آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۰۸
سیاسی
۳

«رسالت» ترویج فرهنگ مصرف گرایی را بررسی می کند؛ اعتیاد به مصرف، بلای جان پیشرفت

حانیه مسجودی

همواره سوال است که چرا ایران با وجود منابع بسیار زیاد توسعه یافته محسوب نمی شود. پاسخ سوال واضح است و می توان بی مقدمه به رواج فرهنگ مصرف گرایی و مصرف زدگی به جای رشد فرهنگ کار و تولید اشاره کرد. سالانه به اندازه 60 درصد درآمد نفتی، دورریز مواد غذایی داریم؛ رتبه ایران در خرید لوازم آرایشی دوم آسیا و هفتم جهان است و به اندازه کل قاره اروپا گاز مصرف می کنیم.

رواج مصرف گرایی، هدف غول های صنعتی

پدیده مصرف گرایی ابتدا درکشورهای درحال توسعه و صنعتی بروز و رشد پیدا کرد. دولت و صاحبان صنایع ابتدا در کشورهای صنعتی و بعد در کشورهای در حال توسعه، انسان را به عنوان یک «ماشین مصرف کننده» مد نظر قرار دادند تا با این تفکر به اهداف و منافع اقتصادی خود برسند، اما سوال این است که چرا ایران با وجود ظرفیت های بسیار به دام صنعت واردات افتاده است.

طبق آمار مردم کشور ما میانگین 6 برابر مردم سایر کشورها نان مصرف می کنند و بر اساس آمار منتشرشده بانک جهانی، ایران حدود 4 برابر میانگین جهانی انواع انرژی را مصرف می کند، وضعیت مصرفی در برخی اقلام بیماری زا نیز همین روال را دارد. برای مثال ما 4 برابر سایر کشورهای جهان نوشابه و همچنین 2 برابر میانگین جهانی نمک مصرف می کنیم.

​​​​​​​سرانه مصرف آب شرب در ایران در حالی حدود 200 تا 220 لیتر در شبانه روز است که در مقایسه با سرانه مصرف آب در جهان حدود 70 تا 80 لیتر بیشتر است. گزارش های غیررسمی نیز نشان می دهد میزان ذخایر طلای خانگی در ایران حدود 200 تن است که این آمار رو به افزایش است و ایران در میان 10 کشور عمده خریدار طلا در جهان جای دارد.

مطابق آمار در 11 ماهه اول سال 96، مبلغی حدود 40 هزار میلیارد تومان کالاهای مصرفی غیرضروری به کشور وارد شده است که این مبلغ معادل ایجاد 400 هزار شغل است. فقط در سال 97 بیش از 69 میلیون تن کالا به ارزش 142 میلیون دلار از آمریکا به ایران وارد شده است که بخش عمده ای از آن ها مربوط به کالاهای لوکس و تجملاتی است.

همچنین بر اساس آمار گمرک کالاهای چینی در سبد مصرف 80 درصد خانوارهای ایرانی قرار دارد و ایران سالانه و میانگین از چین، ترکیه و امارات بیش از 18 میلیارد دلار واردات انجام می دهد.

با هر یک میلیارد دلار واردات، 100 هزار نفر بیکار می شوند

فاجعه بار بودن آمارهای فوق، زمانی مشخص می شود که بدانیم به ازای هر یک میلیارد دلار واردات کالای مشابه داخلی، 100 هزار نفر بیکار می شوند. بررسی های دیوان محاسبات در خصوص میزان واردات سال 1396، نشانگر این است که طی این سال، بالغ بر دو میلیارد و یکصد و هشتاد و چهار میلیون دلار کالاهایی که صد در صد مشابه داخلی دارند وارد کشور شده است. بنابراین می توان ادعا کرد که این حجم وسیع واردات منجر به بیکار شدن حداقل 200 هزار نفر در آن سال گردیده است.

«رسالت» در بررسی این معضل با دو تن از صاحب نظران این عرصه به گفت وگو پرداخت. علاءالدین میرمحمد صادقی، نایب رئیس اتاق بازرگانی تهران و رئیس هیئت امنای سازمان اقتصاد اسلامی دراین باره به «رسالت» می گوید: «مصرف گرایی آفتی است که جوامع مختلف به ویژه مردم ایران به آن  آلوده شدند، با اینکه بزرگان دین در سیره ائمه اطهار به ما سفارش کردند که از اسراف دوری کنید اما متاسفانه مصرف گرایی بعد از انقلاب بسیار شدت یافته است.»

«طوری که همه در تلاش هستند هرچقدر که می توانند مواد مصرفی تهیه کنند حتی اگر مورد نیازشان هم نباشد و مردم به جای تولید به فکر مصرف هستند، درنتیجه فساد و مشکلاتی که در جامعه پدید آمده از همین موضوع نشات گرفته است.»

رئیس هیئت امنای سازمان اقتصاد اسلامی با بیان اینکه توسعه نیافتگی کشور از دلایل رواج مصرف گرایی است گفت: «کم کاری و توقع بیش از حد مردم، دلیل عدم توسعه کشور است، عدم وجود فرهنگ کار باعث تولید بسیار کم وکاهش صادرات و افزایش واردات می شود و به همین دلیل مردم متوقع شدند.»

میرمحمدصادقی ادامه داد: «این اتفاق هم می تواند به سیاست های کلی کشور و عدم فراهم بودن زیرساخت های شغل باشد اما درعین حال جوانان نسبت به گذشته تلاش کمتری می کنند.»

