آرشیو دو‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۷۱۵۷
اقتصادی
۴

صنعت پتروشیمی در آستانه جهش دوم

35 میلیون تن ظرفیت تولید پتروشیمی افزایش می یابد

عطیه لباف

صنعت پتروشیمی ایران اکنون در میانه جهش دوم تاریخی خود قرار دارد.این جهش چیست؟

جهش به معنای افزایش تولیدات است. سال 1400 شمسی یعنی یک سال و نیم دیگر، تولید محصولات پتروشیمی ایران از 65 میلیون تن کنونی به بیش از 100 میلیون تن در آن سال برسد. اما در این افزایش 35 میلیون تنی کدام محصولات به تولیدات ایران افزوده خواهد شد و چه تغییری در درآمدهای ارزی کشور از این صنعت رقم خواهد خورد؟

تولید 6 محصول پایین دستی

بر اساس برنامه ریزی های انجام شده، قرار است که در سال 1398 سه طرح، سال 1399 نیز 15 طرح و 1400 هم دو طرح به بهره برداری برسد. در میان، تولیدات این 20 طرح، 6 محصول پایین دستی و با ارزش افزوده بالاتر دیده می شود که برخی از آنها را برای نخستین بار است که ایران تولید می کند. بخشی هم صادراتی است و برای کشور ارز آوری خواهد شد. مفهوم آن رهایی از خام فروشی است. برای درک اهمیت توسعه صنایع پایین دستی کافی است که دو رقم را با هم مقایسه کنیم. متوسط ارزش هر تن محصول پتروشیمی در کشور ما حدود 650 دلار است، اما در دنیا که به سمت توسعه پایین دستی حرکت کرده اند، این رقم به 1000 دلار به ازای هر تن می رسد.

بهزاد محمدی، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران در این باره به خبرنگار ما می گوید: «جهش دوم در صنعت پتروشیمی مصداق رونق تولید است. موضوع توسعه این پروژه ها برای دولت بسیار مهم است و به صورت منظم پیگیری می شود؛ تا در زمانبندی تعیین شده، به بهره برداری برسد و خام فروشی کم شود.»

بررسی ها نشان می دهد که از 20 طرحی که شمارش معکوس برای بهره برداری آنها تا سال 1400 آغاز شده، 4 طرح میان دستی، 12 طرح بالا دستی و 5 طرح تامین خوراک نیز به صنعت پتروشیمی ایران اضافه خواهد شد که برخی از آنها مقدمه ساز جهش سوم پتروشیمی هستند.

جهش سوم در راه است

معاون وزیر نفت درباره جهش سوم پتروشیمی توضیح می دهد: «در بخش توسعه 105 پروژه تعریف شده که از این تعداد 70 طرح در دست اجراست. از 70 پروژه در دست اجرا حدود 41 پروژه پیشرفت مستمر دارند و 20 طرح از آنها در سال 1400 به بهره برداری خواهند رسید. با عملیاتی شدن 70 طرح موجود در 1404 جهش سوم نیز رقم خواهد خورد و به بیش از 130 میلیون تن ظرفیت تولید می رسد که دو برابر ظرفیت کنونی خواهد شد و این جهش بسیار مهمی در صنعت پتروشمی کشور محسوب می شود.

40 درصد رشد درآمدهای صادراتی

سال 1400 ظرفیت تولید پتروشیمی 50 درصد بیشتر از امروز خواهد بود. مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی در خصوص محصول نهایی قابل فروش از این ظرفیت های ایجاد شده، می گوید: «محصول نهایی قابل فروش ایران در این سال به 53میلیون تن می رسد. درحالی که اکنون 31 میلیون تن است. یعنی حدود 70 درصد رشد خواهد کرد.»

آمارها نشان می دهد در سال 1400 درآمد صنعت پتروشیمی نیز از 17 میلیارد دلار به 25 میلیارد دلار می رسد. به گفته محمدی از این 25 میلیارد دلار، تقریبا 17 میلیارد دلار درآمد ارزی حاصل از صادرات خواهد بود که بیش از 40 درصد بیشتر از درآمدهای فعلی صنعت از محل صادرات است. در حال حاضر پتروشیمی سالانه 12 میلیارد دلار برای ایران ارزآوری دارد که از صادرات22.5 میلیون تن محصول به دست می آید.

17 میلیارد دلار سرمایه گذاری برای 1400

آمارهای به دست آمده از طرح های در حال توسعه پتروشیمی برای 1400 نشان می دهد که 16 میلیارد و 818 میلیون دلار برای این 20 طرح سرمایه گذاری در جریان است. بخشی از آنها از محل فاینانس های خارجی (تامین مالی) و بخشی هم از محل صندوق توسعه ملی انجام می گیرد.

در این باره معاون وزیر نفت می گوید: «حدود 6 میلیارد دلار از منابع خارجی برای پروژه ها استفاده شده و تقریبا 5/7 میلیارد دلار هم از منابع مالی صندوق توسعه ملی است.»

تمام ظرفیت پتروشیمی به مدار تولید می آید

1400 دومین نقطه عطف در تاریخ پتروشیمی است. سالی که صنعت پتروشیمی به برنامه ششم توسعه می رسد و هدف تولید 100 میلیون تن در سال محقق خواهد شد. اما موضوع مهم دیگر بحث تامین خوراک است. مجتمع های پتروشیمی با 92 درصد ظرفیت اسمی در حال تولید هستند، اما در این سال با طرح های تامین خوراکی که به بهره برداری می رسد، بهره برداری از ظرفیت اسمی مجتمع های پتروشیمی تقریبا کامل می شود.

در این باره محمدی توضیح می دهد: «6 طرح تامین خوراک در دست اجراست که با بهره برداری از 4 طرح آن بیش از 10 میلیون تن خوراک جدید تامین خواهد شد. طرح تامین خوراک شامل 3 طرح NGL3100، NGL3200 و خارکNGL و 3 طرح تولید خوراک شامل پالایش گازی بید بلند دو خلیج فارس، پتروپالایش کنگان و پارسیان سپهر است.»

توسعه دیرهنگام

با احتساب تولید 41 میلیون تنی پتروشیمی در سال 1391 می توان گفت که دولت یازدهم و دوازدهم نقش مهمی در افزایش تولیدات پتروشیمی و رهایی از خام فروشی داشته اند اما این کافی نیست. ایران در حوزه مخازن گاز رتبه اول دنیا و حوزه مخازن نفت رتبه 4 دنیا را دارد و باید در صنعت پتروشیمی جلوتر از بسیاری از کشورهای دنیا قرار می گرفت.

اما آمارها نشان می دهد، ارزش کل محصولات پتروشیمی جهان به 3 هزار و 800 میلیارد دلار می رسد و سهم ایران تنها 6 دهم از این ارزش است. راهی طولانی در پیش روی کشور ما قرار دارد و باید در بازاری رقابت کنیم که بیش از 40 درصد آن فقط در اختیار چین قرار دارد.

کارشناسان معتقدند که توسعه هاب خزر، هاب پارسیان در شرق عسلویه، هاب فاز 2 ماهشهر از جمله اقداماتی است که در صورت اجرا، می تواند در زمینه توسعه صنایع پتروشیمی راهگشا باشد. دولت هم این موضوع را در دستور کار قرار داده است، اما نباید از دستیابی به تکنولوژی های روز دنیا که بزرگترین مانع در سال های اخیر بوده نیز غافل شد. اگر دنیا به دنبال محروم کردن ایران از تکنولوژی ها و کاتالیست های مورد نیاز است، ایران باید راهی برای به دست آوردن آنها طراحی کند.