آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۶۸۰
نفت و پتروشیمی
۱۱

چگونه ذخایر ارزی عربستان کاهش یافت؟

سه اهرم برتری نفتی روس ها

دنیای اقتصاد : روسیه در دو سال اخیر با پیوستن به توافق نفتی کاهش تولید روی دیگری از خود را در بازار نفت به نمایش درآورده است. این کشور که تا سال 2015 بین کشورهای عضو اوپک و کارشناسان بازار نفت به بدعهدی در توافقات با اوپک معروف بود، در چند سال اخیر در همکاری با اوپک به چنان وزنه سنگینی بدل شده که نه تنها اثرگذارتر از عربستان به عنوان بزرگ ترین عضو اوپک به نظر می رسد، بلکه حال بدون روسیه هرگونه توافقی در این سازمان غیرممکن می نماید. میزان تولید این کشور که بیشتر از هر یک از اعضای اوپک است در کنار دیپلماسی گسترده کرملین که به نزدیک شدن این کشور به انواع طیف های اعضای اوپک منجر شده، دو عامل مهم افزایش اثرگذاری روسیه بین کشورهای عضو اوپک است.

اما بلومبرگ اخیرا از عاملی غیر از این دو عامل بالا به عنوان اهرم اثرگذاری روسیه یاد کرده است. آن طور که این سایت خبری گزارش می دهد، میزان ذخایر  بین المللی یکی از فاکتورهای مهم و اثرگذار در میزان قدرت یک کشور نفت خیز است. در حالی که در سال های اخیر میزان ذخایر ارزی عربستان به دنبال کاهش قیمت نفت و هزینه های بی شمار که مسائل اجتماعی و سیاسی روی دوش مقامات سعودی قرار داده مدام کاهش یافته، روسیه توانسته میزان ذخایر خود را افزایش دهد. به طوری که حال میزان ذخایر ارزی روسیه به سطح ذخایر عربستان بسیار نزدیک شده است. بر اساس این گزارش، برای اولین بار در 8 سال گذشته میزان کل ذخایر بانک مرکزی روسیه شامل ذخایر ارزی، طلا و دیگر دارایی های بین المللی در حال عبور از میزان ذخایر عربستان سعودی است که نشان از اهرم قدرتمند کرملین در مذاکرات نفتی بین کشورهای صادرکننده دارد.

ذخایر عربستان چگونه کاهش یافت؟

نفت تا میانه های سال 2014 بیش از 100 دلار بر بشکه معامله می شد، اما از میانه های این سال قیمت ها رو به کاهش گذاشت و تا اواخر آن به کمتر از 60 دلار بر بشکه رسید. اما کاهش قیمت ها به اینجا ختم نشد و در سال های بعد نیز ادامه یافت. به طوری که اوایل سال 2016 قیمت نفت به کمتر از 30 دلار بر بشکه سقوط کرد و متوسط قیمت‎ها در این سال به 43 دلار بر بشکه رسید که کف 12 ساله قیمت نفت محسوب می شد. افت قیمت ها به کاهش درآمدهای کشورهای صادرکننده نفت منجر شد. آن طور که آمار اوپک نشان می دهد در سال 2014 یعنی زمانی که متوسط قیمت نفت برنت بیش از 90 دلار بر بشکه بود، میزان درآمدهای عربستان از صادرات نفت به 285 میلیارد دلار می رسید. در حالی که میزان درآمدهای نفتی این کشور در سال 2016 به 136 میلیارد دلار کاهش یافت که نشان از افت بیش از 50 درصدی نسبت به سال 2014 داشت.

با اجرای توافق نفتی اوپک و متحدانش که روسیه نقش اساسی در شکل گیری آن داشت، از ابتدای سال 2017 قیمت نفت بهبود نسبی یافت. با این حال بازار روزهای خوش پیش از سال 2014 را هیچ گاه دوباره تجربه نکرد و به تبع درآمدهای نفتی کشورهای صادرکننده از جمله عربستان نیز به سطوح قبل بازنگشت.

اما با وجود افت درآمدهای نفتی، عربستان به کاهش هزینه های خود اقدام نکرد. افزایش هزینه های اجتماعی این کشور برای جلب رضایت شهروندان و خاموش کردن اعتراضات داخلی در کنار سیاست جنگ طلبانه سعودی ها در یمن که هزینه های هنگفتی روی دست این کشور گذاشته، مانع از کاهش هزینه ها در این کشور شد؛ موضوعی که عربستان را وادار به برداشت از ذخایر ارزی خود کرد. آن طور که بلومبرگ می نویسد «در حالی که عربستان برای تامین هزینه های اجتماعی خود دست در ذخایر ارزی خود برده و بخشی از آن را برداشت می کرد، روسیه با وجود فشار تحریم های آمریکا به کاهش هزینه های خود دست زد و نه تنها توانست با درآمدهای نفتی بودجه خود را تامین کند، بلکه مازاد آن را نیز ذخیره کرده است.»