چرا مصرف گرایی رواج یافت؟

همچنین علیرضا شریفی یزدی، آسیب شناس اجتماعی و علوم رفتاری در این باره به «رسالت» گفت: «طی 15 سال اخیر تمام امکانات این فرهنگ در کشور ما جا افتاده است، مصرف گرایی فرهنگی است که پشت آن برنامه مهمتری وجود دارد و آن تولید بیشتر و مصرف بیشتر برای کسب درآمد بیشتر است که اساس جوامع لیبرالیستی و سرمایه داری است، به همین دلیل سعی دارند مصرف گرایی را به شکل های مختلف تبلیغ کنند.»

وی مصرف گرایی در کشور را نتیجه پول های بادآورده از فروش نفت دانست و افزود: «فرهنگ مصرف و مصرف گرایی با مصرف زدگی متفاوت است، متاسفانه از زمانی که اقتصاد ما تک محصولی بود این بیماری توسعه یافت، مصرف گرایی در ایران نتیجه به دست آوردن پول های بادآورده از فروش مواد خام و اولیه است. ما برای این که دلار به دست آوریم زحمت زیادی نمی کشیم و نفت خام را به بازارهای متقاضی می فروشیم.»

تراز نامتوازن صادرات و واردات؛ ترویج مصرف گرایی

شریفی یزدی عنوان کرد: «منهای شرایط اخیر که در فروش نفت دچار مشکل و تحریم شدیم، نفت را از چاه درمی آوریم، به دست خریدار می دهیم و دلارها را در کشور توزیع می کنیم و درنتیجه به جای اینکه به سوی فرهنگ تولید برویم به سمت مصرف حرکت می کنیم و به همین دلیل طی 70 سال گذشته تراز صادرات و واردات کشور منهای فروش نفت، ترازی نامتوازن و نابرابر بوده است.»

این کارشناس فقدان فرهنگ تولید را دلیل مصرف زدگی دانست و ادامه داد: «بنابراین یکی از عوامل، اقتصاد نفتی و تک محصولی ماست، دلیل دوم نداشتن «فرهنگ تولید» در کشور است، ما طی دو دهه گذشته به ویژه از سال 84 تا به امروز، با بهبود شرایط درآمد نفتی برای واردات اقدام کردیم، ازآن جا که واردات به مصرف نیاز دارد مصرف گرایی را رواج دادیم.»

او با اشاره به نقش رسانه ها در ترویج این معضل گفت: «دلیل بعدی رسانه ها هستند، رسانه های دیداری و شنیداری همواره تلاش بر دمیدن بوق مصرف گرایی دارند، در بیشتر فیلم ها شاهد خودروها و اساسیه لوکس هستیم و همه این ها یعنی تشریفات و تشریفات به معنای مصرف گرایی است.»

شریفی یزدی افزود: «دلیل بعدی نداشتن برنامه ای مدون و سیاست گذاری مناسب توسط مدیران و مسئولان کلان اقتصادی کشور است. ما باید فرهنگ تولید و کار را نهادینه کنیم، در شعارها همواره صحبت از تحسین رونق تولید بوده اما از عمل خبری نیست.»

این آسیب شناس اجتماعی تاکید کرد: «ما در مدارس، خانواده و رسانه ها به دنبال آموزش درست نیستیم، متاسفانه به این 3 رکن فرهنگ ساز توجهی نمی شود و مسئولان دولتی هم از این کار حمایت نمی کنند و درنتیجه کار از مصرف گرایی هم می گذرد و به مصرف زدگی می رسیم.»

وی با تشریح تفاوت مصرف زدگی و مصرف گرایی، گفت: «در مصرف زدگی صرفا برای تفاخر اجتماعی، ایجاد فاصله با گروه های دیگر و نشان دادن طبقه اجتماعی مصرف می کنیم و نداشتن فرهنگ درست مصرف، از مواردی است که مصرف گرایی را در جامعه افزایش داده است.»

وی تصریح کرد: «درکشورهای غربی که نسبت به ما وضعیت بسیار بهتری در تولید دارند می بینیم در هیچ زمینه ای میزان مصرف ما را ندارند، متاسفانه در کشور ما هر جا که شاخص ها باید مثبت باشد منفی و هرجا که شاخص ها باید منفی باشد، مثبت است.»

شریفی یزدی با اشاره به این تفکر که "دیگران مقصرند" گفت: «مسئولان در بیشتر سخنرانی هایشان می گویند هیئت مدیره ای در دنیا نشستند و کارشان خراب کردن وضعیت کشور ماست، من بیش از این، بی کفایتی، بی برنامگی، سیاست های داخلی غلط و عدم مدیریت صحیح را دلیل این اتفاق می دانم.»

او ادامه داد: «زمانی که مدیریت و برنامه درستی داشته باشیم هرچقدر هم گروهی از خارج کشور بخواهند فرهنگ های غلط را در کشور رواج دهند موفق نخواهند شد و اگر هم امروز در این زمینه موفق هستند به دلیل اشکالات ما در مدیریت است.»

بیش از 90 درصد مشکلات کشور داخلی است

این کارشناس خاطرنشان شد: «کسانی هستند که قدرت دارند و  برای تمام دنیا برنامه هایی دارند، اساس کار صادرات نیز همین است، کشورهای صنعتی دنبال افزایش فرهنگ مصرف در کشورهای هدف هستند تا تولید و صادرات خودشان افزایش و بازگشت سرمایه شان بیشتر شود.»

شریفی یزدی در پایان افزود: «این مسئله عجیبی نیست و اصل اقتصاد و بازار آزاد است اما اینکه چرا ما در این مخمصه گرفتار شدیم صرفا به این دلیل است که برنامه ریزی درستی نداریم و بیش از 90 درصد مشکلات کشورمان داخلی است.»