دانند.

از سوی دیگر طی دو سال گذشته اشرف غنی، رییس جمهور افغانستان همه حیثیت و آبروی خود را با وجود مخالفت های جدی داخلی و ناخرسندی هند به میان آورد و به ژنرال راحیل شریف فرمانده سابق ارتش اعتماد کرد. دلیل آن هم روشن است: اشرف غنی انتظار داشت که پاکستان، طالبان را به پای میز مذاکرات آورده اما به نظر می رسد ژنرال راحیل شریف نتوانست یا نخواست این کار را انجام دهد. اشرف غنی پس از ناامیدی کامل، با هند همراه شده و از جامعه جهانی نیز خواسته است که برای رسیدن به این هدف به پاکستان فشار وارد کند. درخواست مهم وی این است که ارتش پاکستان علیه تمام عوامل ضددولتی که پناهگاه های آنان در پاکستان قرار داشته و در افغانستان دست به عملیات می زنند و تضعیف دولت این کشور را پیگیری می کنند، اقدام کند، به همین دلیل در اعلامیه کنفرانس قلب آسیا درخواست شد که علیه شبکه حقانی، جیش محمد، لشکر طیبه و دیگر گروه های افراطی اقدام شود. برداشت آنان این است که تشکیلات امنیتی پاکستان برای خاتمه دادن به فعالیت این گروه ها و حذف آنها آمادگی لازم را ندارد چرا که به زعم آنها، گروه های یادشده یک سرمایه استراتژیک و راهبردی محسوب می شوند.

به نظر برخی تحلیلگران مسائل پاکستان این واقعیتی کتمان ناپذیر است. آنها سهیم بودن این گروه ها در دکترین امنیتی پاکستان علیه هند را دلیل این امر می دانند. ضمن اینکه گفته می شود تشکیلات امنیتی ارتش پاکستان امیدوار به تشکیل یک دولت دوست در افغانستان با حضور گروه های یاد شده بوده تا هند نتواند درآنجا نفوذ کند. با وجود این مسائل، تشکیلات مزبور تاکید دارد که ابتدا راه حلی برای تنش های مهم با هند یافته شود. در واقع گره سیاست خارجی پاکستان به این مساله وابسته شده است. در غیر این صورت انزوای منطقه ای و جهانی و بروز انتقادات دراین خصوص امری طبیعی به نظر می رسد. به نظر منتقدین پاکستانی، دنیا نمی تواند با دیدن پاکستان مسلح به سلاح های هسته ای که با کشورهای همسایه خود یعنی هند و افغانستان دارای روابط تنش زا بوده و حاضر نیست گروه های جهادی را تحت کنترل خود درآورد، اقتصاد آن دچار رکود شده و جامعه آن به دلیل تنش های منطقه ای، فرقه ای و زبانی (نژادی)، تکه تکه شده است، آسوده بخوابد.

براساس آنچه گفته شده به نظر می رسد پاکستان خود تا حدودی مقصر است. زیرا با استفاده از این عوامل غیردولتی به دنبال رسیدن به اهداف خود بوده است. منطقه و جهان به پاکستان به چشم یک تهدید برای خود می نگرد. همین امر انزوای این کشور را درپی داشته است. واقعیت این است که هم دولتمردان پاکستانی و هم دولتمردان هندی باید از جنگ های نیابتی دست کشیده و با اقدامات سازنده خود شرایط منطقه جنوب آسیا را به سمت صلح و پیشرفت و توسعه سوق دهند چرا که زمینه های بالقوه این مولفه ها در منطقه وجود دارد.