بر اساس این گزارش، ذخایر ارزی روسیه در 4 سال گذشته 45 درصد افزایش یافته و در ژوئن گذشته به 518 میلیارد دلار رسیده است. در حالی که میزان ذخایر ارزی عربستان سعودی حدود 527 میلیارد دلار بوده که تنها 9 میلیارد دلار بیشتر از میزان ذخایر ارزی روسیه است. میزان ذخایر این کشور در سال 2014 و پیش از افت قیمت ها حدود 750 میلیارد دلار بود.

تداوم این روند به این معناست که روسیه، عربستان را به زودی به جایگاه پنجم دارنده بزرگ ترین ذخایر ارزی جهان خواهد کشاند و خود در جایگاه چهارم در جای این کشور قرار خواهد گرفت. چین، ژاپن و سوئیس به ترتیب در سه جایگاه اول قرار گرفته اند. بلومبرگ معتقد است که به دلیل کند شدن رشد اقتصاد جهانی به دنبال جنگ تجاری چین و آمریکا و قیمت پایین نفت احتمالا افت ذخایر ارزی عربستان ادامه خواهد یافت.

افزایش برتری روسیه

 روسیه در سال های اخیر با شرکت در توافق نفتی کاهش تولید توانسته به جایگاه ویژه ای بین کشورهای صادرکننده نفت دست یابد. این کشور در حال حاضر بیش از 11 میلیون بشکه در روز نفت تولید می کند که حدود 5/ 1 میلیون بشکه بیشتر از بزرگ ترین تولیدکننده اوپک یعنی عربستان است. در کنار این موضوع در حالی که این کشور در برخی مسائل سیاسی کاملا با ایران همراه است، با همراهی کامل با عربستان در بازار نفت و تشکیل توافق نفتی توانسته رابطه دوستانه ای با عربستان و متحدان این کشور شکل دهد. به طوری که روسیه حال به قدرت برتر در مذاکرات اوپک و مهره کلیدی در توافق نفتی بدل شده است. به شکلی که در تصمیمات اخیر اوپک یا با وساطت این کشور اتحاد بین کشورهای عضو اوپک شکل گرفته یا اینکه بدون حضور روسیه هرگونه توافقی غیرممکن به نظر می‎رسیده است.

حال افزایش ذخایر ارزی این کشور و فراتر رفتن  آن از ذخایر عربستان می تواند موجب افزایش برتری روسیه در بازار نفت شود، به این معنا که افزایش توان اقتصادی روس ها به افزایش قدرت چانه زنی آنها بدل شده است. الینا ریباکوا، اقتصاددان ارشد در موسسه اینترنشنال فایننانس در واشنگتن توان اقتصادی و سطح تولید نفت این کشور را دو عامل قدرت گیری کرملین در بازار نفت می داند. او در این باره می گوید: «به دلیل قدرت اقتصادی و صادراتی روسیه، اوپک دیگر نمی تواند این کشور را نادیده بگیرد.»

اوپک و متحدانش از جمله روسیه در آخرین نشست این سازمان تصمیم گرفتند که توافق کاهش تولید را تا پایان سه ماه اول 2020 ادامه دهند. با این حال قیمت نفت در حال حاضر حدود 58 دلار بر بشکه معامله می شود که 20 درصد از سطح آوریل کمتر است و نشان از ورود بازار به فاز خرسی دارد. افت قیمت ها به دلیل نگرانی از کاهش رشد تقاضا و بازگشت مازاد عرضه در بازار نفت به خصوص بعد از تشدید تنش های تجاری بین چین و آمریکا رخ داده است. یکی از مقامات عربستان هفته گذشته از آمادگی این کشور برای حفظ سطح صادرات نفت در کمتر از 7 میلیون بشکه و تولید کمتر از 10 میلیون بشکه در روز خبر داد. موضوعی که از نگرانی سعودی ها از تداوم افت قیمت نفت خبر می دهد و حتی بحث تداوم توافق نفتی بعد از سه ماه اول 2020 یا حتی تعمیق دادن به آن را مطرح کرده است.

با این حال ممکن است، این بار روسیه حاضر به تداوم همکاری ها با عربستان نشود. پوتین پیش از این معامله نفت در سطوحی نزدیک به قیمت های کنونی را برای اقتصاد روسیه کافی دانسته بود. روسیه بسیار بیشتر از عربستان و دیگر کشورهای صادرکننده نفت برای افت قیمت ها آماده است، این کشور بودجه خود را با نفت 40 دلاری تنظیم کرده که تقریبا نیمی از قیمتی است که عربستان برای سر به سر کردن هزینه های خود به آن نیاز دارد. از این رو احتمالا بر خلاف عربستان ذخایر ارزی روسیه همچنان رشد خواهد کرد.درکنار کاهش وابستگی به قیمت نفت، افزایش ذخایر ارزی به کشورهای صادرکننده نفت کمک می کند که برای رخ دادن شرایط بحرانی و افت قیمت ها آمادگی بیشتری داشته باشند. این به معنای قدرت بیشتر در بازار نفت و انعطاف بیشتر در برابر افت قیمت ها است.